ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
(Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 129/2022)
26 Οκτωβρίου, 2026
[ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ Π., ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ/ΣΤΕΣ]
ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ
Εφεσείουσα,
v.
1. SPACE HELLAS A.E. HELLENIC TECHNICAL ENTERPRISES LTD
2. LOGICOM SOLUTIONS LIMITED
Εφεσίβλητων.
--------------------
Ε. Νεοφύτου (κα), εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για Εφεσείουσα.
Α. Παπαμιχαήλ (κα) & Α. Αυξεντίου, για Α, & Α. Κ. ΑΙΜΙΛΙΑΝΙΔΗΣ, Κ. ΚΑΤΣΑΡΟΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Δ.Ε.Π.Ε, για Εφεσίβλητη 1.
Καμία εμφάνιση για Εφεσείουσα 2.
-------------------
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από τον Δ. Λυσάνδρου, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.: Ο Κυπριακός Οργανισμός Αθλητισμού (εφεξής «ο ΚΟΑ») προκήρυξε τον δημόσιο διαγωνισμό 19Δ/2015 τον οποίο κατακύρωσε στην κοινοπραξία Space Hellas Α.Ε. – Hellenic Technical Enterprises Ltd (πρωτόδικα, η προσφεύγουσα στις δύο εκ των τριών συνεκδικασθεισών Προσφυγών, ήτοι στις Προσφυγές Αρ. 801/2016 και 959/2017, εφεξής «η Hellas»).
Κατά της ως άνω κατακύρωσης, η αποτυχούσα προσφοροδότρια LOGICOM SOLUTION LTD (πρωτόδικα, η προσφεύγουσα στην τρίτη εκ των τριών συνεκδικασθεισών Προσφυγών, ήτοι στην Προσφυγή 914/2017, εφεξής «η Logicom») καταχώρησε ενώπιον της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών (εφεξής «η ΑΑΠ») την Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016.
Με απόφασή της ημερ. 30.5.2016, η ΑΑΠ αποδέχτηκε την Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016, ακυρώνοντας την κατακύρωση υπέρ της Hellas, επειδή η προσφορά της δεν ανταποκρινόταν στον ουσιώδη όρο 2.5 του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού. Συγκεκριμένα, ενώ ο όρος 2.5.1, ο οποίος κρίθηκε από την ΑΑΠ ουσιώδης, απαιτούσε την εκ του βασικού εμπειρογνώμονα (key expert 1) έκαστου προσφοροδότη κατοχή «Degree of Tertiary University Education Level», η ΑΑΠ έκρινε ότι ο βασικός εμπειρογνώμoνας [Π.Π.] της Hellas δεν πληρούσε αυτή την απαίτηση, διότι το υπ’ αυτού κατεχόμενο «Diploma in Computer Science» του Ανώτερου Τεχνολογικού Ινστιτούτου (εφεξής «το ΑΤΙ») δεν ήταν τίτλος πανεπιστημιακού επιπέδου, στην απουσία απόφασης του Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών -εφεξής «το ΚΥΣΑΤΣ»- που να αναγνωρίζει τον εν λόγω τίτλο ως ισότιμο με τίτλο πανεπιστημίου. Επίσης, η ΑΑΠ έκρινε ότι ούτε ο υπό του [Π.Π.] κατεχόμενος μεταπτυχιακός τίτλος (MBA) τον καθιστούσε κάτοχο τίτλου πανεπιστημιακού επιπέδου. Η άνω απόφαση ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ προσβλήθηκε από την Hellas δια της Προσφυγής Αρ. 801/2016 ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου.
Κατόπιν τούτου, ο ΚΟΑ αποφάσισε, περί την 16.9.2016, την ακύρωση του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού, με το σκεπτικό ότι οι προσφορές αμφότερων της Hellas και της Logicom (που ήταν οι μόνες προσφοροδότριες) ήταν εκτός προδιαγραφών του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού.
Κατά της απόφασης ημερ. 16.9.2016, καταχωρίστηκαν ενώπιον της ΑΑΠ δύο ιεραρχικές προσφυγές: Η μεν Logicom καταχώρησε την Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 54/2016 την οποία η ΑΑΠ απέρριψε με απόφασή της ημερ. 24.4.2017 (η Logicom προσέβαλε την άνω απορριπτική απόφαση της ΑΑΠ δια της Προσφυγής Αρ. 914/2017 ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου).
Η δε Hellas καταχώρησε την Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 57/2016 την οποία η ΑΑΠ απέρριψε με απόφασή της ημερ. 24.4.2017 (η Hellas προσέβαλε την άνω απορριπτική απόφαση της ΑΑΠ δια της Προσφυγής Αρ. 959/2017 ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου).
Το πρωτόδικο Δικαστήριο συνεκδίκασε τις ενώπιόν του τρεις Προσφυγές και (με την εφεσιβαλλόμενη απόφασή του ημερ. 16.8.2022) τις αποδέχτηκε ως βάσιμες (ακυρώνοντας και τις τρεις προσβαλλόμενες αποφάσεις της ΑΑΠ) με το εξής σκεπτικό:
Καταρχάς, η Εφεσείουσα (πρωτόδικα, η καθ’ ης η αίτηση) ήγειρε προδικαστική ένσταση περί του ότι η δια της Προσφυγής Αρ. 801/2016 προσβαλλόμενη διοικητική πράξη (ήτοι, η απόφαση της ΑΑΠ ημερ. 30.5.2016 επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016) απώλεσε την εκτελεστότητά της λόγω των μεταγενέστερων αποφάσεων της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 54/2016 και της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 57/2016, αντίστοιχα.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε την προδικαστική ένσταση αλυσιτελή, κρίνοντας όμως παράλληλα ότι όντως η (προσβαλλόμενη δια της Προσφυγής Αρ. 801/2016) απόφαση ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016 απώλεσε την εκτελεστότητά της (καθιστάμενη προπαρασκευαστική της απόφασης ημερ. 24.4.2017 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 57/2016), με την Hellas όμως να διατηρεί το έννομο συμφέρον να προβάλλει τους λόγους ακύρωσης της Προσφυγής Αρ. 801/2016 κατ’ αυτής της προπαρασκευαστικής πράξης.
Η Εφεσείουσα δεν προέβαλε προδικαστική ένσταση μόνο κατά του παραδεκτού της Προσφυγής Αρ. 801/2016 αλλά και κατ’ αυτού της Προσφυγής Αρ. 959/2017.
Ενώ στην Προσφυγή Αρ. 801/2016 το πρόβλημα έγκειτο (κατά την Εφεσείουσα) στη φύση της προσβαλλόμενης πράξης η οποία δεν ήταν (πλέον) εκτελεστή, στην Προσφυγή Αρ. 959/2017 η Εφεσείουσα προέβαλε ότι η Hellas δεν είχε έννομο συμφέρον να προσβάλει την απορριπτική (της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 57/2016) απόφαση ημερ. 24.4.2017 της ΑΑΠ, καθότι η προσφορά της Hellas είχε ήδη κριθεί ως εκτός προδιαγραφών του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού με την προηγηθείσα απόφαση ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε και την προδικαστική ένσταση της Εφεσείουσας περί της φερόμενης έλλειψης έννομου συμφέροντος της Hellas για προώθηση της Προσφυγής Αρ. 959/2017, με το σκεπτικό ότι τυχόν αποδοχή της θα αποστερούσε από την Hellas το δικαίωμα πρόσβασης στη Δικαιοσύνη.
Στρεφόμενο στους λόγους ακύρωσης των τριών συνεκδικασθεισών Προσφυγών, το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε τον εκ της Hellas προβληθέντα (στο πλαίσιο της Προσφυγής Αρ. 801/2016) λόγο ακύρωσης περί του ότι η ΑΑΠ δεν είχε δικαιοδοσία να εξετάσει την Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016, με το επιχείρημα ότι αντικείμενό της δεν ήταν δημόσια σύμβαση παροχής υπηρεσιών (ως θα έπρεπε) αλλά σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών.
Από την άλλη, το πρωτόδικο Δικαστήριο αποδέχτηκε τον εκ της Hellas προβληθέντα λόγο ακύρωσης πως είναι ελλείψει επαρκούς διοικητικής έρευνας και πεπλανημένα (περί τον νόμο και τα πράγματα) που η ΑΑΠ έκρινε (δια της απόφασής της ημερ. 30.5.2016 επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016) πως η προσφορά της Hellas ήταν ασύμβατη με τον ουσιώδη όρο 2.5.1 του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού ο οποίος απαιτούσε όπως ο βασικός της εμπειρογνώμονας κατείχε «Degree of Tertiary University Education Level».
Κατά την πρωτόδικη κρίση, παράνομα η ΑΑΠ έκρινε ότι ο βασικός εμπειρογνώμονας της Hellas δεν πληρούσε τον επίδικο ουσιώδη όρο, με το σκεπτικό ότι αυτός κατείχε πτυχίο του ΑΤΙ (το οποίο δεν θεωρείται πανεπιστημιακού επιπέδου) και μεταπτυχιακό τίτλο ο οποίος επίσης δεν επαρκούσε για να καλύψει την απαίτηση του ουσιώδους όρου.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο συμφώνησε μεν με τη θέση της ΑΑΠ πως τίτλος σπουδών του ΑΤΙ ισοτιμεί με βασικό τίτλο σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης μόνο μετά από σχετική απόφαση του ΚΥΣΑΤΣ, αλλά διαφώνησε με την ΑΑΠ ως προς την ακολουθητέα διαδικασία: Για την μεν ΑΑΠ, σχετική απόφαση του ΚΥΣΑΤΣ έπρεπε να εξασφαλιστεί και της υποβληθεί από την Hellas. Για το δε πρωτόδικο Δικαστήριο, η ίδια η ΑΑΠ έπρεπε να αποταθεί στο ΚΥΣΑΤΣ και όχι να το υποκαταστήσει αποφαινόμενη ότι ο τίτλος του βασικού εμπειρογνώμονα της Hellas δεν ήταν τίτλος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Κατά την πρωτόδικη κρίση, η ΑΑΠ όφειλε να ενεργήσει τοιουτοτρόπως στο πλαίσιο της διοικητικής έρευνας την οποία όφειλε να διεξάγει, αφού οι όροι του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού απαιτούσαν προσκόμιση μόνο βιογραφικού σημειώματος του βασικού εμπειρογνώμονα και ουδόλως αναγνώριση τίτλου του (είτε αυτού από το ΑΤΙ είτε του μεταπτυχιακού του) από το ΚΥΣΑΤΣ ως ισότιμου με πρώτο πανεπιστημιακό τίτλο.
Στο πλαίσιο της διοικητικής έρευνας την οποία η ΑΑΠ όφειλε να διεξάγει, το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε πως αυτή θα έπρεπε να ζητήσει επί του θέματος τις απόψεις της Hellas, παρέχοντας κατ’ αυτό τον τρόπο δικαίωμα ακρόασης στην τελευταία, δεδομένου ότι κατά τα άλλα δεν είχε δικαίωμα συμμετοχής στην εξέταση της (εκ της Logicom καταχωρισθείσας) Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016 από την ΑΑΠ.
Κατά την πρωτόδικη κρίση, η διαπιστούμενη παρανομία επί της απόφασης ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ συμπαρέσυρε (ως προπαρασκευαστική τούτων) σε παρανομία και τις αποφάσεις ημερ. 24.4.2017 της ΑΑΠ επί των Ιεραρχικών Προσφυγών Αρ. 54/2016 και Αρ. 57/2016, αντίστοιχα.
Ως εκ τούτου, το πρωτόδικο Δικαστήριο ακύρωσε τις ενώπιόν του τρεις αποφάσεις της ΑΑΠ, αποδεχόμενο έτσι και τις τρεις συνεκδικασθείσες Προσφυγές.
Η Εφεσείουσα βάλλει κατά της ορθότητας της εφεσιβαλλόμενης απόφασης με τους εξής λόγους έφεσης:
Πρώτος Λόγος Έφεσης:
Κατά τον πρώτο λόγο έφεσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα αποφάσισε όπως απορρίψει την προδικαστική ένσταση της Εφεσείουσας, κατά την οποία η Προσφυγή Αρ. 801/2016 είχε καταστεί άνευ αντικειμένου υπό την έννοια ότι απώλεσε την εκτελεστότητά της λόγω απορρόφησής της στην απόφαση επανεξέτασης του ΚΟΑ ως Αναθέτουσας Αρχής, μετά την ακύρωση της αρχικής απόφασης του ΚΟΑ από την ΑΑΠ στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016.
Ο πρώτος λόγος έφεσης κρίνεται βάσιμος και επιτυγχάνει, για τους εξής λόγους:
Κατά τη νομολογία, οι αρχικές διοικητικές πράξεις στον τομέα των δημόσιων προσφορών χάνουν την εκτελεστότητά τους και συγχωνεύονται στην τελική διοικητική πράξη που αποφασίζει την έκβαση του δημόσιου διαγωνισμού.
Εάν αυτό ισχύει για τη διοικητική πράξη κατακύρωσης του δημόσιου διαγωνισμού, η οποία θεωρείται ως η ολοκλήρωση της σύνθετης διοικητικής ενέργειας αφορούσας τον δημόσιο διαγωνισμό στην οποία συγχωνεύεται η διοικητική απόφαση αποκλεισμού του προσφεύγοντα (Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 125/2020 Υπουργείο Υγείας μέσω Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας v. Κοινοπραξία PA ELECTRO SCIENCE LTD AND C.C. EASYTECH COMPUTER SERVICES LTD, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 30.4.2025), ευλόγως το ίδιο κατ’ αναλογία ισχύει και για τη διοικητική πράξη ακύρωσης του δημόσιου διαγωνισμού.
Σχετική είναι και η Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 137/2014 Δημοσθένους v. Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών, απόφαση Ανωτάτου Δικαστηρίου ημερ. 7.6.2021 όπου λέχθηκε γενικά ότι «Εκτελεστή διοικητική πράξη αναθέτουσας αρχής, με την προσβολή της ενώπιον της Αναθεωρητικής Αρχής, χάνει την εκτελεστότητά της.»
Συνάγεται ότι οι αποφάσεις ημερ. 24.4.2017 της ΑΑΠ επί των Ιεραρχικών Προσφυγών Αρ. 54/2016 και Αρ. 57/2016 ενσωματώνουν την απόφαση ημερ. 16.9.2016 του ΚΟΑ ως Αναθέτουσας Αρχής να ακυρώσει τον επίδικο δημόσιο διαγωνισμό. Μία έμμεση προέκταση τούτου είναι ότι ενσωμάτωσαν και την προηγηθείσα απόφαση ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016, με αποτέλεσμα οι αποφάσεις της ΑΑΠ επί των Ιεραρχικών Προσφυγών Αρ. 54/2016 και 57/2016 να συνιστούν εκτελεστές διοικητικές πράξεις και η απόφαση ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016 να έχει καταστεί προπαρασκευαστική αυτών.
Η απώλεια της εκτελεστότητας της προσβαλλόμενης διοικητικής πράξης στην Προσφυγή Αρ. 801/2016 την κατέστησε αυτόματα δικονομικά απαράδεκτη, θέτοντας το πρωτόδικο Δικαστήριο υπό δέσμια δικαιοδοσία να την απορρίψει (η εκτελεστότητα της προσβαλλόμενης διοικητικής πράξης είναι θέμα δικαιοδοτικό: Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 107/2016 Τσιήσσιου v. Δήμου Παραλιμνίου, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου, ημερ. 3.10.2023).
Για τους πιο πάνω λόγους, παραμερίζουμε την εφεσιβαλλόμενη απόφαση στον βαθμό που κρίνει επιτυχή την Προσφυγή Αρ. 801/2016 και επιδικάζει για αυτήν έξοδα κατά της Εφεσείουσας και υπέρ της Hellas.
Αυτό δεν εμποδίζει τον έλεγχο νομιμότητας της απόφασης ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016, στο πλαίσιο της Προσφυγής Αρ. 959/2017 της Hellas, αφού -ως προαναφέρθηκε- η εν λόγω Προσφυγή, αφενός, προσβάλλει την τελική διοικητική απόφαση περί ακύρωσης του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού και, αφετέρου, παραθέτει λόγους ακύρωσης που αφορούν την (προπαρασκευαστική, πλέον) προρρηθείσα απόφαση ημερ. 30.5.2016 η οποία έθεσε την Hellas εκτός επίδικου δημόσιου διαγωνισμού ως εκτός προδιαγραφών.
Δεύτερος Λόγος Έφεσης:
Κατά τον δεύτερο λόγο έφεσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα απέρριψε τη δεύτερη προδικαστική ένσταση της Εφεσείουσας, κατά την οποία η Hellas στην Προσφυγή Αρ. 959/2017, στερείται άμεσου και/ή προσωπικού και/ή ενεστώτος εννόμου συμφέροντος προς έγερση και/ή συνέχεια της εν λόγω Προσφυγής. Ειδικότερα, εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέληξε στη θέση ότι «Αν οι καθ’ ων η αίτηση επιχειρούν με την προδικαστική ένσταση ενώπιον του Δικαστηρίου, να πετύχουν αυτό που πέτυχαν ενώπιον της ΑΑΠ, δηλαδή να αμφισβητήσουν δηλαδή το έννομο συμφέρον των αιτητών να επιδιώξουν εκ νέου εκδίκαση του ζητήματος των ακαδημαϊκών προσόντων του βασικού τους εμπειρογνώμονα, λόγω της επίκλησης του «δεδικασμένου» της πρώτης απόφασης της ΑΑΠ επί της ιεραρχικής προσφυγής αρ. 13/2016 της εταιρείας Logicom Solutions Ltd, παραγνωρίζουν ότι το Δικαστήριο για πρώτη φορά θα ασχοληθεί με το ζήτημα αυτό, ως το αναφαίρετο δικαίωμα των αιτητών σε πραγματική και αποτελεσματική προσφυγή ενώπιον Δικαστηρίου. Τα επίδικα ζητήματα ενώπιον της ΑΑΠ θα κριθούν από το Δικαστήριο το οποίο θα ασκήσει έλεγχο νομιμότητας της αρχικής απόφασης της ΑΑΠ επί της ιεραρχικής προσφυγής αρ. 13/2016 καθώς και τη νομιμότητα της απόφασης της ΑΑΠ στην ιεραρχική προσφυγή αρ. 57/2017 (ανάλογα βέβαια με την κατάληξή του επί της πρώτης)». Ως η Εφεσείουσα υποστήριξε στον πρώτο λόγο έφεσης, η απόφαση της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016 έχει απορροφηθεί από την απόφαση στην επανεξέταση, η νομιμότητα της οποίας θα μπορούσε κάλλιστα να εξεταστεί από το πρωτόδικο Δικαστήριο στην Προσφυγή Αρ. 914/2017. Είναι δε εσφαλμένη η αναφορά του πρωτόδικου Δικαστηρίου πως θα μπορούσε να ασκήσει έλεγχο νομιμότητας της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2016.
Η κρίση μας έχει ως εξής:
Απορρίπτεται η θέση της Εφεσείουσας πως η Hellas στερείται εννόμου συμφέροντος για την προώθηση της Προσφυγής Αρ. 959/2017, με το σκεπτικό ότι η τελική διοικητική απόφαση (περί ακύρωσης του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού) μπορούσε να εξεταστεί δικαστικώς στο πλαίσιο της Προσφυγής Αρ. 914/2017 που δεν ήταν Προσφυγή της Hellas.
Eίναι, επί τούτου του σημείου, εσφαλμένη η θέση της Εφεσείουσας (ως αναπτύσσεται στην αιτιολογία του δεύτερου λόγου έφεσης) πως τα επίδικα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης (όσον αφορά την Hellas) αντιστοιχούν στα επίδικα γεγονότα της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών ν. Podium Engineering Ltd (2016) 3 Α.Α.Δ. 32, κατά τρόπο που τα νομολογηθέντα στην άνω υπόθεση εφαρμόζονται πλήρως στην παρούσα υπόθεση.
Το κατά την κρίση μας σφάλμα προκύπτει από την εξής ειδοποιό διαφορά μεταξύ της στάσης της Podium Engineering Ltd (εφεξής «η Podium») (στο πλαίσιο των επίδικων γεγονότων της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών ν. Podium Engineering Ltd ανωτέρω) και της στάσης της Hellas (στο πλαίσιο των ενώπιόν μας επίδικων γεγονότων):
Στην πιο πάνω υπόθεση, όπως έπραξε και με την Hellas στην παρούσα, η ΑΑΠ πρώτα έθεσε την Podium εκτός προδιαγραφών με την απόφασή της επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 45/2007 (καταχωρηθείσας από ανταγωνίστριά της) και μετά έκρινε ότι η Podium δεν είχε έννομο συμφέρον να προωθεί την Ιεραρχική της Προσφυγή Αρ. 82/2007 (ενώπιον της ΑΑΠ) κατά της απόφασης της αναθέτουσας αρχής να κατακυρώσει τον διαγωνισμό στην ανταγωνίστρια.
Ενώ η Hellas προσέβαλε τη νομιμότητα της απόφασης της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 13/2026 -ως προπαρασκευαστικής- στο πλαίσιο της Προσφυγής Αρ. 959/2017, η Podium καταχώρησε αρχικά ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου την Προσφυγή Αρ. 45/2007 (κατά της απόφασης της ΑΑΠ επί της Ιεραρχικής Προσφυγής Αρ. 45/2007), αλλά εν συνεχεία την απέσυρε και, περαιτέρω, δεν έθεσε ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου (του οποίου η απόφαση εφεσιβλήθηκε στο πλαίσιο της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών ν. PODIUM ENGINEERING LTD ανωτέρω) ισχυρισμό ότι η απόφαση της ΑΑΠ στην εν λόγω Ιεραρχική Προσφυγή ήταν λανθασμένη ή ότι η απόφαση για αποκλεισμό της από τον διαγωνισμό ήταν ωσαύτως λανθασμένη.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έλαβε υπόψη αυτό το δεδομένο για να επικυρώσει την κρίση της ΑΑΠ περί έλλειψης εννόμου συμφέροντος της Podium στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 82/2007.
Πέραν, συνεπώς, του ότι τα γεγονότα της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών ν. Podium Engineering Ltd ανωτέρω αποκλίνουν από τα ενώπιόν μας επίδικα, η Εφεσείουσα αντιλαμβάνεται εσφαλμένα και τον δικαστικό λόγο της άνω υπόθεσης, υποστηρίζοντας κατ’ επίκλησή της ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο άσκησε έλεγχο νομιμότητας τόσο επί της απόφασης ημερ. 30.5.2016 της ΑΑΠ στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016 όσο και επί της απόφασής της ημερ. 24.4.2017 στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 57/2016.
Με κάθε σεβασμό, το γεγονός ότι το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε, στο πλαίσιο της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών ν. Podium Engineering Ltd ανωτέρω, νόμιμη την απόφαση της ΑΑΠ στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 82/2007, ουδόλως σημαίνει ότι δεν έπρεπε καν να ασκηθεί ο δικαστικός έλεγχος νομιμότητάς της. Η κατ’ έφεση απόρριψη της πρωτόδικης Προσφυγής της Podium, μετά από εξέταση των λόγων ακύρωσής της, υποδεικνύει το αντίθετο.
Κρίνουμε, με βάση τα ανωτέρω, ότι η Hellas έχει έννομο συμφέρον, στο πλαίσιο της Προσφυγής Αρ. 959/2017, να προσβάλει την ακύρωση του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού συμπροσβάλλοντας την (προπαρασκευαστική, πλέον) απόφαση που την αφορά άμεσα και στην οποία βασίστηκε (μεταξύ άλλων) η ακύρωση, ήτοι την απόφαση ημερ. 30.5.2016 στην Ιεραρχική Προσφυγή Αρ. 13/2016, με την οποία η ΑΑΠ έθεσε την Hellas εκτός επίδικου δημόσιου διαγωνισμού ως εκτός προδιαγραφών.
Τρίτος Λόγος Έφεσης:
Κατά τον τρίτο λόγο έφεσης, εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε παράνομη (ως προϊόν πλάνης και ανεπαρκούς δέουσας έρευνας) την απόφαση της ΑΑΠ πως η προσφορά της Hellas δεν πληρούσε τον ουσιώδη όρο 2.5.1 του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού επειδή ο βασικός εμπειρογνώμονας της δεν κατείχε τον δια του όρου τούτου απαιτούμενο τίτλο πανεπιστημιακού επιπέδου.
Ο ουσιώδης όρος 2.5.1 απαιτούσε όπως ο βασικός εμπειρογνώμονας, ο οποίος θα προτεινόταν από τους προσφοροδότες ως Project Manager, έπρεπε να κατέχει «Degree of Tertiary University Education Level». Κρίνουμε ότι ορθά αυτός ο όρος κρίθηκε από τη Διοίκηση και το πρωτόδικο Δικαστήριο ως ουσιώδης, όπερ σημαίνει ότι έπρεπε να πληρούται κατά την εκπνοή της προθεσμίας υποβολής των προφορών (Δημοκρατία ν. ΜΑΡΙΟΣ ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ ΛΤΔ (2008) 3 Α.Α.Δ. 488).
Εν προκειμένω, η ΑΑΠ κατέληξε ότι ο βασικός εμπειρογνώμονας της Hellas δεν κατείχε τον εκ του όρου 2.5.1 απαιτούμενο πανεπιστημιακό τίτλο στη βάση του «Diploma in Computer Science», διότι το ΑΤΙ το οποίο απένειμε αυτό τον τίτλο στον βασικό εμπειρογνώμονα δεν ήταν πανεπιστήμιο.
Σύμφωνα με τη νομολογία, τίτλος σπουδών του ΑΤΙ δεν θεωρείται ισότιμος και αντίστοιχος προς πρώτο τίτλο σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης (ήτοι, προς πρώτο πανεπιστημιακό τίτλο) χωρίς συναφή απόφαση του ΚΥΣΑΤΣ (Πέρδικου ν. Δημοκρατίας (2016) 3 Α.Α.Δ. 11).
Είναι δεδομένο ότι τέτοια απόφαση του ΚΥΣΑΤΣ δεν υπήρχε σε σχέση με το προαναφερθέν δίπλωμα του βασικού εμπειρογνώμονα της Hellas, το οποίο απονεμήθηκε από το ΑΤΙ.
Στην απουσία τούτου, η ΑΑΠ ενομιμοποιείτο, στο πλαίσιο άσκησης της αρμοδιότητάς της να αξιολογήσει κατά πόσο η προσφορά της Hellas ήταν εντός ή εκτός των προδιαγραφών του επίδικου δημόσιου διαγωνισμού-
(α) κατά πρώτον, να ερμηνεύσει τον ουσιώδη όρο 2.5.1 ώστε να τον εφαρμόσει (οι όροι δημόσιου διαγωνισμού συνιστούν κανονιστικό πλαίσιο: Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 52/17 Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών κ.α. v. AGF TRADING & ENGINEERING LTD, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 6.11.2023, άρα, η Διοίκηση δύναται να τους ερμηνεύσει πριν τους εφαρμόσει, όπως πράττει για τη νομοθεσία: Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 36/2021, Αρχή Τηλεπικοινωνίων Κύπρου v. Αρχής Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου, απόφαση Εφετείου ημερ. 15.10.2024)·
(β) κατά δεύτερον, να εφαρμόσει τον όρο 2.5.1 επί των ενώπιόν της επίδικων γεγονότων, ήτοι (μεταξύ άλλων) επί της προσφοράς της Hellas, για να διαπιστώσει κατά πόσο αυτή η προσφορά πληρούσε τον όρο ή όχι.
Το ότι το ΚΥΣΑΤΣ ήταν αρμόδιο, για να αποφασίσει κατά πόσο το εκ του ΑΤΙ απονεμόμενο δίπλωμα στον βασικό εμπειρογνώμονα της Hellas αντιστοιχεί με βασικό τίτλο πανεπιστημίου ή όχι, ουδόλως σημαίνει ότι η ΑΑΠ στερείτο αρμοδιότητας να κρίνει κατά πόσο το εν λόγω δίπλωμα πληρούσε τον ουσιώδη όρο 2.5.1, ήτοι κατά πόσο το εν λόγω δίπλωμα συνιστούσε πτυχίο τριτοβάθμιου πανεπιστημιακού επιπέδου.
Άρα, στην περίπτωση που προσφοροδότης επιχειρούσε να πληρώσει τον όρο 2.5.1 διά της υποβολής τίτλου του βασικού εμπειρογνώμονα αυτού ο οποίος δεν απονεμήθηκε από πανεπιστήμιο, η συμπροσκόμιση αναγνωριστικής απόφασης του ΚΥΣΑΤΣ εμμέσως πλην σαφώς απαιτείτο από τον ίδιο τον όρο 2.5.1 ως αυτός ερμηνεύεται κατά τρόπο συμβατό με τους περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Νόμους (ο Νόμος 68(I) του 1996 ως τροποποιήθηκε) ο οποίος χορηγεί στο ΚΥΣΑΤΣ τη συναφή αρμοδιότητα αναγνώρισης.
Όταν χρειάζεται απόφαση του ΚΥΣΑΤΣ, ως του προς τούτο αρμοδίου, για να ικανοποιηθεί η Διοίκηση ότι πτυχίο το οποίο της υποβάλλει διοικούμενος πληροί τις απαιτήσεις διοικητικής διαδικασίας, η Διοίκηση δεν έχει η ίδια υποχρέωση να αποταθεί στο ΚΥΣΑΤΣ (Έφεση κατά απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 49/2021, Ανδρέας Χατζηγεωργίου v. Δημοκρατίας, απόφαση Εφετείου ημερ. 27/2/2025). Μπορεί η Διοίκηση να έχει δυνατότητα να το πράξει, αλλά όχι υποχρέωση (Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 33/2015 Χατζηγεωργίου ν. Δήμου Πόλεως Χρυσοχούς, απόφαση Ανωτάτου Δικαστηρίου ημερ. 1.2.2022).
Συνάγεται πως νόμιμα η ΑΑΠ έκρινε πως το εκ του ΑΤΙ απονεμόμενο δίπλωμα του βασικού εμπειρογνώμονα της Hellas δεν πληρούσε τον ουσιώδη όρο 2.5.1 και εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε το αντίθετο, με αποτέλεσμα ο τρίτος λόγος έφεσης να κρίνεται βάσιμος και επιτυχής.
Δεδομένης της από πλευράς μας αναίρεσης του σκεπτικού με το οποίο το πρωτόδικο Δικαστήριο αποδέχτηκε τον λόγο ακύρωσης ο οποίος αφορά τη φερόμενη πλάνη της ΑΑΠ σε σχέση με την εκ της Hellas πλήρωση του ουσιώδους όρου 2.5.1., το πρωτόδικο Δικαστήριο πρέπει να εξετάσει (υπό το φως της απόφασής μας και του σκεπτικού που την διέπει) εκ νέου τον λόγο ακύρωσης στο πλαίσιο των Προσφυγών Αρ. 914/2017 και 959/2017 (Σταύρου ν. Δημοκρατίας, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 29.4.2026).
Η επιτυχία του τρίτου λόγου έφεσης καθιστά, κατά τη γνώμη μας, αχρείαστη την ενασχόλησή μας με τον τέταρτο λόγο έφεσης.
Καταληκτική κρίση του Δικαστηρίου:
Επιτυγχάνει η έφεση (η οποία στράφηκε εναντίον ολόκληρης της εφεσιβαλλόμενης απόφασης) και, ως εκ τούτου, παραμερίζεται η εφεσιβαλλόμενη απόφαση ημερ. 16.8.2022 όσον αφορά και τις τρεις συνεκδικασθείσες πρωτόδικα Προσφυγές, περιλαμβανομένης της διαταγής για έξοδα η οποία διατάχθηκε υπέρ των δύο Εφεσίβλητων Hellas και Logicom.
Υπέρ της Εφεσείουσας και κατά της Hellas (Εφεσίβλητης 1) επιδικάζοναι, ως κατ’ έφεση έξοδα, το ποσό των 3.000 ευρώ
Α. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
Δ. ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο