|
Προσφυγή Αρ. 02/2026
|
Μεταξύ:
LAMBROU & POUTZIOURIS CONSTRUCTION LTD
Αιτητών
ν.
ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ
Αναθέτουσας Αρχής
Αναθεωρητική Αρχή
Προσφορών: Ανδρούλα Πούγιουρου, Πρόεδρος
Κάριν Γεωργιάδου, Μέλος
Ανδρέας Καρύδης, Μέλος
Πάρις Κωνσταντινίδης, Μέλος
Χριστίνα Σαββίδου, Μέλος
Αιτητές: LAMBROU & POUTZIOURIS CONSTRUCTION LTD
Αντιπροσωπεύθηκαν από:
1. Πάνο Παναγιώτου διά Κωνσταντίνου Παναγιώτου & Σία Δ.Ε.Π.Ε., Δικηγόρο
2. Δημήτρη Καΐλη, Δικηγόρο
3. Ιωάννα Λάμπρου, Διευθύντρια Αιτήτριας Εταιρείας
4. Χαράλαμπο Πουτζιουρή, Τεχνικό Διευθυντή Αιτήτριας Εταιρείας
Αναθέτουσα Αρχή: ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ
Αντιπροσωπεύθηκε από:
1. Μαρία Κελεπέσιη, Δικηγόρο της Δημοκρατίας
2. Άντρη Χριστοδούλου, Επιμετρητή Ποσοτήτων, Συντονίστρια Έργου
Ημερομηνία έκδοσης Απόφασης: 27 Απριλίου 2026
ΑΠΟΦΑΣΗ
Αντικείμενο της υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Προσφυγής είναι η απόφαση του Τμήματος Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων (στο εξής «η Αναθέτουσα Αρχή») με την οποία απέρριψε την προσφορά των Αιτητών ως ασυνήθιστα χαμηλή και κατακύρωσε το Διαγωνισμό με αρ. ΚΠΣ/7/2025/ΜΚΣ(Α) και τίτλο «ΜΕΛΕΤΗ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΛΙΚΟΔΡΟΜΙΟΥ ΣΟΛΕΑΣ – ΜΑΡΑΘΑΣΑΣ» (στο εξής «ο Διαγωνισμός») στην εταιρεία IACOVOU BROTHERS (CONSTRUCTIONS) LTD (στο εξής «ο Επιτυχών Προσφοροδότης») για το ποσό των €4.268.000,00 πλέον Φ.Π.Α.
Σύμφωνα με την Έκθεση Γεγονότων και όπως αυτά συμπληρώνονται από τους Διοικητικούς Φακέλους το Τμήμα Δημοσίων Έργων προκήρυξε στις 11.07.2025 τον πιο πάνω Διαγωνισμό μέσω του Ηλεκτρονικού Συστήματος Σύναψης Συμβάσεων (e-procurement). Κριτήριο ανάθεσης ήταν η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής και ως εκτιμώμενη αξία καθορίστηκε το ποσό των €4.500.000,00 μη συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.
Ως καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών και ισχύς των προσφορών ορίστηκαν η 19.09.2025 και η 19.03.2026 αντίστοιχα.
Κατά τη διενέργεια του Διαγωνισμού υποβλήθηκαν από ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς διευκρινιστικές ερωτήσεις και σχόλια σε σχέση με τους όρους των Εγγράφων του Διαγωνισμού με αποτέλεσμα την έκδοση συνολικά τεσσάρων Διορθωτικών/Διευκρινιστικών Εγγράφων.
Υποβλήθηκαν εμπρόθεσμα τρεις προσφορές, δηλ. αυτή των Αιτητών για το ποσό των €3.599.000,00, του Επιτυχόντα Προσφοροδότη για το ποσό των €4.268.000,00 και της εταιρείας SPACIALOGIC CONSTRUCTION CY LTD (στο εξής «η SPACIALOGIC») για το ποσό των €4.395.000,00, μη συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.
Η Επιτροπή Αξιολόγησης συνήλθε και ολοκλήρωσε τις εργασίες της σε εννέα (9) συνεδρίες από τις 24.09.2025 μέχρι τις 09.01.2026. Κατά την εξέταση των Ενοτήτων «Προϋποθέσεις Συμμετοχής» και «Τεχνική Προσφορά» η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις/διασαφηνίσεις και από τους τρεις προσφοροδότες, τις οποίες οι μεν Αιτητές και ο Επιτυχών Προσφοροδότης έδωσαν εντός του χρονικού πλαισίου που καθορίστηκε και κρίθηκαν ικανοποιητικές, ενώ από πλευράς της εταιρείας SPACIALOGIC δεν υπήρξε ανταπόκριση οπότε η προσφορά της δεν προχώρησε σε περαιτέρω αξιολόγηση.
Ακολούθησε η οικονομική αξιολόγηση των προσφορών των Αιτητών και του Επιτυχόντα Προσφοροδότη, όπου η Επιτροπή Αξιολόγησης με την επιστολή της ημερ. 17.10.2025 αναζήτησε από τους Αιτητές στη βάση του άρθρου 69 του περί της Ρύθμισης των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων και για Συναφή Θέματα Νόμου του 2016 (Ν. 73(Ι)/2016) και του όρου 9.4.12 «Αξιολόγηση Οικονομικών Προσφορών» του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού διευκρινίσεις σε σχέση με τη χαμηλή τιμή της προσφοράς τους ζητώντας τους ταυτόχρονα να επιβεβαιώσουν τη δυνατότητα ολοκλήρωσης του έργου καθώς και ανάλυση δύο επιμέρους ποσών της προσφοράς τους, δηλ. του ποσού των €1.700.000,00 από την μια για ελικοδρόμιο/χώρους στάθμευσης ελικοπτέρων και διάδρομο τροχοδρόμησης ελικοπτέρων και από την άλλη του ποσού των €440.000,00 για διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου, τοίχους αντιστήριξης και περίφραξη ασφαλείας. Από την απαντητική επιστολή των Αιτητών ημερ. 24.10.2025 κατέστη αντιληπτό από την Επιτροπή Αξιολόγησης ότι κατά την ετοιμασία της προσφοράς τους λήφθηκε υπόψη χώρος περίπου 3.000τμ ως επιφάνεια δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος αντί 11.000τμ που προνοείτο στα Έγγραφα του Διαγωνισμού, οπότε με νέα επιστολή της ημερ. 29.10.2025 η Επιτροπή αναζήτησε περαιτέρω διευκρινίσεις.
Με την επιστολή τους ημερ. 05.11.2025 οι Αιτητές δεν έδωσαν καμία επεξήγηση για τη διαφορά αυτή σε σχέση με την επιφάνεια του δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος δηλώνοντας όμως ότι το Δελτίο που είχαν αποστείλει δεν ήταν δεσμευτικό αλλά βοηθητικό εργαλείο που δεν αποτελούσε μέρος της προσφοράς τους. Δήλωναν επίσης ότι μπορούν να αναλάβουν την εκτέλεση της Σύμβασης σύμφωνα με τον Τελικό Σχεδιασμό του έργου.
Η Επιτροπή Αξιολόγησης επανήλθε με την επιστολή της ημερ. 07.11.2025 ζητώντας τεκμηριωμένη και σαφή απάντηση κατά πόσο κατά την ετοιμασία της προσφοράς τους λήφθηκε υπόψη το κατ’ ελάχιστο εμβαδόν των 11.000τμ που προνοούσαν τα Έγγραφα του Διαγωνισμού και όχι τα 3.312τμ που είχαν δηλώσει με τις αναλύσεις στις απαντήσεις τους. Στην επιστολή αυτή οι Αιτητές απάντησαν με την επιστολή τους ημερ. 11.11.2025 επιβεβαιώνοντας ότι έλαβαν υπόψη το εμβαδόν των 11.000τμ για την επιφάνεια δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος.
Ενόψει της απάντησής τους αυτής η Επιτροπή Αξιολόγησης με την επιστολή της ημερ. 12.11.2025 ζήτησε ανάλυση του ποσού των €1.700.000,00 που αντιστοιχούσε στο άρθρο 1.1 και του ποσού των €440.000,00 που αντιστοιχούσε στο άρθρο 1.3 της οικονομικής προσφοράς τους για σκοπούς περαιτέρω αξιολόγησης, την οποίαν οι Αιτητές έδωσαν με την επιστολή τους ημερ. 19.11.2025.
Η Επιτροπή Αξιολόγησης, αφού μελέτησε τα στοιχεία που έδωσαν οι Αιτητές σε συνάρτηση με τις θέσεις της κας Ντέμης Παπαδοπούλου, Λειτουργού στο Τμήμα Δημοσίων Έργων, στην οποίαν απευθύνθηκε η Επιτροπή να υπολογίσει το αναμενόμενο πάχος της πλάκας οπλισμένου σκυροδέματος του ελικοδρομίου και το ποσοστό του σιδήρου που απαιτείτο, και κατόπιν σύγκρισης των τιμών η Επιτροπή πληροφόρησε με την επιστολή της ημερ. 17.12.2025 τους Αιτητές ότι οι τιμές που δηλώθηκαν για τα άρθρα 1.1.3, Οπλισμένο Σκυρόδεμα €319.600, 1.1.4 Οπλισμό €84.000 και 1.1.5 Επεξεργασία τελικής επιφάνειας €55.000, ήταν υπερβολικά χαμηλές γι’ αυτό και ζήτησε ανάλυση των συγκεκριμένων τιμών με επαρκή τεκμηρίωση. Οι Αιτητές με την επιστολή τους ημερ. 23.12.2025 έδωσαν κάποια εξήγηση που όμως η Επιτροπή Αξιολόγησης δεν έκρινε ικανοποιητική, εξ ου και απέρριψε την προσφορά τους και προχώρησε με την οικονομική αξιολόγηση της προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη, την οποία έκανε αποδεκτή θεωρώντας τη διαφορά της τάξης του 5% κάτω από την εκτιμώμενη αξία ότι δεν ήταν ικανή ώστε να ζητούσε εξηγήσεις.
Με την Έκθεση Αξιολόγησής της ημερ. 09.01.2026, την οποίαν προώθησε στη συνέχεια στο Συμβούλιο Προσφορών, η Επιτροπή Αξιολόγησης εισηγείτο την απόρριψη της προσφοράς των Αιτητών και εκείνης της SPACIALOGIC και την ανάθεση της Σύμβασης στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη, την οποίαν εισήγηση το Συμβούλιο Προσφορών κατά τη συνεδρία του ημερ. 23.01.2026 υιοθέτησε και αποφάσισε την ανάθεση της Σύμβασης στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη για το ποσό των €4.268.000,00 πλέον Φ.Π.Α.
Με την επιστολή της ημερ. 26.01.2026 η Αναθέτουσα Αρχή ενημέρωσε όλους τους προσφοροδότες για την απόφασή της αυτή με αποτέλεσμα την καταχώριση από πλευράς Αιτητών της υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Προσφυγής με την οποία βάλλουν αφενός κατά της απόρριψης της προσφοράς τους και αφετέρου κατά της κατακύρωσης του Διαγωνισμού στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη προβάλλοντας διάφορους λόγους ακύρωσης που εντάσσονται ουσιαστικά σε δύο ενότητες.
Συγκεκριμένα με τη γραπτή αγόρευση των δικηγόρων τους εισηγούνται με την πρώτη ενότητα ότι η απόφαση αποκλεισμού των Αιτητών από τον Διαγωνισμό α) είναι αποτέλεσμα παραβίασης του άρθρου 69(3)(β) του Ν. 73(Ι)/2016, μη δέουσας έρευνας σε σχέση με τις διευκρινίσεις των Αιτητών και εμφιλοχώρησης πλάνης ειδικότερα ως προς τη διαδικασία του Διαγωνισμού, β) ύπαρξης πλάνης σε σχέση με το εμβαδόν του χώρου που θα πρέπει να διαστρωθεί με ειδικό οδόστρωμα, γ) στερείται αιτιολογίας, δ) είναι αποτέλεσμα ανεπίτρεπτης εισαγωγής εξωγενών κριτηρίων αξιολόγησης και λήφθηκε καθ’ υπέρβαση των ορίων της διαδικασίας διευκρινίσεων και κατά παράβαση των αρχών της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και του αμετάβλητου των όρων του Διαγωνισμού και τέλος ε) ήταν αποτέλεσμα παράνομης μεσολάβησης αναρμόδιου και/ή μη εξουσιοδοτημένου προσώπου κατά τη διαδικασία παραγωγής της.
Με τη δεύτερη ενότητα των λόγων ακύρωσης οι Αιτητές προβάλλουν θέμα ακυρότητας της προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη λόγω μη συμμόρφωσής της με ουσιώδους όρους του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, δηλ. α) του όρου 6.4(1)Α(ii)(β), β) του όρου 6.4(1)Α(ii)(γ) και γ) του όρου 6.4(1)Α(iii)(α).
Από την άλλη, η Αναθέτουσα Αρχή, μέσω της γραπτής αγόρευσης της δικηγόρου της, υποστήριξε πλήρως την προσβαλλόμενη απόφαση σε όλες τις πτυχές της, δίνοντας τη δική της εκδοχή ως προς τα εγερθέντα θέματα από πλευράς Αιτητών. Ιδιαίτερη αναφορά στις επιμέρους εισηγήσεις των δικηγόρων των δύο πλευρών θα γίνει αμέσως κατωτέρω με την σειρά που υποβλήθηκαν με τη γραπτή αγόρευση του δικηγόρου των Αιτητών.
Με την πρώτη ενότητα των λόγων ακύρωσης, επαναλαμβάνουμε, βάλλεται η απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής απόρριψης της προσφοράς των Αιτητών για το λόγο ότι συνιστούσε ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά.
Ειδικότερα, εισηγούνται ότι υπήρξε παραβίαση από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής του άρθρου 69(3)(β) του Ν. 73(Ι)/2016 και εμφιλοχώρηση πλάνης με την παραγνώριση του γεγονότος ότι ο Διαγωνισμός αφορούσε σε «design and build» όπου ο Ανάδοχος σχεδιάζει ο ίδιος το έργο στη βάση των απαιτήσεων του εργοδότη, σύμφωνα με το άρθρο 4 των Όρων του Συμβολαίου (Τόμος Β) και του όρου 2.2.2 του Μέρους Α του Τόμου Γ των Εγγράφων του Διαγωνισμού. Η απόρριψη μιας προσφοράς ως ασυνήθιστα χαμηλής δικαιολογείται, κατά την άποψη τους, παραπέμποντας σε Ευρωπαϊκή Νομολογία (βλ. Impresa Lombardini SpA κ.α., C-285/99 και C-286/99, ημερ. 27.11.2001) μόνο στην περίπτωση όπου είναι εμφανής ο κίνδυνος μη εκτέλεσης του έργου, που δεν είναι η παρούσα περίπτωση. Εισηγούνται περαιτέρω ότι η κρίση της Αναθέτουσας Αρχής περί ασυνήθιστα χαμηλής της προσφοράς τους βασίστηκε σε εσφαλμένη μεθοδολογία όπου απέρριψε τις εξηγήσεις που δόθηκαν από τους ίδιους και χωρίς μάλιστα να προβεί στη δέουσα έρευνα σε σχέση με αυτές. Διευκρινίζουν δε ότι λόγω πλάνης και κατά παράβαση της αρχής της καλής πίστης η Αναθέτουσα Αρχή έκρινε ότι οι Αιτητές παρέλειψαν να δώσουν τις διευκρινίσεις που ζητήθηκαν, εφόσον η αναφορά στην επιστολή τους ημερ. 23.12.2025 «δεν κρίνεται σκόπιμη η ανάλυση των ποσοτήτων του Ειδικού Εμπειρογνώμονα» δεν συνιστούσε άρνηση παροχής στοιχείων, όπως εξέλαβε η Αναθέτουσα Αρχή, αλλά δήλωση αντικειμενικής αδυναμίας υιοθέτησης εσφαλμένης μεθοδολογίας. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, δεν μπορούσαν να κοστολογήσουν και να εγγυηθούν τις ποσότητες της κας Παπαδοπούλου γιατί τέτοιο εγχείρημα θα ακύρωνε τον χαρακτήρα του έργου ως «design and build». Εισηγείται ότι η Αναθέτουσα Αρχή δεν εξέτασε την ουσία των απαντήσεων των Αιτητών αλλ’ ούτε και τις αναφορές της κας Παπαδοπούλου αν ήταν σύμφωνες με τα Έγγραφα του Διαγωνισμού. Τονίζουν στη συνέχεια σ’ ό,τι αφορά τις θέσεις της κας Παπαδοπούλου, ότι η ίδια καθορίζει ως το χώρο που πρέπει να διαστρωθεί με ειδικό οδόστρωμα «όλο το εμβαδό που προσγειώνονται, απογειώνονται και σταθμεύουν τα ελικόπτερα και μεταβαίνουν και σταθμεύουν οχήματα βαρέως τύπου ανεφοδιασμού και συνηθισμένου κυβισμού οχήματα», το οποίο εμβαδόν με απλές μετρήσεις ανέρχεται σε 3.312τμ και όχι 11.000 τμ., όπως εξέλαβε η Επιτροπή Αξιολόγησης, εξ ου και η ύπαρξη πλάνης. Εξηγούν ότι το εμβαδόν των 11.000τμ αφορά στην ευρύτερη περιοχή του ελικοδρομίου. Αποδίδουν περαιτέρω την εκτίμηση της Αναθέτουσας Αρχής για το άρθρο 1.1 της προσφοράς των Αιτητών στη λανθασμένη και πεπλανημένη επιμέτρηση του εμβαδού κατασκευής του ειδικού οδοστρώματος, εν αντιθέσει προς τα Έγγραφα του Διαγωνισμού που δεν έλαβε υπόψη το Προσχέδιο 8 (Παράρτημα Α1 του Μέρους Α του Τόμου Γ) και που είχε ως αποτέλεσμα να θεωρηθεί η προσφορά τους ως ασυνήθιστα χαμηλή.
Προβάλλουν επίσης, με παραπομπή στην απόφαση της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών TLS Group S.A. -v- Υπουργείου Εξωτερικών, Προσφ. Αρ. 13/2025, ημερ. 19.09.2025, την παντελή έλλειψη αιτιολογίας σ’ όσον αφορά τη θεώρηση της Αναθέτουσας Αρχής ότι το ποσοστό 25,03% κάτω από την εκτιμώμενη αξία του Διαγωνισμού καθιστούσε ασυνήθιστα χαμηλή την προσφορά τους, όταν η απόκλιση της προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη ήταν επίσης χαμηλότερη κατά 18,59%.
Δεν εξηγεί τέλος, συνεχίζουν, η Αναθέτουσα Αρχή, τους λόγους που θεώρησε ως μη βιώσιμη την προσφορά των Αιτητών της οποίας την τιμή επεξήγησαν πλήρως ή που δεν έκρινε ικανοποιητικές τις εξηγήσεις που δόθηκαν, ιδιαίτερα μετά τη δέσμευσή τους με την επιστολή τους ημερ. 23.12.2025 ότι στην περίπτωση ανάθεσης θα εκτελέσουν τη Σύμβαση σύμφωνα με τον Τελικό Σχεδιασμό.
Ανεπίτρεπτη θεωρούν επίσης την εκ των υστέρων τροποποίηση των όρων των Εγγράφων του Διαγωνισμού, μέσω της κας Παπαδοπούλου, από την οποία η Αναθέτουσα Αρχή ζήτησε τις απόψεις της για τις διευκρινίσεις που έδωσαν οι Αιτητές όπου εισήχθησαν αυθαίρετες απαιτήσεις όπως ποσότητες και πάχος σκυροδέματος. Προσθέτουν ότι η μεσολάβηση της κας Παπαδοπούλου κατά το στάδιο αξιολόγησης των διευκρινίσεων που έδωσαν οι Αιτητές, μολύνει την όλη διαδικασία κατά παράβαση του άρθρου 42 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου του 1999 (Ν. 158(Ι)/1999), δηλ. της αμερόληπτης κρίσης.
Η Αναθέτουσα Αρχή προς αντίκρουση της πρώτης ενότητας των λόγων ακύρωσης προτάσσει το μοντέλο του Διαγωνισμού που εφαρμόστηκε εν προκειμένω, ότι δηλ. ήταν Design & Build με προμελέτη (Concept/preliminary design) το οποίο αποτελεί παραλλαγή του κλασσικού Design & Build.
Εξήγησε ότι σύμφωνα με το μοντέλο αυτό η Αναθέτουσα Αρχή είχε ετοιμάσει ένα προσχέδιο/προκαταρκτική μελέτη (αρχιτεκτονική/τεχνική ιδέα, βασικές διατάξεις, απαιτήσεις και επιπλέον καθόρισε τις βασικές προδιαγραφές, και λειτουργικές ανάγκες του έργου) που σε συνάρτηση με τις περιγραφές του Τόμου Γ – Απαιτήσεις Εργοδότη και τα Διορθωτικά Έγγραφα δεν άφηναν περιθώρια παρερμηνείας ή αμφιβολίας ως προς τη φύση και την έκταση του αντικειμένου του έργου. Ως εκ τούτου, συνεχίζει, οι ενδιαφερόμενοι οικονομικοί φορείς κλήθηκαν να τιμολογήσουν την Μελέτη/Κατασκευή και δωδεκαετή συντήρηση αριθμού εργασιών περιλαμβανομένου και Ειδικού Οδοστρώματος από οπλισμένο σκυρόδεμα βαρετής χρήσης για τη στάθμευση, προσγείωση, απογείωση και τροχοδρόμηση ελικοπτέρων συνολικού εμβαδού περί τα 11.000τμ. Παραπέμπει δε σε όρους του Διαγωνισμού, όπως στον 4.2.1 του Τόμου Α - Οδηγίες προς Οικονομικούς Φορείς, του Τόμου Γ - Απαιτήσεις Εργοδότη – Μέρος Α, Κεφάλαια 1, 2, 3 και 4, ενδεικτικούς, κατά την άποψη της, της ανάγκης όπως οι απαιτούμενες μελέτες να ανταποκρίνονται στις λειτουργικές και αισθητικές απαιτήσεις του Εργοδότη, στα Προσχέδια/Μελέτη του Παραρτήματος Α, στις Απαιτήσεις Εργοδότη και στη σχετική νομοθεσία.
Επίσης οι απαντήσεις στις ερωτήσεις των οικονομικών φορέων, προσθέτει, ιδιαίτερα στις ερωτήσεις 1.17, 1.18 και 1.19 με αποτέλεσμα την έκδοση του Διορθωτικού Εγγράφου 2 καθιστούσαν σαφές ότι ο χώρος προσγείωσης/απογείωσης και στάθμευσης των πτητικών μέσων ήταν εμβαδού 11.000τμ. που θα πρέπει να είναι κατασκευασμένος από ειδικό αντιολισθητικό οδόστρωμα από οπλισμένο σκυρόδεμα βαρετής χρήσης, ενώ άλλος χώρος 8.000τμ αφορούσε σε διαμόρφωση εδάφους. Το ίδιο επιβεβαιώνει, κατά την άποψή της, και το Διορθωτικό Έγγραφο 3 κατόπιν απαντήσεων στις ερωτήσεις 1.11 και 1.12 των οικονομικών φορέων. Ως προς τον χώρο των 11.000τμ εισηγείται ότι ήταν ξεκάθαρος από τους όρους του Διαγωνισμού, και δεν ζητήθηκε να δώσουν οι οικονομικοί φορείς τεχνική λύση σε σχέση με το εμβαδόν της επιφάνειας του οδοστρώματος του ελικοδρομίου. Η τεχνική λύση των προσφοροδοτών περιοριζόταν, συνεχίζει, στον καθορισμό α) του πάχους της πλάκας του οδοστρώματος, β) του βάρους οπλισμού της πλάκας οδοστρώματος και γ) του τύπου επεξεργασίας επιφανειών οδοστρώματος. Η δήλωση στη γραπτή αγόρευση των δικηγόρων των Αιτητών ότι η προσφορά τους αφορούσε σε μειωμένες ποσότητες φανερώνει, κατά την άποψη της, παραδοχή παραβίασης από πλευράς τους όρων του Διαγωνισμού. Υπεραμύνεται περαιτέρω της απόφασης της Αναθέτουσας Αρχής απόρριψης της προσφοράς των Αιτητών κατόπιν της διαπίστωσης της ότι η προσφορά τους ήταν ασυνήθιστα χαμηλή, για την οποίαν δεν έδωσαν ικανοποιητικές εξηγήσεις στη βάση του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.11 του Τόμου Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού και της νομολογίας του ΔΕΕ (βλ. Veridos C-669/20, Data Medical Service C-568/13 κ.ά.), της απόφασης Logicom Public Ltd -v- Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών κ.ά. (2014) 3 ΑΑΔ 16 και αποφάσεων της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών.
Σ’ ό,τι αφορά την εμπλοκή της κας Παπαδοπούλου, στην οποία ανατέθηκε να υπολογίσει το αναμενόμενο πάχος της πλάκας οπλισμένου σκυροδέματος του ελικοδρομίου και το ποσοστό του σιδήρου για τη φύση των εν λόγω εργασιών, προβάλλει ότι ήταν καθόλα επιτρεπτή στη βάση του Κανονισμού 20(4) των περί του Συντονισμού των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων Προμηθειών, Έργων και Υπηρεσιών (Γενικών) Κανονισμών του 2007 (ΚΔΠ 201/2007). Η λειτουργός αυτή για τέτοιου είδους ειδικό οδόστρωμα υπολόγισε το πάχος του οπλισμένου σκυροδέματος σε 35-40cm και οπλισμό της τάξης των 80-120kg/m3. Προσθέτει ότι οι απόψεις της κας Παπαδοπούλου ήταν σε πλήρη συμφωνία με τους όρους του Διαγωνισμού και ειδικά την παράγραφο 4.6 του Κεφαλαίου 4 των Εγγράφων του Διαγωνισμού.
Απορρίπτει περαιτέρω κατηγορηματικά τις θέσεις των Αιτητών περί ύπαρξης πλάνης ή ότι πρόκειται περί μηχανικής απόφασης χωρίς να προηγηθεί δέουσα έρευνα ή περί αναιτιολόγητης απόφασης, ενόψει του περιεχομένου του Διοικητικού Φακέλου.
Καταλήγοντας εισηγείται ότι η Αναθέτουσα Αρχή εφαρμόζοντας τις πρόνοιες του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.12 αναζήτησε εξηγήσεις για τα επιμέρους ποσά της Οικονομικής Προσφοράς των Αιτητών, δηλ. των €1.700.000,00 για ελικοδρόμιο και €440.000,00 για διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου που αν και έδωσαν οι Αιτητές εντούτοις δεν τις έκρινε ικανοποιητικές εξ ου και απέρριψε την προσφορά των Αιτητών ως ασυνήθιστα χαμηλή. Διευκρινίζει τέλος ότι στο σύνολό της η προσφορά των Αιτητών ήταν κατά 22% πιο κάτω από την εκτιμώμενη αξία του Διαγωνισμού χωρίς τα απρόβλεπτα και όχι 25% σύμφωνα με την εκτίμηση των Αιτητών.
Εξετάσαμε τις εκατέρωθεν εισηγήσεις σε σχέση με την πρώτη ενότητα των λόγων ακύρωσης τις οποίες οι δικηγόροι των δύο πλευρών είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν και προφορικά κατά την ακρόαση, υπό το φως της σχετικής νομοθεσίας και νομολογίας σε συνάρτηση με τα γεγονότα της υπόθεσης, όπως εξάγονται από τους Διοικητικούς Φακέλους στους οποίους έχουμε ανατρέξει.
Βασικός πυλώνας των εισηγήσεων των Αιτητών προς υποστήριξη της πρώτης ενότητας των λόγων ακύρωσης συνιστά ο μη ορθός χειρισμός από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής της οικονομικής προσφοράς τους θεωρώντας την λανθασμένα και πεπλανημένα ως ασυνήθιστα χαμηλή.
Στο στάδιο αυτό κρίνουμε σκόπιμο να παραθέσουμε το νομικό πλαίσιο σ’ ό,τι αφορά τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές μαζί με τον σχετικό όρο των Εγγράφων του Διαγωνισμού για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης.
Το άρθρο 69 του Νόμου 73(Ι)/2016 το οποίο μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 69 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ πραγματεύεται για τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές και προβλέπει τα εξής:
«69.-(1) Όταν οι προσφορές φαίνονται ασυνήθιστα χαμηλές σε σχέση με τα έργα, τις προμήθειες ή τις υπηρεσίες, οι αναθέτουσες αρχές απαιτούν από τους οικονομικούς φορείς να εξηγήσουν την τιμή ή το κόστος που προτείνουν στην προσφορά.
(2) Οι εξηγήσεις που αναφέρονται στο εδάφιο (1) μπορούν να αφορούν ιδίως:
(α) Τα οικονομικά χαρακτηριστικά της μεθόδου κατασκευής, της διαδικασίας παρασκευής ή των παρεχόμενων υπηρεσιών·
(β) τις επιλεγείσες τεχνικές λύσεις ή τις εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες που διαθέτει ο προσφέρων για την παροχή των προϊόντων ή των υπηρεσιών ή για την εκτέλεση του έργου·
(γ) την πρωτοτυπία του έργου, των προμηθειών ή των υπηρεσιών που προτείνονται από τον προσφέροντα·
(δ) τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις του εδαφίου (3) του άρθρου 4·
(ε) τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις του άρθρου 71
(στ) το ενδεχόμενο χορήγησης κρατικής ενίσχυσης στον προσφέροντα.
(3) (α) Η αναθέτουσα αρχή αξιολογεί τις παρεχόμενες πληροφορίες, σε συνεννόηση με τον προσφέροντα.
(β) Η αναθέτουσα αρχή δύναται να απορρίψει την προσφορά μόνο εάν τα παρεχόμενα στοιχεία δεν εξηγούν κατά τρόπο ικανοποιητικό το χαμηλό επίπεδο της τιμής ή του κόστους που προτείνεται, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αναφέρονται στο εδάφιο (2).
(γ) Η αναθέτουσα αρχή απορρίπτει την προσφορά, εάν διαπιστώσει ότι η προσφορά είναι ασυνήθιστα χαμηλή, διότι δεν συμμορφώνεται με τις ισχύουσες υποχρεώσεις του εδαφίου (3) του άρθρου 4.
(4) […].».
Ο όρος 9.4.12 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού αναφέρεται επίσης στην ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά και είναι ο εξής :
«9.4. Αξιολόγηση Οικονομικών Προσφορών
[…]
12. Εάν μια Οικονομική Προσφορά θεωρηθεί ασυνήθιστα χαμηλή, η Αναθέτουσα Αρχή οφείλει να ζητήσει γραπτώς εξηγήσεις από τον Προσφέροντα σχετικά με την τιμή της προσφοράς του. Οι εξηγήσεις αυτές θα δίνονται εγγράφως, εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία που θα ζητηθούν. Οι εξηγήσεις αφορούν τη σύνθεση της Προσφοράς κατά τα οριζόμενα στις πρόνοιες του άρθρου 69 του Ν.73(Ι)/2016. Το Αρμόδιο Όργανο εξετάζει τις παρεχόμενες πληροφορίες και αποφασίζει σχετικά με την αποδοχή ή την απόρριψη της Προσφοράς.»
Στο σύγγραμμα του Δημήτριου Γ. Ράικου, ΔΙΚΑΙΟ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ, 2022, Δ΄ Εκδ. αναφέρονται τα εξής στις σελίδες 555, 556, 558 ως προς το ζήτημα των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών:
«4. Οι ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές
Η έννοια της ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς («abnormally low offer») δεν δίνεται ρητά από τις διατάξεις των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις, αλλά αναφέρεται σε μια προσφορά για την οποία, ενόψει των ευνοϊκών όρων που περιέχει, δημιουργούνται αμφιβολίες για τη σοβαρότητα ή τη φερεγγυότητα της, δηλαδή για τη δυνατότητα του προσφέροντος οικονομικού φορέα να εκτελέσει τη σύμβαση σύμφωνα με τους προσφερόμενους όρους.
Η οδηγία 2014/24/ΕΕ, - όπως και η προηγούμενη οδηγία 2004/18/ΕΚ – δεν απαγορεύει την υποβολή χαμηλών προσφορών, αλλά θεσπίζει ορισμένες διατάξεις για τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές, φαινόμενο συχνό στις δημόσιες συμβάσεις, ιδίως στις συμβάσεις δημοσίων έργων, που είχε ως αποτέλεσμα μετά την ανάθεση του έργου ο ανάδοχος να μην είναι σε θέση να εκτελέσει το έργο σύμφωνα με τις αρχικές τιμές και να προσφεύγει σε τεχνητή αύξηση του εργολαβικού ανταλλάγματος, μέσω των διατάξεων για νέες και πρόσθετες εργασίες, με τελικό δυσμενές επακόλουθο αυτής της αύξησης, τη διαμόρφωση του τελικού κόστους σε επίπεδα που δεν είχαν προβλεφθεί από τον προϋπολογισμό του δημόσιου φορέα.
Κατά τα αναφερόμενα στην 103η αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, οι προσφορές που φαίνονται αφύσικα χαμηλές σε σχέση με τα έργα, τα αγαθά ή τις υπηρεσίες ενδέχεται να βασίζονται σε τεχνικά, οικονομικά ή νομικά αβάσιμες παραδοχές ή πρακτικές. Σε περίπτωση που ο προσφέρων δεν μπορεί να παράσχει ικανοποιητική εξήγηση, η αναθέτουσα αρχή θα πρέπει να δικαιούται να απορρίψει την προσφορά. Η απόρριψη θα πρέπει να είναι υποχρεωτική σε περιπτώσεις όπου η αναθέτουσα αρχή έχει διαπιστώσει ότι η ασυνήθιστα χαμηλή τιμή ή το ασυνήθιστα χαμηλό κόστος που προτείνεται είναι αποτέλεσμα της μη συμμόρφωσης με υποχρεωτική ενωσιακή νομοθεσία ή συμβατή προς αυτή εθνική νομοθεσία στους τομείς του κοινωνικού, εργατικού ή περιβαλλοντικού δικαίου, ή με διατάξεις του διεθνούς εργατικού δικαίου.
[…]
Ο βασικός κανόνας που θεσπίζουν οι διατάξεις αυτές, συνοψίζεται στο ότι το ενωσιακό δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων απαγορεύει τον αυτόματο αποκλεισμό από τους διαγωνισμούς για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων, προσφορών που κρίνονται ασυνήθιστα χαμηλές, δίχως δηλαδή την προηγούμενη πρόσκληση του προσφέροντος να εκθέτει γραπτά τις απόψεις του για το ζήτημα αυτό.».
Η «ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά» υπήρξε αντικείμενο εξέτασης και σε αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Logicom Public Limited -v- Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών κ.ά. (ανωτέρω), στην οποία παρέπεμψε και η δικηγόρος της Αναθέτουσας Αρχής, αναφέρθησαν τα εξής στη σελίδα 21 για το θέμα :
«Το προοίμιο της Οδηγίας δεν ρίχνει φως στο πως η αρμόδια αρχή θα πρέπει να προσεγγίσει τις εξηγήσεις που προσφέρονται από τον προσφοροδότη της υπό διερεύνηση προσφοράς. Ωστόσο, υποδεικνύεται στη νομολογία του ΔΕΕ και του Πρωτοδικείου ότι ο προσφοροδότης που κρίνεται ότι υπέβαλε ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά πρέπει με τις διευκρινίσεις που παρέχει να ικανοποιήσει την Αναθέτουσα Αρχή ότι η προσφορά είναι, όπως αναφέρεται στο αγγλικό κείμενο των αποφάσεων «genuine» (γνήσια) (Βλ. Lombardini (ανωτέρω) και Fratelli Costanzo SpA [1989] ECR 1839), ή «reliable and serious» (αξιόπιστη και σοβαρή) (Βλ. Renco SpA, Case T-4/01 ημερ. 25.2.2003 και TQ3 Travel Solutions Belgium SA, Case Y-148/04 ημερ. 6.7.2005) ή ότι είναι «genuine» and viable» (γνήσια και σοβαρή). Βλ. C-147/06 και C-148/06 SECAP SpA και Santorso Soc. Coop. arl ημερ. 15.5.2008). Τα δε κριτήρια που δύνανται να ληφθούν υπόψη στον προσδιορισμό της οικονομικά πλέον συμφέρουσας προσφοράς δεν απαριθμούνται περιοριστικά.».
Στην δε απόφαση του ΔΕΕ της 15ης Σεπτεμβρίου 2012 στην υπόθεση C-669/20, Veridos GmbH κατά Ministar na Vatreshnite rabotiina Republica Bulgaria κ.ά., τονίστηκε ότι «σε περίπτωση υπονοιών ότι μια προσφορά είναι ασυνήθιστα χαμηλή, οφείλουν να εξακριβώνουν αν όντως συντρέχει τέτοια περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία της προκήρυξης του Διαγωνισμού και των Εγγράφων της Σύμβασης…» αναζητώντας διευκρινίσεις.
Στην απόφαση, τέλος, του ΔΕΕ της 19ης Οκτωβρίου 2017 στην υπόθεση C198/16P. Agriconsulting Europe SA κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρθηκαν τα εξής:
«50. Συναφώς το άρθρο 139, παράγραφος 1, του κανονισμού 2342/2002 προβλέπει ότι, εάν, για συγκεκριμένη σύμβαση, οι προσφορές φαίνονται υπερβολικά χαμηλές, η αναθέτουσα αρχή πριν τις απορρίψει γι’ αυτόν και μόνο το λόγο, ζητεί εγγράφως τις διευκρινίσεις που αυτή θεωρεί ενδεδειγμένες σχετικά με τα στοιχεία της προσφοράς και επαληθεύει, με την αυτοπρόσωπη παράσταση των προσφερόντων, τα στοιχεία αυτά λαμβάνοντας υπόψη και την παρεχόμενη από αυτούς τεκμηρίωση.
51. Ως εκ τούτου, η εν λόγω διάταξη επιβάλλει στην αναθέτουσα αρχή, πρώτον, να εντοπίσει τις ύποπτες προσφορές, δεύτερον, να παράσχει στους διαγωνιζόμενους τη δυνατότητα να αποδείξουν τη σοβαρότητα των προσφορών τους, ζητώντας τους τις διευκρινίσεις που αυτή κρίνει σκόπιμες, τρίτον, να εκτιμήσει τη λυσιτέλεια των εξηγήσεων που παρείχαν οι ενδιαφερόμενοι και, τέταρτον, να αποφασίσει σχετικά με το αν θα δεχθεί ή αν θα απορρίψει τις εν λόγω προσφορές (βλ. κατ’ αναλογία, απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2001, Lombardini και Mantovani C-285/99 και C-286/99, EU: C: 2001:640, σκέψη 55).».
Δεν μας διαφεύγει ότι σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ ακόμη και εάν πρόκειται για μια μηδενική οικονομική προσφορά η Αναθέτουσα Αρχή θα πρέπει να απαιτήσει εξηγήσεις από τον προσφοροδότη και να την αξιολογήσει προτού την απορρίψει (βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2020, Τx-Fin-Lex d.o.o, C-367/19).
Σημειώνουμε περαιτέρω την πάγια νομολογιακή αρχή ότι η Διοίκηση τεκμαίρεται πως λειτουργεί σύμφωνα με το Νόμο, εκτός όπου καθαρά αποδεικνύεται πως τούτο δεν συμβαίνει. Έχει δε περαιτέρω αποφασιστεί κατ’ επανάληψη ότι η κρίση της διοίκησης επί θεμάτων τεχνικής φύσης ή ειδικών γνώσεων «χαρακτηρίζεται ως ανέλεγκτος» εφόσον δεν συντρέχει πλάνη περί τα πράγματα, κακή χρήση διακριτικής εξουσίας ή δεν προκύπτει έλλειψη αιτιολογίας ή άλλη παρανομία (βλ. Ράφτης -v- Δημοκρατίας κ.ά. (2002) 3 ΑΑΔ 345, Ρ.Ι.Κ. -v- Κεντρικής Ασφαλιστικής Εταιρείας Λτδ (2017) 3 ΑΑΔ 353 και Telmen Ltd -v- Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών, Ε.Δ.Δ. 114/21, ημερ. 16.01.2026).
Η εξουσία του Δικαστηρίου περιορίζεται σε έλεγχο της νομιμότητας της διοικητικής πράξης, ως εύλογα επιτρεπτής υπό τις περιστάσεις, και δεν επεκτείνεται στην ουσιαστική κρίση του διοικητικού οργάνου προβαίνοντας σε ιδίαν κρίση (βλ. Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών -v- Π.Κ. Ιωάννου & Υιοί Λτδ κ.α. (2016) 3 ΑΑΔ 727 και First Elements Euroconsultants Ltd -v- Δημοκρατίας (2017) 3(Β) ΑΑΔ 936). Στην τελευταία υπόθεση τονίστηκαν τα εξής για το θέμα στη σελίδα 944:
«Η αξιολόγηση του υλικού όμως, όχι μόνο δεν υποχρεώνει το διοικητικό Δικαστή να λάβει θέση επί των τεχνικών διχογνωμιών, αλλά, όπως σχολιάζεται στο σύγγραμμα της καθηγήτριας Ευαγγελίας Κουτούπα-Ρεγκάκου, Αόριστες και Τεχνικές Έννοιες στο Δημόσιο Δίκαιο, Εκδόσεις Σάκκουλα, 1997, σ. 116: «…δεν είναι και σε θέση να προβαίνει σε ιδίαν κρίση. Λόγω συνεπώς του προβαδίσματος της διοίκησης σε ειδικές τεχνικές γνώσεις, ο δικαστής θεωρεί τις τεχνικές κρίσεις καταρχήν αποδεκτές. Ο στόχος αυτού του δικαστικού αυτοπεριορισμού είναι να μην παρεμποδίζεται η διαδικασία έγκρισης τεχνικών εγκαταστάσεων αφενός και αφετέρου να μην καθίσταται ο διοικητικός δικαστής ιεραρχικός προϊστάμενος της εγκρίνουσας διοικητικής αρχής.»
Ούτε και βεβαίως το Δικαστήριο υποκαθιστά τις αποφάσεις της διοίκησης ή προβαίνει σε επανεκτίμηση πρωτογενών γεγονότων, εφόσον κρίνει ότι η έρευνα ήταν επαρκής (βλ. Χατζηαράπης -v- Δημοκρατίας (1999) 3 ΑΑΔ 64, 69 και COSMOS BUSINESS SYSTEMS - ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡ/ΚΗΣ & ΤΗΛΕΠ/ΝΙΩΝ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ δ.τ: «COSMOS COMPUTERS Α.Ε.Β.Ε.» -ν- ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ, Υπ. Αρ. 117/2025 Διοικητικού Δικαστηρίου, ημερ. 15.10.2025).
Ερχόμενοι στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης καθίσταται αντιληπτό ότι η εκτιμώμενη αξία του έργου, σύμφωνα με τα Έγγραφα του Διαγωνισμού, ανέρχετο σε €4.500.000,00, πλέον Φ.Π.Α. Στη βάση της τιμής αυτής, η Αναθέτουσα Αρχή υπολόγισε την μεν προσφορά των Αιτητών ότι ήταν κατά 22% περίπου κάτω από την εκτιμώμενη αξία χωρίς τα απρόβλεπτα, εκείνη δε του Επιτυχόντα Προσφοροδότη μόνο 5% πιο κάτω (βλ. Έκθεση Αξιολόγησης και επισυνημμένο Παράρτημα Ζ1). Με δεδομένη την απόκλιση αυτή θα προχωρήσουμε να εξετάσουμε κατά πόσο η κρίση της Αναθέτουσας Αρχής ότι η προσφορά των Αιτητών ήταν ασυνήθιστα χαμηλή, εξ ου και απορρίφθηκε, ήταν νόμιμη και ευλόγως επιτρεπτή.
Από τους Διοικητικούς Φακέλους στους οποίους έχουμε ανατρέξει, είναι φανερό ότι απασχόλησε την Επιτροπή Αξιολόγησης η τιμή προσφοράς των Αιτητών κρίνοντας την χαμηλή, εξ ου και ζήτησε διευκρινίσεις. Αν και έχουμε προβεί σε καταγραφή των διαβημάτων τα οποία έλαβε η Επιτροπή Αξιολόγησης προς τον σκοπό αναζήτησης εξηγήσεων από τους Αιτητές, όταν έγινε αντιληπτή η χαμηλή τιμή της προσφοράς τους, στην αρχή της απόφασής μας κατά την παράθεση των γεγονότων της υπόθεσης, εντούτοις για σκοπούς απόφασης μας κρίνουμε σκόπιμο να δώσουμε μια πιο λεπτομερή εικόνα ως προς ορισμένα από τα στοιχεία αυτά, ξεκινώντας από την επιστολή της Επιτροπής Αξιολόγησης ημερομηνίας 17.10.2025 προς τους Αιτητές. Με την επιστολή αυτή ζητούσε αφενός αιτιολόγηση της χαμηλής τιμής μαζί με επιβεβαίωση της δυνατότητας ολοκλήρωσης του έργου και αφετέρου ανάλυση δύο επιμέρους ποσών που δήλωσαν οι Αιτητές. Στο σημείο αυτό παραθέτουμε αυτούσιο το περιεχόμενο της επιστολής για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης:
«Κύριοι,
Έργο: «ΜΕΛΕΤΗ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΛΙΚΟΔΡΟΜΙΟΥ ΣΟΛΕΑΣ – ΜΑΡΑΘΑΣΑΣ»
Αρ. Διαγωνισμού: ΚΠΣ/7/2025/ΜΚΣ(Α)
Θέμα: Αξιολόγηση Προσφορών / Διευκρινίσεις και Διασαφηνίσεις
Αναφέρομαι στον πιο πάνω Διαγωνισμό για τον οποίο έχετε υποβάλει προσφορά και σας πληροφορώ ότι, μετά από την αξιολόγηση της οικονομικής προσφοράς σας έχει παρατηρηθεί ότι το ολικό ποσό της προσφοράς σας φαίνεται ασυνήθιστα χαμηλό, λαμβάνοντας υπόψη το Αντικείμενο της Σύμβασης, σε σχέση με την Εκτίμηση του Τμήματος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή Αξιολόγησης αποφάσισε όπως ζητήσει διευκρινίσεις στη βάση του Άρθρου 69 του Ν.73(Ι)/2016 και της παραγράφου 9.4.12 του Τόμου Α των Εγγράφων Διαγωνισμού.
2. Ως εκ των πιο πάνω, για σκοπούς αξιολόγησης παρακαλώ όπως:
(α) αιτιολογήσετε τη χαμηλή τιμή της Προσφοράς σας και επιβεβαιώσετε κατά πόσον μπορείτε να ολοκληρώσετε το Έργο
και
(β) αναλύσετε το ποσό των €1.700.000 που αντιστοιχεί στο άρθρο 1.1 της Οικονομικής Προσφοράς σας και το ποσό των €440.000 που αντιστοιχεί στο άρθρο 1.3 της Οικονομικής Προσφοράς σας, σύμφωνα με τους πίνακες που επισυνάπτονται και την παράγραφο (3) πιο κάτω.
3. Διευκρινίζεται ότι, οι Πίνακες που θα υποβάλετε για σκοπούς της παραγράφου (2) πιο πάνω δεν είναι δεσμευτικοί, με την έννοια ότι δεν θα σας απαλλάσσουν από οποιαδήποτε υποχρέωση σας, με βάση τις πρόνοιες των Εγγράφων Διαγωνισμού, σε περίπτωση που θα σας ανατεθεί η σύμβαση.
4. Παρακαλώ όπως, οι πιο πάνω ζητούμενες διευκρινίσεις/ διασαφηνίσεις προσκομιστούν στο Τμήμα το αργότερο μέχρι τις 24 Οκτωβρίου 2025, συμπεριλαμβανομένης.».
Από την επιστολή αυτή καθίσταται αντιληπτή η άμεση διασύνδεση από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής της χαμηλής τιμής της προσφοράς των Αιτητών με τα δύο κονδύλια από την Οικονομική Προσφορά τους (άρθρα 1.1. και 1.3). Σημειώνουμε ότι οι αντίστοιχες αναλύσεις του Τμήματος Δημοσίων Έργων εμφαίνονται στο Παράρτημα Θ της Έκθεσης Αξιολόγησης. Από την αλληλογραφία δε που αντηλλάγη στη συνέχεια μεταξύ των Αιτητών και της Επιτροπής Αξιολόγησης, παρατηρήθηκε από την τελευταία ότι σ’ ό,τι αφορά την έκταση της επιφάνειας δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος είχε υπολογιστεί από τους Αιτητές σε 3.312τμ και όχι 11.000τμ, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των όρων του Διαγωνισμού, εξ ου και ζήτησε διευκρινίσεις. Το θέμα φαίνεται να επιλύθηκε τελικά με την επιστολή των Αιτητών ημερ. 11.11.2025 σε απάντηση εκείνης της Αναθέτουσας Αρχής ημερ. 07.11.2025. Παραθέτουμε αυτούσιο το περιεχόμενο των δύο επιστολών, ενόψει της εισήγησης που ήγειραν οι Αιτητές, μέσω της προφορικής αγόρευσης των δικηγόρων τους, ότι το προς εξέταση θέμα άπτεται της ερμηνείας των όρων και εγγράφων:
Επιστολή Επιτροπής Αξιολόγησης ημερ. 07.11.2025
«Κύριοι,
Έργο: «ΜΕΛΕΤΗ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΛΙΚΟΔΡΟΜΙΟΥ ΣΟΛΕΑΣ – ΜΑΡΑΘΑΣΑΣ»
Αρ. Διαγωνισμού: ΚΠΣ/7/2025/ΜΚΣ(Α)
Θέμα: Αξιολόγηση Προσφορών / Διευκρινίσεις και Διασαφηνίσεις
Αναφέρομαι στον πιο πάνω Διαγωνισμό για τον οποίο έχετε υποβάλει προσφορά και σας πληροφορώ ότι, η Επιτροπή Αξιολόγησης διαπίστωσε ότι, η επιστολή που αποστείλατε με αρ. PWD_003 με ημερομηνία 05 Νοεμβρίου 2025 δεν περιλαμβάνει τις απαιτούμενες από μέρους σας διευκρινίσεις, όπως σας ζητήθηκε με την ταυτάριθμη επιστολή μας με ημερομηνία 29 Οκτωβρίου 2025.
2. Ως εκ των πιο πάνω και στη βάση των στοιχείων που έχετε υποβάλει με την απαντητική επιστολή σας με αρ. Επιστολής PWD_002 και ημερομηνία 24 Οκτωβρίου 2025, παρακαλώ όπως απαντήσετε τεκμηριωμένα και με σαφήνεια, κατά πόσο κατά την ετοιμασία της προσφοράς σας λήφθηκε υπόψη το κατ’ ελάχιστο εμβαδό των 11.000 m2 για την επιφάνεια δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος και όχι των 3.312m2, όπως φαίνεται στις απαντήσεις σας.
3. Περαιτέρω των πιο πάνω, η προσοχή σας επισύρεται στην παράγραφο 2.2.3 του Μέρους Α του Τόμου Γ των Εγγράφων Διαγωνισμού, σύμφωνα με την οποία:
«Οι προδιαγραφές και τα υλικά που αναφέρονται στα Κεφάλαια που ακολουθούν, προδιαγράφουν το είδος και την ελάχιστη ποιότητα που απαιτεί ο Εργοδότης. Νοείται ότι, σε καμία περίπτωση αυτά που θα προκύψουν από τον σχεδιασμό και την εκτέλεση του Έργου θα είναι υποδεέστερα από τα προδιαγεγραμμένα. Ο Εργολάβος οφείλει, χωρίς να επιφέρει αλλαγές που να επηρεάζουν τα ελάχιστα εμβαδά, να εκπονήσει όλες τις απαιτούμενες Μελέτες, οι οποίες θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις λειτουργικές και αισθητικές απαιτήσεις του Εργοδότη, στα Προσχέδια/Προμελέτη του Παραρτήματος «Α», στις Απαιτήσεις Εργοδότη και σε όλες τις σχετικές διατάξεις της ισχύουσας Νομοθεσίας. Νοείται ότι, οι χώροι που περιγράφονται στο εν λόγω Παράρτημα, δίνονται ως προς το ελάχιστο τους εμβαδόν και αποτελεί ευθύνη του Εργολάβου να εξασφαλίσει την άριστη δομή, διαχωρισμό, σύνδεση, λειτουργία και εξοπλισμό των χώρων αυτών. Ως εκ τούτου, εάν από τη Μελέτη προκύψει ανάγκη για πρόσθετους χώρους/εμβαδά, ή διαχωρισμός χώρων, ή χρήση εξειδικευμένων υλικών, ακίνητης επίπλωσης ή/και εξοπλισμού που δεν προδιαγράφονται στον παρόντα Τόμο, ο Εργολάβος έχει υποχρέωση να υλοποιήσει τις ανάγκες αυτές χωρίς οποιεσδήποτε χρονικές, οικονομικές ή/και άλλες απαιτήσεις.»
4. Παρακαλώ όπως, οι πιο πάνω ζητούμενες διευκρινίσεις/ διασαφηνίσεις προσκομιστούν στο Τμήμα το αργότερο μέχρι τις 14 Νοεμβρίου 2025, συμπεριλαμβανομένης.».
Απαντητική Επιστολή Αιτητών ημερ. 11.11.2025
«Θέμα: Αξιολόγηση Προσφορών/ Διευκρινίσεις και Διασαφηνίσεις
Αναφέρομαι στο πιο πάνω θέμα και στην επιστολή σας με αρ. Φακέλου 16.01.001.007.001, ημερομηνίας 07.11.2025 και επιβεβαιώνω τα ακόλουθα:
1. Κατά την ετοιμασία της προσφοράς μας λήφθηκε υπόψη το κατ’ ελάχιστο εμβαδό των 11000m2 για την επιφάνεια δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος.
2. Οι προδιαγραφές και τα υλικά που προδιαγράφονται δε θα είναι υποδεέστερα από αυτά που θα προκύψουν από τον σχεδιασμό και την εκτέλεση του Έργου.
3. Ο Εργολάβος θα εκπονήσει όλες τις απαιτούμενες μελέτες σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Εργοδότη και τις ισχύουσες σχετικές διατάξεις της ισχύουσας Νομοθεσίας.
4. Εάν από την μελέτη προκύψει ανάγκη για πρόσθετους χώρους/εμβαδά ή διαχωρισμός χώρων, επίπλωσης ή και εξοπλισμού ο Εργολάβος θα υλοποιήσει τις ανάγκες αυτές χωρίς οποιεσδήποτε χρονικές, οικονομικής ή/και άλλες απαιτήσεις.».
Το λεκτικό της επιστολής των Αιτητών ημερ. 11.11.2025 είναι σαφές και δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι κατά την ετοιμασία της προσφοράς των Αιτητών λήφθηκε υπόψη εμβαδόν εκ 11.000τμ για την επιφάνεια δαπέδου οπλισμένου σκυροδέματος και όχι 3.312τμ που δήλωναν με τις απαντήσεις τους. Η παραδοχή αυτή των Αιτητών για σκοπούς εξέτασης του θέματος της χαμηλής προσφοράς τους είναι καταλυτική για την τύχη των εισηγήσεών τους, που αναφέρονται α) στον ακριβή χώρο που, κατά την άποψή τους, θα πρέπει να οπλιστεί με σκυρόδεμα για Ελικοδρόμιο/Χώρους στάθμευσης ελικοπτέρων και διάδρομο τροχοδρόμησης ελικοπτέρων, που τον υπολογίζουν σε 3.312τμ , β) ότι δεν ήταν δυνατή στην πράξη η τοποθέτηση του σκυροδέματος στο χώρο των 11.000τμ ή γ) ότι το μοντέλο του Διαγωνισμού ως Design & Build άφηνε περιθώρια στους προσφοροδότες καθορισμού του ακριβούς χώρου για ελικοδρόμιο κ.λ.π. Παρά την παραδοχή αυτή των Αιτητών, σημειώνουμε ότι ο χώρος των 11.000τμ που θα πρέπει να διαστρωθεί με σκυρόδεμα, τεκμηριώνεται επαρκώς στο Διορθωτικό/Διευκρινιστικό Έγγραφο (Addendum) Αρ. 2, ημερ. 08.08.2025, με την απάντηση στην ερώτηση Αρ. 1.18 που αναφέρει επί λέξη:
«Απάντηση
Διευκρινίζεται ότι:
(α) ο χώρος προσγείωσης/ απογείωσης και στάθμευσης πτητικών μέσων, εμβαδού 11.000τμ για χρήση «Κυρίως ελικοδρόμιο τελικής προσέγγισης και απογείωσης ελικοπτέρων (FATO), οι χώροι στάθμευσης ελικοπτέρων και ο διάδρομος τροχοδρόμησης ελικοπτέρων, θα είναι κατασκευασμένα από ειδικό αντιολισθητικό οδόστρωμα από οπλισμένο σκυρόδεμα βαρετής χρήσης.
(β) Η διαμόρφωση χώρου Φάσης Β εμβαδού 8.000τμ θα πρέπει να προσφέρει σταθερό και ομοιόμορφο έδαφος, αποτρέποντας την ανύψωση σκόνης και μικρών αντικειμένων καθώς και την απορροή όμβριων σε όλη την επιφάνεια του τεμαχίου.
(γ) Η μελέτη για ολόκληρο το χώρο, προσγείωσης/ απογείωσης, στάθμευσης πτητικών μέσων και διάδρομος τροχοδρόμησης να βασιστεί σε βάρος 40 τόνων».
Θα πρέπει να λεχθεί ότι τα Διορθωτικά Έγγραφα συνιστούν, σύμφωνα με τον όρο 4.2.1 του Τόμου Α, μέρος των Εγγράφων του Διαγωνισμού, τα οποία στη βάση του όρου 9.4.3 έχουν λάβει υπόψη και συμπεριλάβει στην οικονομική τους προσφορά οι προσφοροδότες.
Η πιο πάνω αναφορά στο Διορθωτικό Έγγραφο Αρ. 2 περιλήφθηκε αυτούσια και στην μεταγενέστερη επιστολή της Αναθέτουσας Αρχής προς τους Αιτητές ημερ. 17.12.2025 ως παράγραφος (β). Εν πάση περιπτώσει ναι μεν ο Διαγωνισμός αφορούσε στο μοντέλο Design & Build, αλλά κάτω από τις πρόνοιες των όρων και των Διορθωτικών Εγγράφων, στα οποία αναφέρθηκε και η Αναθέτουσα Αρχή με τη γραπτή αγόρευση της δικηγόρου της, που δεν επέτρεπαν αλλαγές στα ελάχιστα εμβαδά.
Σύμφωνα με την παράγραφος 2.2.3 του Κεφαλαίου 2 - Υποχρεώσεις Εργολάβου του Μέρους Α – Γενικές Απαιτήσεις και Τεχνικές Προδιαγραφές Οικοδομικών και Τεχνικών Έργων του Τόμου Γ – Απαιτήσεις Εργοδότη:
«2.2.3 […] Ο Εργολάβος οφείλει, χωρίς να επιφέρει αλλαγές που να επηρεάζουν τα ελάχιστα εμβαδά, να εκπονήσει όλες τι απαιτούμενες Μελέτες, οι οποίες θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις λειτουργικές και αισθητικές απαιτήσεις του Εργοδότη, στα Προσχέδια/Προμελέτη του Παραρτήματος «Α», στις Απαιτήσεις Εργοδότη και σε όλες τις σχετικές διατάξεις της ισχύουσας Νομοθεσίας. Νοείται ότι, οι χώροι που περιγράφονται στο εν λόγω Παράρτημα, δίνονται ως προς το ελάχιστο τους εμβαδόν και αποτελεί ευθύνη του Εργολάβου να εξασφαλίσει την άριστη δομή, διαχωρισμό, σύνδεση, λειτουργία και εξοπλισμό των χώρων αυτών.».
Σχετική με το υπό εξέταση θέμα είναι και η παράγραφος 4.6 του Κεφαλαίου 4 – Ελάχιστες Απαιτήσεις Εργοδότη για τη Στατική Μελέτη Κτιρίων και τη Μελέτη Οδοποιίας του Τόμου Γ, Μέρος Α, η οποία προνοεί:
«4.6 Διάδρομος προσγείωσης, απογείωσης και στάθμευσης ελικοπτέρων/ Ελικοδρομίου
Το δάπεδο προσγείωσης, απογείωσης και στάθμευσης ελικοπτέρων του ελικοδρομίου, θα κατασκευαστεί από οπλισμένο σκυρόδεμα κατηγορίας C35/45 με οπλισμό B500C.
Το μέγιστο βάρος απογείωσης είναι 40tn και η πίεση εδάφους τροχών περίπου 0,6 MPa
Στο οπλισμένο σκυρόδεμα του ελικοδρομίου θα γίνει τελική στρώση “Broom Finish” ή προσθήκη αντιολισθητικού επιστρώματος, ώστε να επιτευχθεί η κατάλληλη αντιολισθητική επιφάνεια.
Η επίχωση κάτω από το οπλισμένο σκυρόδεμα του διαδρόμου απογείωσης, προσγείωσης και στάθμευσης ελικοπτέρων θα γίνει με κατάλληλα υλικά και CBR> 15%.
Θα προβλεφθεί επαρκής αποστράγγιση για την ασφάλεια και προστασία του διαδρόμου προσγείωσης, απογείωσης και στάθμευσης των ελικοπτέρων.
Όλες οι μελέτες θα ακολουθούν τα ισχύοντα πρότυπα και κανονισμούς καθώς και τα πρότυπα ICAO (International Civil Aviation Organization) και FAA (Federal Aviation Administration)».
Προς το σκοπό ολοκληρωμένης εικόνας των γεγονότων σημειώνουμε ότι η Επιτροπή Αξιολόγησης, ενόψει της απαντητικής επιστολής των Αιτητών ημερ. 11.11.2025, με την επιστολή της ημερ. 12.11.2025 ζήτησε ανάλυση των τιμών της οικονομικής προσφοράς των Αιτητών που αντιστοιχούν στα άρθρα 1.1 και 1.3 αυτής, δηλ. των ποσών των €1.700.000,00 και €440.000,00, επισυνάπτοντας τον Αναθεωρημένο Πίνακα §1.1 προς συμπλήρωση από τους Αιτητές. Με την επιστολή τους ημερ. 19.11.2025 οι Αιτητές υπέβαλαν συμπληρωμένο τον Αναθεωρημένο Πίνακα §1.1 καθορίζοντας τις τιμές για το άρθρο 1.1.3 Σκυρόδεμα συμπεριλαμβανομένου ξυλοτύπου - καθαριότητας, οπλισμένο σε €319.600,00, για το 1.1.4 Οπλισμό σε €84.000,00, και 1.1.5 Επεξεργασία τελικής επιφάνειας δαπέδου σε €55.000,00, οι οποίες κρίθηκαν όμως ότι ήταν υπερβολικά χαμηλές. Οπότε η Αναθέτουσα Αρχή επανήλθε με την επιστολή της ημερ. 17.12.2025, στην οποίαν αφού παραθέτει στην παράγραφο (α) αυτούσια την παράγραφο 4.6 του Κεφαλαίου 4 του Τόμου Γ, Μέρος Α (ανωτέρω) προσθέτει τα εξής τα οποία καταγράφουμε επίσης, παρά τη μεγάλη έκταση που καταλαμβάνουν, για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης:
«Κύριοι,
Έργο: «ΜΕΛΕΤΗ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΛΙΚΟΔΡΟΜΙΟΥ ΣΟΛΕΑΣ – ΜΑΡΑΘΑΣΑΣ»
Αρ. Διαγωνισμού: ΚΠΣ/7/2025/ΜΚΣ(Α)
Θέμα: Αξιολόγηση Προσφορών / Διευκρινίσεις και Διασαφηνίσεις
Αναφέρομαι στον πιο πάνω Διαγωνισμό για τον οποίο έχετε υποβάλει προσφορά και σε συνέχεια της επιστολής σας με αρ. PWD_005 και ημερομηνία 19 Νοεμβρίου 2025 σας πληροφορώ ότι:
(α) […]
(β) στη βάση του ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΟΥ/ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΓΓΡΑΦΟΥ (ADDENDUM) ΑΡ. 2, Ημερ. 08/08/2025, Ερωτήματα και Απαντήσεις αρ. 1.18:
«Διευκρινίζεται ότι:
(α) ο χώρος προσγείωσης/ απογείωσης και στάθμευσης πτητικών μέσων, εμβαδού 11.000τμ για χρήση «Κυρίως ελικοδρόμιο τελικής προσέγγισης και απογείωσης ελικοπτέρων (FATO), οι χώροι στάθμευσης ελικοπτέρων και ο διάδρομος τροχοδρόμησης ελικοπτέρων, θα είναι κατασκευασμένα από ειδικό αντιολισθητικό οδόστρωμα από οπλισμένο σκυρόδεμα βαρετής χρήσης.
(β) Η διαμόρφωση χώρου Φάσης Β εμβαδού 8.000τμ θα πρέπει να προσφέρει σταθερό και ομοιόμορφο έδαφος, αποτρέποντας την ανύψωση σκόνης και μικρών αντικειμένων καθώς και την απορροή όμβριων σε όλη την επιφάνεια του τεμαχίου.
(γ) Η μελέτη για ολόκληρο το χώρο, προσγείωσης/ απογείωσης, στάθμευσης πτητικών μέσων και διάδρομος τροχοδρόμησης να βασιστεί σε βάρος 40 τόνων.»
και
(γ) με βάση την Ειδικό Εμπειρογνώμονα Πολιτικό Μηχανικό που κλήθηκε στην Επιτροπή Αξιολόγησης για παροχή συμβουλών/ επεξηγήσεων:
i. Το ειδικό οδόστρωμα από οπλισμένο σκυρόδεμα βαρετής χρήσης αφορά όλο το εμβαδόν που προσγειώνονται, απογειώνονται και σταθμεύουν τα ελικόπτερα και μεταβαίνουν και σταθμεύουν οχήματα βαρέως τύπου ανεφοδιασμού και συνηθισμένου κυβισμού οχήματα.
ii. Το οπλισμένο σκυρόδεμα του ειδικού οδοστρώματος θα έχει ελάχιστη κατηγορία σκυροδέματος C35/45 ενώ το οπλισμένο σκυρόδεμα του βοηθητικού κτιρίου θα έχει ελάχιστη κατηγορία σκυροδέματος C30/37.
iii. Επίσης, προτείνεται για πάχος οπλισμένου σκυροδέματος του ειδικού οδοστρώματος σύμφωνα με το μεγαλύτερο και βαρύτερο είδος ελικοπτέρου που θα προσγειώνεται στο ελικοδρόμιο και σύμφωνα με τα δυναμικά φορτία που θα εφαρμόζονται στο οδόστρωμα κατά την προσγείωση 35-40 cm, με διπλή σχάρα άνω και κάτω χάλυβα κατηγορίας B500C περίπου 80-120kg/m3.
2. Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω η Επιτροπή Αξιολόγησης κρίνει ότι, οι τιμές που έχετε δηλώσει για τα άρθρα:
1.1.3 Οπλισμένο Σκυρόδεμα €319.600
1.1.4 Οπλισμός € 84.000
1.1.5 Επεξεργασία τελικής επιφάνειας € 55.000
είναι υπερβολικά χαμηλές.
Παρακαλώ όπως, υποβάλετε ανάλυση των πιο πάνω τιμών με επαρκή τεκμηρίωση (χαρακτηριστικά πλάκας ελικοδρομίου, τιμές μονάδας εργασιών κλπ.) και εξηγήσετε πως με τις προαναφερόμενες χαμηλές τιμές σας, θα μπορέσετε να εκτελέσετε τις εν λόγω εργασίες.
3. Διευκρινίζεται ότι, τα στοιχεία που θα υποβάλετε για σκοπούς της παραγράφου (2) πιο πάνω δεν είναι δεσμευτικά, με την έννοια ότι δεν θα σας απαλλάσσουν από οποιαδήποτε υποχρέωση σας, με βάση τις πρόνοιες των Εγγράφων του Διαγωνισμού, σε περίπτωση που θα σας ανατεθεί η σύμβαση.
4. Παρακαλώ όπως, οι πιο πάνω ζητούμενες διευκρινίσεις/ διασαφηνίσεις προσκομιστούν στο Τμήμα το αργότερο μέχρι τις 23 Δεκεμβρίου 2025, συμπεριλαμβανομένης.».
Οι Αιτητές απάντησαν με την επιστολή τους ημερ. 23.12.2025 αναφέροντας τα εξής:
«Θέμα: Αξιολόγηση Προσφορών/ Διευκρινίσεις και Διασαφηνίσεις
Αναφέρομαι στο πιο πάνω θέμα και επιβεβαιώνω τα ακόλουθα:
1. Τα Γεωμετρικά και Τεχνικά χαρακτηριστικά του διαδρόμου προσγείωσης θα είναι σε πλήρη συμμόρφωση με τα πρότυπα και τις τεχνικές προδιαγραφές όπως καθορίζουν οι πρόνοιες του Διαγωνισμού.
2. Αναγνωρίζοντας πλήρως την επιστημονική επάρκεια του Ειδικού Εμπειρογνώμονα που έχετε καλέσει για παροχή συμβουλών σχετικά με το θέμα, θεωρούμε ότι στο παρόν στάδιο δεν κρίνεται σκόπιμη η ανάλυση και δικαιολόγηση των ποσοτήτων οι οποίες προτείνονται από τον Ειδικό Εμπειρογνώμονα, δεδομένου ότι αυτές θα αποτελέσουν αντικείμενο της μελέτης η οποία θα εκπονηθεί.
3. Τα πάχη και ο οπλισμός του σκυροδέματος θα προσδιοριστούν στο πλαίσιο της μελέτης από την Ομάδα Μελέτης του Εργολάβου και θα υποβληθούν για έγκριση σύμφωνα με τις πρόνοιες του Διαγωνισμού.
Ο Εργολάβος δεσμεύεται ότι σε περίπτωση ανάθεσης, θα εκτελέσει την Σύμβαση σύμφωνα με τον Τελικό Σχεδιασμό ο οποίος θα εγκριθεί, στα χρονικά πλαίσια που καθορίζονται και στην προσφερόμενη του τιμή.».
Δεν μας διαφεύγει ότι το κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια προσφορά ως ασυνήθιστα χαμηλή είναι κατά πόσο η διαφορά της τιμής της προσφοράς από την εκτιμώμενη αξία είναι τέτοια που σε συνάρτηση με τα υπόλοιπα στοιχεία δημιουργούν αμφιβολίες στην Αναθέτουσα Αρχή για τη σοβαρότητα της προσφοράς. Στην παρούσα περίπτωση από το λεκτικό της επιστολής της ημερ. 17.12.2025 και ιδιαίτερα της παραγράφου 2 αυτής είναι φανερός ο προβληματισμός και η ανησυχία της Αναθέτουσας Αρχής για τη σοβαρότητα της προσφοράς των Αιτητών, που προέκυπταν από τη χαμηλή τιμή που δηλώθηκαν για το Οπλισμένο Σκυρόδεμα, Οπλισμό και Επεξεργασία Τελικής Επιφάνειας στην οποία και εστίασε την προσοχή της. Σημασία ενέχει για το υπό εξέταση ζήτημα ότι στη βάση του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016, του όρου 9.4.12 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού και της νομολογίας, ζητήθηκαν από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής περισσότερες από μια φορά εξηγήσεις για συγκεκριμένες τιμές, τις οποίες έδωσαν μεν οι Αιτητές αλλ’ όμως δεν κρίθηκαν ικανοποιητικές προς τεκμηρίωση της χαμηλής τιμής τους. Χωρίς να θεωρηθεί ότι εκφράζουμε ιδίαν κρίση επί θεμάτων αμιγώς τεχνικών, έχοντας κατά νου τις εισηγήσεις των Αιτητών που άπτονται τεχνικών ζητημάτων για τα οποία χρειάζονται ειδικές γνώσεις, με τις γενικόλογες απαντήσεις που έδωσαν οι Αιτητές, ειδικά με την τελευταία επιστολή τους, χωρίς σαφή ανάλυση των ποσών που ζητήθηκαν, η θεώρηση από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής ότι δεν ήταν ικανοποιητικές προς τεκμηρίωση της χαμηλής τιμής της προσφοράς τους δεν ενέχει οτιδήποτε το μεμπτό, αλλά ήταν ευλόγως επιτρεπτή στη βάση των Διοικητικών Φακέλων. Συνεπώς δεν τίθεται θέμα παραβίασης από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 ή του όρου 9.4.12 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού.
Ως προς την εισήγηση για έλλειψη αιτιολογίας για την οποία επίσης παραπονούνται οι Αιτητές, δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Βρίσκουμε την απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής απόρριψης της προσφοράς των Αιτητών για τον συγκεκριμένο λόγο ότι ήταν πλήρως αιτιολογημένη. Η αιτιολογία προκύπτει τόσο από την ίδια την προσβαλλόμενη απόφαση αλλά συμπληρώνεται και από τα στοιχεία των Διοικητικών Φακέλων και ιδιαίτερα την Έκθεση Αξιολόγησης και τα πρακτικά των συνεδριάσεων της Επιτροπής Αξιολόγησης, καθώς και την ανταλλαγείσα αλληλογραφία μεταξύ των Αιτητών και της Αναθέτουσας Αρχής.
Το περιεχόμενο των Διοικητικών Φακέλων καταδεικνύει επίσης ότι η Αναθέτουσα Αρχή προτού απορρίψει την προσφορά των Αιτητών προέβη στη δέουσα έρευνα ακολουθώντας τις πρόνοιες του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.12 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού ζητώντας εξηγήσεις και αποτάθηκε περαιτέρω σε λειτουργό της Αναθέτουσας Αρχής για γνωμάτευση. Ειδικά για το τελευταίο, την ανάθεση δηλ. από την Επιτροπή Αξιολόγησης στην κα Παπαδοπούλου υπολογισμού του πάχους της πλάκας οπλισμένου σκυροδέματος και του ποσοστού σιδήρου που απαιτείτο, επίσης δεν βρίσκουμε να ενέχει οτιδήποτε το μεμπτό, αλλά η ανάγκη προέκυψε από τις απαντήσεις των Αιτητών και τον Αναθεωρημένο Πίνακα §1.1 για σκοπούς σύγκρισης. Τέτοια εξουσία αναζήτησης συμβουλών παρέχεται στην Επιτροπή Αξιολόγησης από τον Κανονισμό 20(4) της ΚΔΠ 201/2007, που παραθέτουμε αυτούσιο κατωτέρω για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης:
«Τμήμα 7 – Σύσταση ad-hoc τεχνικών
επιτροπών και συμμετοχή
εμπειρογνωμόνων και άλλων ειδικών
20. -(1) […]
(2) […]
(3) […]
(4) Τα Συμβούλια Προσφορών, οι Επιτροπές Αξιολόγησης και οι Διαχειριστικές Επιτροπές έχουν εξουσία να καλούν στις συνεδρίες τους οποιουσδήποτε κρίνουν σκόπιμο για παροχή συμβουλών ή επεξηγήσεων σε θέματα της ειδικότητάς τους, οι οποίες κρίνονται αναγκαίες για την ορθή λήψη των αποφάσεων τους.».
Ενόψει των πιο πάνω διαπιστώσεων μας οι εισηγήσεις των Αιτητών περί εμφιλοχώρησης πλάνης ή παραβίασης της αρχής της καλής πίστης με την ανάθεση στην κα Παπαδοπούλου υπολογισμού διαφόρων στοιχείων της ειδικότητάς της προς υποβοήθηση της Επιτροπής Αξιολόγησης, θα πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμες.
Ούτε επίσης τίθεται θέμα στην προκειμένη περίπτωση παράνομης τροποποίησης των όρων του Διαγωνισμού με τη γνωμάτευση της κας Παπαδοπούλου, ως η εισήγηση των Αιτητών. Δεν έχουμε εντοπίσει οποιοδήποτε στοιχείο που να κατατείνει σε τέτοια διαπίστωση αλλά αντίθετα η γνωμάτευση της που αφορούσε στο πάχος της πλάκας οπλισμένου σκυροδέματος και του ποσοστού σιδήρου για τις βασικές εργασίες των άρθρων 1.1.3-1.1.5 του ελικοδρομίου ήταν σχετική και σύμφωνη με τα Έγγραφα του Διαγωνισμού. Αν οι Αιτητές θεωρούσαν ότι υπήρχε οποιαδήποτε ασάφεια στους όρους του Διαγωνισμού θα μπορούσαν να τους προσβάλουν στον κατάλληλο χρόνο. Σημειώνουμε ότι καταχώρησαν την Προσφυγή τους ανεπιφύλακτα οπότε εμποδίζονται στην εκ των υστέρων προσβολή των όρων.
Για τους πιο πάνω λόγους η πρώτη ενότητα των λόγων ακύρωσης θα πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη και ατεκμηρίωτη.
Θα προχωρήσουμε στη συνέχεια στην εξέταση της δεύτερης ενότητας των λόγων ακύρωσης που βάλλει κατά της εγκυρότητας της προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη.
Συγκεκριμένα οι Αιτητές, με παραπομπή σε νομολογία του ΔΕΕ, προβάλλουν ότι η προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη δεν έπρεπε να γίνει αποδεκτή εφόσον παραβιάζει ουσιώδους όρους του Διαγωνισμού και συγκεκριμένα τους 6.4(1)Α(ii)(β), 6.4(1)Α(ii)(γ) και 6.4(1)Α(iii)(α) του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού. Ειδικότερα, σε σχέση με τον 6.4(1)Α(ii)(β) που προνοεί για τον Εργολήπτη Ηλεκτρολογικών Εγκαταστάσεων όπως τα τελευταία οκτώ χρόνια να έχει συμπληρώσει επιτυχώς ηλεκτρολογικές εργασίες δύο εκ των οποίων να είναι αξίας τουλάχιστον €100.000 η κάθε μια, ή μια αξίας τουλάχιστον €200.000, ισχυρίζονται ότι το έργο που δηλώθηκε προς τεκμηρίωση της επαγγελματικής ικανότητας της Zemco Ltd δεν εκτελέστηκε από την ίδια, αλλά από την Zemco Construction Ltd.
Επίσης, σε σχέση με τον όρο 6.4(1)Α(ii)(γ) του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, προβάλλουν ότι ενώ προνοεί για εργοδότηση ενός Ηλεκτρολόγου Μηχανικού με δεκαετή τουλάχιστον μεταπτυχιακή πείρα σε ηλεκτρολογικές εργασίες οικοδομικών έργων, εντούτοις η μεταπτυχιακή πείρα του κ. Σάββα Νικολαΐδη που δηλώθηκε προς πλήρωση του όρου, ήταν μικρότερη των δέκα χρόνων.
Σ’ ό,τι αφορά τον όρο 6.4(1)Α(iii)(α) του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού που προνοεί όπως ο Εργολήπτης Μηχανολογικών Εγκαταστάσεων που θα δηλωθεί κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια θα πρέπει να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον δύο εργασίες ελάχιστης αξίας €25.000 η καθεμία, ή μία αξίας €50.000, εξήγησαν ότι ενώ ο Επιτυχών Προσφοροδότης δήλωσε ως άλλο φορέα την Zemco Ltd για τις εργασίες αυτές, εντούτοις το έργο που υποβλήθηκε για τεκμηρίωση της απαιτούμενης εμπειρίας εκτελέστηκε από την Zemco Construction Ltd.
Προς αντίκρουση της εν λόγω ενότητας των λόγων ακύρωσης η Αναθέτουσα Αρχή εξήγησε κατ’ αρχάς ότι προς ικανοποίηση του όρου 6.4(1)Α(ii)(β), στο έργο που δηλώθηκε, η εταιρεία Zemco Ltd, την οποία δήλωσε ο Επιτυχών Προσφοροδότης ως άλλο φορέα για πλήρωση του όρου, είχε εκτελέσει υπεργολαβικά τις ηλεκτρολογικές του εγκαταστάσεις, ενώ κύριος εργολάβος του ίδιου έργου ήταν η Zemco Construction Ltd που εκτέλεσε τις οικοδομικές εργασίες.
Σ’ ό,τι αφορά δε την κατ’ ισχυρισμό παραβίαση του όρου 6.4(1)Α(ii)(γ) προβάλλει ότι ζητήθηκαν από τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη διευκρινίσεις στη βάση του όρου 9.5 του Τόμου Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, εφόσον δεν υποβλήθηκαν στοιχεία εργοδότησης του δηλωθέντα Σάββα Νικολαΐδη του άλλου φορέα δηλ. της Zemco Ltd πριν το 2019, ενώ το Παράρτημα 6.1.3 που υπέβαλε ο Επιτυχών Προσφοροδότης ήταν ελλιπές. Οι διευκρινίσεις δόθηκαν με την επιστολή του Επιτυχόντα Προσφοροδότη ημερ. 03.10.2025, τις οποίες η Αναθέτουσα Αρχή έκρινε ικανοποιητικές προς τεκμηρίωση πλήρωσης του όρου.
Σε σχέση δε με την κατ’ ισχυρισμό παραβίαση του όρου 6.4(1)Α(iii)(α) ισχυρίζεται ότι η εταιρεία Zemco Ltd στο έργο που δηλώθηκε είχε εκτελέσει υπεργολαβικά τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις ενώ κύριος εργολάβος του έργου ήταν η Zemco Construction Ltd.
Εξετάσαμε τις εισηγήσεις των Αιτητών ανατρέχοντας στους Διοικητικούς Φακέλους, οι οποίες δεν μας βρίσκουν σύμφωνους.
Στην παρούσα περίπτωση, η εταιρεία Zemco Ltd που δηλώθηκε από τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη εδώ ως άλλος φορέας για τις ηλεκτρολογικές αλλά και τις μηχανολογικές εργασίες και υποβλήθηκε το Παράρτημα 14 (Δήλωση άλλου Φορέα), υπέβαλε πιστοποιητικό για έργο αξίας άνω των €200.000,00 ως προς τις ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις του με το Παράρτημα 6.1.2, που ανέλαβε υπεργολαβικά ως άλλος Φορέας. Το ίδιο ισχύει και για την κατ’ ισχυρισμό παραβίαση του όρου 6.4(1)Α(iii)(α) για τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις, όπου η Zemco Ltd για το έργο που δήλωσε με το Παράρτημα 6.1.3 τις εκτέλεσε υπεργολαβικά, ως άλλος φορέας. Συνεπώς δεν προκύπτει θέμα παραβίασης των συγκεκριμένων όρων από πλευράς Επιτυχόντα Προσφοροδότη ενόψει της ιδιότητας της Zemco Ltd ως άλλου φορέα στα έργα που δηλώθηκαν. Σημειώνουμε ότι η στήριξη στις ικανότητες άλλου φορέα είναι επιτρεπτή στη βάση του άρθρου 63 του Νόμου 73(Ι)/2016. Δεν προβλήθηκε εξάλλου κανένα ικανό στοιχείο από πλευράς Αιτητών που να υποστηρίζει το αντίθετο.
Σε σχέση με τον κ. Σάββα Νικολαΐδη που αφορά ο όρος 6.4(1)Α(ii)(γ), στη βάση του βιογραφικού του διαφάνηκε ότι από τα στοιχεία που δόθηκαν υπήρχε ένα κενό από το 2009 – 2019 στην εργοδότησή του, εξ ου και η Αναθέτουσα Αρχή ζήτησε με την επιστολή της ημερ. 26.09.2025 διευκρινίσεις, τις οποίες ο Επιτυχών Προσφοροδότης έδωσε με την επιστολή του ημερ. 03.10.2025. Οι διευκρινίσεις κρίθηκαν ικανοποιητικές από την Αναθέτουσα Αρχή προς πλήρωση του όρου. Διευκρινίσεις για τον όρο 6.4(1)Α(iii)(β) ζήτησε η Αναθέτουσα Αρχή επίσης από τους Αιτητές για τον Μηχανολόγο Μηχανικό σε σχέση με την μεταπτυχιακή του πείρα, τις οποίες έδωσαν με την επιστολή τους ημερ. 03.10.2025 επισυνάπτοντας σχετικά έγγραφα.
Η αναζήτηση διευκρινίσεων σημειώνουμε ότι δεν ενέχει οτιδήποτε το μεμπτό αλλά ήταν επιτρεπτή στη βάση του όρου 9.5 του Τόμου Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού και του άρθρου 56(3) του Ν. 73(Ι)/2016.
Στην παρούσα περίπτωση η Αναθέτουσα Αρχή εξέτασε όλα τα στοιχεία από τις προσφορές που υποβλήθηκαν, ζήτησε διευκρινίσεις όπου έκρινε αναγκαίες και διαπίστωσε ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις συμμετοχής του Επιτυχόντα Προσφοροδότη στο Διαγωνισμό, διαπίστωση που δεν ενέχει οτιδήποτε το μεμπτό στη βάση του περιεχομένου των Διοικητικών Φακέλων.
Υπό τις περιστάσεις βρίσκουμε την προσβαλλόμενη απόφαση ως ευλόγως επιτρεπτή και εντός των ορίων της διακριτικής ευχέρειας της Αναθέτουσας Αρχής. Ήταν δε αποτέλεσμα δέουσας έρευνας και πλήρως αιτιολογημένη χωρίς την εμφιλοχώρηση σε οποιοδήποτε στάδιο πλάνης, νομικής ή πραγματικής. Δεν παραβιάζει επίσης οποιαδήποτε αρχή του Διοικητικού Δικαίου. Δεν εντοπίσαμε τέλος κανένα ή ικανό στοιχείο που να καθιστά τρωτή την απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής ώστε να καθίσταται αναγκαία η επέμβασή μας.
Όλοι οι λόγοι ακύρωσης απορρίπτονται.
Συνακόλουθα, η Προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται.
........................................... ............................................
Ανδρούλα Πούγιουρου Κάριν Γεωργιάδου
Πρόεδρος Μέλος
............................................. .............................................
Ανδρέας Καρύδης Πάρις Κωνσταντινίδης
Μέλος Μέλος
.............................................
Χριστίνα Σαββίδου
Μέλος