ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
(Πολιτική Έφεση Αρ.33/2025)
02 Απριλίου, 2026
[ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ, Π., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ-ΑΝΔΡΕΟΥ, ΔΑΥΙΔ, ΔΔ.]
ΕΦΕΣΗ ΚΑΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΔΙΚΗ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΙΤΗΣΗ ΑΡ. 224/2024
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 155.4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 3 ΚΑΙ 9 ΤΟΥ ΠΕΡΙ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ (ΠΟΙΚΙΛΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ) ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ 1964 (Ν.33/1964)
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΝΤΑΛΜΑΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΗΣ ΦΥΣΕΩΣ) ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΤΟΥ 2018
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΗΣΗ TOY KORUSH PARSA ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΤΑΛΜΑΤΟΣ HABEAS CORPUS
KAI
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΟ 14/60, ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ (ΠΟΙΚΙΛΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ) ΝΟΜΩΝ ΤΟΥ 1964 ΜΕΧΡΙ 1991, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ Ε.Ε. ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΝΟΜΟ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2011/95/ΕΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ Η ΤΩΝ ΑΠΑΤΡΙΔΩΝ ΩΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΕΝΙΑΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ Η ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΙ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΩΣ ΝΟΜΟ (ΚΕΦ. 105) ΤΗΝ ΚΑΤ’ ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΔΗΓΙΑ 2008/115/ΕΚ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΝΟΜΩΣ ΔΙΑΜΕΝΟΝΤΩΝ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΕΣΩ
1.ΑΡΧΗΓΟΥ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ
2.ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ
ΔΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
………………………………………………
Ν. Χαραλαμπίδου (κα), για Νικολέττα Χαραλαμπίδου Δ.Ε.Π.Ε., για τον Εφεσείοντα.
Κ. Παπαδοπούλου (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για τον Εφεσίβλητο.
ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ, Π.: Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι ομόφωνη και θα δοθεί από τον Δαυίδ, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΔΑΥΙΔ, Δ.: Το Ανώτατο Δικαστήριο υπό μονομελή σύνθεση (εφεξής «το πρωτόδικο Δικαστήριο»), με απόφαση του, ημερομηνίας 15.10.2025, απέρριψε αίτηση του Εφεσείοντα για έκδοση εντάλματος Habeas Corpus ad Subjiciendum. Υπό το φως όλων όσων τέθηκαν υπόψη του, κατέληξε ότι ο Εφεσείων δεν απέσεισε το βάρος που έφερε να αποδείξει ότι η διάρκεια της κράτησης του, δυνάμει διαταγμάτων κράτησης και απέλασης, ημερομηνίας 19.11.2023, δεν ήταν εύλογη και ότι ήταν παράνομη.
Για σκοπούς πληρέστερης κατανόησης των ζητημάτων που απασχολούν στην παρούσα, ως έχουν οριοθετηθεί από την πλευρά του Εφεσείοντα, κρίνεται επιβεβλημένη η παράθεση των γεγονότων που περιβάλλουν την υπό συζήτηση υπόθεση ως και του γενικότερου ιστορικού του τελευταίου, όπως αυτά τέθηκαν υπόψη του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Τα πιο πάνω, μεταφέρονται στην παρούσα αυτούσια, ως έχουν αποτυπωθεί στην προσβαλλόμενη απόφαση. Σύμφωνα με αυτά:
«1) Ο Αιτητής κατάγεται από το Ιράν και στις 2.1.2002 εισήλθε νόμιμα στην Κυπριακή Δημοκρατία. Στις 15.1.2002 υπέβαλε αίτηση ασύλου και στις 25.8.2004 αναγνωρίστηκε ως πρόσφυγας. Μετά την αναγνώριση του ως πρόσφυγα, αιτήθηκε και έλαβε έγκριση για αλλαγή του ονόματος του για λόγους προσωπικής του ασφάλειας. Ακολούθως, αναγνωρίστηκαν ως πρόσφυγες η σύζυγος και το παιδί τους.
2) Έκτοτε διαμένει νόμιμα με την οικογένεια του στη Δημοκρατία, ενόσω ανανεώνονται οι άδειες προσωρινής παραμονής τους. Στις 11.11.2007 εκδόθηκαν άδειες, με δικαίωμα εργασίας του ιδίου και της συζύγου του.
3) Στις 29.5.2009 ο Αιτητής καταχώρισε αίτηση για πολιτογράφηση του ως Κύπριος πολίτης.
4) Στις 3.6.2010, εκδόθηκαν ανανεωμένες άδειες παραμονής του Αιτητή και της συζύγου του, με δικαίωμα εργασίας σε εταιρεία την οποία ίδρυσε ο ίδιος.
5) Στις 31.10.2014 ο Αιτητής με άλλους ομοεθνείς του, αναγνωρισμένους επίσης ως πρόσφυγες, υπέβαλαν παράπονο στην Επίτροπο Διοικήσεως για την καθυστέρηση εξέτασης του αιτήματος τους για απόκτηση Κυπριακής υπηκοότητας, το οποίο διαβιβάστηκε στο Τμήμα Μετανάστευσης του Υφυπουργείου Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας.
6) Στο πλαίσιο εξέτασης της αίτησης πολιτογράφησης, έκθεση της ΚΥΠ αναφέρεται σε πληροφορίες πως ο Αιτητής ασχολείται με τη διακίνηση πλαστών διαβατηρίων, η οποία δεν οδήγησε σε ποινική δίωξη καθότι η καταγγελία έγινε στις κατεχόμενες περιοχές.
7) Παρά ταύτα, υποβλήθηκε σχετική έκθεση προς τον Υπουργό Εσωτερικών, στην οποία αναφέρεται πως ο Αιτητής κατέχει μεν τα τυπικά προσόντα παραμονής, όμως δεν κατέχει επαρκείς πόρους συντήρησης και σύμφωνα με πληροφόρηση από την ΚΥΠ, εμπλέκεται σε παράνομες δραστηριότητες. Στις 15.12.2014 ο Υπουργός απέρριψε τη αίτηση του Αιτητή για πολιτογράφηση.
8) Ο Αιτητής καταχώρισε προσφυγή εναντίον της απόφασης του Υπουργού η οποία προσφυγή απερρίφθη στις 17.1.2019.
9) Στις 4.11.2023 ο Αιτητής συνελήφθη δυνάμει δικαστικού εντάλματος σύλληψης για σκοπούς διερεύνησης ποινικής υπόθεσης, καθότι υπήρχαν πληροφορίες ότι ο Αιτητής δραστηριοποιείται προς όφελος Ιρανικών τρομοκρατικών στοιχείων με σκοπό την πραγματοποίηση εγκληματικής ενέργειας και συγκεκριμένα τη δολοφονία Ισραηλινών υπηκόων.
10) Στις 19.11.2023 εκδόθηκαν διατάγματα κράτησης και απέλασης του Αιτητή δυνάμει του άρθρου 14 του Κεφ. 105 και του άρθρου 29 των περί Προσφύγων Νόμων του 2000 έως 2023.
11) Στις 6.12.2023 το Τμήμα ζήτησε με επιστολή του την απόφαση των ΥΚΕ για την κράτηση και απέλαση του Αιτητή.
12) Εν τω μεταξύ ο Αιτητής είχε καταχωρίσει την Προσφυγή 2094/2023 εναντίον της απόφασης για την κήρυξη του ως απαγορευμένου μετανάστη.
13) Στις 24.1.2024 εκδόθηκε Κυπριακό βιομετρικό διαβατήριο στoν Αιτητή.
14) Την 1.3.2024 το Διοικητικό Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση στην ως άνω Προσφυγή με την οποία επικύρωσε το διάταγμα κράτησης του Αιτητή και αποφάσισε πως δεν είχε δικαιοδοσία να εξετάσει τη νομιμότητα της κήρυξης του ως απαγορευμένου μετανάστη ή του διατάγματος απέλασης του, καθότι τέτοια δικαιοδοσία είχε το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας. Στις 29.4.2024 έγινε επαναξιολόγηση της κράτησης του Αιτητή. Στις 21.5.20204 οι ΥΚΕ απάντησαν στην επιστολή του Τμήματος.
15) Ο Αιτητής καταχώρισε δύο αιτήσεις για την έκδοση Habeas Corpus οι οποίες απορρίφθηκαν με τις αποφάσεις ημερ. 24.7.2024 και 30.10.2024. Στη δεύτερη απόφαση αναφέρεται πως ο λόγος απόρριψης ήταν ότι οι Αρχές είχαν προτείνει στον Αιτητή διάφορες χώρες απέλασης του, τις οποίες είχε απορρίψει δηλώνοντας πως επιθυμούσε να απελαθεί στο Ισραήλ, οπότε και γίνονταν ενέργειες για απέλαση του στο Ισραήλ.
16) Στις 18.11.2024 συγκεκριμένη αεροπορική εταιρεία ανέφερε πως δεν επέτρεπε σε αλλοδαπό να ταξιδέψει με Κυπριακό βιομετρικό διαβατήριο. Στις 19.11.2024 η ΥΑΜ ενημερώθηκε γραπτώς ότι καμία εταιρεία ήταν διατεθειμένη να εξυπηρετήσει τη Δημοκρατία.
17) Εναντίον της δεύτερης απόφασης καταχωρίστηκε έφεση, στην οποία εκδόθηκε απόφαση στις 26.3.2025 με την οποία η έφεση απερρίφθη.
18) Στις 15.4.2025, 17.6.2025 και 14.8.2025 εγκρίθηκε η συνέχιση της κράτησης του Αιτητή.»
Παρεμβάλλεται ότι υπόψη του πρωτόδικου Δικαστηρίου τέθηκαν επίσης τα απόρρητα έγγραφα, σύμφωνα με τα οποία, ως καταγράφεται στην εκκαλούμενη απόφαση «διαφαίνεται ότι ο Αιτητής συνεχίζει να θεωρείται «ενεστώσα και πραγματική απειλή για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια» και συνιστά «κίνδυνο για την κυπριακή κοινωνία». Επομένως, καταγράφει το πρωτόδικο Δικαστήριο στην εκκαλούμενη απόφαση του, η παράταση της κράτησης του Εφεσείοντα κρίνεται δικαιολογημένη για να καταστεί δυνατή η απέλαση του σε τρίτη χώρα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, διαπίστωσε παράλληλα πως μετά την απόρριψη της Έφεσης κατά της απόφασης που απέρριψε τη 2η αίτηση του για έκδοση εντάλματος Habeas Corpus, στο πλαίσιο επανεξετάσεων του διατάγματος κράτησης του Εφεσείοντα, ήτοι στις 15.04.2025, 17.06.2025 και 14.08.2025, στα σχετικά έντυπα καταγραφόταν πως «ενόψει του περιεχομένου των εν λόγω απόρρητων επιστολών της Αστυνομίας ημερομηνίας 16.11.2023 και 17.11.2023, δεν υπάρχουν περιθώρια για την επιβολή των εναλλακτικών της κράτησης μέτρων». Αποτέλεσμα τούτου, η εισήγηση για κράτηση του Εφεσείοντα, δυνάμει του άρθρου 14, του περί Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Νόμου, Κεφ.105 και του άρθρου 29 του Περί Προστασίας Προσφύγων Νόμου, Ν. 66(Ι)/2000, γινόταν δεκτή, κάθε φορά.
Πέντε συνολικά λόγους Έφεσης, προβάλλει ο Εφεσείων προσβάλλοντας την πρωτόδικη απόφαση. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, υποστηρίζει, απέτυχε να εφαρμόσει τις καλά καθιερωμένες αρχές και κριτήρια σε σχέση με τον έλεγχο της νομιμότητας της διάρκειας της κράτησης για σκοπούς απέλασης (1ος λόγος Έφεσης). Περαιτέρω, ότι λανθασμένα κατέληξε στο συμπέρασμα πως η διάρκεια της κράτησης του, για περίοδο 23 και πλέον μηνών, είναι νόμιμη, αφού η μαρτυρία η οποία τέθηκε υπόψη του καταδείκνυε ότι δεν λαμβάνονται ενέργειες για απέλαση του, δεν επιδεικνύεται εκ μέρους των αρχών η δέουσα επιμέλεια, ούτε υπάρχει εύλογη προοπτική απέλασης του (2ος λόγος Έφεσης). Προβάλλεται επίσης (4ος λόγος Έφεσης), ότι λανθασμένα θεωρήθηκε πως το βάρος απόδειξης της παράνομης διάρκειας της κράτησης του Εφεσείοντα βρίσκεται στους ώμους του τελευταίου και ότι ο τελευταίος δεν απέσεισε τούτο. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, προστίθεται, λαμβάνοντας υπόψη απόρρητα έγγραφα που δεν είχαν σχέση με τον έλεγχο της νομιμότητας της διάρκειας της κράτησης, αλλά με τη νομιμότητα των διαταγμάτων κράτησης και απέλασης που εκδόθηκαν το 2023, υπερέβη τη δικαιοδοσία του και παραβίασε την αρχή της ισότητας των όπλων και του δικαιώματος του Εφεσείοντα σε δίκαιη δίκη και αποτελεσματική δικαστική θεραπεία (3ος λόγος Έφεσης). Υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης, προβάλλεται τέλος, το πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα έκρινε ότι οι Εφεσίβλητοι δεν ενεργούν κακόπιστα ή αυθαίρετα, καθιστώντας τη διάρκεια της κράτησης του Εφεσείοντα παράνομη (5ος λόγος Έφεσης).
Έχουμε εξετάσει με προσοχή τις θέσεις, αναφορές και εισηγήσεις των συνηγόρων, τις οποίες προνόησαν να καταγράψουν, όπως και όσα δια ζώσης έθεσαν υπόψη μας κατά το στάδιο της ακρόασης της αίτησης. Λάβαμε υπόψιν, τη νομολογία και αυθεντίες στις οποίες παρέπεμψαν, όπως και άλλη, σχετική με τα ζητήματα που απασχολούν στην παρούσα.
Η ελευθερία του ατόμου αποτελεί ύψιστο αγαθό. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, η λειτουργία της οποίας διέπεται από τις αρχές του κράτους δικαίου, θα πρέπει ανάλογα να διασφαλίζεται. Είναι σε αυτό το πλαίσιο που στην περίπτωση παράνομης κράτησης, προσφέρεται η δυνατότητα αμφισβήτησης της μέσω του προνομιακού εντάλματος Habeas Corpus Ad Subjiciendum. (Κυριάκου Ζάνα (2013) 1(Β) Α.Α.Δ. 1156). Αποτελεί τούτο ένα άμεσο και δραστικό μέτρο για την απελευθέρωση ατόμου που τελεί σε παράνομη ή αδικαιολόγητη κράτηση. Αιτητής που διαπιστώνεται ότι τελεί υπό παράνομη κράτηση, αφήνεται αμέσως ελεύθερος, δικαιωματικά και όχι ως θέμα άσκησης διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου (Green v. Home Secretary [1941] 3 All E.R. 388, Δημητράκης Χ'Σάββας (1993) 1 Α.Α.Δ. 102 και Καλφοπούλου (1998) 1 A.Α.Δ. 55).
Κατ’ επανάληψη έχει διακηρυχθεί ότι το Ανώτατο Δικαστήριο, στα πλαίσια της δικαιοδοσίας του για έκδοση ή μη προνομιακών ενταλμάτων του είδους, δεν δύναται να προβεί σε έλεγχο της νομιμότητας του διατάγματος κράτησης (βλ. “Προνομιακά Εντάλματα (Αρχές και Υποθέσεις)” Π. Αρτέμης, σελ. 82, παράγραφος 3.16). Εκείνο που μπορεί να ελεγχθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο, είναι η διάρκεια της κράτησης και όχι η νομιμότητα του διατάγματος κράτησης. (Khlaief (Aρ.1) (2003) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1402 και Fasel ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, (2016) 1(Α) Α.Α.Δ 876)
Στην υπό συζήτηση περίπτωση, δεν αμφισβητείται η νομιμότητα των διαταγμάτων κράτησης και απέλασης του Αιτητή. Τούτο, στη βάση όσων τέθηκαν υπόψη του Δικαστηρίου, επιχειρήθηκε από την πλευρά του Εφεσείοντα, ανεπιτυχώς, σε προγενέστερο στάδιο. Το παράπονο του τελευταίου, εστιάζεται στη διάρκεια της κράτησης του για σκοπούς απέλασης, η οποία άρχισε με την έκδοση του ως άνω διατάγματος, στις 19.11.2023 και έκτοτε συνεχίζεται.
Είναι αυτονόητο ότι η κράτηση για σκοπούς απέλασης, ως περιορισμός του δικαιώματος της ελευθερίας που διασφαλίζεται όχι μόνο από το Σύνταγμα (Άρθρο 11), αλλά και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Άρθρο 5), δεν μπορεί να καθίσταται αυτοσκοπός, με την επ’ αόριστο αναβολή της απέλασης. Όπως χαρακτηριστικά τέθηκε στην υπόθεση Khlaief (Αρ.1) (ανωτέρω):
«…Η κράτηση είναι περιορισμός του συνταγματικού δικαιώματος της ελευθερίας. Η απόκλιση επιτρέπεται από το Άρθρο 11.2(στ) “προς το σκοπό απελάσεως”. Δεν μπορεί να καθίσταται αυτοσκοπός με την επ’ αόριστο αναβολή της απέλασης, ούτε να απολήγει ουσιαστικά σε αδικαιολόγητη κράτηση. Γενομένη με την προοπτική της απέλασης, εξυπακούεται ότι η απέλαση θα γίνει εντός του ευλόγου χρόνου που απαιτείται προς διευθέτηση της. Άλλως, ο λόγος της συνέχισης της καταρρέει. Τούτο επιτάσσει δε όχι μόνο το όλο πνεύμα του Άρθρου 11 προς το σκοπό προστασίας των δικαιωμάτων του αλλοδαπού αλλά και η ίδια η επιδίωξη της απέλασης που είναι η άνευ χρονοτριβής αποκατάσταση της νομιμότητας με το ακραίο και αποτελεσματικό μέτρο της απομάκρυνσης του διαπιστωθέντος μη δικαιούμενου να ευρίσκεται στη Δημοκρατία αλλοδαπού.»
Η εξουσία του Δικαστηρίου να ελέγχει την νομιμότητα παρατεταμένης κράτησης προς απέλαση, είναι αδιαμφισβήτητη. Ως δε κατ’ επανάληψη έχει διακηρυχθεί, η διάρκεια της κράτησης προς το σκοπό της απέλασης, δεν εξετάζεται in abstracto, αλλά στη βάση των συγκεκριμένων γεγονότων μιας υπόθεσης. Εν πάση περιπτώσει, αυτή δεν μπορεί να είναι απεριόριστη. Περιορίζεται στο χρόνο που είναι εύλογος για να γίνει κατορθωτή η απέλαση, λαμβανομένων βεβαίως υπόψη όλων των περιστάσεων (Fasel (ανωτέρω)). Στην ΧΧΧ Al Lakoud, Πολ. Έφ. 95/20, ημερ. 08.06.2021, ECLI:CY:AD:2021:A232, όπου η κράτηση είχε επίσης διαταχθεί για λόγους εθνικής ασφάλειας, υποδείχθηκε πως:
«Όπως ορθά επισημάνθηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο, στην προκείμενη περίπτωση ο έλεγχος της διάρκειας της κράτησης δεν εξετάζετο μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο των γεγονότων της υπόθεσης, επισημαίνοντας ότι εξετάζεται κατά πόσο οι ανάλογες και σχετικές διοικητικές διαδικασίες που διεξάγονται, εξετάζονται και συνδέονται με το λόγο κράτησης και ότι αυτές εκτελούνται χωρίς περιττές καθυστερήσεις.»
Στρεφόμενοι κατά προτεραιότητα στον 5ο λόγο έφεσης, γίνεται κατανοητό ότι η κακοπιστία και αυθαιρεσία που αποδίδεται στους εφεσίβλητους, προέκυπτε, σύμφωνα με όσα τέθηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, από την πρόθεση των εφεσίβλητων να επαναπροωθήσουν τον Εφεσείοντα στο Ιράν, χώρα καταγωγής του, κατά παράβαση του διατάγματος απέλασης του, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι ουδέποτε έχει ανακληθεί το καθεστώς Πρόσφυγα που του έχει αναγνωριστεί. Το ζήτημα της επαναπροώθησης στο Ιράν, δεν προβλήθηκε ούτε αποτέλεσε αντικείμενο ουσιαστικής συζήτησης στο πλαίσιο της πρωτόδικης διαδικασίας. Δεν μπορεί, συνακόλουθα, να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στο πλαίσιο της παρούσας Έφεσης. Η νομιμότητα τυχόν διατάγματος επαναπροώθησης του Εφεσείοντα στη χώρα καταγωγής του, αν και όταν εκδοθεί, είναι δυνατό να ελεγχθεί με ανάλογες δικαστικές διαδικασίες.
Παρά το γεγονός ότι τα πιο πάνω σφραγίζουν την τύχη του συγκεκριμένου λόγου έφεσης, κρίνεται χρήσιμο, κατά συνοπτικό έστω τρόπο, να σημειωθεί και τούτο. Η απέλαση προσώπου που έχει αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας, δεν απαγορεύεται κατά τρόπο γενικό και απόλυτο. Στις κατάλληλες δε περιπτώσεις, όπως είναι η περίπτωση που συγκεκριμένος πρόσφυγας θεωρηθεί επικίνδυνος για την ασφάλεια του κράτους, παρέχεται η δυνατότητα αναπροώθησης του και στη χώρα καταγωγής του (βλ. C-373/13 H.T. v. Land Baden-Wurttemberg, ως επίσης τη Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων του 1951 (άρθρο 21), την Οδηγία 2004/1983 (άρθρο 21) και το άρθρο 29 του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν.6(Ι)/2000)).
Συνακόλουθα ο 5ος λόγος έφεσης αποτυγχάνει και απορρίπτεται.
Κατ’ επανάληψη έχει διακηρυχτεί ότι απόρρητες πληροφορίες, οι οποίες προέρχονται από αρμόδια τμήματα της Δημοκρατίας, μπορούν να ληφθούν υπόψη από τους Εφεσίβλητους σε υποθέσεις ως η υπό συζήτηση. Λόγω δε του ευαίσθητου χαρακτήρα τους, μπορεί να μην τίθενται αυτούσιες στην πλευρά του Αιτητή πάρα μόνο στο Δικαστήριο, το οποίο ουσιαστικά υποκαθιστά τον Αιτητή στην άσκηση των δικαιωμάτων του, χωρίς να τίθενται υπό διακινδύνευση οι απόρρητες πληροφορίες (Bekefi κ.α. v. Δημοκρατίας, (2016) 3 Α.Α.Δ 258 και Stoyanov v. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ.718/12, ημερ. 26.2.2014), ECLI:CY:AD:2014:D151. Ως υπεδείχθη στην ΧΧΧ Al Lakoud (ανωτέρω):
«Τόσο το ΔΕΕ, όσο και το ΕΔΑΔ, έχουν ασχοληθεί με το ζήτημα της διασφάλισης στον κρατούμενο του δικαιώματος πρόσβασης στο Δικαστήριο και της δίκαιης δίκης, σε συνάρτηση πάντοτε με την ανάγκη προστασίας του εθνικού συμφέροντος, οπόταν και είναι δυνατή η επιβολή περιορισμών στη διεξαγωγή της δίκης, παρά το αντιπαραθετικό σύστημα. Τέτοια περίπτωση μπορεί να προκύψει όταν τα έγγραφα, επί των οποίων το Κράτος δικαιολογεί την κράτηση, αφορούν σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, η δημόσια αποκάλυψη των οποίων χρήζει προστασίας.
Στην υπόθεση του ΔΕΕ C-300/11, ZZ v. Secretary of State for the Home Department, ημερ. 4/6/2013, αναγνωρίστηκε ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η κοινοποίηση αποδεικτικών στοιχείων ενδέχεται να θίγει κατά τρόπο άμεσο και ιδιαίτερο την ασφάλεια του Κράτους. Σε αυτές, ωστόσο, τις περιπτώσεις το Δικαστήριο θα πρέπει να εφαρμόσει μεθόδους και δικονομικούς κανόνες που να συμβιβάζουν αφενός τα νόμιμα συμφέροντα του Κράτους και αφετέρου την ανάγκη διασφάλισης επαρκούς προστασίας των δικαιωμάτων του αιτούντα, όπως το δικαίωμα ακροάσεως και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Στην υπόθεση C-584/10, Ευρωπαϊκή Επιτροπή ν. Kadi, 18/7/2013, τονίστηκε ότι η ύπαρξη προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος επί αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την επιταγή που αφορά στη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Λόγοι αναγόμενοι στην ασφάλεια της Ένωσης ή των Κρατών Μελών της μπορούν να αντιτίθενται στην κοινοποίηση ορισμένων πληροφοριών ή αποδεικτικών στοιχείων στο οικείο πρόσωπο. Σε μια τέτοια περίπτωση, εναπόκειται, ωστόσο, στο Δικαστή της Ένωσης, στον οποίο δεν μπορεί να αντιταχθεί το απόρρητο ή η εμπιστευτικότητα των πληροφοριών ή στοιχείων αυτών, να εφαρμόσει, στο πλαίσιο του δικαιοδοτικού ελέγχου που ασκεί, τεχνικές που παρέχουν τη δυνατότητα να συμβιβαστούν, αφενός, οι θεμιτοί λόγοι ασφάλειας που αφορούν τη φύση και τις πηγές πληροφοριών που ελήφθησαν υπόψη για την έκδοση της οικείας πράξεως και, αφετέρου, η ανάγκη επαρκούς διασφαλίσεως στον πολίτη του σεβασμού των διαδικαστικών δικαιωμάτων του, όπως είναι το δικαίωμα ακροάσεως και η αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως.
Το ΕΔΑΔ στην Απόφαση του στην υπόθεση Regner v. Czech Republic App. No. 35289/11, ημερ. 19/9/2017, έκρινε ότι η μη κοινοποίηση εγγράφων δεν παραβιάζει το Άρθρο 6 της ΕΣΔΑ για δίκαιη δίκη νοουμένου ότι αυτή αντισταθμίζεται με την παροχή άλλων διαδικαστικών εγγυήσεων από το Δικαστήριο.»
Έχοντας υπόψη τις περιστάσεις που περιβάλλουν την υπό συζήτηση περίπτωση ως και τη φύση της διαδικασίας, με δεδομένες τις ασφαλιστικές δικλίδες οι οποίες υπήρχαν, και σε αυτήν, αναφορικά με την προστασία του περιεχομένου των σχετικών εγγράφων, η μη αυτούσια αποκάλυψη τους στον Εφεσείοντα, δεν φαίνεται να επηρέασε τα δικαιώματα του τελευταίου για δίκαιη δίκη ή την ισότητα των όπλων. Άλλωστε, ο Εφεσείων, κατά την εξέλιξη διάφορων διαδικασιών που τον αφορούσαν, φαίνεται να ενημερώθηκε για το ουσιαστικό περιεχόμενο των περί ου ο λόγος απορρήτων εγγράφων, τα οποία άπτοντο ζητημάτων άρρηκτα συνδεδεμένων με παραμέτρους που αφορούσαν την αναγκαιότητα η μη της συνέχισης της κράτησης του τελευταίου.
Συνακόλουθα η εισήγηση, όπως προκρίνεται στον συγκεκριμένο λόγο έφεσης, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Ο 3ος λόγος έφεσης, ο οποίος αφορά την λήψη υπόψη από το πρωτόδικο Δικαστήριο απόρρητων εγγράφων, δεν μπορεί να έχει επιτυχή κατάληξη και απορρίπτεται.
Με δεδομένο ότι οι λόγοι έφεσης 1, 2 και 4, αφορούν γενικότερα τα κριτήρια και τις αρχές που πρέπει να διέπουν το δικαστικό έλεγχο της διάρκειας μιας κράτησης για σκοπούς απέλασης, κρίνεται χρήσιμη η συνολική και από κοινού θεώρηση τους.
Εσφαλμένη και ελλιπή χαρακτήρισε η πλευρά του Εφεσείοντα την κρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου όσον αφορά την αιτιολόγηση της διάρκειας της κράτησης του. Το τελευταίο, προβάλλεται, λανθασμένα έκρινε ότι η διάρκεια της κράτησης δεν έχει καταστεί παράνομη, ενόψει του γεγονότος ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι λόγοι απέλασης. Σε υποθέσεις του είδους, σημειώνεται, όπου τίθεται υπό δικαστική κρίση η διάρκεια της κράτησης, εξετάζεται κατά πόσο αυτή είναι αναγκαία και αναλογική. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να συντρέχουν οι λόγοι απέλασης, δεν σημαίνει ότι δικαιολογούν την διατήρηση της κράτησης επ’ άπειρο. Εφόσον δεν υπάρχει εύλογη προοπτική απέλασης και απομάκρυνσης του Εφεσείοντα, ούτε λαμβάνονται οποιεσδήποτε ενέργειες προς απέλαση του, η διατήρηση της κράτησης του τελευταίου απολήγει αδικαιολόγητη και παράνομη. Στην υπό συζήτηση περίπτωση, υποδεικνύεται, οι ουσιαστικές προσπάθειες απέλασης του Εφεσείοντα, στις οποίες στηρίχτηκε το Πρωτόδικο Δικαστήριο για να καταλήξει ότι γίνονται οι δέουσες ενέργειες προς εκτέλεση του διατάγματος απέλασης, έλαβαν χώρα δέκα μήνες πριν την εκδίκαση της αίτησης του τελευταίου. Παραπέμποντας δε στις επανεξετάσεις της κράτησης του εφεσείοντα, ημερομηνίας 15.05.2025, 17.06.2025 και 14.08.2025, στις οποίες έστρεψε επί τούτου την προσοχή του το πρωτόδικο Δικαστήριο, υποδεικνύεται ότι αυτές απέληγαν να είναι τυπικές, αναφερόμενες σε ενέργειες που έγιναν σε σχέση με την εκτέλεση του εντάλματος απέλασης, σε προγενέστερο χρόνο. Τους τελευταίους δέκα μήνες της κράτησης του Εφεσείοντα, σημειώνεται, ουδεμία ενέργεια έγινε, προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, κατά τρόπο που να υφίσταται εύλογη προοπτική απομάκρυνσης του. Η τελευταία δε, ουσιαστική εξέλιξη που καταγράφεται σε αυτές, ήταν στις 18.11.2024, όταν οι Καθ’ ων η αίτηση ενημερώθηκαν ότι καμιά αεροπορική εταιρεία ήταν πρόθυμη να μεταφέρει τον Εφεσείοντα με το κυπριακό ταξιδιωτικό έγγραφο που του εξέδωσαν οι Κυπριακές Αρχές.
Οι λόγοι για τους οποίους ο Εφεσείων τελεί υπό κράτηση, λόγοι εθνικής ασφάλειας, όπως και η εκτίμηση των στοιχείων που ευλόγως προκαλούν ανησυχία για την δημόσια ασφάλεια, ως έχει ήδη σημειωθεί, είναι κατ’ εξοχή έργο και ευθύνη της Διοίκησης. Ωστόσο, το γεγονός ότι εξακολουθούν να συντρέχουν λόγοι εθνικής ασφάλειας που δικαιολογούν την κράτηση του Εφεσείοντα, δεν αποτελεί το μείζον σε υποθέσεις του είδους. Ότι αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και προβληματισμού σε διαδικασίες ως η υπό συζήτηση, είναι εάν δικαιολογείται η συνέχιση της κράτησης ενός προσώπου, προς το σκοπό της επίτευξης της ήδη αποφασισθείσας απέλασης του. Ερώτημα, άρρηκτα συναρτώμενο με την ύπαρξη πραγματικής προοπτικής απέλασης υπό τις περιστάσεις και, ασφαλώς, κατά πόσο πράγματι λαμβάνονται με την δέουσα σπουδή και επιμέλεια, οι αναγκαίες ενέργειες για υλοποίηση της απέλασης του, το συντομότερο δυνατό.
Η συνέχιση της κράτησης κάποιου προσώπου προς το σκοπό της απέλασης του, πρέπει να είναι αναγκαία και αναλογική ως προς τον πιο πάνω σκοπό. Εάν οι σχετικές διαδικασίες προς απέλαση ενός προσώπου δεν προχωρούν με ανάλογη επιμέλεια και σπουδή από πλευράς των αρμοδίων αρχών, η κράτηση απολήγει αδικαιολόγητη, παύοντας να είναι επιτρεπτή. Ο χρόνος κράτησης δε, είναι πάντοτε συνυφασμένος με τους λόγους που τυχόν δημιουργούν καθυστέρηση, ενώ η κρίση για την υπέρβαση ή μη του εύλογου χρόνου είναι ζήτημα πραγματικό.
Στην περίπτωση του εφεσείοντα, ήδη αναγνωρισμένου ως Πρόσφυγα, σύμφωνα με το σχετικό διάταγμα απέλασης που τον αφορά, η επιλογή της Διοίκησης, η οποία επιβεβαιώθηκε και δικαστικά, είναι να απελαθεί ο τελευταίος σε ασφαλή χώρα και όχι να τον επαναπροωθήσει στη χώρα καταγωγής του. Συνακόλουθα, η διερεύνηση του ενδεχόμενου επαναπροώθησης του στη χώρα καταγωγής του, ως φαίνεται σε κάποιο στάδιο και στην εξέλιξη των πραγμάτων να απασχόλησε τις αρμόδιες αρχές, δεν συνάδει με το σκοπό για τον οποίο ο Εφεσείων κρατείται, ήτοι για την απέλαση του σε «ασφαλή χώρα» που ο ίδιος θα επιλέξει. Παρεμβάλλεται ότι το ζήτημα της επαναπροώθησης του στη χώρα καταγωγής του, μετά την παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), μέσω του Διατάγματος ημερομηνίας 24.10.2025, με το οποίο η Δημοκρατία εμποδίζεται να μεταφέρει τον εφεσείοντα στο Ιράν ή σε οποιοδήποτε άλλο κράτος όπου μπορεί να υπάρχει κίνδυνος επιστροφής του στην εν λόγω χώρα, φαίνεται, σε αυτό τουλάχιστον το στάδιο, να μην αποτελεί επιλογή.
Στη βάση όλων όσων έχουν τεθεί υπόψη του Δικαστηρίου, η Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης (ΥΑΜ), παρά την έκδοση, ήδη από τις 24.10.2024, κυπριακού βιομετρικού διαβατηρίου στον Εφεσείοντα προς το σκοπό διευκόλυνσης των διαδικασιών απέλασης του τελευταίου, στις 19.11.2024, ενημερώθηκε γραπτώς ότι καμία εταιρεία ήταν διατεθειμένη να εξυπηρετήσει τη Δημοκρατία μεταφέροντας τον Εφεσείοντα. Μετά την πιο πάνω εξέλιξη, ό,τι ακολούθησε, ήταν μόνο οι επανεξετάσεις του διατάγματος κράτησης του Αιτητή, κατά τις ημερομηνίες 15.04.2025, 17.06.2026 και 14.08.2025, στο πλαίσιο των οποίων, αφού επαναλαμβανόταν το ιστορικό της παρουσίας του εφεσείοντα στη Δημοκρατία, γινόταν παραπομπή στις απόρρητες επιστολές, ημερομηνίας 16.11.2023 και 17.11.2023 (βάση των οποίων εθεωρείτο σοβαρή απειλή για την εθνική ασφάλεια, τη δημόσια τάξη και ασφάλεια), καταλήγοντας, στερεοτυπικά, πως ενόψει τούτου δεν υπάρχουν περιθώρια για την επιβολή εναλλακτικών της κράτησης μέτρων. Πέραν τούτου ουδέν. Ως ορθά υποδεικνύει η συνήγορος του Εφεσείοντα, στο πλαίσιο των ως άνω επανεξετάσεων, δεν αποκαλύπτονταν οποιεσδήποτε ενέργειες από την πλευρά της διοίκησης, δυνάμενες να καταδείξουν ουσιαστική σπουδή και ενδιαφέρον από την πλευρά τους για να εξαντλήσουν κάθε δυνατότητα εκτέλεσης του διατάγματος απέλασης και απομάκρυνσης του Εφεσείοντα από τη Δημοκρατία. Στο μεταξύ, στο πλαίσιο αυτής της «τελματωμένης» πραγματικότητας και χωρίς να διαφαίνεται πραγματική προοπτική εκτέλεσης του διατάγματος απέλασης του, ο Εφεσείων παραμένει υπό κράτηση. Το γεγονός ότι ο ίδιος, σε κάποιο προγενέστερο στάδιο, δεν φαίνεται να επιδείκνυε διάθεση συνεργασίας με τις αρχές προς το σκοπό της απομάκρυνσης του, υποδεικνύοντας ως χώρες απομάκρυνσης του, κράτη που εκ των προτέρων γνώριζε ότι δεν θα τον αποδεχτούν, όπως το Ισραήλ, δεν διαφοροποιεί την κατάσταση πραγμάτων και την ευθύνη των εφεσίβλητων να μετέλθουν όλα τα νόμιμα μέσα για την ταχύτερη δυνατή απομάκρυνσή του από τη Δημοκρατία.
Έχει, βέβαια, τη δική του σημασία επί του συζητούμενου, το γεγονός ότι στην εξέλιξη των πραγμάτων, ως τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου, τρίτη χώρα, η Μαλαισία, δήλωσε την ετοιμότητα της να δεχτεί τον Εφεσείοντα, πλην όμως η απομάκρυνση του δεν ολοκληρώθηκε, παρά το γεγονός ότι από τις 17.10.2024, εγκρίθηκε όπως η απέλαση του πραγματοποιηθεί με συνοδεία τεσσάρων μελών της Υπηρεσίας Αλλοδαπών και Μετανάστευσης (ΥΑΜ). Οι αρμόδιες αρχές, άγνωστο γιατί, δεν προχώρησαν στην απομάκρυνση του Εφεσεόντα, επιλέγοντας να αφήνουν τον τελευταίο υπό κράτηση, περιοριζόμενες να επαναλαμβάνουν και να επικαλούνται για να δικαιολογούν τούτο, την διαπιστωμένη επικινδυνότητα του.
Ο Εφεσείων, καθ’ ον χρόνο εκδιδόταν η εκκαλούμενη απόφαση, τελούσε ήδη υπό κράτηση για περίοδο 23 μηνών. Ως έχει ήδη σημειωθεί, από τις 19.11.2024 τίποτα το ουσιαστικό δεν μεσολάβησε από την πλευρά των Καθ’ η αίτηση προκειμένου να δικαιολογηθεί στην πράξη η συνέχιση της κράτησης του Αιτητή. Η διαδικασία απομάκρυνσης του από τη Δημοκρατία στη βάση του διατάγματος απέλασης του δεν φαίνεται να εξελίσσεται ούτε να εκτελείται με τη δέουσα σπουδή και επιμέλεια, με αποτέλεσμα να παρατείνεται αδικαιολόγητα η κράτηση του. Συνολικά ορωμένων των πραγμάτων, οι Καθ’ ων η αίτηση δεν απέσεισαν το βάρος να καταδείξουν ότι λήφθηκαν από την πλευρά τους συγκεκριμένα και ουσιαστικά μέτρα προς πραγμάτωση του διατάγματος απέλασης το συντομότερο δυνατό και χωρίς περιττές καθυστερήσεις Ούτε διαφαίνεται, επί του παρόντος, προοπτική απομάκρυνσής του. Παρά την ιδιαιτερότητα που περιβάλλει την περίπτωση του Εφεσείοντα, ειδικότερα το γεγονός ότι η απόφαση για απέλαση του λήφθηκε προς το σκοπό προστασίας της εθνικής ασφάλειας και της δημόσιας τάξης, η υποχρέωση του κράτους προς εξέταση της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά, επιδεικνύοντας προς τούτο εύλογη επιμέλεια και χωρίς περιττές καθυστερήσεις, είναι δεδομένη.
Οι ως άνω λόγοι Έφεσης, οι οποίοι άπτονται του χρόνου κράτησης του Εφεσείοντα προς το σκοπό της απέλασης του και τα κριτήρια που θα πρέπει να ακολουθούνται, κρίνεται ότι δεν μπορεί παρά να έχουν επιτυχή κατάληξη, κατά τον τρόπο που πιο πάνω έχει εξηγηθεί. Η συνέχιση της κράτησης του Εφεσείοντα, υπό τις συνθήκες που περιβάλλουν την υπό συζήτηση περίπτωση, δεν δικαιολογείται.
Ενόψει των πιο πάνω η Έφεση επιτυγχάνει.
Εκδίδεται ένταλμα Habeas Corpus, δια του οποίου διατάσσεται όπως ο Εφεσείων αφεθεί ελεύθερος.
Επιδικάζονται προς όφελος του Εφεσείοντα €2.500 έξοδα, τα οποία αφορούν την πρωτόδικη και την κατ’ έφεση διαδικασία.
Κ. ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ, Π.
Λ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ-ΑΝΔΡΕΟΥ, Δ.
Α. ΔΑΥΙΔ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο