ΕΦΕΤΕΙΟ ΚΥΠΡΟΥ – ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
(Πολιτική Έφεση Αρ. 46/20)
5 Ιουνίου, 2026
[ΣΤΑΥΡΟΥ, ΚΟΝΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Δ/ΣΤΕΣ]
ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ ΖΗΝΩΝΟΣ
Εφεσείων
και
ΑΔΑΜΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ
Εφεσίβλητος
--------------------------------------------
Αλέξανδρος Χρ. Αλεξάνδρου, για τον Εφεσείοντα
Θεόδουλος Πιερίδης για Ηρακλής Ν. Κυριακίδης Δ.Ε.Π.Ε., για τoν Εφεσίβλητo
--------------------------------------------
ΣΤΑΥΡΟΥ, Δ.: Η απόφαση είναι ομόφωνη και θα δοθεί από την Παπαδοπούλου, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Δ.: Οι διάδικοι είναι κάτοχοι γειτονικών αγροτεμαχίων. Ο Εφεσείων είναι γεωργοκτηνοτρόφος με ποίμνιο από αίγες και πρόβατα. Ο Εφεσίβλητος διατηρούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο καλλιέργειες κριθαριού, ενώ σε άλλα τεμάχια γης διατηρούσε επίσης ποίμνιο αιγοπροβάτων. Θέση του Εφεσίβλητου, η οποία και έγινε δεκτή από το πρωτόδικο Δικαστήριο, ήταν ότι στις 3.2.2017 περί ώρα 13:30 τα αιγοπρόβατα του Εφεσείοντος εισήλθαν στα ακίνητα του Εφεσίβλητου και προκάλεσαν ζημιά από βόσκηση στην καλλιέργεια του.
Ο Εφεσείων προσβάλλει την αποδοχή της εκδοχής του Εφεσίβλητου από το πρωτόδικο Δικαστήριο (Λόγος Έφεσης 1), την απόρριψη της εκδοχής του Εφεσείοντος (Λόγος Έφεσης 2) και την επιδίκαση ποσού €600 υπέρ του Εφεσίβλητου για τα έξοδα της εκτίμησης των ζημιών (Λόγος Έφεσης 3).
Θα μας απασχολήσουν αρχικά οι Λόγοι Έφεσης 1 και 2 που αφορούν στην αξιολόγηση της μαρτυρίας. Είναι καλά γνωστή η αρχή ότι το Εφετείο σπάνια επεμβαίνει στο γενόμενο από το Πρωτόδικο Δικαστήριο έργο της αξιολόγησης (βλ. Παντελής Αναστάση ν. Ανδρέα Φυσέντζου, Πολ. Έφ. 354/2014, ημερ. 5.10.2023).
Η υπό κρίση αγωγή εκδικάστηκε με τη διαδικασία της Δ.30 των παλαιών Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας ως ταχείας εκδίκασης. Αμφότερες οι πλευρές καταχώρισαν αριθμό δηλώσεων ενώ δεν αντεξετάστηκε οποιοσδήποτε εκ των δηλούντων.
Είναι γεγονός ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέγραψε πως «από τις δύο εκδοχές, επιλέγω ως πλέον πειστική αυτή του ενάγοντα». Όπως λέχθηκε στην απόφαση Μπούλος Μαρσέλ κ.ά. v. Λαϊκής Κυπριακής Τράπεζας Λτδ (2001) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1858:
«Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διάδικου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι "πιο πιθανή παρά ή αντίθετη", εκείνης, δηλαδή, του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αν απέτυχε να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο (standard of proof), ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης δεν θεωρείται ότι το απέσεισε, έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι "πιο πιθανή παρά ή αντίθετη", εκείνης, δηλαδή, του αντιδίκου του. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, Phipson on Evidence 14th Edition, para 4-38 και Αθανασίου v. Κουνούνη (1997) 1 Α.Α.Δ. 614, όπου γίνεται και εκτενής ανασκόπηση της νομολογίας)».
(βλ. και Σοφοκλέους ν. Κυριάκου (2010) 1 Α.Α.Δ. 665).
Εν τούτοις, μελέτη του σκεπτικού και αξιολόγησης του πρωτόδικου Δικαστηρίου οδηγεί στο ότι η πιο πάνω αναφορά οφείλετο απλώς σε φραστικό ολίσθημα, αφού το Δικαστήριο προχώρησε και εξήγησε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους θεώρησε ότι η πλευρά του Εφεσίβλητου απέδειξε την υπόθεση της. Ειδικότερα, κατέγραψε ότι η μαρτυρία του Εφεσίβλητου ενισχύεται από τη μαρτυρία του Θ.Ι. ο οποίος είχε δει τα αιγοπρόβατα του Εφεσείοντος με τον τελευταίο στα επίδικα τεμάχια τη συγκεκριμένη μέρα, η δε ύπαρξη αιγοπροβάτων επιβεβαιώνετο από τη μαρτυρία του Αστυφύλακα και του Γεωπόνου που επισκέφτηκαν το σημείο.
Όσον αφορά στην εκδοχή του Εφεσείοντος, επεξήγησε ότι αυτή δεν πείθει ένεκα του ότι δεν τέθηκε οτιδήποτε που να αντικρούει τα όσα αναγράφονται πιο πάνω, ο δε Εφεσείων παρέλειψε να απαντήσει σε ουσιαστικά σημεία της μαρτυρίας του Εφεσίβλητου. Παρέλειψε επιπλέον να ξεκαθαρίσει ποιος, κατά τον ισχυρισμό του, ήταν που είδε υπάλληλο του Εφεσίβλητου να οδηγεί δικά του πρόβατα στα επίμαχα τεμάχια.
Παραθέτουμε απόσπασμα από την απόφαση Α.Ο. v. D.T.V., Έφεση Αρ. 19/2022, ημερ. 20.10.2022, όπου λέχθηκαν τα εξής:
«Όταν η υπόθεση εκδικάζεται στη βάση γραπτών ενόρκων δηλώσεων που έχουν καταχωριστεί και δεν υπήρξε προφορική αντεξέταση των δηλούντων, τα διαχρονικά διακηρυγμένα για την πλεονεκτική θέση που βρίσκεται το πρωτόδικο δικαστήριο έναντι του Εφετείου να κρίνει την αξιοπιστία των μαρτύρων, στη βάση της εντύπωσης που αποκομίζει μέσα από την ανθρώπινη εμπειρία της παρακολούθησης της δίκης εξ αντικειμένου, δεν ισχύουν. Ωστόσο, παρά το ότι σε τέτοιες περιπτώσεις το πρωτόδικο δικαστήριο δεν είχε την ευκαιρία να ακούσει τους μάρτυρες και να παρακολουθήσει τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, η αξιολόγηση της αξιοπιστίας τους του ανήκει. Το γεγονός δε ότι το Εφετείο είναι στην ίδια καλή θέση να κρίνει την αξιοπιστία τους, δεν αλλοιώνει τη δικαιοδοσία και το ρόλο του ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο και δεν του επιτρέπει να υποκαθιστά την κρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου με τη δική του εκτίμηση. Η έφεση δεν αποτελεί δεύτερη ευκαιρία, για ευνοϊκότερη ίσως κρίση της αξιοπιστίας μάρτυρα, αλλά το μέσο ελέγχου της πρωτόδικης κρίσης. Η εισήγηση του Εφεσείοντα ότι, στη βάση των ενόρκων δηλώσεων των διαδίκων, το Εφετείο μπορεί να προβεί στις δικές του διαπιστώσεις και να αποφασίσει κατά πόσο το ποσό της διατροφής θα πρέπει να μειωθεί, στην έννοια της εξ υπαρχής κρίσης της υπόθεσης, δεν μας βρίσκει σύμφωνους.
Οι αρχές που διέπουν το ζήτημα της παρέμβασης του Εφετείου στην κρίση του πρωτόδικου δικαστηρίου ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων παραμένουν και για τις περιπτώσεις αυτές, αναλλοίωτες. Κατά κανόνα το Εφετείο σπάνια επεμβαίνει, όταν τα ευρήματα καταφαίνονται εξ αντικειμένου ανυπόστατα ή όταν είναι παράλογα ή αυθαίρετα ή δεν υποστηρίζονται από τη μαρτυρία που έγινε αποδεχτή ως αξιόπιστη. Εάν ήταν εύλογα επιτρεπτό στο πρωτόδικο δικαστήριο να κάμει τα ευρήματα τα οποία έκαμε σε σχέση με την αξιοπιστία το Εφετείο δεν επεμβαίνει (Σολωμού ν. Vineyard View Tourist Enterprises Ltd (1998) 1(Α) Α.Α.Δ. 300, 320-1 και Baloise Insur. Co Ltd v. Κατωμονιάτη κ.ά. (2008) 1(Β) Α.Α.Δ. 1275, 1290-1).
Και σε σχέση με αντιφάσεις στη μαρτυρία, για τις οποίες γίνεται λόγος στην έφεση, επέμβαση του Εφετείου χωρεί στην περίπτωση και μόνο όπου αυτές είναι τέτοιας μορφής που να δημιουργούν ρήγμα στην υπόθεση και ως τέτοιες μπορούν να καθορισθούν οι αντιφάσεις οι οποίες, υπό το φως της φύσης της υπόθεσης και του ζητήματος που καλύπτουν, πλήττουν καίρια την αξιοπιστία ενός μάρτυρα ή φανερώνουν διάθεση καταφυγής στο ψεύδος (Παπανδρέας Αθανάση ν. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. Αρ.45/2014, ημερ.5.10.2016). Χρειάζονται ιδιαίτερα πειστικοί λόγοι προς αναίρεση των ευρημάτων αξιοπιστίας και το Εφετείο επεμβαίνει όταν οι αντιφάσεις ή οι αδυναμίες στη μαρτυρία είναι τόσο σημαντικές, ώστε να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η αποδοχή της μαρτυρίας ως αξιόπιστης ήταν λανθασμένη (Ανδρέας Κωνσταντίνου ν. Αστυνομίας, Ποιν. Έφ. Αρ.166/2015, ημερ.8.7.2016)».
Δεν έχουμε εντοπίσει οτιδήποτε στην αξιολόγηση της μαρτυρίας από μέρους του πρωτόδικου Δικαστηρίου που να επιτρέπει την επέμβαση μας. Τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου δικαιολογούνται από την ενώπιον του μαρτυρία.
Οι Λόγοι Έφεσης 1 και 2 δεν ευσταθούν.
Όσον αφορά στον τρίτο Λόγο Έφεσης, η θέση του ευπαιδεύτου συνηγόρου εδράζεται επί της εισήγησης ότι δεν αποδείχθηκε πρωτοδίκως η καταβολή του ποσού των €600 από τον Εφεσίβλητο προς τον εμπειρογνώμονα και άρα δεν θα έπρεπε να είχε επιδικαστεί το ποσό αυτό υπέρ του.
Η θέση αυτή δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε ενώπιον του τη μαρτυρία του Γ.Π. ότι τα έξοδα του ανέρχονταν στο πιο πάνω ποσό, καθώς και την έκθεση εκτίμησης επί της οποίας αναγράφετο το ίδιο ποσό ως εκτιμητικά έξοδα. Επιπλέον ο Εφεσίβλητος ανέφερε στη δική του δήλωση ότι ο γεωπόνος / εκτιμητής τον είχε χρεώσει το ποσό των €600 πλέον Φ.Π.Α.. Δεν απαιτείτο μαρτυρία για πληρωμή του ποσού, αφού η υποχρέωση καταβολής του που δημιουργήθηκε στον Εφεσίβλητο ως αποτέλεσμα της διάπραξης του αστικού αδικήματος της παράνομης επέμβασης από μέρους του Εφεσείοντος ήταν αρκετή. Έπεται πως ο σχετικός Λόγος Έφεσης δεν έχει πιθανότητα επιτυχίας.
Η Έφεση απορρίπτεται.
Επιδικάζονται €1.100 έξοδα πλέον Φ.Π.Α. υπέρ του Εφεσίβλητου και εναντίον του Εφεσείοντος.
ΣΤ. Ν. ΣΤΑΥΡΟΥ, Δ.
Α. ΚΟΝΗΣ, Δ.
Μ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο