ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
(Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 66/2022)
31 Μαρτίου, 2026
[ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π., ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ/ΣΤΕΣ]
ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ MALTA LINES LIMITED AND KAPNOS
AIRPORT SHUTTLE LIMITED (MLKP)
Εφεσείουσα,
v.
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ
Εφεσίβλητης.
-------------------
Μ. Χριστοφή (κα) και Ε. Γεωργίου, δικηγόροι για ΗΛΙΑΣ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ & ΣΙΑ Δ.Ε.Π.Ε., για Εφεσείουσα.
Δ. Καλλή (κα), Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, δικηγόρο για την Εφεσίβλητη.
Γ. Βαλιαντής με Ε. Σκίτσα (κα), δικηγόροι για Λ. ΠΑΠΑΦΙΛΙΠΠΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Δ.Ε.Π.Ε., δικηγόροι για το Ενδιαφερόμενο Μέρος.
--------------------
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από τον Σεραφείμ, Δ.:
---------------------
ΑΠΟΦΑΣΗ
ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.: Στις 25.10.2019 τόσο η Εφεσείουσα (κοινοπραξία) όσο και το Ενδιαφερόμενο Μέρος (Οργανισμός Συγκοινωνιών Πάφου) υπέβαλαν, ως οι μόνες προσφοροδότριες, προσφορές αναφορικά με τη «Σύμβαση Παραχώρησης D: για παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών με Λεωφορεία στην επαρχία Πάφου» (εφεξής «η Σύμβαση»).
Η Σύμβαση ενέπιπτε στο πλαίσιο δημόσιου διαγωνισμού με αριθμό MTCW/PT Concession Contracts/1/2019 με θέμα «Διαγωνισμός για την παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών με Λεωφορεία για την κάλυψη όλων των περιοχών οι οποίες τελούν υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αφορά έξι (6) διακριτές Συμβάσεις Παραχώρησης που προκηρύσσονται μέσω της παρούσας διαγωνιστικής διαδικασίας δυνάμει του Κανονισμού (ΕΚ) αρ.1370/2007» (εφεξής ο «Δημόσιος Διαγωνισμός»).
Ρητώς καθοριζόταν στους όρους του Δημόσιου Διαγωνισμού ότι, οι προσφορές θα ίσχυαν για δώδεκα μήνες από την καταληκτική ημερομηνία της δυνατότητας υποβολής τους (25.10.2019), ήτοι μέχρι τις 25.10.2020. Συνεπώς, άνευ δέουσας ανανέωσης τους, οι προσφορές, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που είχαν υποβληθεί για τη Σύμβαση, θα έπαυαν να έχουν ισχύ στις 25.10.2020.
Σε συνεδρίαση του ημερομηνίας 28.11.2019, το Συμβούλιο Προσφορών του Υπουργείου Μεταφορών Επικοινωνιών και Έργων (εφεξής το «Συμβούλιο») απέρριψε εισήγηση της Επιτροπής Αξιολόγησης για κατακύρωση της Σύμβασης στην προσφορά του Ενδιαφερόμενου Μέρους, αποκλείοντας αυτήν ως μη ικανοποιούσα τις προϋποθέσεις συμμετοχής των Παραγράφων 6.2.4 και 8.3.1.1. του Μέρους Α των Εγγράφων του Δημόσιου Διαγωνισμού.
(Σημειώνεται ότι, το Ενδιαφερόμενο Μέρος στράφηκε -ανεπιτυχώς- εναντίον της πιο πάνω απόφασης αποκλεισμού του με την Προσφυγή Αρ. 1801/2019. Ομοίως ανεπιτυχής ως προς το αποτέλεσμα ήταν και η σχετική του Έφεση (Αρ. 96/20) επί της εν λόγω Προσφυγής, κατόπιν ευρήματος του Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου περί - μεταγενέστερης, κατόπιν επαναπροκηρύξεως- ικανοποίησης της αξίωσης του Ενδιαφερόμενου Μέρους (εκεί Εφεσείουσας) για κατακύρωση της Σύμβασης σ’ αυτό και τη δικαστική διαπίστωση περί μη στοιχειοθέτησης κατάλοιπου ζημίας του.)
Ακολούθως, στην ίδια συνεδρίαση το Συμβούλιο αποφάσισε να μην κατακυρώσει την Σύμβαση σε καμία προσφοροδότρια.
Αυτό διότι, επιπρόσθετα προς την απόφαση αποκλεισμού της προσφοράς του Ενδιαφερόμενου Μέρους (βλ. ανωτέρω), κρίθηκε ότι δεν μπορούσε να κατακυρωθεί η Σύμβαση ούτε στην Εφεσείουσα, η οποία ήταν δεύτερη στην κατάταξη, ενόψει των επιτακτικών προνοιών της Παραγράφου 7.5.1. του Μέρους Α των Εγγράφων του Δημόσιου Διαγωνισμού, σύμφωνα με τις οποίες επιτρεπόταν μεν, στο πλαίσιο του Δημόσιου Διαγωνισμού, η υποβολή προσφορών για περισσότερες της μίας συμβάσεων (έως έξι συμβάσεις), ωστόσο προνοείτο ως μέγιστος δυνατός αριθμός ανατιθεμένων συμβάσεων στην ίδια προσφοροδότρια οι τέσσερεις (και αυτό, υπό την επιφύλαξη ότι δεν μπορούν να ανατεθούν στην ίδια προσφοροδότρια οι Συμβάσεις Α και Β μαζί).
Το πιο πάνω όριο των τεσσάρων συμβάσεων στο πλαίσιο του Δημόσιου Διαγωνισμού είχε, σε σχέση με την Εφεσείουσα, καλυφθεί, αφού της είχαν ήδη ανατεθεί, στο πλαίσιο του Δημόσιου Διαγωνισμού, οι σχετικές συμβάσεις για τις επαρχίες Λευκωσίας, Λάρνακας και Αμμοχώστου, καθώς και αυτή για τις Υπεραστικές Διαδρομές.
(Εναντίον των αναθέσεων των προαναφερθεισών τεσσάρων συμβάσεων στην Εφεσείουσα ασκήθηκε από άλλες προσφοροδότριες αριθμός προσφυγών με ακυρωτικά αποτελέσματα. Δύο εξ αυτών, ως σημειώθηκε και πρωτοδίκως, οδήγησαν σε ακύρωση της απόφασης ανάθεσης στην Εφεσείουσα τόσο της σύμβασης για την επαρχία Αμμοχώστου, όσο και αυτής για τις Υπεραστικές Διαδρομές.)
Την 1.6.2020 δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό σύστημα «e-procurement» της Εφεσίβλητης, στο οποίο, ως σημειώθηκε πρωτοδίκως, χρήστης ήταν και μία εκ των μελών της Εφεσείουσας κοινοπραξίας, η πρόθεση της για επαναπροκήρυξη (νέου) διαγωνισμού για σύναψη Συμβάσεων Παραχώρησης Παροχής Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών για τις επαρχίες Λεμεσού και Πάφου, μαζί με τους προκαταρκτικούς όρους των εγγράφων προσφορών (εφεξής «η πρώτη προδημοσίευση»).
