CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | Επικοινωνία | Όροι χρήσης

(2004) 3 ΑΑΔ 134

Η αιτήτρια υποστηρίζει ότι με τις προσβαλλόμενες αποφάσεις παραβιάζεται αριθμός άρθρων του Συντάγματος (΄Αρθρα 19, 26, 12 και 30), καθώς και οι αρχές φυσικής δικαιοσύνης. Ο κύριος κορμός της επιχειρηματολογίας του ευπαιδεύτου συνηγόρου της αιτήτριας βασίζεται στο γεγονός ότι, κατά την εκδίκαση των υποθέσεων, η Αρχή συγκεντρώνει πολλές ιδιότητες. Κατά τη διερεύνηση της ενδεχόμενης παραβίασης της νομοθεσίας διορίζεται ερευνών λειτουργός, υπάλληλος της Αρχής. Στη συνέχεια η Αρχή ενεργεί ως κατηγορούσα αρχή, ενώ τα μέλη της εκδικάζουν την υπόθεση. Τέλος, η χρηματική ποινή που θα επιβληθεί καταλήγει στο ταμείο της Αρχής.

Πολλές αποφάσεις καθοριστικές για τα αστικά δικαιώματα και υποχρεώσεις ιδιώτη, λαμβάνονται από την εκτελεστική εξουσία ή κάποιο άλλο σώμα που δεν είναι δικαστήριο εντός της εννοίας του άρθρου 6. Σε μια τέτοια περίπτωση, για να εξασφαλίζεται το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο, θα πρέπει να υφίσταται τρόπος αμφισβήτησης της απόφασης ενώπιον δικαστηρίου που εξασφαλίζει τις εγγυήσεις του άρθρου 6 (Le Compte, Van Leuven and De Meyere v. Belgium A 43 para 51 (1981)).

Το δικαστήριο μέσα στα πλαίσια του άρθρου 6(1) της Συνθήκης ορίζεται με την ουσιαστική έννοια του όρου από τη δικαστική του λειτουργία. Δηλαδή θα πρέπει να αποφασίζει θέματα εντός της αρμοδιότητάς του, επί τη βάσει νομοθετικών κανόνων και με καθορισμένες διαδικασίες. Το δικαστήριο θα πρέπει επίσης να ικανοποιεί μια σειρά περαιτέρω προϋποθέσεων, πολλές από τις οποίες αναφέρονται και στο ίδιο το άρθρο 6(1) (Belilos v. Switzerland A 132 para 64 (1988)). Θα πρέπει να έχει ανεξαρτησία, αμεροληψία και εξασφαλίσεις που προκύπτουν από τη διαδικασία που ακολουθεί.

Το μεγαλύτερο μέρος της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που καθορίζει τι συνιστά «ανεξάρτητο δικαστήριο» προκύπτει από εξέταση αποφάσεων διοικητικών ή πειθαρχικών δικαστηρίων και φανερώνει ότι σε τέτοιου είδους δικαστήρια, σε ορισμένα θέματα, δεν απαιτούνται τα ίδια ψηλά επίπεδα που δυνατόν να εφαρμόζονται στα ποινικά και πολιτικά δικαστήρια. Αυτό κυρίως ισχύει ως προς τη διάρκεια της θητείας των μελών του δικαστηρίου και την προστασία τους από εξωτερικές παρεμβάσεις. ΄Ομως και τα διοικητικά δικαστήρια θα πρέπει να είναι ανεξάρτητα όχι μόνο από την εκτελεστική εξουσία, αλλά επίσης και από τους μετέχοντες στη διαδικασία, τους διάδικους (Ringeisen v. Austria A 13 para 95 (1971)).

Στην υπόθεση Campbell and Fell v. UK A 80 para 78 (1984)) το Δικαστήριο αφού επανέλαβε την πιο πάνω αρχή, εξέτασε όχι μόνο κατά πόσο το υπό αμφισβήτηση δικαστήριο ήταν ανεξάρτητο, αλλά και κατά πόσο έδιδε μια τέτοια εντύπωση.

Η εμφάνιση του δικαστηρίου ως ανεξάρτητου ελέγχεται αντικειμενικά. Αρκεί να εγείρεται λογική, θεμιτή, αμφιβολία σε κάποιον από τους διαδίκους, ως προς την ανεξαρτησία συγκεκριμένου μέλους (Sramek v. Austria A 84 (1984)).

Ακόμα στην υπόθεση Belilos v. Switzerland, ανωτέρω, όπου ο κατηγορούμενος είχε καταδικαστεί για ασήμαντο ποινικό αδίκημα από Αστυνομική Επιτροπή, επειδή μέλος της Επιτροπής ήταν δικηγόρος στο Αρχηγείο Αστυνομίας, άνκαι εκδίκασε την υπόθεση υπό την προσωπική του ιδιότητα, χωρίς να υπόκειται σε διαταγές και χωρίς να μπορεί να απολυθεί κατά τη διάρκεια της τετρατετούς θητείας του, θεωρήθηκε ότι ο μέσος πολίτης έτεινε να τον βλέπει ως μέλος της αστυνομικής δύναμης, υποκείμενο στους ανωτέρους του και πιστό στους συναδέλφους του, κατάσταση η οποία δυνατόν εύλογα εγείρει αμφιβολίες για την ανεξαρτησία και αμεροληψία της Αστυνομικής Επιτροπής. Κρίθηκε ότι είχε σημειωθεί παράβαση του άρθρου 6(1) της Συνθήκης (βλέπε αντίθετα Campbell and Fell v. UK, ανωτέρω).

Στο σύγγραμμα των Harris, O΄ Boyle και Warbrick, Law of the European Convention on Human Rights, Butterworths, 1995, σελ.234, επισημαίνεται η στενή σχέση μεταξύ της εγγύησης για ανεξαρτησία και αμεροληψία. Δικαστήριο το οποίο δεν είναι ανεξάρτητο, δεν ικανοποιεί ούτε τις προϋποθέσεις αμεροληψίας. Μέλος δικαστηρίου δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητο ή αμερόληπτο, αν έχει κάποιο δεσμό με διάδικο.

Το αντικειμενικό κριτήριο της αμεροληψίας συνάδει με την αγγλική νομική αρχή ότι η δικαιοσύνη δεν πρέπει μόνο να απονέμεται, αλλά πρέπει επίσης και να φαίνεται ότι απονέμεται. Από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο τονίζεται εμφαντικά η σημασία της τήρησης των προσχημάτων και την αυξημένη ευαισθησία του κοινού στη δίκαιη απονομή της δικαιοσύνης (βλέπε σχετικά Borgers v. Belgium A 214-B (1991)). Αλλιώς, τονίζεται, διακυβεύεται η εμπιστοσύνη την οποία τα δικαστήρια σε μια δημοκρατική κοινωνία θα πρέπει να εμπνέουν στο κοινό (Fey v. Austria A 255-A para 30 (1993)).

Κατά την εφαρμογή του κριτηρίου η γνώμη του διάδικου που εγείρει θέμα αμεροληψίας είναι μεν σημαντική, αλλά όχι αποφασιστικής σημασίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η αμφιβολία ως προς την αμεροληψία είναι θεμιτή και μπορεί αντικειμενικά να δικαιολογηθεί (Hauschildt v. Denmark A 154 para 48 (1989)).

Το αντικειμενικό κριτήριο παραβιάζεται αν δικαστής έχει συμφέρον στην υπόθεση. Οικονομικό συμφέρον τον αποκλείει ως μη αμερόληπτο, άνκαι θεωρείται ότι δεν χωρεί παράβαση του άρθρου 6(1) της Συνθήκης αν το συμφέρον αποκαλυφθεί και δοθεί η ευκαιρία στο διάδικο να ενστεί (D v. Ireland No 11489/85, 51 DR 117 (1986)). Μη οικονομικά ενδιαφέροντα είναι επίσης σχετικά (Demicoli v. Malta A 210 (1991)). Βλέπε ακόμα Langborger v. Sweden A 155 (1989) και Le Compte, Van Leuven and De Meyere v. Belgium, ανωτέρω).

Η διαδικασία θα πρέπει να εξετάζεται σφαιρικά και ως σύνολο. Ακόμα και σε περιπτώσεις όπου δεν παρουσιάζεται παραβίαση συγκεκριμένου δικαιώματος, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μπορεί, εξετάζοντας τη διαδικασία ως σύνολο να καταλήξει παρά ταύτα, σε διαπίστωση παραβίασης του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη (Harris, O΄ Boyle και Warbrick, Law of the European Convention on Human Rights, ανωτέρω, σελ.202 και 203).

Δεν παραγνωρίζουμε το γεγονός ότι η Αρχή είναι θεσμικό όργανο, τα μέλη του οποίου διορίζονται από την εκτελεστική εξουσία για σκοπούς που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και τα οποία κανένα προσωπικό συμφέρον δεν έχουν από το αποτέλεσμα. ΄Ομως, κατά την εξέταση του κατά πόσο το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη έχει παραβιαστεί, το αθροιστικό αποτέλεσμα της σύγκλησης τόσων διαφορετικών αρμοδιοτήτων και ιδιαίτερα το γεγονός ότι η επιβληθείσα χρηματική ποινή εισπράττεται από την ίδια, δυνατόν εύλογα να δημιουργεί αμφιβολίες για την ανεξαρτησία και αμεροληψία της.

Το όλο κλίμα επιδεινώνεται αν προσθέσουμε ότι η απόφαση της Αρχής υπόκειται σε ακυρωτικό έλεγχο μόνο, χωρίς δικαίωμα αμφισβήτησης της ουσίας ενώπιον δικαστηρίου που παρέχει τις εγγυήσεις του ΄Αρθρου 6(1) (Le Compte, Van Leuven and De Meyere v. Belgium, ανωτέρω, Benthem v. Netherlands A 97 (1985). Βλέπε ακόμα Obermeier v. Austria A 179 para 70 (1990) και Zumtobel v. Austria A 268-A para 32 (1993)). Βλέπε ακόμα W v. U.K. A 121 (1987) όπου το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επεσήμανε τον περιορισμένο έλεγχο που γίνεται στην ακυρωτική διαδικασία).