ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ

21 Ιανουαρίου, 2004

[ΑΡΤΕΜΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ΚΑΛΛΗΣ, Δ/στες]

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ,

ν.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ

ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΛΤΔ,

_________

_________

ΝΙΚΟΛΑ?ΔΗΣ, Δ.: Στις 23.5.1995 ο ηλικίας τότε 63 χρόνων εφεσείων, συνταξιούχος δημόσιος υπάλληλος, επισκέφθηκε το νεόδμητο οίκημα των εναγομένων. Κατά την αποχώρησή του συγκρούστηκε με γυάλινο τοίχο, εκλαμβάνοντας λανθασμένα ότι εκεί ήταν η έξοδος. Το κτύπημα του προκάλεσε μικρή αιμορραγία στη μύτη και αφού έτυχε των πρώτων βοηθειών επί τόπου, αποχώρησε. Λίγες μέρες αργότερα διαγνώστηκε αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς στον αριστερό οφθαλμό η οποία κατέληξε, παρά τις προσπάθειες των γιατρών, στην απώλεια ουσιαστικά της όρασής του από τον οφθαλμό αυτό. Ο εφεσείων είχε ήδη πλήρη απώλεια όρασης του δεξιού οφθαλμού από το 1982.

Το πρωτόδικο δικαστήριο στο οποίο ο εφεσείων διεκδίκησε αποζημιώσεις για αμέλεια των εφεσιβλήτων, καταμέρισε την ευθύνη για το συμβάν 60% στους εφεσιβλήτους και 40% στον εφεσείοντα, ενώ ως προς τις γενικές αποζημιώσεις κατέληξε ότι ποσό £60.000 επί πλήρους ευθύνης αντιπροσώπευε μια λογική και δίκαιη αποζημίωση. Στο ποσό αυτό προστέθηκε ποσό £6.000 για απώλεια δυνατότητας εργοδότησής του.

Με την παρούσα έφεση ο εφεσείων αμφισβητεί την ορθότητα τόσο του επιμερισμού της ευθύνης, όσο και του ύψους των αποζημιώσεων.

Διάφορες σημάνσεις, όπως τόξα κατεύθυνσης και γράμματα, υπήρχαν και σε άλλα μέρη του οικήματος, αλλά όχι ακριβώς στον τόπο όπου τραυματίστηκε ο εφεσείων. Στο επίμαχο σημείο υπήρχαν τότε τοποθετημένες δύο ανθοδόχες, οι οποίες όμως βρίσκονταν σε κάποια απόσταση μεταξύ τους. Στο γυάλινο τοίχο πάνω στον οποίο κτύπησε ο εφεσείων υπήρχε στο ύψος ενός φυσιολογικού ατόμου, τετράγωνη σήμανση πλάτους 8 εκ. με τα γράμματα «Co-Op». Στους γυάλινους τοίχους υπήρχαν ακόμα ευδιάκριτα γράμματα με τις υπηρεσίες που προσφέρονταν, ενώ στη βάση όλων των υαλοπινάκων υπήρχε μεταλλική λωρίδα σκούρου χρώματος, που υποδείκνυε ότι δεν υπήρχε εκεί είσοδος.

Η αμέλεια που καταλογίστηκε στους εφεσιβλήτους βασίζεται στην ιδιότητά τους ως κατόχων του υποστατικού. ΄Οπως ορθά κατέληξε το πρωτόδικο δικαστήριο, είχαν, σύμφωνα με το άρθρο 51 (2) (β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, υποχρέωση να μην επιδεικνύουν αμέλεια έναντι κάθε προσώπου που τελούσε νόμιμα, εντός, επί ή τόσο πλησίον της ακίνητης ιδιοκτησίας τους ώστε, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να επηρεάζεται από την αμέλεια τους.

Οι εφεσίβλητοι χρησιμοποίησαν στο υποστατικό τους ευρέως το γυαλί ως οικοδομικό υλικό. ΄Οπως πολύ σωστά έχει επισημανθεί στην υπόθεση Christiansen v. Blue Med Hotels Ltd (1998) 1 Α.Α.Δ. 1542, η ευθύνη του ιδιοκτήτη ή κάτοχου υποστατικού στο οποίο χρησιμοποιήθηκε γυαλί ως κατασκευαστικό υλικό έχει, λόγω της φύσης του υλικού, δύο πτυχές. Πρώτον θα πρέπει να παρέχεται προειδοποίηση για τη διαφάνειά του, ουσιαστικά για την ύπαρξή του και δεύτερο, το γυαλί να είναι κατασκευασμένο με τέτοιο τρόπο που να αποφεύγεται τραυματισμός, όταν κάποιος επιπέσει επ΄ αυτού.

Η έξοδος συνιστούσε με τον τοίχο του διαδρόμου ένα ενιαίο κατασκεύασμα που αποτελείτο από διαχωριστικό, διπλές πόρτες και προθάλαμο, όλα κατασκευασμένα από διαφανές γυαλί. Στην περιοχή που τραυματίστηκε ο εφεσείων δεν υπήρχε μπροστά από το γυαλί οποιοδήποτε εμπόδιο που να προειδοποιεί για την ύπαρξη του γυαλιού. Οι δύο ανθοδόχες που ήταν τοποθετημένες εκεί απείχαν η μια από την άλλη τόσο που επέτρεπαν την άνετη διέλευση κάποιου μεταξύ τους. Ακόμα, η μεταλλική λωρίδα, ήταν στενή και λόγω του ότι βρισκόταν πολύ κοντά στο πάτωμα δεν ήταν εύκολα ορατή.

Η σήμανση στους γυάλινους τοίχους ήταν ελλειπέστατη, άνκαι σε κάποια απόσταση από το σημείο τραυματισμού του εφεσείοντα αναγράφονταν οι υπηρεσίες που προσφέρονταν. Στο συγκεκριμένο σημείο υπήρχαν μόνο δύο αυτοκόλλητα πλάτους περίπου 8 εκ., τα οποία απείχαν μεταξύ τους σε βαθμό που μπορούσαν να διαλάθουν της προσοχής. Εξάλλου, όπως επισημαίνεται και από το πρωτόδικο δικαστήριο, τα σήματα αυτά δεν ήταν παρά διαφανή τετράγωνα, από εκεί που τραυματίστηκε ο εφεσείων καθόλου ευδιάκριτα. Στο σημείο δεν υπήρχε άλλη σήμανση που να διακόπτει κατά κάποιο τρόπο τη συνέχεια της διαφάνειας.

Επισημαίνεται ακόμα το γεγονός ότι το συγκεκριμένο γυάλινο διαχωριστικό ήταν εσωτερικό, ενώ ακολουθούσαν, σε κάποια απόσταση, άλλα γυάλινα διαχωριστικά που συνιστούσαν μέρος του προθάλαμου. ΄Ετσι, όπως κατέληξε το πρωτόδικο δικαστήριο, διδόταν η εντύπωση ότι τίποτε δεν παρεμβαλλόταν μεταξύ του εμφανέστερου εξωτερικού διαχωριστικού με τα χερούλια στις πόρτες και τα γράμματα και του διαδρόμου στο οποίο βρισκόταν ο εφεσείων.

Η γενεσιουργός αιτία του δυστυχήματος είναι ακριβώς η παράλειψη των εφεσιβλήτων να σημάνουν την ύπαρξη του γυάλινου τοίχου επαρκώς, ούτως ώστε να γίνεται αντιληπτή η ύπαρξή του. Δεν μπορεί κάποιος να θεωρηθεί αμελής γιατί θέλησε να χρησιμοποιήσει μια συντομότερη, όπως του φάνηκε, έξοδο.

΄Ομως ο εφεσείων συνέβαλε σε κάποιο βαθμό στον τραυματισμό του, αφού παρέλειψε να προσέξει τη διακριτική, μη επαρκή, σήμανση που υπήρχε στον τοίχο στο σημείο που προσέκρουσε, ενώ έπρεπε να προειδοποιηθεί και από την ύπαρξη των ανθοδόχων, έστω κι΄αν αυτές ήταν σε κάποια απόσταση μεταξύ τους. Γι΄αυτές του τις παραλείψεις θα του καταμερίσουμε ένα ποσοστό ευθύνης ύψους 20%.

΄Ετσι ο σχετικός λόγος έφεσης θα πρέπει να επιτύχει και η πρωτόδικη απόφαση θα πρέπει να τροποποιηθεί, ούτως ώστε η ευθύνη για τον τραυματισμό του εφεσείοντα να βαρύνει τους εφεσιβλήτους κατά 80% και τον ίδιο κατά 20%.

Αμφισβητείται ακόμα και ο υπολογισμός των αποζημιώσεων. Μέχρι το 1992 που συνταξιοδοτήθηκε, ο εφεσείων υπηρετούσε ως Ανώτερος Επιθεωρητής Λογαριασμών του Γενικού Λογιστηρίου της Δημοκρατίας, αποσπασμένος στο Αρχηγείο της Αστυνομίας.

Αισθάνθηκε το κτύπημα στο πρόσωπο, στο κάτω αριστερό μέρος του μετώπου κοντά στη μύτη και το φρύδι. ΄Επεσε στο δάπεδο με ρινορραγία. Μετά το ατύχημα και για περίοδο δύο ημερών αισθανόταν κεφαλαλγία, ζαλάδες, ισχυρούς πόνους, καθώς και αλλοιώσεις στην όραση. Επισκέφθηκε οφθαλμίατρο στις πρώτες βοήθειες του Νοσοκομείου Λάρνακας όπου διαγνώστηκε αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς στον αριστερό οφθαλμό.

Την επομένη υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση. Απολύθηκε από το νοσοκομείο 10 μέρες αργότερα και ακολούθως παρέμεινε κλινήρης στο σπίτι. Συνεχίζει μέχρι σήμερα να επισκέπτεται το γιατρό του κάθε τρεις μήνες.

΄Εχει απωλέσει σχεδόν εντελώς την όραση του αριστερού οφθαλμού. Ο εφεσείων συμβουλεύτηκε και άλλους γιατρούς στην Κύπρο και στο εξωτερικό, αλλά δεν είδε οποιαδήποτε βελτίωση. Η κατάστασή του έθεσε τέρμα στις προθέσεις που είχε να αποδεχτεί πρόταση να εργαστεί ως λογιστής σε ελεγκτικό οίκο, στη Λάρνακα, με μηνιαίο μισθό £500.

Σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία η επέμβαση διόρθωσης της αποκόλλησης υπήρξε επιτυχής, αλλά ο αριστερός οφθαλμός έχει πολύ χαμηλή όραση. Είναι σε θέση να προβαίνει σε μέτρηση δακτύλων χειρός σε απόσταση περίπου 40 εκ. επίπεδο το οποίο είναι το τρίτο πριν από την τύφλωση. Δεν μπορεί, λόγω της κατάστασής του, να οδηγεί αυτοκίνητο, να διαβάζει ή να παρακολουθεί τηλεόραση. Θεωρείται πρακτικά τυφλός.

Θεωρούμε την προσέγγιση του πρωτόδικου δικαστηρίου, με όλο το σεβασμό, λανθασμένη. Δεν καταλαβαίνουμε γιατί πρέπει το ποσό των αποζημιώσεων να είναι κατώτερο από το ποσό που θα επιδικαζόταν σε κάποιο άτομο που έχασε πλήρως την όρασή του λόγω του δυστυχήματος.

Το Δικαστήριο θα έπρεπε να στηριζόταν στο μόνο δεδομένο που είχε, δηλαδή το γεγονός ότι λόγω του τραυματισμού του ο εφεσείων κατέστη ουσιαστικά τυφλός.

΄Εχει επανειλημμένα λεχθεί ότι το Εφετείο επεμβαίνει μόνο στις περιπτώσεις καθορισμού αποζημιώσεων για σωματικές βλάβες, όπου το ποσό που έχει επιδικαστεί είναι καταφανώς υπερβολικό ή καταφανώς χαμηλό ή όπου υπήρξε λανθασμένη νομική αρχή (Christodoulides ν. Kyprianou (1968) 1 C.L.R. 130, 132, Maria κ.α. ν. Ute Petek, Π.Ε. 10408, ημερ. 16.9.1999, Lankuttis v. Νικόλα, Π.Ε. 10847, ημερ. 24.7.2002) ή, κατ΄άλλη διατύπωση, το Εφετείο δεν δικαιολογείται να επεμβαίνει στην κατάληξη του πρωτόδικου δικαστηρίου όσον αφορά τις αποζημιώσεις, εκτός αν πεισθεί ότι είτε το δικαστήριο ενήργησε με βάση λανθασμένες νομικές αρχές, είτε ότι το ποσό των αποζημιώσεων ήταν έκδηλα υπερβολικό ή τόσο έκδηλα ανεπαρκές, ούτως ώστε να καθίσταται παντελώς λανθασμένος ο υπολογισμός των αποζημιώσεων που εδικαιούτο ο εφεσείων.

Θεωρούμε ότι ο υπολογισμός των αποζημιώσεων είναι και έκδηλα ανεπαρκής και στηριγμένος σε λανθασμένη βάση. Στην υπόθεση Παναγή ν. Θεοδώρου κ.α. (1992) 1 Α.Α.Δ. 1303, όπου στον 32 ετών εφεσείοντα ο οποίος απώλεσε, μεταξύ άλλων τραυμάτων και τον αριστερό του οφθαλμό, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το ποσό των £16.000 που είχε επιδικαστεί, ήταν ανεπαρκές και το αντικατέστησε με £30.000.

Στην υπόθεση Τρύφωνος ν. Σωτηρίου, Π.Ε. 10500 κ.α., ημερ. 18.7.2000 ο εφεσίβλητος είχε ουσιαστικά τυφλωθεί πλήρως λόγω της σύγκρουσης. ΄Ηταν ηλικίας 22 χρόνων και σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία διαπιστώθηκε ολική τύφλωση στο δεξιό οφθαλμό και μόνο μερική ασθενής αντίληψη φωτός στον αριστερό. Το Εφετείο αύξησε το ποσό των γενικών αποζημιώσεων από £100.000 στις £150.000.

Στην παρούσα υπόθεση λαμβάνουμε υπ΄ όψιν την ηλικία του εφεσείοντα και το γεγονός ότι δεν έχει πλήρως απωλέσει την όρασή του, αφού με τον τραυματισμένο του οφθαλμό μπορεί να προβαίνει σε μέτρηση δακτύλων σε απόσταση 40 εκ. Υπό τις περιστάσεις θεωρούμε το ποσό των £60.000 ως ανεπαρκές και το αυξάνουμε στις £80.000. Λάβαμε υπ΄ όψιν ότι η υπόθεση Τρύφωνος ν. Σωτηρίου που είναι και η πιο πρόσφατη υπόθεση σε απώλεια όρασης, αναφερόταν σε νεαρό ηλικίας 22 ετών. Αντίθετα ο εφεσείων είναι ηλικίας σήμερα πέραν των 70 χρόνων.

Η έφεση επιτυγχάνει και η πρωτόδικη απόφαση τροποποιείται ανάλογα. Τα έξοδα θα βαρύνουν τους εφεσιβλήτους.

Φρ. Νικολαΐδης, Δ.

Π. Καλλής, Δ.