Στις 12.10.2020 υποβλήθηκε πρόταση στο Υπουργικό Συμβούλιο, η οποία εγκρίθηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 22.10.2020 (Αρ. Απόφασης 90.225), για παράταση ισχύος των προσφορών μόνο για εκείνες τις συμβάσεις του Δημόσιου Διαγωνισμού για τις οποίες εκκρεμούσαν, τότε, δικαστικές υποθέσεις, ήτοι για τις συμβάσεις παραχώρησης που αφορούσαν, αντίστοιχα, τις Υπεραστικές Διαδρομές και την επαρχία Αμμοχώστου.
Την ίδια μέρα (22.10.2020) και συνεπεία της ανωτέρω απόφασης, η Εφεσίβλητη ζήτησε από την Εφεσείουσα την ανανέωση ισχύος των προσφορών της και των αντίστοιχων εγγυητικών συμμετοχής μόνο για τις συμβάσεις παραχώρησης που αφορούσαν τις Υπεραστικές Διαδρομές και την επαρχία Αμμοχώστου.
Σε σχέση με τις προσφορές που αφορούσαν τη Σύμβαση (επαρχία Πάφου), δεν ζητήθηκε η παράταση τους από καμία εκ των δύο προσφοροδοτριών (Εφεσείουσα και Ενδιαφερόμενο Μέρος).
Η Εφεσείουσα αντέδρασε στην ενημέρωση που έτυχε στις 22.10.2020 (βλ. ανωτέρω) ως εξής:
-Στις 23.10.2020 απέστειλε τη σύμφωνη θέση της για παράταση των προσφορών της και των αντίστοιχων εγγυητικών συμμετοχής για τις συμβάσεις παραχώρησης που αφορούσαν τις Υπεραστικές Διαδρομές και την επαρχία Αμμοχώστου.
-Αυτοβούλως, ήτοι χωρίς να της έχει ζητηθεί από την Εφεσίβλητη κάτι τέτοιο και άνευ εξασφαλίσεως σχετικής εγκρίσεως από το Υπουργικό Συμβούλιο, η Εφεσείουσα απέστειλε, επίσης στις 23.10.2020, παράταση των προσφορών της και για τις συμβάσεις παραχώρησης που αφορούσαν αντίστοιχα τις επαρχίες Λεμεσού και Πάφου (η Εφεσίβλητη δεν αντέδρασε σε αυτή την ενέργεια της Εφεσείουσας, θέση της δε, είναι ότι ουδέποτε αποδέχθηκε τέτοια παράταση).
Στις 18.4.2021 η Εφεσίβλητη ανανέωσε στο «e-procurement» την πρόθεση της για επαναπροκήρυξη διαγωνισμού για σύναψη συμβάσεων παραχώρησης Παροχής Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών για τις επαρχίες Λεμεσού και Πάφου, μαζί με τους διαμορφωμένους προκαταρτικούς όρους των εγγράφων προσφορών (εφεξής «η δεύτερη προδημοσίευση»), τα οποία έγγραφα η Εφεσίβλητη, ζήτησε, στις 12.5.2021, να της αποσταλούν.
Στις 25.7.2021 έλαβε χώρα η προκήρυξη του διαγωνισμού στο Ηλεκτρονικό Σύστημα (www.eprocurement.qov.cy), με αριθμό MTCW/PT Concession Contracts//2021 (εφεξής ο «νέος Δημόσιος Διαγωνισμός», σχετική δημοσίευση του έλαβε χώρα και στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας ημερομηνίας 30.7.2021), για την ανάθεση δύο διακριτών συμβάσεων, ως αυτές καθορίζονται στα έγγραφα του νέου Δημόσιου Διαγωνισμού, μεταξύ των οποίων και η «Σύμβαση Παραχώρησης D: για παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών με Λεωφορεία στην επαρχία Πάφου» (εφεξής «η νέα Σύμβαση»), στην οποία συμμετείχε εκ νέου τόσο η Εφεσείουσα όσο και το Ενδιαφερόμενο Μέρος (το οποίο ήταν, τελικά, ο επιτυχών προσφοροδότης).
Με την πιο πάνω επαναπροκήρυξη του νέου Δημόσιου Διαγωνισμού, ωστόσο, η Εφεσείουσα καταχώρησε στο Διοικητικό Δικαστήριο την Προσφυγή Αρ. 1062/2021 (εφεξής η «Προσφυγή»), αιτούμενη αυτολεξεί τις ακόλουθες θεραπείες:
««Α. Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η απόφαση και/ή η πράξη της καθ' ης η αίτηση ημερ. 25.7.2021 (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 1 ΚΑΙ 2) με την οποία επαναπροκηρύχθηκε ο Διαγωνισμός για τη Σύμβαση Παραχώρησης Πάφου υπό τον αριθμό αναφοράς: MTCW/PT Concession Contracts/1/2021 για την παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών με Λεωφορεία σε ό,τι αφορά την κάλυψη της Γεωγραφικής Περιοχής Πάφου με τροποποιημένους όρους, και με την οποία ανακλήθηκε και/ή ακυρώθηκε σιωπηρά και/ή ματαιώθηκε ο Διαγωνισμός αρ. MTCW/PT Concession Contracts/1/2019 σε ότι αφορά την «Σύμβαση Παραχώρησης D» για την παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορέων με Λεωφορεία στην Επαρχία Πάφου είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή στερημένη οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος.
Β. Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η τεκμαιρόμενη απόφαση και/ή πράξη της Καθ' ης η αίτηση ανάκλησης και/ή σιωπηρής ακύρωσης και/ή ματαίωσης του Διαγωνισμού αρ. MTCW/PT Concession Contracts/1/2019 σε ό,τι αφορά την «Σύμβαση Παραχώρησης D» για την παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορέων με Λεωφορεία στην Επαρχία Πάφου, είναι άκυρη και/ή παράνομη και/ή στερημένη οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος.
Γ. Δήλωση του Δικαστηρίου ότι η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της καθ' ης η αίτηση να ολοκληρώσει τη διαδικασία του Διαγωνισμού MTCW/PT Concession Contracts/1/2019 σε ότι αφορά την «Σύμβαση Παραχώρησης D» για την παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορέων με Λεωφορεία στην Επαρχία Πάφου και/ή η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της Αναθέτουσας Αρχής να αναδείξει την Κοινοπραξία ως την επιτυχούσα προσφοροδότη και να κατακυρώσει σε αυτή την Σύμβαση της Πάφου στα πλαίσια του Διαγωνισμού 1/2019 και/ή η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας να προχωρήσει σε εκ νέου εξέταση την προσφορά της Αιτήτριας η οποία αναβίωσε, μετά την απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής για κατακύρωση του Διαγωνισμού της Αμμοχώστου σε άλλο προσφοροδότη με αποτέλεσμα την οριστική απώλεια της Σύμβασης αυτής από την Αιτήτρια γεγονός που την επαναφέρει αυτομάτως στη διαδικασία, είναι παράνομη, άκυρη και στερείται οποιουδήποτε εννόμου αποτελέσματος και πως ότι παραλείφθηκε θα πρέπει να διενεργηθεί/εκτελεστεί και/ή απόφαση και/ή δήλωση του Δικαστηρίου με την οποία η Καθ' ης η αίτηση να καλείται να εκτελέσει παν το παραλειφθέν.
Δ. Οποιανδήποτε άλλη και/ή περαιτέρω θεραπεία το Δικαστήριο κρίνει ορθόν και/ή δίκαιον υπό τις περιστάσεις
Ε. Έξοδα, πλέον έξοδα επίδοσης, πλέον Φ.Π.Α. (Αρ. Φ.Π.Α. [.]».
Το πρωτόδικο Δικαστήριο, αφού κατέγραψε τις διάφορες προδικαστικές ενστάσεις περί μη παραδεκτού της Προσφυγής που εγέρθηκαν από την Εφεσίβλητη (παρόμοιες προτάχθηκαν και από το Ενδιαφερόμενο Μέρος), έκρινε την Προσφυγή μη παραδεκτή στην ολότητα της, στη βάση των ακόλουθων επί μέρους και τελικών συμπερασμάτων του:
1. Όσον αφορά το ζήτημα εκπροθέσμου της Προσφυγής, λόγω μη προσβολής της απόφασης του Συμβουλίου ημερομηνίας 28.11.2019 (βλ. ανωτέρω)
Ο Δημόσιος Διαγωνισμός σε σχέση με τη Σύμβαση (επαρχίας Πάφου) είχε καταστεί, ενόψει της απόφασης του Συμβουλίου ημερομηνίας 28.11.2019 (βλ. ανωτέρω) να μην κατακυρώσει τη Σύμβαση σε καμία εκ των προσφοροδοτριών (Εφεσείουσα και Ενδιαφερόμενο Μέρος), άγονος. Δεν επιφυλάχθηκε δε, ως προκύπτει από τα επίδικα πρακτικά του Συμβουλίου, η ανατροπή αυτής της απόφασης στο μέλλον και/ή η ανάθεση της Σύμβασης στην Εφεσείουσα, ανάλογα με τις εξελίξεις σε τυχόν ένδικες διαφορές σε σχέση με τις υπόλοιπες συμβάσεις που της είχαν ανατεθεί στο πλαίσιο του Δημόσιου Διαγωνισμού (βλ. ανωτέρω).
Ωστόσο, κατά το πρωτόδικο Δικαστήριο, η πιο πάνω απόφαση του Συμβουλίου ημερομηνίας 28.11.2019 δεν κοινοποιήθηκε στην Εφεσείουσα, ενώ στην πρώτη προδημοσίευση (βλ. ανωτέρω) της νέας Σύμβασης, εκεί όρο 7.5.1. του Μέρους των Εγγράφων του προτιθέμενου νέου Δημόσιου Διαγωνισμού, προνοείτο ως ακολούθως:
««Όσον αφορά την υποβολή προσφοράς για τη Σύμβαση Παραχώρησης D - για παροχή Υπηρεσιών Δημόσιων Επιβατικών Μεταφορών με Λεωφορεία στην επαρχία Πάφου - οι Ενδιαφερόμενοι Οικονομικοί Φορείς ενημερώνονται ότι υπάρχουν σε εξέλιξη Συμβάσεις υπό επανεξέταση μετά και από σχετικές αποφάσεις του Διοικητικού Δικαστηρίου Κύπρου με αριθμούς υποθέσεων - 1792/2019, 1788/2019 οι οποίες ακύρωσαν την απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής που αφορούσε το αποτέλεσμα του διαγωνισμού με αρ. MTCW/PT Concession Contracts/1/2019, και επομένως η εν λόγω Σύμβαση δύναται να ανατεθεί σε συμμετέχοντες του προηγούμενου διαγωνισμού».
(Σημειώνεται ότι ο ως άνω όρος δεν συμπεριλήφθηκε, τελικώς, στα Έγγραφα του νέου Δημόσιου Διαγωνισμού, κατά την προκήρυξη, πλέον, της νέας Σύμβασης.)
Συνεπώς, κατά το πρωτόδικο Δικαστήριο, η προθεσμία για καταχώρηση Προσφυγής εναντίον της απόφασης του Συμβουλίου ημερομηνίας 28.11.2019, δεν άρχισε να μετρά, αφού αυτή δεν κοινοποιήθηκε στην Εφεσείουσα, ενώ ο πιο πάνω όρος 7.5.1, έστω στο πλαίσιο της προδημοσίευσης, εύλογα της δημιούργησε την πεποίθηση ότι η Εφεσίβλητη θα μπορούσε να ανακαλέσει, μελλοντικά και ανάλογα με τις δικαστικές εξελίξεις σε σχέση με τις προσφυγές που εκκρεμούσαν, την απόφαση της ημερομηνίας 28.11.2019 για μη κατακύρωση της Σύμβασης και/ή ότι ενδεχομένως θα μπορούσε να προκύψει ανάθεση της σε αυτή στα πλαίσια του αρχικού διαγωνισμού.
2. Όσον αφορά το ζήτημα εκπροθέσμου της Προσφυγής σε συνάρτηση με άλλες μεταγενέστερες ενέργειες ή γεγονότα:
Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε, ωστόσο, περαιτέρω ότι, η Εφεσείουσα δεν αντέδρασε, ως όφειλε, με δικαστική αμφισβήτηση τέτοιων ενεργειών ή γεγονότων, ως το πρωτόδικο Δικαστήριο σχολίασε στην απόφαση του, αναφέροντας και κρίνοντας, επί λέξει, τα ακόλουθα (τονισμοί και υπογραμμίσεις είναι του κειμένου της πρωτόδικης απόφασης, σε όλα τα αποσπάσματα αυτής που ακολουθούν στην παρούσα):
«Πριν την επέλευση της ημερομηνίας λήξης του διαγωνισμού στις 25/10/2020, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, παρατάθηκε ο Διαγωνισμός και ζητήθηκε από τους προσφοροδότες η ανανέωση των εγγυητικών τους λόγω της παράτασης αυτής για τις Επαρχίες «Αμμοχώστου» και «Υπεραστικές Διαδρομές» μόνον. Αυτό ήταν καθοριστικό για τα συμφέροντα των αιτητών. Η παράλειψη ανανέωσης του Διαγωνισμού για το Τμήμα της Πάφου πριν την λήξη του στις 25/10/2020, αλλά και η απόφαση παράτασης της διάρκειας του Διαγωνισμού για τα δύο αυτά Τμήματα μόνον (και όχι για το Τμήμα της Πάφου), ήταν η (κατ' ισχυρισμό) παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας, αλλά και η εκτελεστή διοικητική πράξη αντίστοιχα, που θα μπορούσαν να είχαν προσβάλει οι αιτητές με προσφυγή, στο μέτρο που θεωρούσαν ότι ο όρος 7.5.1 του Διαγωνισμού θα μπορούσε να ερμηνευτεί πως η απαγόρευση «ανάθεσης» σε περισσότερα από τέσσερα Τμήματα, τους επέτρεπε να θεωρούν πως ανάλογα με τις εξελίξεις θα μπορούσε να θεωρηθεί βάσει των όρων του Διαγωνισμού πως διατηρούσαν το δικαίωμα ανάθεσης σε πέμπτο Τμήμα. Σε περίπτωση που για διάφορους λόγους, ανατράπηκε από το Διοικητικό Δικαστήριο η ανάθεση σε ένα από τα τέσσερα τμήματα του Διαγωνισμού και κατ' επανεξέταση δεν ανατέθηκε αναδρομικά στους ιδίους, θα έπρεπε εμπροθέσμως οι αιτητές να προσφύγουν στο Δικαστήριο πριν την επέλευση της λήξης του Διαγωνισμού στις 25/10/2020, προσβάλλοντας είτε την παράλειψη λήψης απόφασης της διοίκησης για ανάθεση της Σύμβασης Παραχώρησης για την Επαρχία Πάφου, ή την παράλειψη ανανέωσης της ισχύος του Διαγωνισμού και/ή μετά την λήψη της απόφασης των καθ' ων η αίτηση στις 23/10/2020 για παράταση του Διαγωνισμού μόνο για δύο Τμήματά του (επαρχίας Αμμοχώστου και Υπεραστικών Διαδρομών), αλλά όχι για την επαρχία Πάφου, την απόφαση αυτή και ό,τι αυτή συνεπάγετο.
Αντ' αυτού οι αιτητές επέλεξαν να ενεργήσουν μονομερώς, εκτός του νομοθετικού πλαισίου και να αποστείλουν αυτοβούλως παράταση της ισχύος της εγγυητικής τους για το Τμήμα του Διαγωνισμού που αφορούσε την Πάφο, ενέργεια που δεν θα μπορούσε να έχει κανένα έννομο αποτέλεσμα. Ρητά αναφέρεται στον όρο 7.3 του Μέρους Α του Διαγωνισμού του 2019 πως η ισχύς των προσφορών «δυνατόν να παραταθεί εφόσον ζητηθεί από την Αναθέτουσα Αρχή.» Ρητά επίσης αναφέρεται στους εφαρμοστέους Κανονισμούς (οι περί του Συντονισμού των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων Προμηθειών, Έργων και Υπηρεσιών και για Συναφή Θέματα Νόμος ΚΔΠ 201/2007) στον Κανονισμό 36(1)(β) και (2) και (3), πως ο μόνος τρόπος παράτασης των προσφορών πέραν του ενός έτους (και αυτό κατ' εξαίρεση του κανόνα περί της ισχύος μόνο για ένα έτος), είναι με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ως κατωτέρω παρατίθεται:
«36.-(1) Οι προσφορές ισχύουν και δεσμεύουν τους οικονομικούς φορείς για την περίοδο που καθορίζεται στα έγγραφα του διαγωνισμού και ειδικότερα-
(α) [...]
(β) για τις χαρακτηριζόμενες από την αναθέτουσα αρχή, ως πολύπλοκες συμβάσεις, η περίοδος ισχύος των προσφορών δεν πρέπει να ξεπερνά τους δώδεκα μήνες.
(2) Το Υπουργικό Συμβούλιο, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μετά από αίτημα της αναθέτουσας αρχής, δύναται να καθορίζει περίοδο ισχύος μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη στην παράγραφο (1).
(3)(α) Στις περιπτώσεις που η συνολική περίοδος ισχύος της προσφοράς συμπεριλαμβανομένης και της προτεινόμενης παράτασης δεν υπερβαίνει τις περιόδους που ορίζονται στην παράγραφο (1)(α) και (β), η ισχύς της προσφοράς μπορεί να παρατείνεται με τους ίδιους όρους, εφόσον ζητηθεί πριν από τη λήξη της, με την έγκριση
(i) του Προέδρου του κατά περίπτωση αρμόδιου Συμβουλίου Προσφορών ή του αντιπροσώπου του για συμβάσεις, η εκτιμώμενη αξία των οποίων υπερβαίνει τα ποσά που καθορίζονται στην παράγραφο (3) του Κανονισμού 3
(ii) του προϊσταμένου της αναθέτουσας αρχής ή του αντιπροσώπου του για συμβάσεις, η εκτιμώμενη αξία των οποίων δεν υπερβαίνει τα ποσά που καθορίζονται στην παράγραφο (3) του Κανονισμού 3.
(β) Στις περιπτώσεις συμβάσεων, των οποίων η περίοδος ισχύος προσφοράς καθορίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο δυνάμει της παραγράφου (2) και για συμβάσεις που εμπίπτουν στην παράγραφο (1)(α) ή (β) εάν η συνολική περίοδος ισχύος της προσφοράς συμπεριλαμβανομένης και της προτεινόμενης παράτασης υπερβαίνει τις περιόδους που ορίζονται στην παράγραφο (1)(α) και (β), τότε η ισχύς της προσφοράς μπορεί να παρατείνεται με τους ίδιους όρους, εφόσον ζητηθεί πριν από τη λήξη της, με την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου.».
Μετά την λήξη του Διαγωνισμού στις 25/10/2021 για την Επαρχία Πάφου, δεν υφίστατο πλέον καμία εκκρεμότητα, ώστε οι αιτητές να μπορούν να επικαλούνται δικαίωμα προς ανάθεση σε αυτούς αυτού του Τμήματος του Διαγωνισμού. Ούτε βεβαίως χρειαζόταν κήρυξη του διαγωνισμού «ως άκυρου». Σύμφωνα με την απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου Tasni Enviro Ltd ν. Δημοκρατίας (2013) 3 ΑΑΔ 162, με την λήξη του Διαγωνισμού δεν παραμένει οτιδήποτε να γίνει και ως εκ τούτου δεν μπορεί να προβάλλεται ισχυρισμός για συνεχιζόμενη παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας μετά την λήξη του Διαγωνισμού. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα:
[.]
Υπήρξε σχετική απόφαση για μη παράταση του Διαγωνισμού για την Πάφο, η οποία συνάγεται από το γεγονός ότι επιλέγηκε να παραταθούν τα Τμήματα του Διαγωνισμού για τις Επαρχίες Αμμοχώστου και Υπεραστικές Διαδρομές μόνον. Ως εκ τούτου, η όποια κατ' ισχυρισμό συνεχιζόμενη παράλειψη «ανάθεσης» θα μπορούσε να είχε προσβληθεί πριν την λήψη της απόφασης για μη παράταση του Διαγωνισμού για την Πάφο και σε κάθε περίπτωση πριν την λήξη του Διαγωνισμού στις 25/10/2020. Μετά την λήψη της απόφασης με την οποία είχε αποφασιστεί, όπως συνάγεται εκ του περιεχομένου της, να μην παραταθεί ο Διαγωνισμός για την επαρχία Πάφου, ξεκίνησε να τρέχει η προθεσμία για προσβολή της απόφασης αυτής, η οποία έληξε μετά το πέρας των 75 ημερών από τις 23/10/2020. Οι αιτητές παρέλειψαν να την προσβάλουν εντός της αποκλειστικής προθεσμίας των 75 ημερών και ως εκ τούτου η προσφυγή τους κρίνεται εκπρόθεσμη.
Ο ισχυρισμός των αιτητών, ότι σε όλα τα στάδια μέχρι και την επίδικη στην προσφυγή Προκήρυξη του νέου Διαγωνισμού, (Διαγωνισμός 1/21), οι καθ' ων η αίτηση άφησαν αυτούς με την αντίληψη ότι ο αρχικός Διαγωνισμός δεν είχε λήξει και ως εκ τούτου συνέτρεχε συνεχιζόμενη παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας πριν την Προκήρυξη του νέου Διαγωνισμού, με τη οποία για πρώτη φορά τους γνωστοποιήθηκε η λήξη και/ή η ακύρωση και/ή η ματαίωση του Διαγωνισμού σε ότι αφορούσε το Τμήμα της Πάφου, δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί για τους λόγους που εξηγήθηκαν ανωτέρω. Πολύ ενωρίτερα, όπως εξηγήθηκε, οι καθ' ων η αίτηση αποφάσισαν ότι ο Διαγωνισμός για την Πάφο θα επαναπροκηρύσσετο και αυτό δημοσιεύτηκε και γνωστοποιήθηκε στους αιτητές. Η όποια ελπίδα δόθηκε ότι ίσως και να επανεξεταζόταν το ζήτημα στα πλαίσια του αρχικού διαγωνισμού, δεν διασώθηκε μετά την αυτοδίκαιη λήξη του στις 25/10/2020.»
3. Η προσφορά της Εφεσείουσας είχε κριθεί δικαστικώς αναφορικά με άλλη σύμβαση στο πλαίσιο της Δημόσιου Διαγωνισμού που της είχε κατακυρωθεί, εκτός προδιαγραφών.
Αναλυτικότερα, άλλη προσφορά της Εφεσείουσας, σε σχέση με τον Δημόσιο Διαγωνισμό που αφορούσε την σύμβαση της επαρχίας Αμμοχώστου, είχε κριθεί με την απόφαση ημερομηνίας 11.3.2021 στην Προσφυγή Αρ. 893/2020 εκτός προδιαγραφών. Το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου σε σχέση με αυτό το ζήτημα, ήταν το ακόλουθο:
« Έχει σημασία για την παρούσα υπόθεση η ημερομηνία της επικυρωτικής δικαστικής απόφασης ανωτέρω. Λήφθηκε στις 11/3/2021. Η Διοίκηση έκτοτε γνώριζε πλέον, ότι η απόφασή της περί του ότι η προσφορά των αιτητών βρισκόταν εκτός προδιαγραφών, λόγω παράβασης ουσιώδους όρου, επικυρώθηκε από το Διοικητικό Δικαστήριο. Επομένως προκύπτει, πως η αντίληψη των αιτητών, ότι παρά τα δεδομένα αυτά, θα μπορούσε να αποφασιστεί η ανάθεση του Διαγωνισμού για την Επαρχία Πάφου στους ίδιους, παρά και μετά την δικαστική αυτή απόφαση, και να μην προκηρυχθεί ο νέος διαγωνισμός για την Πάφο, κρίνεται ουσιωδώς πεπλανημένη. Η προσφορά τους σε σχέση με την παρουσίαση ετήσιων οικονομικών προβλέψεων από Ελεγκτικό Οίκο, δεν διαφοροποιείτο ανάλογα με το Τμήμα και/ή τα Τμήματα του Διαγωνισμού το οποίο διεκδίκησαν με οικονομική προσφορά. Όπως δε κρίθηκε από την διοίκηση κατ' επανεξέταση, μετά την ακυρωτική δικαστική απόφαση σε σχέση με το Τμήμα της Επαρχίας Αμμοχώστου και επικυρώθηκε από το Διοικητικό Δικαστήριο, στην προσφυγή των ίδιων των αιτητών, 893/20 (ανωτέρω), παραβίαζε ουσιώδη όρο του Διαγωνισμού. Ακόμα και αν ήθελε θεωρηθεί (για σκοπούς συζήτησης), ότι η προσφορά για το Τμήμα της Πάφου βρισκόταν ακόμα σε εκκρεμότητα κατά την λήψη της απόφασης του Διοικητικού Δικαστηρίου στην προσφυγή αρ. 893/2020 (ανωτέρω), (ενώ δεν ήταν γιατί είχε λήξει), η διοίκηση δεν θα μπορούσε να παραβλέψει το δεδικασμένο μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης που επικύρωσε την απόφασή της, για παραβίαση από τους αιτητές ουσιώδους όρου του Διαγωνισμού στην προσφορά τους.»
Οι καταληκτικές αναφορές του πρωτόδικου Δικαστηρίου, μετά τα πιο πάνω επιμέρους ευρήματα του, ήταν οι ακόλουθες:
«Ενόψει των ανωτέρω, η προσφυγή κρίνεται απαράδεκτη, ως εκπρόθεσμη. Οι αιτητές παρέλειψαν να προσβάλουν εντός της προθεσμίας την απόφαση των καθ' ων η αίτηση να μην παρατείνουν τον Διαγωνισμό για την Πάφο, όπως έγινε για τα άλλα δύο Τμήματα Αμμοχώστου και Υπεραστικές Διαδρομές. Η παράλειψή τους αυτή δεν τους επιτρέπει να προσβάλλουν με την παρούσα προσφυγή την κατ' ισχυρισμό σιωπηρή απόφαση, που κατά την αντίληψή τους συνάγεται από την προκήρυξη του νέου Διαγωνισμού το έτος 2021, ούτε βεβαίως την κατ' ισχυρισμό παράλειψη ανάθεσης, καθ' ότι η όποια παράλειψη άρθηκε με την λήψη απόφασης για μη παράταση του Διαγωνισμού για την Πάφο.
Ως εκ τούτου, οι αιτητές στερούνται πλέον και εννόμου συμφέροντος να προσβάλουν τώρα, στο στάδιο της προκήρυξης νέου Διαγωνισμού για την Πάφο, την απόφαση για κατ' ισχυρισμό «ματαίωση» του πρώτου Διαγωνισμού για την ίδια Επαρχία. Κατά τον ουσιώδη χρόνο που δημοσιεύτηκε η προκήρυξη του νέου διαγωνισμού, είχε ήδη λήξει από 25/10/2020 ο πρώτος Διαγωνισμός και είχε ήδη επικυρωθεί με δικαστική απόφαση η απόφαση των καθ' ων η αίτηση, ότι η προσφορά των αιτητών βρισκόταν εκτός προδιαγραφών, λόγω παράβασης ουσιώδους όρου του Διαγωνισμού. Η δικαστική απόφαση δέσμευε κατά τον χρόνο έκδοσής της την δράση της Διοίκησης όχι μόνο αναδρομικά, και σε σχέση με το Τμήμα του Διαγωνισμού για την Επαρχία Αμμοχώστου, αλλά και στον παρόντα τότε χρόνο.
Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η προσφυγή απορρίπτεται ως εκπρόθεσμη και απαράδεκτη λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος, με €1800 έξοδα εναντίον των αιτητών και υπέρ των καθ' ων η αίτηση.
Η Εφεσείουσα προσβάλλει ενώπιον μας τα πιο πάνω ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, περί εκπροθέσμου της Προσφυγής και έλλειψης εννόμου συμφέροντος της, με τον πρώτο λόγο Έφεσης.
Με τον δεύτερο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα διατείνεται ότι, το εύρημα του πρωτόδικου Δικαστηρίου περί αυτόβουλης παράτασης της προσφοράς της για τη Σύμβαση (βλ. ανωτέρω), η οποία δεν μπορούσε να παράγει, ως εκ τούτου, οποιοδήποτε έννομο αποτέλεσμα, είναι λανθασμένο.
Με τον τρίτο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα υποστηρίζει, προτάσσοντας την κατ’ αυτή δυσκολία και το πολυσύνθετο της διαδικασίας εντοπισμού της εκτελεστής διοικητικής πράξης, ως έστω εμμέσως, έκρινε το πρωτόδικο Δικαστήριο ότι τέτοιας φύσεως ήταν η απόφαση του Συμβουλίου ημερομηνίας 28.11.2019 (βλ. ανωτέρω), ότι «Η προσέγγιση του Δικαστηρίου, οδηγεί σε υπέρμετρο περιορισμό του δικαιώματος πρόσβασης στη δικαιοσύνη, ως τούτο προβλέπεται από τα άρθρα 6 και 13 της ΕΣΔΑ και/ή το άρθρο 30 του Συντάγματος και/ή το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.»
Με το τέταρτο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα επανέρχεται στην αμφισβήτηση του πρωτόδικου ευρήματος περί εκπροθέσμου και έλλειψης εννόμου συμφέροντος, αυτή τη φορά υπό το πρίσμα ότι δεν εξετάστηκε καθόλου, αν οι προσβαλλόμενες με την Προσφυγή πράξεις/παραλείψεις ήταν εκτελεστές και αν ασκήθηκαν εμπρόθεσμα και αν η Εφεσείουσα είχε έννομο συμφέρον προς προσβολή τους.
Με τον πέμπτο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα παραπονείται ότι δεν εξετάστηκαν πρωτόδικα οι λόγοι ακυρώσεως που ήγειρε, ενώ και τα συμπεράσματα και η κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου ήταν αναιτιολόγητα.
Με τον έκτο λόγο Έφεσης, η Εφεσείουσα διατείνεται ότι «Το Πρωτόδικο Δικαστήριο παραβίασε τα άρθρα 6 και 13 της ΕΣΔΑ και/ή το άρθρο 30 του Συντάγματος και/ή το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, στο οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον αμερόληπτου δικαστηρίου και/ή το δικαίωμα της Αιτήτριας σε δίκαιη δίκη και/ή το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη και/ή το δικαστήριο δεν αιτιολόγησε επαρκώς και/ή δεόντως την απόφαση του και/ή παρέλειψε να εξετάσει και να αιτιολογήσει τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας και/ή η απόφαση παραβιάζει την αρχή της φυσικής δικαιοσύνης.».
Τέλος, με τον έβδομο λόγο Έφεσης της και σε συνάρτηση με τον έκτο, η Εφεσείουσα υποστηρίζει ότι πλημμέλειες της πρωτόδικης απόφασης οδήγησαν σε παραβίαση του Άρθρου 23 του Συντάγματος, του Άρθρου 1 του Πρώτου (Πρόσθετου) Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, ως επίσης και των Άρθρων 16 και 17 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σημειώνεται ότι με το περίγραμμα αγόρευσης της, η πλευρά της Εφεσίβλητης (ομοίως και το Ενδιαφερόμενο Μέρος) ήγειρε, πρόσθετα στα όσα συναφώς υποστήριξε και πρωτοδίκως, ζήτημα έλλειψης εννόμου συμφέροντος της Εφεσείουσας και/ή αλυσιτέλειας της Έφεσης, αυτή τη φορά υπό το πρίσμα μεταγενέστερης δικαστικής απόφασης του Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου (βλ. απόφαση ημερομηνίας 13.4.2025 στην Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 76/2020 ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ MALTA LINES LTD AND KAPNOS AIRPORT SHUTTLE (MLKP) v. Μ.Ε. ΛΕΩΦΟΡΕΙΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΛΤΔ) στην οποία κρίθηκε ότι η Εφεσείουσα δεν πληρούσε συγκεκριμένο όρο του Δημόσιου Διαγωνισμού, ζητώντας όπως αυτό το ζήτημα, ως δημοσίας τάξεως και δη δικαιοδοτικό, εξεταστεί αυτεπάγγελτα από το Διοικητικό Εφετείο. Ήγειρε επίσης, μεταξύ άλλων, ζήτημα έλλειψης εννόμου συμφέροντος της Εφεσείουσας και υπό την σκοπιά ότι αυτή έλαβε μέρος στον νέο Δημόσιο Διαγωνισμό για τη νέα Σύμβαση άνευ επιφύλαξης και/ή διαμαρτυρίας.
Εξετάσαμε με ιδιαίτερη προσοχή τους λόγους Έφεσης, τα περιγράμματα αγορεύσεων των διαδίκων, το περιεχόμενο του πρωτόδικου φακέλου, καθώς και το περιεχόμενο των διοικητικών φακέλων που καταχωρήθηκαν, κατά την πρωτόδικη διαδικασία.
Εκ της συνάφειας και αλληλοσύνδεσης των λόγων Έφεσης (εν μέρει και του πέμπτου λόγου Έφεσης, όσον αφορά τον ισχυρισμό περί αναιτιολογήτου της πρωτόδικης απόφασης (βλ. ανωτέρω)), κρίθηκε ορθό όπως αυτοί τύχουν σωρευτικής και ενιαίας εξέτασης. Αυτοί, όσον αφορά στην πρωτόδικη απόφαση περί μη παραδεκτού της Προσφυγής, με την δικαιοδοτική ευρύτητα εξέτασης που, κατά πάγια πλέον νομολογία, (και) το Διοικητικό Εφετείο έχει σε ζητήματα δημοσίας τάξεως, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η εκτελεστότητα, το εκπρόθεσμο και το έννομο συμφέρον.
Εξετάσαμε ως πρώτο το ζήτημα του εννόμου συμφέροντος της Εφεσείουσας να προσβάλλει με την Προσφυγή της τις περιγραφόμενες στα αιτητικά Α, Β και Γ αυτής πράξεις και/ή παραλείψεις, προφανώς θεωρούμενες από την Εφεσείουσα ότι αυτές έχουν εκτελεστό χαρακτήρα.
Η κρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο Δημόσιος Διαγωνισμός, όσον αφορά τη Σύμβαση της επαρχίας Πάφου, που είναι αυτή που αφορά την παρούσα υπόθεση, είχε καταστεί άγονος, ένεκα, αφενός, του αποκλεισμού της προσφοράς του Ενδιαφερόμενου Μέρους και, αφετέρου, ότι ο Δημόσιος Διαγωνισμός, ως προς την επίδικη επαρχία, είχε λήξει ήδη στις 25.10.2020, αφού δεν έτυχε ανανέωσης, μας βρίσκει σύμφωνους.
Όντως, ως προαναφέρθηκε, ρητώς καθοριζόταν στους όρους του Δημόσιου Διαγωνισμού ότι, οι προσφορές θα ίσχυαν για δώδεκα μήνες από την καταληκτική ημερομηνία της δυνατότητας υποβολής τους (25.10.2019), ήτοι μέχρι τις 25.10.2020. Όπως επίσης προαναφέρθηκε, δεν υπήρξε οποιαδήποτε ανανέωση τους σε σχέση με την επαρχία Πάφου (και Λεμεσού).
Είναι ορθή η θέση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι η μονομερής ενέργεια της Εφεσείουσας να ανανεώσει την προσφορά της (και) για τη Σύμβαση του Δημόσιου Διαγωνισμού που αφορούσε την επαρχία Πάφου (βλ. ανωτέρω) δεν μπορούσε να επιφέρει σύννομες συνέπειες, και δη την παράταση του Δημόσιου Διαγωνισμού όσον αφορά η Σύμβαση, αφού το κανονιστικό πλαίσιο (έγγραφα του Δημόσιου Διαγωνισμού, εκεί όρος 7.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Δημόσιου Διαγωνισμού και Κανονισμός 36(1)(β) και (2) και (3) της Κ.Δ.Π. 201/2007, βλ. αναλυτικότερα πρωτόδικη απόφαση, ανωτέρω) επιτάσσει, αφενός, όπως ζητηθεί τέτοια παράταση από την Αναθέτουσα Αρχή και, αφετέρου, όπως ληφθεί απόφαση έγκρισης τέτοιας παράτασης από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Καμία από τις προαναφερόμενες ενέργειες δεν έλαβε χώρα.
Συνεπώς, ο Δημόσιος Διαγωνισμός δεν «ανακλήθηκε και/ή ακυρώθηκε σιωπηρά και/ή ματαιώθηκε» με την προκήρυξη του νέου Δημόσιου Διαγωνισμού (βλ. αιτούμενες θεραπείες Α και Β της Προσφυγής), ούτε ήταν «τεκμαιρόμενη» τέτοια ανάκληση, ακύρωση ή ματαίωση ενόψει αυτού. Ο Δημόσιος Διαγωνισμός είχε ήδη λήξει αυτοδικαίως στις 25.10.2020 (βλ. ανωτέρω) (βλ. απόφαση Ανώτατου Δικαστηρίου ημερομηνίας 2.11.2022 στην Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 130/15 ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ κ.ά. v. PAPAETIS MEDICAL CO LTD).
Ούτε η Εφεσείουσα προσέβαλε και δη εμπρόθεσμα, ως ορθά επισημάνθηκε πρωτόδικα, με την Προσφυγή της οποιαδήποτε παράλειψη ενέργειας της Εφεσίβλητης να ανανεώσει τις προσφορές για τη Σύμβαση, την οποία νομολογιακώς ευθυγραμμισμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο (Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 130/15, ανωτέρω, Tasni Enviro Ltd ν. Δημοκρατίας (2013) 3 ΑΑΔ 162) καθόρισε (βλ. ανωτέρω) ως την (εκτελεστή) παράλειψη που θα μπορούσε να τύχει προσβολής, εμπρόθεσμα πάντα.
Αυτό που προσέβαλε η Εφεσείουσα (βλ. αιτούμενη θεραπεία Γ της Προσφυγής), μεταξύ άλλων, ήταν η ισχυριζόμενη παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας της Εφεσείουσας να ολοκληρώσει τη διαδικασία του Δημόσιου Διαγωνισμού (όσον αφορά τη Σύμβαση).
Υποχρέωση, ωστόσο, ολοκλήρωσης τέτοιας ενέργειας εκ μέρους της Εφεσίβλητης, όπως για λήψη των υπόλοιπων χαρακτηριζόμενων στις αιτούμενες θεραπείες Α και Β της Προσφυγής ως παραληφθέντων, δεν υφίστατο πλέον, ενόψει του ότι ο Δημόσιος Διαγωνισμός ως προς τη Σύμβαση είχε ήδη εκπνεύσει (βλ. ανωτέρω) και δη, όπως προαναφέρθηκε, αυτοδικαίως.
Συνεπώς, ορθά το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι, στην περίπτωση, βρίσκουν εφαρμογής τα νομολογηθέντα στην Tasni Enviro Ltd, ανωτέρω. Παραπέμπουμε στο καταληκτικό της εν λόγω απόφασης:
«Ευλόγως τίθεται το ερώτημα αν ήταν απαραίτητη υπό τις περιστάσεις η λήψη απόφασης για την ακύρωση του διαγωνισμού του οποίου η ισχύς είχε λήξει αυτοδικαίως. Είμαστε της γνώμης ότι δεν χρειαζόταν οποιαδήποτε απόφαση της διοίκησης για την ακύρωση του διαγωνισμού που έληξε. Η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν υπό τις περιστάσεις αχρείαστη και λήφθηκε εκ του περισσού.
Μετά την εκπνοή του διαγωνισμού δεν έγινε οποιαδήποτε ανανέωση. Η εφεσείουσα θα είχε ενδεχομένως δικαίωμα προσβολής της παράλειψης της αναθέτουσας αρχής να ζητήσει ανανέωση των προσφορών. Από τη στιγμή που ο διαγωνισμός έπαυσε να έχει οποιαδήποτε ισχύ, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι χωρίς νόημα εφόσον δι' αυτής δεν έχουν παραχθεί οποιαδήποτε έννομα αποτελέσματα. Επομένως η συγκεκριμένη πράξη της διοίκησης δεν συνιστά εκτελεστή πράξη η οποία αποσκοπούσε στην παραγωγή έννομου αποτελέσματος με το οποίο δημιουργείται, τροποποιείται ή καταργείται μια νομική κατάσταση, δηλαδή ένα δικαίωμα ή μια υποχρέωση διοικητικού χαρακτήρα μεταξύ των διοικουμένων μη υφισταμένων πριν από την έκδοσή της.»
Όσον αφορά τις αιτιάσεις της Εφεσείουσας περί δυσκολίας της στον εντοπισμό της δυνάμενης να προσβληθεί εκτελεστής διοικητικής πράξης, αυτές δεν μας βρίσκουν σύμφωνους. Το ρητό και σαφές κανονιστικό πλαίσιο σε σχέση με την ισχύ και εκπνοή των προσφορών και τη δυνατότητα ανανέωσης τους ήταν γνωστό (ή όφειλε η Εφεσείουσα να γνωρίζει) εκ των προτέρων και δεδομένο (και) στην προσφοροδότρια (η οποία, ως προκύπτει από τους διοικητικούς φακέλους, εκπροσωπείτο νομικά κατά τα κρίσιμα σημεία της όλης διοικητικής διαδικασίας) όπως και η σχετική νομολογία (Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 130/15, ανωτέρω, Tasni Enviro Ltd, ανωτέρω) περί του θέματος.
Συνεπώς και περαιτέρω, ούτε βασίμως τίθεται ζήτημα από την Εφεσείουσα υπέρμετρου περιορισμού από το πρωτόδικο Δικαστήριο του δικαιώματος της πρόσβασης στη δικαιοσύνη, κατά παράβαση των Άρθρων 6 και 13 της ΕΣΔΑ και/ή του Άρθρου 30 του Συντάγματος και/ή του Άρθρου 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέραν από την in abstracto νομική δυνατότητα υποβολής του δικαιώματος αυτού υπό προϋποθέσεις παραδεκτού (συμπεριλαμβανομένων διαδικαστικών περιορισμών, βλ. Δρ. Κ. Παρασκευά «Κυπριακό Συνταγματικό Δίκαιο», 2η Έκδοση, σελ. 726 έπ.), βρίσκουμε και ότι, in concreto, στην παρούσα περίπτωση η πρωτόδικη κρίση περί του ποια ήταν η (εκτελεστή) παράλειψη που όφειλε να είχε προσβληθεί, ήταν σχετικά εύκολα διαγνώσιμη και η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη προσιτή στην Εφεσείουσα εγκαίρως. Σε κανένα δε βαθμό, δεν έχει παραβιαστεί, ως προς τούτο το δικαίωμα, η αρχή της αναλογικότητας μέτρου και σκοπού.
Αλληλένδετα με τα ανωτέρω, ευρήματα και για τους ίδιους λόγους, δεν διαπιστώνουμε και πλημμέλειες της πρωτόδικης απόφασης οι οποίες να οδήγησαν σε παραβίαση του Άρθρου 23 του Συντάγματος, του Άρθρου 1 του Πρώτου (Πρόσθετου) Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, ως επίσης και των Άρθρων 16 και 17 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως διατείνεται η Εφεσείουσα.
Στο ζήτημα, τέλος, της φύσεως της πράξης που προσβλήθηκε ή όφειλε να είχε προσβληθεί δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος και το συνδεδεμένο με αυτή έννομο συμφέρον προσφεύγοντος, ουδέν ρόλο υπέχουν οι οποιεσδήποτε κατ’ ισχυρισμό υπαίτιες κακόπιστες προθέσεις, σκόπιμες ενέργειες ή τέτοιου είδους παραλείψεις της Εφεσίβλητης και δεν είναι ζήτημα που μπορεί, στο πλαίσιο της παρούσας Έφεσης και για σκοπούς παραδεκτού της Προσφυγής, να τύχει εξέτασης και να επιλυθεί. Αντίθετα, άνευ ευρήματος εκτελεστότητας των υπό προσβολή πράξεων/παραλείψεων, τέτοια εξέταση δεν είναι δυνατή. Όπως αναφέρθηκε, χαρακτηριστικά και στην Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 130/15, ανωτέρω:
«Oι έννοιες της καλής πίστης, της χρηστής διοίκησης και οι αρχές που διέπουν την ανάκληση ανακύπτουν μόνο εάν διαπιστωθεί η ύπαρξη διοικητικής πράξης και τίθεται θέμα εξέτασης της νομιμότητας υπό το πρίσμα των αρχών αυτών. Εάν δεν υπάρχει διοικητική πράξη η συμπεριφορά της διοίκησης δεν μπορεί να ελεγχθεί στα πλαίσια της αναθεωρητικής δικαιοδοσίας.
Σημειώνουμε ότι στην υπόθεση Tasni Enviro η Ολομέλεια, με το απόσπασμα στο οποίο έχουμε παραπέμψει, έχει αναφερθεί στο ενδεχόμενο για δικαίωμα, σε τέτοιες περιπτώσεις, προσβολής της παράλειψης της Αναθέτουσας Αρχής να ζητήσει ανανέωση των προσφορών. Αλλά και η προσβαλλόμενη απόφαση της Α.Α.Π. κατέληξε παρατηρώντας ότι, ενώ η περίπτωση δεν υπάγεται στην ακυρωτική ή επικυρωτική εξουσία της, δεν θα πρέπει να θεωρείται η έκδοση απόφασης από την Αρχή προϋπόθεση για να στοιχειοθετείται αγώγιμο δικαίωμα του ζημιωθέντος να αξιώσει αποζημιώσεις ενώπιον αρμοδίου δικαστηρίου. Σημειώνουμε την παρατήρηση αυτή εν όψει της αναφοράς στην εν λόγω επιστολή ημερ. 15.7.2013 ότι είναι «εκ παραδρομής που δεν ζητήθηκε η παράταση ισχύος της προσφοράς» και της αναφοράς σε «παράλειψη ανανέωσης της ισχύος της». Εάν προκύπτει άλλου είδους ευθύνη, κάτι που δεν μπορούμε βέβαια να αποφανθούμε ή ακόμα και να συζητήσουμε, δεν αφορά την παρούσα δικαιοδοσία.»
Ενόψει των πιο πάνω, κρίνουμε ότι η Εφεσείουσα ορθώς, αλλά και πλήρως αιτιολογημένα κρίθηκε πρωτόδικα (και) ότι στερείται εννόμου συμφέροντος σε σχέση με τις προσβαλλόμενες κατ’ ισχυρισμό παραλείψεις, ενόψει της λήξης του δημόσιου Διαγωνισμού σε σχέση με τη Σύμβαση.
Στο σημείο αυτό, επισημαίνεται, εκ του περισσού, ότι λανθασμένα η Εφεσείουσα διατείνεται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έκρινε αυτό το ζήτημα. Οι σχετικές του αναφορές έχουν ως εξής:
«[.] με την λήξη του Διαγωνισμού δεν παραμένει οτιδήποτε να γίνει και ως εκ τούτου δεν μπορεί να προβάλλεται ισχυρισμός για συνεχιζόμενη παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας μετά την λήξη του Διαγωνισμό.
[.]Οι αιτητές παρέλειψαν να προσβάλουν εντός της προθεσμίας την απόφαση των καθ' ων η αίτηση να μην παρατείνουν τον Διαγωνισμό για την Πάφο, όπως έγινε για τα άλλα δύο Τμήματα Αμμοχώστου και Υπεραστικές Διαδρομές. Η παράλειψή τους αυτή δεν τους επιτρέπει να προσβάλλουν με την παρούσα προσφυγή την κατ' ισχυρισμό σιωπηρή απόφαση, που κατά την αντίληψή τους συνάγεται από την προκήρυξη του νέου Διαγωνισμού το έτος 2021, ούτε βεβαίως την κατ' ισχυρισμό παράλειψη ανάθεσης, καθ' ότι η όποια παράλειψη άρθηκε με την λήψη απόφασης για μη παράταση του Διαγωνισμού για την Πάφο.».
Ενόψει του πιο πάνω ευρήματος μας, παρέλκει η εκ μέρους μας εξέταση οποιωνδήποτε άλλων ζητημάτων παραδεκτού της Προσφυγής έχουν εγερθεί, καθώς και του πέμπτου λόγου Έφεσης, στο βαθμό που αφορά την παράλειψη εξέτασης πρωτοδίκως των λόγων ακυρώσεως που είχαν εγερθεί, ο οποίος, εκ της φύσεως του, προϋποθέτει την ύπαρξη παραδεκτού.
Η Προσφυγή ορθώς και αιτιολογημένα κρίθηκε πρωτόδικα, με βάση τα πιο πάνω και για τους πιο πάνω λόγους, ως μη παραδεκτή.
Ως εκ των ανωτέρω, η Έφεση αποτυγχάνει, με έξοδα ύψους €3000 εναντίον της Εφεσείουσας και υπέρ της Εφεσίβλητης.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
Δ. ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο