|
Προσφυγή Αρ. 07/2026
|
Μεταξύ:
P & M WHITE KANTARA HALL LTD
Αιτητών
ν.
ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ
Αναθέτουσας Αρχής
Αναθεωρητική Αρχή
Προσφορών: Ανδρούλα Πούγιουρου, Πρόεδρος
Ανδρέας Καρύδης, Μέλος
Πάρις Κωνσταντινίδης, Μέλος
Αιτητές: P & M WHITE KANTARA HALL LTD
Αντιπροσωπεύθηκαν από:
1. Δημήτρη Καΐλη, Δικηγόρο δια Ιωαννίδης Δημητρίου ΔΕΠΕ
2. Τάσο Χαπέσιη, Εκπρόσωπο Αιτήτριας Εταιρείας
Αναθέτουσα Αρχή: ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΚΥΠΡΟΥ
Αντιπροσωπεύθηκε από:
1. Μαρία Βασιλείου, Δικηγόρο της Δημοκρατίας
2. Χρυστάλλα Λοΐζου Καΐλη, Υπαστυνόμο
3. Γρηγόρη Χατζησέργη, Συντονιστή Επιτροπής Αξιολόγησης
Ημερομηνία έκδοσης Απόφασης: 18 Μαΐου 2026
ΑΠΟΦΑΣΗ
Αντικείμενο της υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Προσφυγής είναι η απόφαση της Αστυνομίας Κύπρου (στο εξής «η Αναθέτουσα Αρχή») ημερομηνίας 19.12.2025 με την οποία κατακύρωσε τον Διαγωνισμό με αρ. Δ.Ο. 37/2025 και τίτλο «ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΙΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΡΑΤΗΣΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΡΟΑΝΑΧΩΡΗΣΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΛΙΜΝΕΣ ΜΕΝΟΓΕΙΑΣ» (στο εξής «ο Διαγωνισμός») στην εταιρεία THEODOSIS TOURIST CO LTD (στο εξής «ο Επιτυχών Προσφοροδότης») για το ποσό των €4.374.864,00 πλέον Φ.Π.Α.
Σύμφωνα με την Έκθεση Γεγονότων και όπως αυτά συμπληρώνονται από τους Διοικητικούς Φακέλους, στις 07.08.2025 προκηρύχθηκε ο πιο πάνω Διαγωνισμός μέσω του e-PPS τη διαλειτουργική εφαρμογή της Κυπριακής Δημοκρατίας για την εφαρμογή ηλεκτρονικών διαδικασιών στη διεξαγωγή των Διαγωνισμών Δημοσίων Συμβάσεων στην Κύπρο. Κριτήριο ανάθεσης ήταν η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής και καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών καθορίστηκε η 19.09.2025.
Κατά τη διενέργεια του Διαγωνισμού υποβλήθηκαν από ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς διευκρινιστικές ερωτήσεις οι οποίες απαντήθηκαν μέσω της ιστοσελίδας e-procurement.
Υποβλήθηκαν εμπρόθεσμα τέσσερις (4) προσφορές δηλ. αυτή των Αιτητών για €7.036.848,00, του Επιτυχόντα Προσφοροδότη για €4.374.864,00, της εταιρείας PHC FRANCHISED RESTAURANTS PUBLIC LTD/CATERCOM LTD για €5.318.352,00 και της εταιρείας SANS FRONTIERES CATERING SERVICES για €8.929.440,00.
Η αξιολόγηση των προσφορών πραγματοποιήθηκε σε τέσσερις (4) συνεδρίες της Επιτροπής Αξιολόγησης δηλ. στις 22.10.2025, 27.11.2025, 28.11.2025 και 02.12.2025 κατά τις οποίες η Επιτροπή μελέτησε με λεπτομέρεια τις προσφορές κατά πόσο πληρούσαν τις απαιτήσεις των Εγγράφων του Διαγωνισμού ζητώντας και διευκρινίσεις όπου έκρινε αναγκαίες.
Με την Έκθεση Αξιολόγησής της ημερ. 03.12.2025, την οποίαν προώθησε στην συνέχεια στο Συμβούλιο Προσφορών, η Επιτροπή Αξιολόγησης εισηγείτο την ανάθεση της Σύμβασης στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη του οποίου η προσφορά είχε αναδειχθεί ως η πλέον συμφέρουσα από οικονομικής άποψης βάσει τιμής. Το Συμβούλιο Προσφορών κατά την συνεδρία του ημερ. 19.12.2025, μετά από διαβούλευση, υιοθετώντας την εισήγηση της Επιτροπής Αξιολόγησης αποφάσισε την κατακύρωση του Διαγωνισμού στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη για το ποσό των €4.374.864,00 πλέον Φ.Π.Α. για δύο (2) έτη με δικαίωμα προαίρεσης για ακόμα ένα (1) έτος στην ίδια τιμή και με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις.
Με την επιστολή της ημερ. 18.02.2026 η Αναθέτουσα Αρχή ενημέρωσε τους προσφοροδότες για την απόφασή της αυτή με αποτέλεσμα την υπό των Αιτητών καταχώριση της υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Προσφυγής στις 04.03.2026, με την οποίαν βάλλουν κατά της απόφασης κατακύρωσης του Διαγωνισμού στον Επιτυχόντα Προσφοροδότη προβάλλοντας πέντε λόγους ακύρωσης. Οι λόγοι άπτονται, μεταξύ άλλων, της εγκυρότητας των προσφορών του Επιτυχόντα Προσφοροδότη και του προσφοροδότη PHC FRANCHISED RESTAURANTS PUBLIC LTD/CATERCOM LTD (στο εξής «η PHC») που είχε καταταγεί δεύτερος.
Συγκεκριμένα, μέσω της γραπτής αγόρευσης του δικηγόρου τους, εισηγούνται με τον πρώτο λόγο ακύρωσης ότι η προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη έπρεπε να απορριφθεί από την Αναθέτουσα Αρχή ενόψει παραβίασης ουσιωδών όρων του Διαγωνισμού με την α) παράλειψη υποβολής του Εντύπου 6 όπως απαιτούσε ο ουσιώδης όρος 8.3.1.6 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, β) παράλειψη υποβολής του Εντύπου 15 και 15 (Α) σύμφωνα με τον όρο 6.1.7, γ) μη νομότυπη υποβολή του Εντύπου 9 και δ) παράλειψη υποβολής του Εντύπου 2 και του Πιστοποιητικού Μη Εκκαθάρισης.
Με το δεύτερο λόγο ακύρωσης οι Αιτητές εισηγούνται ότι η προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη ήταν ασυνήθιστα χαμηλή για την οποίαν δεν δόθηκαν ικανοποιητικές εξηγήσεις και προϊόν μη δέουσας έρευνας και έλλειψης αιτιολογίας, εξ ου και δεν έπρεπε να γίνει αποδεκτή.
Με τον τρίτο λόγο ακύρωσης προβάλλεται θέμα παράνομης συγκρότησης της «Επιτροπής Ετοιμασίας Έκθεσης Αξιολόγησης» μαζί με ισχυρισμούς για παραβίαση των περί του Συντονισμού των Διαδικασιών Σύναψης Συμβάσεων Προμηθειών, Έργων και Υπηρεσιών (Γενικών) Κανονισμών του 2007 (ΚΔΠ 201/2007).
Με τον τέταρτο λόγο ακύρωσης που οι Αιτητές θεωρούν συναφή με τον τρίτο, εισηγούνται ότι υπήρξε παράνομη παρέμβαση αναρμόδιου προσώπου στη διαδικασία αξιολόγησης, παραβίαση του άρθρου 69 του περί της Ρύθμισης των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων και για Συναφή Θέματα Νόμου του 2016 (Ν. 73(Ι)/2016) και ότι η λήψη απόφασης έγινε στη βάση εξωγενών και ανέλεγκτων στοιχείων.
Ο πέμπτος λόγος ακύρωσης βάλλει κατά της εγκυρότητας της προσφοράς της εταιρείας PHC, δεύτερης στην κατάταξη, αφενός λόγω παραβίασης της προσφοράς ουσιωδών όρων του Διαγωνισμού με την παράλειψη υποβολής των Εντύπων 15 και 17 και του πιστοποιητικού μη εκκαθάρισης και αφετέρου λόγω ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς.
Από την άλλη, η Αναθέτουσα Αρχή, με τη γραπτή αγόρευση της δικηγόρου της, υποστήριξε πλήρως την προσβαλλόμενη απόφαση σε όλες τις πτυχές της, δίνοντας τη δική της εκδοχή ως προς τα εγερθέντα θέματα από πλευράς Αιτητών. Ιδιαίτερη αναφορά στις επί μέρους εισηγήσεις των δικηγόρων των δύο πλευρών που είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν και προφορικά παραπέμποντας σε σχετική νομολογία, θα γίνει αμέσως κατωτέρω με την σειρά που προβλήθηκαν από τους Αιτητές.
Ξεκινώντας από τον πρώτο λόγο ακύρωσης αυτός αποτελείται από τέσσερα σκέλη εισηγήσεων, υπό στοιχεία (α), (β), (γ), και (δ), εκ των οποίων τα μεν (α), (β) και (δ) περιστρέφονται γύρω από την παράλειψη υποβολής αριθμού Εντύπων από πλευράς Επιτυχόντα Προσφοροδότη, το δε (γ) αφορά στη μη ορθή υποβολή του Εντύπου 9.
Ειδικότερα, σε σχέση με το στοιχείο (α) οι Αιτητές εισηγούνται αφενός ότι δεν υπεβλήθη το Έντυπο 6 που είναι η Βεβαίωση Προστασίας των Εργαζομένων και αποτελεί μέρος της προσφοράς στη βάση του όρου 8.3.1.6 και αφετέρου ότι τίθεται θέμα εμφιλοχώρησης πλάνης στη λήψη της απόφασης ενόψει της αναφοράς στην Έκθεση Αξιολόγησης ημερ. 03.12.2025 ότι αυτό έχει υποβληθεί θέτοντας μάλιστα το σύμβολο «√».
Προς αντίκρουση των συγκεκριμένων ισχυρισμών η Αναθέτουσα Αρχή προτάσσει από τη μια το επουσιώδες του όρου στηριζόμενη στο χαρακτήρα του Εντύπου που είναι απλά Δήλωση του οικονομικού φορέα ότι έχει λάβει υπόψη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εργατική νομοθεσία και από την άλλη τη συμβατική ρύθμιση της υποχρέωσης του Αναδόχου προστασίας του εργαζομένου με το άρθρο 11, «Προστασία των εργαζομένων», του Παραρτήματος 1: Γενικοί Όροι της Σύμβασης. Ειδικά είναι η θέση της ότι η παράλειψη υποβολής του Εντύπου 6 θεραπεύεται με την υποβολή από τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη βεβαίωσης των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων για πλήρη τακτοποίηση των οφειλών του που συνιστά, κατά την άποψή της, περίτρανη απόδειξη προστασίας των εργαζομένων. Εισηγείται τέλος ότι η μη υποβολή του Εντύπου 6 δεν συνιστά ουσιώδη απόκλιση αλλά θεωρήθηκε από την Αναθέτουσα Αρχή στη βάση του όρου 3.2.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού ως ασήμαντη απόκλιση που δεν επηρέαζε την εγκυρότητα της προσφοράς.
Είναι φανερό από τη γραπτή αγόρευση της δικηγόρου της Αναθέτουσας Αρχής ότι δεν αμφισβητείται η παράλειψη υποβολής του Εντύπου 6 από πλευράς Επιτυχόντα Προσφοροδότη.
Η υποβολή του Εντύπου 6 προβλέπεται από τον όρο 8.3.1.6 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού. Ο όρος αυτός εντοπίζεται στην Ενότητα «Προϋποθέσεις Συμμετοχής» κάτω από τον τίτλο «8.3 Περιεχόμενα Προσφορών», του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού. Το Έντυπο αυτό συνιστά ένα από τα τυπικά δικαιολογητικά που υποβάλλεται με την προσφορά.
Στο σύγγραμμα του Δημήτριου Γ. Ράικου, «ΔΙΚΑΙΟ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ», Δ’ Έκδ., στις σελίδες 495-498 αναφέρονται τα εξής για τον έλεγχο των δικαιολογητικών:
«Η προσφορά των διαγωνιζομένων συνοδεύεται πάντα από ορισμένα δικαιολογητικά («τυπικά δικαιολογητικά» ή αλλιώς, «δικαιολογητικά συμμετοχής»), που αποδεικνύουν την προσωπική-επαγγελματική καταλληλότητα, την χρηματοοικονομική επάρκεια και την τεχνική ικανότητα. Υπό μία ευρεία έννοια, λοιπόν, ο όρος προσφορά σημαίνει, καταρχήν, το σύνολο των δικαιολογητικών που υποβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι, δηλαδή τυπικά δικαιολογητικά μαζί με την οικονομική και κατά περίπτωση τεχνική προσφορά.
[…]
Η παράλειψη υποβολής ενός και μόνον δικαιολογητικού ή εγγράφου δικαιολογεί τον αποκλεισμό από τη διαγωνιστική διαδικασία, καθόσον η μη υποβολή οποιουδήποτε από τα δικαιολογητικά συμμετοχής που προβλέπονται στη διακήρυξη καθιστά την προσφορά απαράδεκτη. Η Επιτροπή του Διαγωνισμού πρέπει να ερευνά τον φάκελο ενός εκάστου των διαγωνιζομένων και αν από τον σχετικό έλεγχο διαπιστώσει ότι ελλείπει παντελώς δικαιολογητικό, που προβλέπεται από τον νόμο ή από τους όρους της διακήρυξης, οφείλει να προβεί, άνευ ετέρου, στον αποκλεισμό του διαγωνιζομένου.
Τα ζητήματα του παραδεκτού της προσφοράς σε δημόσια σύμβαση αποτελούν ζητήματα ως προς τα οποία δεν παρέχεται διακριτική ευχέρεια στη διοίκηση, αλλά καθιερώνεται δέσμια αρμοδιότητα αυτής για τον αποκλεισμό του διαγωνιζομένου, ο οποίος δεν συμμορφώνεται με τις διατάξεις της οικείας προκήρυξης για την υποβολή της προσφοράς του. Από την άλλη πλευρά, αν κάποια δικαιολογητικά δεν ζητούνται από την διακήρυξη, δεν είναι υποχρεωτικό να προσκομίζονται από τον υποψήφιο, ούτε αποτελεί λόγο αποκλεισμού η μη προσκόμισή τους.».
Το Έντυπο 6 με τίτλο «ΒΕΒΑΙΩΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ» προβλέπει τα εξής:
«Υπεύθυνα βεβαιώνω ότι κατά την κατάρτιση της προσφοράς μου, έχω λάβει υπόψη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διατάξεις της νομοθεσίας σε σχέση με την προστασία των εργαζομένων και τις συνθήκες εργασίας που ισχύουν στη Δημοκρατία και εφαρμόζονται στο χώρο παροχής εκτέλεσης της σύμβασης».
Από το λεκτικό του Εντύπου 6 καθίσταται σαφές ότι συνιστά Υπεύθυνη Δήλωση που σύμφωνα με τον όρο 8.3.1.6 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού πρέπει να καταχωρηθεί με την προσφορά. Δεν μπορεί δε να αντικατασταθεί από άλλα στοιχεία ή έγγραφα της προσφοράς, όπως η εισήγηση ουσιαστικά της Αναθέτουσας Αρχής συνδέοντας το με τις Καταστάσεις πληρωμής στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Εξάλλου, η Δήλωση του Εντύπου 6 δεν αναφέρεται περιοριστικά στην τακτοποίηση των οφειλών στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις, αλλά σε υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νομοθεσία σε σχέση με την προστασία των εργαζομένων και τις συνθήκες εργασίας που εφαρμόζονται στο χώρο εργασίας. Η δε υπόθεση C&H HEATFLOW MECHANICAL CONTRACTORS LTD -v- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ενώπιον της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών, Αίτηση 42/2016, ημερ. 24.01.2017 στην οποίαν παρέπεμψε η δικηγόρος της Αναθέτουσας Αρχής προς υποστήριξη της εισήγησής της δεν την βοηθά, εφόσον τα γεγονότα της είναι διαφορετικά της παρούσας. Στην υπόθεση C&H HEATFLOW (ανωτέρω) δεν είχε υποβληθεί το Έντυπο 7 που ήταν Βεβαίωση για την προστασία των εργαζομένων όπου αποφασίστηκε ότι η παράλειψη δεν ήταν ουσιώδης εφόσον είχε υποβληθεί το Έντυπο 19 που, όπως και το Έντυπο 7, αναφέρονται στο χώρο εκτέλεσης της σύμβασης, δηλαδή, όπως κρίθηκε στην απόφαση, στα ίδια ζητήματα.
Είναι νομολογιακά γνωστό ότι μόνο παραβίαση ουσιώδους όρου καθιστά την προσφορά άκυρη.
Στην υπόθεση Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου -v- CyStar Insurance Brokers Ltd, Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 137/15, ημερ. 03.02.2023 το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο υιοθετώντας τη μέχρι τότε νομολογία ανάφερε τα εξής ως προς τη σημασία παραβίασης ουσιώδους όρου:
«Θέλουμε να τονίσουμε ότι η αρχή που πηγάζει από τη νομολογία μας πως η προσφορά που δεν πληροί ουσιώδη όρο είναι άκυρη και δεν μπορεί να εξεταστεί, είναι ακριβώς αρχή που στηρίζει την ευνομία. Η δε ανάγκη τήρησης της διασφαλίζει την εξ ίσου σημαντική αρχή της ίσης μεταχείρισης. Οι προσφορές - που γίνονται για το δημόσιο συμφέρον -πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης και να είναι σύμφωνες με τους όρους της διακήρυξης. Η δε διοίκηση οφείλει να μεταχειρίζεται τους προσφοροδότες πάνω σε ίση βάση. (Βλ. George D. Kounnas and Sons Ltd a.o. v. Republic (1972) 3 C.L.R.542, Leisureland Hotel Enterprises Ltd v. Δημοκρατίας (1993) 3 A.A.Δ. 538 κaι Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας 1929-1959, σελ. 430).».
Με την παράλειψη υποβολής του Εντύπου 6 δεν ετίθετο συνεπώς θέμα ασήμαντης απόκλισης στη βάση του όρου 3.2.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, ως η εισήγηση της Αναθέτουσας Αρχής, και ούτε η παράλειψη θεραπεύετο με την υποβολή των Καταστάσεων Πληρωμής στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις από πλευράς Επιτυχόντα Προσφοροδότη εφόσον δεν πρόκειται για ταυτόσημα ή έστω παρόμοια ζητήματα.
Συνεπώς, η εισήγηση των Αιτητών που αφορά στο σκέλος του πρώτου λόγου ακύρωσης υπό στοιχείο (α) επιτυγχάνει.
Παρά την κατάληξή μας αυτή, που είναι καθοριστική της επιτυχίας του πρώτου λόγου ακύρωσης, θα προχωρήσουμε να εξετάσουμε και τα υπόλοιπα σκέλη εισηγήσεων του πρώτου λόγου ακύρωσης για σκοπούς ολοκληρωμένης απόφασης σε σχέση με το συγκεκριμένο λόγο.
Οι Αιτητές παραπονούνται με το στοιχείο (β) του πρώτου λόγου ακύρωσης ότι δεν υποβλήθηκαν από πλευράς Επιτυχόντα Προσφοροδότη το Έντυπο 15 και 15Α που είναι απόρροια της εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) Αρ. 833/2014 σχετικά με την απαγόρευση ρωσικής ανάμειξης στις Δημόσιες Συμβάσεις, κατά παράβαση του όρου 6.1.7 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού.
Αντίθετη ήταν η προσέγγιση της Αναθέτουσας Αρχής η οποία προτάσσει ότι το Έντυπο 15 απαιτείται να προσκομιστεί όχι με την υποβολή της προσφοράς αλλά στο στάδιο υπογραφής της Σύμβασης, εφόσον αναφέρεται σε Ανάδοχο.
Για σκοπούς απόφασης μας παραθέτουμε αυτούσιο το μέρος από το Έντυπο 15 που μας ενδιαφέρει:
«ΕΝΤΥΠΟ 15
ΔΗΛΩΣΗ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟN KANΟΝΙΣΜΟ (ΕΕ) αριθ. 833/2014,
για την απαγόρευση ρωσικής ανάμειξης στις Δημόσιες Συμβάσεις*
[…]
Για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 833/2014, ως έχει τροποποιηθεί, άρθρο 1(α) αυτού, υπευθύνως δηλώνω ότι δεν υπάρχει ρωσική ανάμειξη στην προσφορά μας / στη μεταξύ μας σύμβαση, ως αναφέρεται πιο κάτω:
Συγκεκριμένα δηλώνω ότι, ως φυσικό πρόσωπο δεν εμπίπτω στις πιο κάτω περιπτώσεις / το νομικό πρόσωπο για το οποίο υπογράφεται η παρούσα δήλωση δεν αποτελεί:
(α) Ρώσο υπήκοο (φυσικό πρόσωπο) ή νομικό πρόσωπο οντότητα ή φορέα που έχει την έδρα του στη Ρωσία·
[…]
|
Υπογραφή Αναδόχου ή Εκπροσώπου του |
…......................................................................... |
|
Όνομα υπογράφοντος |
….................................................................. |
|
Αρ. Δελτίου Ταυτότητας/Διαβατηρίου υπογράφοντος |
….................................................................. |
|
Ιδιότητα υπογράφοντος |
….................................................................. |
*Να υποβάλλεται από τον ανάδοχο (προσφέροντα, όλα τα μέλη Κοινοπραξίας, υπεργολάβους και άλλους φορείς στήριξης)».
Σημειώνουμε ότι το Έντυπο 15Α αποτελεί την μετάφραση του 15 στην αγγλική γλώσσα.
Εξετάζοντας την εισήγηση αυτή των Αιτητών δεν μας βρίσκει σύμφωνους και εξηγούμε. Είναι φανερό από το λεκτικό του Εντύπου 15 ότι υποβάλλεται από τον Ανάδοχο ή εκπρόσωπό του ο οποίος και υπογράφει το Έντυπο. Η παράγραφος 7 δε του όρου 6.1 που φέρει τον τίτλο «Δικαιούμενοι Συμμετοχής» του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, στον οποίο όρο στηρίζονται οι Αιτητές προς υποστήριξη της εισήγησής τους, απλά προβλέπει τα εξής:
«7. Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 833/2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία, ως έχει τροποποιηθεί, δεν επιτρέπεται η ανάθεση Σύμβασης όπου υπάρχει ρωσική ανάμειξη κατά τα διαλαμβανόμενα στις διατάξεις του εν λόγω Κανονισμού.».
Συνεπώς προκύπτει το ερώτημα ως προς τον ακριβή χρόνο που θα πρέπει να υποβληθεί το Έντυπο 15 ενόψει της θέσης της Αναθέτουσας Αρχής ότι η υποβολή του ανάγεται στο χρόνο υπογραφής της σύμβασης.
Ο χρόνος υποβολής του Εντύπου 15 προκύπτει από τον όρο 10.4.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού που είναι ο εξής:
«10.4 Κατάρτιση και Υπογραφή Συμφωνίας
1. […]
2. […]
3. Ο Προσφέρων στον οποίο έχει ανατεθεί η Σύμβαση είναι υποχρεωμένος να προσέλθει για την υπογραφή της Συμφωνίας προσκομίζοντας τα παρακάτω στοιχεία:
α. Τα Πιστοποιητικά / Δηλώσεις που περιλαμβάνονται στο Έντυπο 11,
β. […]
γ. […]
δ. […].
4. […]».
Στο δε Έντυπο 11 που είναι η Κατάσταση Πιστοποιητικών Αναδόχου περιλαμβάνεται στην παράγραφο 6 και η «Δήλωση Αναφορικά με τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 833/2014 (Έντυπο 15 ή 15Α)» και συνεχίζει «Σε περίπτωση υπεργολάβων/άλλων φορέων στήριξης, να προσκομιστούν πρόσθετες (ξεχωριστές) δηλώσεις αυτών.».
Ο ορισμός της λέξης «Ανάδοχος» δίνεται από τον όρο 1, «Ορισμοί», του Παραρτήματος I: Γενικοί όροι Σύμβασης, και είναι «το φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή η κοινοπραξία φυσικών ή/και νομικών προσώπων, που συμβάλλεται με την Αναθέτουσα Αρχή για να εκτελέσει το Αντικείμενο της Σύμβασης».
Ως εκ τούτου η υποχρέωση υποβολής του Εντύπου 15 που αφορά σαφώς σε υποχρέωση του Ανάδοχου προκύπτει κατά το στάδιο υπογραφής της σύμβασης και όχι κατά την υποβολή της προσφοράς.
Συνεπώς η εισήγηση των Αιτητών υπό στοιχείο (β) απορρίπτεται ως αβάσιμη.
Οι Αιτητές προβάλλουν με το στοιχείο (γ) του πρώτου λόγου ακύρωσης ότι ο Επιτυχών Προσφοροδότης δεν υπέβαλε ορθά το Έντυπο 9 που είναι η Οικονομική του Προσφορά, εφόσον απουσιάζει στη σελ. 3 αφενός η τοποθέτηση σφραγίδας και αφετέρου η υπογραφή μάρτυρα.
Η Αναθέτουσα Αρχή από την άλλη εισηγείται ότι η παράλειψη αυτή συνιστά ασήμαντη απόκλιση εξ ου και έκαμε δεκτή την προσφορά στη βάση του όρου 3.2.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού, δίνοντας έμφαση στο γεγονός ότι η Οικονομική Προσφορά υπεβλήθη νομότυπα και φέρει την υπογραφή του κ. Θεοδοσίου, εκπροσώπου του Επιτυχόντα Προσφοροδότη, καθώς και τη μονογραφή του σε όλες τις σελίδες.
Εξετάζοντας την εισήγηση θεωρούμε την απόφαση της Αναθέτουσας Αρχής να αποδεχτεί την προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη παρά την παράλειψη υπογραφής μάρτυρα ή της σφραγίδας στη σελ. 3 επί του Εντύπου θεωρώντας την ως ασήμαντη απόκλιση, ότι ήταν ευλόγως επιτρεπτή στη βάση του όρου 3.2.3 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού. Σημειώνουμε ότι όλες οι σελίδες του Εντύπου 9, Οικονομική Προσφορά, φέρουν την μονογραφή του κ. Θεοδοσίου, ο οποίος, σύμφωνα με το Έντυπο 16 που είναι Δήλωση Αναφορικά με τους Πραγματικούς Δικαιούχους στην περίπτωση νομικού προσώπου, είναι ο Πραγματικός Δικαιούχος του Επιτυχόντα Προσφοροδότη. Όλα δε τα στοιχεία του Επιτυχόντα Προσφοροδότη εμφαίνονται στο τέλος της σελίδας 2 του Εντύπου 9 που φέρει και την υπογραφή του κ. Θεοδοσίου, χωρίς να προκαλείται οποιαδήποτε ασάφεια ως προς τον υπογράφοντα.
Συνεπώς η εισήγηση υπό στοιχείο (γ) απορρίπτεται.
Σ’ ό,τι αφορά την εισήγηση που αφορά το στοιχείο (δ) του πρώτου λόγου ακύρωσης για παράλειψη υποβολής του Εντύπου 2 και του Πιστοποιητικού Μη Εκκαθάρισης, η Αναθέτουσα Αρχή ισχυρίζεται ότι και εδώ η υποχρέωση υποβολής του Εντύπου 2 προκύπτει στο στάδιο υπογραφής της Σύμβασης, με την υποβολή του Εντύπου 11 από τον Ανάδοχο, και όχι κατά την υποβολή της προσφοράς.
Εξετάζοντας την εισήγηση αυτή των Αιτητών δεν ευσταθεί. Το θέμα ρυθμίζεται από την παράγραφο 3 του όρου 10.4 – Κατάρτιση και υπογραφή Συμφωνίας, του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού που αναγράφουμε ανωτέρω.
Μεταξύ των πιστοποιητικών που περιλαμβάνονται στο Έντυπο 11 είναι και τα προνοούμενα στις παραγράφους 2 και 4 που είναι τα εξής:
«2. Πιστοποιητικό αρμόδιας διοικητικής ή δικαστικής αρχής, σύμφωνα με τα ισχύοντα στη χώρα εγκατάστασής του από το οποίο να προκύπτει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις συμμετοχής του εδαφίου 6.2(1)(γ) του Μέρους Α των Εγγράφων Διαγωνισμού.
[…]
4. Δήλωση Πιστοποίησης Προσωπικής Κατάστασης (Έντυπο 2).
Σε περίπτωση που ο Ανάδοχος στηρίζεται στις δυνατότητες άλλων φορέων, η Δήλωση Πιστοποίησης Προσωπικής Κατάστασης θα πρέπει να υποβληθεί και για τους άλλους φορείς.»
Συνεπώς και η εισήγηση που αφορά στο στοιχείο (δ) απορρίπτεται.
Ενόψει όμως της επιτυχίας του στοιχείου (α) των εισηγήσεων των Αιτητών σε σχέση με τον πρώτο λόγο ακύρωσης, ο πρώτος λόγος ακύρωσης επιτυγχάνει.
Θα προχωρήσουμε στη συνέχεια, παρά την πιο πάνω απόφασή μας, να εξετάσουμε και το δεύτερο λόγο ακύρωσης.
Βασικός πυλώνας υποστήριξης του δεύτερου λόγου ακύρωσης συνιστά η ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη. Συγκεκριμένα οι Αιτητές εισηγούνται ότι η απόκλιση σε ποσοστό 56.72% της τιμής της προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη κάτω από την εκτιμώμενη αξία του Διαγωνισμού και οι εξηγήσεις που έδωσε ο Επιτυχών Προσφοροδότης δεν ήταν τέτοιες που να οδηγούν σε μια σοβαρή προσφορά.
Προσθέτουν ότι δεν δόθηκε καμία δικαιολογία από τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη για τη χαμηλή προσφορά του, αλλ’ ούτε και η Αναθέτουσα Αρχή αιτιολόγησε την αποδοχή των εξηγήσεών του και μάλιστα χωρίς δέουσα έρευνα. Η αιτιολογία δόθηκε ανεπίτρεπτα, κατά την άποψή τους, από αναρμόδια λειτουργό η οποία εισήγαγε εξωγενή στοιχεία που δεν επικαλέστηκε ο Επιτυχών Προσφοροδότης και συγκεκριμένα ανόμοιες συμβάσεις, όπως για την σίτιση στο Κέντρο Υποδοχής Λάρνακας όπου το μενού ενδέχεται να είναι διαφορετικό.
Η Αναθέτουσα Αρχή από την άλλη προς αντίκρουση του συγκεκριμένου λόγου προτάσσει, με παραπομπή σε νομολογία (βλ. Logicοm Public Ltd -v- Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών κ.ά. (2014) 3 ΑΑΔ 16 κ.ά.) και σε συγγράμματα, ότι η υποχρέωση της Αναθέτουσας Αρχής στην περίπτωση που θεωρήσει μια προσφορά ως ασυνήθιστα χαμηλή είναι η αναζήτηση διευκρινίσεων ως προς τη γνησιότητα και αξιοπιστία της προσφοράς, όπως έπραξε στη συγκεκριμένη περίπτωση, στη βάση του όρου 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού και του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016, με την επιστολή της ημερ. 01.12.2025.
Προσθέτει ότι η Αναθέτουσα Αρχή αξιολόγησε τις διευκρινίσεις που δόθηκαν με την επιστολή του Επιτυχόντα Προσφοροδότη ημερ. 01.12.2025 και αναζήτησε και επιπρόσθετη πληροφόρηση από την Υπηρεσία Ασύλου ως προς την προηγούμενη σχετική εμπειρία του Επιτυχόντα Προσφοροδότη και τις τιμές του και κατά πόσο οι συμβάσεις εκτελούντο χωρίς προβλήματα οπότε δεν τίθεται θέμα έλλειψης δέουσας έρευνας. Ως προς την εισήγηση των Αιτητών για ανεπίτρεπτη παρέμβαση της κας Καΐλη, αρμόδιας λειτουργού για το Διαγωνισμό και Υπεύθυνης του Κλάδου Δημοσίων Συμβάσεων της Διεύθυνσης Οικονομικών, ισχυρίζεται ότι η συγκεκριμένη λειτουργός παρευρέθηκε στη συνεδρία του Συμβουλίου Προσφορών ημερ. 19.12.2025 ως εκπρόσωπος του Διευθυντή Διεύθυνσης Οικονομικών. Συνεχίζει δε, ότι ο τελευταίος είναι ο εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος του Αρχηγού Αστυνομίας σύμφωνα με τη σχετική επιστολή εκχώρησης εξουσιών ημερ. 03.04.2025, αναφορικά με τα θέματα που άπτονται των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων και διέπονται από τις ΚΔΠ 201/2007 και ΚΔΠ 138/2016.
Στο στάδιο αυτό κρίνουμε σκόπιμο να παραθέσουμε το νομικό πλαίσιο σ’ ό,τι αφορά τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές μαζί με τον σχετικό όρο των Εγγράφων του Διαγωνισμού για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης.
Το άρθρο 69 του Ν. 73(Ι)/2016 το οποίο μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 69 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ πραγματεύεται για τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές και προβλέπει τα εξής:
«69.-(1) Όταν οι προσφορές φαίνονται ασυνήθιστα χαμηλές σε σχέση με τα έργα, τις προμήθειες ή τις υπηρεσίες, οι αναθέτουσες αρχές απαιτούν από τους οικονομικούς φορείς να εξηγήσουν την τιμή ή το κόστος που προτείνουν στην προσφορά.
(2) Οι εξηγήσεις που αναφέρονται στο εδάφιο (1) μπορούν να αφορούν ιδίως:
(α) Τα οικονομικά χαρακτηριστικά της μεθόδου κατασκευής, της διαδικασίας παρασκευής ή των παρεχόμενων υπηρεσιών·
(β) τις επιλεγείσες τεχνικές λύσεις ή τις εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες που διαθέτει ο προσφέρων για την παροχή των προϊόντων ή των υπηρεσιών ή για την εκτέλεση του έργου·
(γ) την πρωτοτυπία του έργου, των προμηθειών ή των υπηρεσιών που προτείνονται από τον προσφέροντα·
(δ) τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις του εδαφίου (3) του άρθρου 4·
(ε) τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις του άρθρου 71
(στ) το ενδεχόμενο χορήγησης κρατικής ενίσχυσης στον προσφέροντα.
(3) (α) Η αναθέτουσα αρχή αξιολογεί τις παρεχόμενες πληροφορίες, σε συνεννόηση με τον προσφέροντα.
(β) Η αναθέτουσα αρχή δύναται να απορρίψει την προσφορά μόνο εάν τα παρεχόμενα στοιχεία δεν εξηγούν κατά τρόπο ικανοποιητικό το χαμηλό επίπεδο της τιμής ή του κόστους που προτείνεται, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αναφέρονται στο εδάφιο (2).
(γ) Η αναθέτουσα αρχή απορρίπτει την προσφορά, εάν διαπιστώσει ότι η προσφορά είναι ασυνήθιστα χαμηλή, διότι δεν συμμορφώνεται με τις ισχύουσες υποχρεώσεις του εδαφίου (3) του άρθρου 4.
(4) […].».
Ο όρος 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού αναφέρεται επίσης στις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές και είναι ο εξής:
9.4. Αξιολόγηση Οικονομικών Προσφορών
1. […]
2. […]
3. […]
4. Εάν μια Οικονομική Προσφορά θεωρηθεί ασυνήθιστα χαμηλή, η Αναθέτουσα Αρχή οφείλει να ζητήσει γραπτώς εξηγήσεις από τον Προσφέροντα σχετικά με την τιμή της προσφοράς του. Οι εξηγήσεις αυτές θα δίνονται εγγράφως, εντός δέκα (10) ημερών από την ημερομηνία που θα ζητηθούν. Οι εξηγήσεις αφορούν τη σύνθεση της προσφοράς κατά τα οριζόμενα στις πρόνοιες του άρθρου 69 του Ν.73(Ι)/2016 . Το Αρμόδιο Όργανο εξετάζει τις παρεχόμενες πληροφορίες και αποφασίζει σχετικά με την αποδοχή ή την απόρριψη της Προσφοράς.
Στο σύγγραμμα του Δημήτριου Γ. Ράικου, ΔΙΚΑΙΟ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ, 2022, Δ΄ Εκδ. αναφέρονται τα εξής στις σελίδες 555, 556, 558 ως προς το ζήτημα των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών:
«4. Οι ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές
Η έννοια της ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς («abnormally low offer») δεν δίνεται ρητά από τις διατάξεις των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις, αλλά αναφέρεται σε μια προσφορά για την οποία, ενόψει των ευνοϊκών όρων που περιέχει, δημιουργούνται αμφιβολίες για τη σοβαρότητα ή τη φερεγγυότητα της, δηλαδή για τη δυνατότητα του προσφέροντος οικονομικού φορέα να εκτελέσει τη σύμβαση σύμφωνα με τους προσφερόμενους όρους.
Η οδηγία 2014/24/ΕΕ, - όπως και η προηγούμενη οδηγία 2004/18/ΕΚ – δεν απαγορεύει την υποβολή χαμηλών προσφορών, αλλά θεσπίζει ορισμένες διατάξεις για τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές, φαινόμενο συχνό στις δημόσιες συμβάσεις, ιδίως στις συμβάσεις δημοσίων έργων, που είχε ως αποτέλεσμα μετά την ανάθεση του έργου ο ανάδοχος να μην είναι σε θέση να εκτελέσει το έργο σύμφωνα με τις αρχικές τιμές και να προσφεύγει σε τεχνητή αύξηση του εργολαβικού ανταλλάγματος, μέσω των διατάξεων για νέες και πρόσθετες εργασίες, με τελικό δυσμενές επακόλουθο αυτής της αύξησης, τη διαμόρφωση του τελικού κόστους σε επίπεδα που δεν είχαν προβλεφθεί από τον προϋπολογισμό του δημόσιου φορέα.
Κατά τα αναφερόμενα στην 103η αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2014/24/ΕΕ, οι προσφορές που φαίνονται αφύσικα χαμηλές σε σχέση με τα έργα, τα αγαθά ή τις υπηρεσίες ενδέχεται να βασίζονται σε τεχνικά, οικονομικά ή νομικά αβάσιμες παραδοχές ή πρακτικές. Σε περίπτωση που ο προσφέρων δεν μπορεί να παράσχει ικανοποιητική εξήγηση, η αναθέτουσα αρχή θα πρέπει να δικαιούται να απορρίψει την προσφορά. Η απόρριψη θα πρέπει να είναι υποχρεωτική σε περιπτώσεις όπου η αναθέτουσα αρχή έχει διαπιστώσει ότι η ασυνήθιστα χαμηλή τιμή ή το ασυνήθιστα χαμηλό κόστος που προτείνεται είναι αποτέλεσμα της μη συμμόρφωσης με υποχρεωτική ενωσιακή νομοθεσία ή συμβατή προς αυτή εθνική νομοθεσία στους τομείς του κοινωνικού, εργατικού ή περιβαλλοντικού δικαίου, ή με διατάξεις του διεθνούς εργατικού δικαίου.
[…]
Ο βασικός κανόνας που θεσπίζουν οι διατάξεις αυτές, συνοψίζεται στο ότι το ενωσιακό δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων απαγορεύει τον αυτόματο αποκλεισμό από τους διαγωνισμούς για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων, προσφορών που κρίνονται ασυνήθιστα χαμηλές, δίχως δηλαδή την προηγούμενη πρόσκληση του προσφέροντος να εκθέτει γραπτά τις απόψεις του για το ζήτημα αυτό.».
Η «ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά» υπήρξε αντικείμενο εξέτασης και σε αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Logicom Public Limited -v- Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών κ.ά. (ανωτέρω), στην οποία παρέπεμψε και η δικηγόρος της Αναθέτουσας Αρχής, αναφέρθησαν τα εξής στη σελίδα 21 για το θέμα :
«Το προοίμιο της Οδηγίας δεν ρίχνει φως στο πως η αρμόδια αρχή θα πρέπει να προσεγγίσει τις εξηγήσεις που προσφέρονται από τον προσφοροδότη της υπό διερεύνηση προσφοράς. Ωστόσο, υποδεικνύεται στη νομολογία του ΔΕΕ και του Πρωτοδικείου ότι ο προσφοροδότης που κρίνεται ότι υπέβαλε ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά πρέπει με τις διευκρινίσεις που παρέχει να ικανοποιήσει την Αναθέτουσα Αρχή ότι η προσφορά είναι, όπως αναφέρεται στο αγγλικό κείμενο των αποφάσεων «genuine» (γνήσια) (Βλ. Lombardini (ανωτέρω) και Fratelli Costanzo SpA [1989] ECR 1839), ή «reliable and serious» (αξιόπιστη και σοβαρή) (Βλ. Renco SpA, Case T-4/01 ημερ. 25.2.2003 και TQ3 Travel Solutions Belgium SA, Case Y-148/04 ημερ. 6.7.2005) ή ότι είναι «genuine» and viable» (γνήσια και σοβαρή). Βλ. C-147/06 και C-148/06 SECAP SpA και Santorso Soc. Coop. arl ημερ. 15.5.2008). Τα δε κριτήρια που δύνανται να ληφθούν υπόψη στον προσδιορισμό της οικονομικά πλέον συμφέρουσας προσφοράς δεν απαριθμούνται περιοριστικά.».
Στην δε απόφαση του ΔΕΕ της 15ης Σεπτεμβρίου 2012 στην υπόθεση C-669/20, Veridos GmbH κατά Ministar na Vatreshnite rabotiina Republica Bulgaria κ.ά., τονίστηκε ότι «σε περίπτωση υπονοιών ότι μια προσφορά είναι ασυνήθιστα χαμηλή, οφείλουν να εξακριβώνουν αν όντως συντρέχει τέτοια περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία της προκήρυξης του Διαγωνισμού και των Εγγράφων της Σύμβασης…» αναζητώντας διευκρινίσεις.
Στην απόφαση, τέλος, του ΔΕΕ της 19ης Οκτωβρίου 2017 στην υπόθεση C198/16P. Agriconsulting Europe SA κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρθηκαν τα εξής:
«50. Συναφώς το άρθρο 139, παράγραφος 1, του κανονισμού 2342/2002 προβλέπει ότι, εάν, για συγκεκριμένη σύμβαση, οι προσφορές φαίνονται υπερβολικά χαμηλές, η αναθέτουσα αρχή πριν τις απορρίψει γι’ αυτόν και μόνο το λόγο, ζητεί εγγράφως τις διευκρινίσεις που αυτή θεωρεί ενδεδειγμένες σχετικά με τα στοιχεία της προσφοράς και επαληθεύει, με την αυτοπρόσωπη παράσταση των προσφερόντων, τα στοιχεία αυτά λαμβάνοντας υπόψη και την παρεχόμενη από αυτούς τεκμηρίωση.
51. Ως εκ τούτου, η εν λόγω διάταξη επιβάλλει στην αναθέτουσα αρχή, πρώτον, να εντοπίσει τις ύποπτες προσφορές, δεύτερον, να παράσχει στους διαγωνιζόμενους τη δυνατότητα να αποδείξουν τη σοβαρότητα των προσφορών τους, ζητώντας τους τις διευκρινίσεις που αυτή κρίνει σκόπιμες, τρίτον, να εκτιμήσει τη λυσιτέλεια των εξηγήσεων που παρείχαν οι ενδιαφερόμενοι και, τέταρτον, να αποφασίσει σχετικά με το αν θα δεχθεί ή αν θα απορρίψει τις εν λόγω προσφορές (βλ. κατ’ αναλογία, απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2001, Lombardini και Mantovani C-285/99 και C-286/99, EU: C: 2001:640, σκέψη 55).».
Δεν μας διαφεύγει ότι σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ ακόμη και εάν πρόκειται για μια μηδενική οικονομική προσφορά η Αναθέτουσα Αρχή θα πρέπει να απαιτήσει εξηγήσεις από τον προσφοροδότη και να την αξιολογήσει προτού την απορρίψει (βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2020, Τx-Fin-Lex d.o.o, C-367/19).
Ερχόμενοι στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης σημειώνουμε ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, σύμφωνα με τα Έγγραφα του Διαγωνισμού, υπολογίστηκε σε €10.108.800,00 για τα δύο χρόνια, γεγονός που καθιστά την προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη χαμηλότερη σε ποσοστό πάνω από 50%.
Με δεδομένη την απόκλιση αυτή η Επιτροπή Αξιολόγησης θεώρησε την προσφορά του Επιτυχόντα Προσφοροδότη ως ασυνήθιστα χαμηλή σε σχέση με την προϋπολογιζόμενη δαπάνη εξ ου και ζήτησε διευκρινίσεις στη βάση του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού με την επιστολή της ημερ. 01.12.2025. Οι διευκρινίσεις που ζητήθηκαν συγκεκριμενοποιούνται στα εξής: «υποβάλετε γραπτώς κατά πόσο η προσφερόμενη τιμή σας ανταποκρίνεται στο αντικείμενο της σύμβασης, όπως περιγράφεται στο Παράρτημα ΙΙ (Όροι Εντολής – Τεχνικές Προδιαγραφές) και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ (Όροι Εντολής – Ενδεικτικό Μηνιαίο Πρόγραμμα Σίτισης)». Ο Επιτυχών Προσφοροδότης με επιστολή του της ίδιας ημερομηνίας απάντησε ως εξής:
«ACROPOLIS GROUP
01 Δεκεμβρίου, 2025
ΘΕΜΑ: Προσφορά Δ.Ο. 37/2025 για την Παροχή Υπηρεσιών Σίτισης στο Χώρο Κράτησης Απαγορευμένων Μεταναστών στο Προαναχωρησιακό Κέντρο Λίμνες Μενόγειας
Αξιότιμοι κύριοι,
Σε συνέχεια του εγγράφου σας, ημερομηνίας 01 Δεκεμβρίου 2025, αναφορικά με την Προσφορά Δ.Ο. 37/2025 για την Παροχή Υπηρεσιών Σίτισης στο Χώρο Κράτησης Απαγορευμένων Μεταναστών στο Προαναχωρησιακό Κέντρο Λίμνες Μενόγειας, θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε για τα ακόλουθα:
Μετά από ενδελεχή μελέτη της πρόσκλησης, των όρων του διαγωνισμού, καθώς και λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 69 του Ν.73(Ι)/2016 και την παράγραφο 9.4.(4) του Μέρους Α των εγγράφων του διαγωνισμού, σας επιβεβαιώνουμε εγγράφως ότι η προσφερόμενη τιμή μας ανταποκρίνεται πλήρως στο αντικείμενο της σύμβασης.
Επιπλέον, επιβεβαιώνουμε ότι η εταιρεία μας δύναται να ανταποκριθεί στο σύνολο των απαιτήσεων της σύμβασης, όπως αυτές περιγράφονται στα συνοδευτικά έγγραφα, περιλαμβανομένων του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ ΙΙ (Όροι Εντολής – Τεχνικές Προδιαγραφές) και του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ ΙΙΙ (Όροι Εντολής – Ενδεικτικό Μηνιαίο Πρόγραμμα Σίτισης).
Η εταιρεία μας είναι πλήρως σε θέση να καλύψει τις λειτουργικές, τεχνικές και ποιοτικές απαιτήσεις της σύμβασης και να παράσχει τις υπηρεσίες σίτισης όπως καθορίζονται στα έγγραφα του διαγωνισμού.
Η παρούσα απάντηση αποστέλλεται εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας των δέκα (10) ημερών, όπως ορίζεται στο έγγραφο σας.
Παραμένουμε στη διάθεση σας για οποιεσδήποτε διευκρινίσεις ή περαιτέρω πληροφορίες χρειαστούν.
Best Regards,
Christoforos Theodosiou
Managing Director
Theodosis Tourist Co Ltd
Acropolis Group».
Οι εξηγήσεις του Επιτυχόντα Προσφοροδότη κρίθηκαν ικανοποιητικές από την Επιτροπή Αξιολόγησης κατά τη συνεδρία της ημερ. 02.12.2025 και στη συνέχεια από το Συμβούλιο Προσφορών, το οποίο μάλιστα σημειώνει ότι όλες οι προσφορές είναι χαμηλότερες από την εκτιμώμενη αξία σε ποσοστό από 10% μέχρι 45% περίπου. Τα γεγονότα αυτά προκύπτουν από τα στοιχεία των Διοικητικών Φακέλων στους οποίους έχουμε ανατρέξει για σκοπούς απόφασής μας. Εστιάζουμε την προσοχή μας στο εξής απόσπασμα από τα πρακτικά της συνεδρίας του Συμβουλίου Προσφορών ημερ. 19.12.2025 κατά την οποίαν λήφθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, που καταγράφουμε αυτούσιο για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης:
« 2. Ο κος Χατζησέργη σημείωσε ότι ο διαγωνισμός διενεργήθηκε με ανοικτή διαδικασία και σε αυτόν υπέβαλαν προσφορά 4 προσφοροδότες. Ο κος Χατζησέργη σημείωσε ότι μετά την αξιολόγηση των προσφορών που υποβλήθηκαν, η Επιτροπή Αξιολόγησης (Ε.Α) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όλοι οι προσφοροδότες πληρούν τόσο τις προϋποθέσεις συμμετοχής όσο και τις τεχνικές προδιαγραφές του διαγωνισμού και προχωρούν στο επόμενο στάδιο της αξιολόγησης. Ο κος Χατζησέργη ανέφερε ότι μετά την αξιολόγηση των οικονομικών προσφορών η Ε.Α. διαπίστωσε ότι όλες οι προσφορές που υποβλήθηκαν ήταν πολύ πιο χαμηλές από την εκτίμηση δαπάνης και ότι η χαμηλότερη προσφορά, αυτή που υπέβαλε ο οικονομικός φορέας THEODOSIS TOURIST CO LTD ανέρχεται στα €4.374.864 συν ΦΠΑ για δύο έτη ενώ η εκτίμηση δαπάνης ανέρχεται στα €10.108.800 συν ΦΠΑ για δύο έτη (€15.379.200 συν ΦΠΑ περιλαμβανομένου του δικαιώματος προαίρεσης για ανανέωση της σύμβασης για ακόμα ένα έτος). Η Ε.Α αξιολόγησης με επιστολή της ημερομηνίας 1/12/2025 ζήτησε από τον Π1 να απαντήσει κατά πόσο με την προσφερόμενη τιμή είναι όντως σε θέση να υλοποιήσει το αντικείμενο της σύμβασης. Ο Π1 απάντησε γραπτώς ότι μετά από ενδελεχή μελέτη των όρων του διαγωνισμού, είναι σε θέση να ανταποκριθεί στο σύνολο των απαιτήσεων της σύμβασης όπως αυτές αναφέρονται στα έγγραφα του διαγωνισμού.
3. Στο σημείο αυτό η κα Χρυστάλλα Λοίζου Καΐλη σημείωσε ότι η Διεύθυνση Οικονομικών, όταν διαπίστωσε τη μεγάλη απόκλιση μεταξύ της εκτίμησης δαπάνης και της χαμηλότερης υποβληθείσας προσφοράς, διερεύνησε και το κατά πόσο ο ίδιος οικονομικός φορέας έχει υλοποιήσει επιτυχώς άλλους διαγωνισμούς με παρεμφερές αντικείμενο και διαπίστωσε ότι ο οικονομικός φορέας THEODOSIS TOURIST CO LTD είναι ανάδοχος δύο διαγωνισμών της Υπηρεσίας Ασύλου, Υπουργείου Εσωτερικών, οι συμβάσεις των οποίων είναι σε ισχύ. Η μία σύμβαση αφορά σίτιση στο Κέντρο Πρώτης Υποδοχής Πουρνάρα (€3.15 ανά άτομο) και η άλλη στο Κέντρο Φιλοξενίας Κοφίνου (€3.85 ανά άτομο). Οι πιο πάνω τιμές είναι πιο χαμηλές από τη τιμή ανά μερίδα του υπό εξέταση διαγωνισμού της Αστυνομίας που ανέρχεται στα (€7,79 ανά άτομο). Περαιτέρω, η κα Καΐλη ανέφερε ότι η Διεύθυνση Οικονομικών μετά από επικοινωνία με την Υπηρεσία Ασύλου πληροφορήθηκε ότι η εταιρεία THEODOSIS TOURIST CO LTD υλοποιεί με επιτυχία τους πιο πάνω διαγωνισμούς της Υπηρεσίας Ασύλου. Παρόλο που η σύγκριση δεν μπορεί να είναι απόλυτη λόγω ενδεχομένως των διαφορετικών μενού είναι μια επιπλέον σαφής ένδειξη ότι ο προσφοροδότης είναι σε θέση να υλοποιήσει το αντικείμενο της σύμβασης του διαγωνισμού με την προσφερόμενη τιμή.
4. Επιπρόσθετα το Σ.Π. σημείωσε ότι όλες οι υπόλοιπες υποβοληθείσες προσφορές του υπό εξέταση διαγωνισμού είναι πιο χαμηλές από την εκτίμηση δαπάνης (απόκλιση των υπόλοιπων προσφορών από περίπου 10% έως περίπου 45%) γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή Καταρτισμού Τεχνικών Προδιαγραφών δεν υπολόγισε σωστά το ύψος της εκτιμώμενης δαπάνης του υπό εξέταση διαγωνισμού και σε συνδυασμό με τα όσα αναφέρθηκαν στις παραγράφους 2 και 3 πιο πάνω δεν προκύπτει αμφιβολία για τις δυνατότητες του οικονομικού φορέα THEODOSIS TOURIST CO LTD για υλοποίηση του αντικειμένου της σύμβασης του υπό εξέταση διαγωνισμού.
5. Στο σημείο αυτό το Σ.Π. ζήτησε από την κα Καΐλη και τον κο Χατζησέργη να βεβαιώσουν ότι η προσφορά που υπέβαλε ο οικονομικός φορέας THEODOSIS TOURIST CO LTD και ανέρχεται στα €4.374.864 συν ΦΠΑ αφορά δύο έτη και δεν περιλαμβάνει το δικαίωμα προαίρεσης και αυτοί συμφώνησαν ότι τα €4.374.864 συν ΦΠΑ αφορούν τα δύο έτη. Περαιτέρω το Σ.Π. σχολίασε ότι η Ε.Α στην εισήγηση που υπέβαλε προς το Σ.Π. αναφέρει ότι οι προσφοροδότες Π2, Π3 και Π4 «απορρίπτονται», ενώ η σωστή διατύπωση είναι ότι «δεν επιλέγονται λόγω υψηλότερης υποβληθείσας προσφοράς».»
Σύμφωνα με την πιο πάνω νομολογία το κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια προσφορά ως ασυνήθιστα χαμηλή και να απορριφθεί για το συγκεκριμένο λόγο είναι κατά πόσο η διαφορά της τιμής είναι τέτοια που σε συνάρτηση με τα υπόλοιπα στοιχεία και τις εξηγήσεις που δίνει ο προσφοροδότης για τη χαμηλή τιμή της προσφοράς του δημιουργεί υπόνοιες στην Αναθέτουσα Αρχή ότι πρόκειται για μη σοβαρή προσφορά.
Σημασία ενέχει στην παρούσα περίπτωση ότι η Επιτροπή Αξιολόγησης έκρινε ότι επρόκειτο για ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά συγκρίνοντάς την με την προϋπολογιζόμενη δαπάνη εξ ου και ζήτησε διευκρινίσεις με την επιστολή της ημερ. 01.12.2025 προς τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη. Από την ίδια την επιστολή της Επιτροπής Αξιολόγησης ημερ. 01.12.2025 προς τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη είναι φανερό ότι οι εξηγήσεις ζητήθηκαν στη βάση του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού μετά τη διαπίστωσή της ότι επρόκειτο για ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά. Στην ίδια βάση δε ήταν και η απάντηση του Επιτυχόντα Προσφοροδότη. Σημειώνουμε ότι η εκτιμώμενη αξία του Διαγωνισμού ήταν μέρος των Βασικών Στοιχείων του Διαγωνισμού (παράγραφος 2.3 του όρου 2 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού).
Το λεκτικό του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 είναι σαφές και δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι οι εξηγήσεις που απαιτούνται στην περίπτωση ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς αναφέρονται στην τιμή ή το κόστος που προτείνει ο προσφοροδότης στην προσφορά του. Η ίδια πρόνοια υπάρχει και στον όρο 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού ότι, δηλαδή, η Αναθέτουσα Αρχή οφείλει να ζητήσει γραπτώς εξηγήσεις από τον προσφοροδότη σχετικά με την τιμή της προσφοράς του και οι εξηγήσεις, τονίζουμε, αφορούν στη σύνθεση της προσφοράς.
Στην παρούσα περίπτωση όμως οι εξηγήσεις που ζήτησε η Επιτροπή Αξιολόγησης από τον Επιτυχόντα Προσφοροδότη δεν αναφέροντο στην επεξήγηση της χαμηλής τιμής της προσφοράς του ή στη σύνθεσή της, αλλά ζητούσε να πληροφορηθεί η ίδια κατά πόσο αυτός θα μπορούσε να ανταποκριθεί με την τιμή που δήλωσε με τις υποχρεώσεις του που προκύπτουν από τη σύμβαση. Στην ίδια δε βάση ήταν και οι εξηγήσεις που έδωσε ο Επιτυχών Προσφοροδότης με την απαντητική επιστολή του ότι, δηλαδή, η προσφορά του ανταποκρίνεται πλήρως προς το αντικείμενο της σύμβασης και ότι μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του. Δεν απασχόλησε δε καθόλου στη συνέχεια το Συμβούλιο Προσφορών το θέμα σημειώνοντας ότι όλες οι προσφορές είναι πιο χαμηλές από την εκτίμηση δαπάνης από 10 μέχρι 45% γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή Καταρτισμού Τεχνικών Προδιαγραφών δεν υπολόγισε σωστά το ύψος της εκτιμώμενης δαπάνης και δεν χρειάζοντο περαιτέρω διευκρινίσεις.
Με τα δεδομένα αυτά που προκύπτουν, επαναλαμβάνουμε, από τους Διοικητικούς Φακέλους είναι φανερό ότι δεν υπήρξε συμμόρφωση από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής με τις πρόνοιες του άρθρου 69 του Ν. 73(Ι)/2016 και του όρου 9.4.4 του Μέρους Α των Εγγράφων του Διαγωνισμού αφ’ ης στιγμής αντιλήφθηκε ότι επρόκειτο για ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά αυτής του Επιτυχόντα Προσφοροδότη. Η Αναθέτουσα Αρχή ζήτησε μεν εξηγήσεις τις οποίες έδωσε ο Επιτυχών Προσφοροδότης, αλλ’ όχι εκείνες που έπρεπε να ζητηθούν στη βάση της πιο πάνω νομοθεσίας και του όρου των Εγγράφων του Διαγωνισμού που ήταν ουσιώδης. Η παράλειψη συμμόρφωσης της Αναθέτουσας Αρχής καθιστά την προσβαλλόμενη απόφαση τρωτή ώστε να χρειάζεται η επέμβασή μας.
Συνεπώς και ο δεύτερος λόγος ακύρωσης επιτυγχάνει.
Ενόψει της απόφασής μας αυτής, η εξέταση των υπόλοιπων λόγων ακύρωσης παρέλκει. Απλά σημειώνουμε ότι ο τέταρτος λόγος ακύρωσης αναφέρεται επίσης στη διαδικασία ελέγχου της ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη και την εμπλοκή της κας Καΐλη με ηλεκτρονικό της μήνυμα ότι η Επιτροπή Αξιολόγησης θα πρέπει να συνεδριάσει ξανά προς τον σκοπό εξέτασης του θέματος της χαμηλής προσφοράς του Επιτυχόντα Προσφοροδότη αλλά και την παρουσία της κατά τη συνεδρία του Συμβουλίου Προσφορών ημερ. 19.12.2025. Ο πέμπτος λόγος ακύρωσης αναφέρεται στην επίσης κατ’ ισχυρισμό χαμηλή προσφορά του PHC και σε παράλειψη από πλευράς του υποβολής Εντύπων.
Σ’ ό,τι αφορά τον τρίτο λόγο ακύρωσης αυτός αποσύρθηκε από το δικηγόρο των Αιτητών κατά την ακρόαση της Προσφυγής.
Ενόψει της επιτυχίας του πρώτου και του δεύτερου λόγου ακύρωσης η Προσφυγή επιτυγχάνει. Η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται.
............................................. .............................................
Ανδρούλα Πούγιουρου Ανδρέας Καρύδης
Πρόεδρος Μέλος
.............................................
Πάρις Κωνσταντινίδης
Μέλος