ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
(Πολιτική Έφεση Αρ. 41/2025)
8 Απριλίου, 2026
[ΜΑΛΑΧΤΟΣ, ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΕΦΡΑΙΜ, Δ/στές]
ΕΦΕΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΔΙΚΗ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΙΤΗΣΗ ΑΡ. 252/2025
ΥΠΟ ΤΟΝ ΤΙΤΛΟ:
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 155.4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 3 ΚΑΙ 9 ΤΟΥ ΠΕΡΙ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ (ΠΟΙΚΙΛΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ) ΝΟΜΩΝ ΤΟΥ 1964 ΕΩΣ (ΑΡ.3) ΤΟΥ 2022
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΝΤΑΛΜΑΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΗΣ ΦΥΣΕΩΣ) ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ 2018 ΚΑΙ 2023
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ SUNDAY IFEANYI UDILE ΑΠΟ ΤΗ ΝΙΓΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΤΑΛΜΑΤΟΣ HABEAS CORPUS
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ (Ή ΑΠΟΦΑΣΗ Ή ΚΛΠ., ΩΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑΣ 04/11/2025 ΠΟΥ ΕΚΔΟΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΟ 14/1960, ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ (ΠΟΙΚΙΛΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ) ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 1964 ΜΕΧΡΙ 1991, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ, ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ Ε.Ε., ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΝΟΜΟ, ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΑΡΑΝΟΜΩΣ ΔΙΑΜΕΝΟΝΤΩΝ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ
ΚΑΙ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΕΣΩ-
1. ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
2. ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ
..................................
Ν. Νικολάου, για Γενικό Εισαγγελέα, για την Εφεσείουσα.
Κ. Κουπαρή με Ν. Πεσλίκα (κα) και Ε. Ταβλαρίδου (κα), για τον Εφεσίβλητο.
ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ.: Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι ομόφωνη και
θα δοθεί από την Εφραίμ, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΕΦΡΑΙΜ, Δ.: Η παρούσα Έφεση στρέφεται εναντίον της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην πρωτόδικη του δικαιοδοσία (το πρωτόδικο Δικαστήριο) με την οποία εξεδόθη ένταλμα Habeas Corpus και διατάχθηκε η άμεση απελευθέρωση του Εφεσίβλητου.
Τα γεγονότα, όπως καταγράφονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, έχουν ως εξής:
Ο Εφεσίβλητος κατάγεται από τη Νιγηρία. Καθ’ ον χρόνο βρισκόταν στην Κύπρο, στις 17.12.2020 υπέβαλε αίτηση για διεθνή προστασία η οποία απερρίφθη από την Υπηρεσία Ασύλου. Καταχώρισε προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας, η οποία απερρίφθη, όπως επίσης και μεταγενέστερη προσφυγή του ενώπιον του ίδιου Δικαστηρίου κατά της απορριπτικής, νέας αίτησης του για διεθνή προστασία, απόφασης. Από τις 7.8.2025 ο Εφεσίβλητος τελεί υπό κράτηση, όταν συνελήφθη για παράνομη παραμονή στη Δημοκρατία. Την επομένη, εκδόθηκαν διατάγματα κράτησης και απέλασης του δυνάμει του άρθρου 14 του περί Αλλοδαπών και Μεταναστεύσεως Νόμου, Κεφ. 105. Τα διατάγματα ακυρώθηκαν στο πλαίσιο προσφυγής στο Διοικητικό Δικαστήριο, με απόφαση ημερ. 3.10.2025.
Μετά την έκδοση της απόφασης ημερ. 3.10.2025 ο Εφεσίβλητος δεν αφέθηκε ελεύθερος, εξού και στις 7.10.2025 καταχώρισε αίτηση για την έκδοση Habeas Corpus. Αργότερα, όμως, την ίδια μέρα εκδόθηκαν και επιδόθηκαν στον Εφεσίβλητο νέα διατάγματα κράτησης και απέλασης του.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέληξε πως, ενώ ο Εφεσίβλητος κρατείτο για να απελαθεί, εντούτοις δεν αναφέρθηκε να λαμβάνονται μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Αντιθέτως, επεσήμανε πως «η κράτηση του αποσκοπεί στο να παρεμποδιστεί να προβαίνει στην άσκηση, κατ’ ισχυρισμό, σωματικής και ψυχικής βίας εναντίον της συμβίας του, με δυσμενή αντίκτυπο στα παιδιά της. … η αποδιδόμενη ως άνω συμπεριφορά του …, ουδόλως, έχει αποδειχθεί.» Περαιτέρω, το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέληξε ότι δεν υπήρχε το πραγματικό υπόβαθρο που να δικαιολογούσε την κράτηση του Εφεσίβλητου για σκοπούς απέλασης του, καθότι δεν είχε καταδειχθεί να συνέτρεχε ο κίνδυνος διαφυγής του, όπως απαιτεί το άρθρο 18ΠΣΤ(1) του Κεφ. 105. Τέλος, σχολίασε ως καταχρηστική «την περίπτωση που ενώ ο αιτητής αφήνεται ελεύθερος, συλλαμβάνεται αμέσως μετά με νέο ένταλμα σύλληψης», κάτι το οποίο, ως ανέφερε, οδηγεί σε «καταπάτηση του θεμελιακού δικαιώματος της ελευθερίας». Έτσι, εξέδωσε το αιτούμενο ένταλμα Habeas Corpus.
Με τέσσερις λόγους έφεσης (ο πέμπτος απεσύρθη κατά την ακρόαση της Έφεσης), η Εφεσείουσα προσβάλλει ως εσφαλμένη την πρωτόδικη απόφαση. Αυτοί θα εξεταστούν μαζί.
Στην υπόθεση Lakoud v. Κυπριακής Δημοκρατίας, Πολ. Έφ. Αρ. 77/2020, ημερ. 8.6.2021, ECLI:CY:AD:2021:A231, γίνεται μια διαφωτιστική παραπομπή στη νομολογία αναφορικά με την έκδοση ενταλμάτων Habeas Corpus:
«Όπως είναι καλά γνωστό, το προνομιακό ένταλμα της φύσεως Habeas Corpus ad subjiciendum διασφαλίζει την ελευθερία του ατόμου. Όπως αναφέρθηκε στη xxx Χ" Σάββας (1993) 1 ΑΑΔ 102, «Το Habeas Corpus ad subjiciendum είναι προνομιακή διαδικασία για τη διασφάλιση της ελευθερίας του πολίτη. Παρέχει αποτελεσματικό μέσο άμεσης απελευθέρωσης από παράνομη ή αδικαιολόγητη κράτηση, είτε στη φυλακή, είτε σε ιδιωτικό χώρο, από Αρχή ή ιδιώτη». Απαραίτητη προϋπόθεση δι' έκδοση του εντάλματος συνιστά η απόδειξη, εκ μέρους του αιτούντος, του παράνομου της κράτησης ή φυλάκισης (Καλφοπούλου (1998) 1 ΑΑΔ 55). Με τη διαδικασία του εντάλματος Habeas Corpus, ό,τι επιδιώκεται είναι η διασφάλιση του δικαιώματος της ελευθερίας διά της άμεσης απελευθέρωσης του αιτητή ο οποίος, κατ' ισχυρισμό, τελεί υπό παράνομη κράτηση. Οποτεδήποτε, στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, διαπιστώνεται κάτι τέτοιο, το σχετικό διάταγμα εκδίδεται δικαιωματικά και όχι ως θέμα άσκησης διακριτικής εξουσίας, οπότε, ο αιτητής αφήνεται ευθύς ελεύθερος (Green v. Home Secretary [1941] 3 All E.R. 388, σελίδα 400).»
(Η υπογράμμιση είναι του παρόντος Δικαστηρίου)
Είναι σαφές από το πιο πάνω απόσπασμα ότι σκοπός της διαδικασίας για την έκδοση εντάλματος Habeas Corpus είναι η διερεύνηση του νόμιμου της κράτησης ή φυλάκισης του ατόμου και η εξασφάλιση του δικαιώματος ελευθερίας του. Όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Χρυσάνθου (2011) 1(Β) Α.Α.Δ. 1616, ο αιτητής έχει το βάρος απόδειξης, εκ πρώτης όψεως, ότι η κράτηση του δεν είναι νόμιμη. Σε τέτοια περίπτωση, το βάρος απόδειξης μετατίθεται στην άλλη πλευρά να αποδείξει τη νομιμότητα αυτής.
Η έκδοση από τον αρμόδιο Υπουργό διατάγματος κράτησης δυνάμει του άρθρου 14 του Κεφ. 105 συνιστά διοικητική πράξη και ως τέτοια υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο αποκλειστικά και μόνο από το Διοικητικό Δικαστήριο μέσω προσφυγής δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος. Το ένταλμα Habeas Corpus είναι προνομιακό ένταλμα το οποίο εκδίδεται από το Ανώτατο Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 155.4 του Συντάγματος, νοουμένου ότι αποδειχθεί η παρανομία της κράτησης ενός προσώπου (βλ. Mustfa (2012) 1(Β) Α.Α.Δ. 1623).
Στην προκειμένη περίπτωση, με βάση την αίτηση που καταχωρίστηκε για την έκδοση Habeas Corpus, προέκυπτε ότι ο Εφεσείων κρατείτο παράνομα από τις 3.10.2025, ημερομηνία έκδοσης της απόφασης με την οποία το διάταγμα κράτησης του ημερ. 8.8.2025 ακυρώθηκε.
Παρά το παράνομο της κράτησης του Εφεσείοντα μεταξύ της περιόδου 3.10.2025 και 7.10.2025, εντούτοις η έκδοση του νέου διατάγματος κράτησης ανέτρεψε τα δεδομένα επί των οποίων εδραζόταν η αίτηση, καθότι ο Εφεσείων κρατείτο πλέον δυνάμει νέου διατάγματος κράτησης, το οποίο τεκμαίρεται νόμιμο μέχρι την εκδίκαση της σχετικής προσφυγής αναφορικά με τη νομιμότητα έκδοσης αυτού (βλ. Bondar (Αρ. 2) (2004) 1(Γ) Α.Α.Δ. 2075).
Στην υπό εξέταση περίπτωση, από την ημερομηνία έκδοσης του διατάγματος κράτησης και απέλασης ημερ. 7.10.2025, ο Εφεσείων κρατείτο πλέον με βάση το εν λόγω διάταγμα κράτησης.
Χρήσιμη καθοδήγηση προσφέρει η υπόθεση Sabbah Ouday, Πολ. Έφ. Αρ. 4/2025, ημερ. 23.6.2025, στην οποία κατά τον χρόνο καταχώρισης της αίτησης του εφεσείοντα για Habeas Corpus, στις 11.2.2025, βρισκόταν σε ισχύ το διάταγμα κράτησης του ημερ. 21.10.2024, παρόλο που το διάταγμα απέλασης, που ήταν το υπόβαθρο για την έκδοση του, είχε από 7.2.2025 ακυρωθεί. Κατά τον χρόνο έκδοσης της πρωτόδικης απόφασης στις 10.3.2025, το διάταγμα κράτησης ημερ. 21.10.2024 δεν ήταν σε ισχύ, καθότι από τις 13.2.2025 είχε εκδοθεί νέο. Το Ανώτατο Δικαστήριο, κατ’ έφεση, ανέφερε τα εξής:
«Όπως όμως η, μετέπειτα της καταχώρισης της σχετικής αίτησης, απελευθέρωση του αιτητή καθιστά την αίτηση άνευ αντικειμένου και υποκείμενη σε απόρριψη, όσο δίκαιο και αν μπορούσε να είχε ο αιτητής και όσο και αν τα δικαιώματα του είχαν καταπατηθεί, κατά τον ίδιο τρόπο, η μεταγενέστερη διαταγή κράτησης του μπορεί να σημαίνει ότι δεν μπορεί να διαταχθεί η απελευθέρωση του, όσο δικαιολογημένη και αν ήταν η αίτηση του κατά την καταχώριση της. Το πιο απλό παράδειγμα είναι η περίπτωση όπου την επομένη της καταχώρισης δικαιολογημένης αίτησης του για Habeas Corpus, ο αιτητής καταδικάζεται σε ποινή φυλάκισης. Δεν νοείται να εκδοθεί ένταλμα Habeas Corpus για να αφεθεί ο καταδικασθείς ελεύθερος.
Ορθά λοιπόν το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν εξέδωσε ένταλμα Habeas Corpus για να διακηρύξει ότι από 7.2.2025 μέχρι 13.2.2025 ο Εφεσείων κρατείτο χωρίς νόμιμη δικαιολογία και ορθά έλαβε υπόψη του τα διατάγματα απέλασης και κράτησης του Εφεσείοντα που εκδόθηκαν την 13.2.2025.»
(Η υπογράμμιση είναι δική μας)
Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε πως ως Εφετείο, μπορούσε να εξετάσει την έφεση με βάση τα δεδομένα όπως προέκυπταν κατά την πρωτόδικη απόφαση και πως η πάροδος του χρόνου από τότε και μετά μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης πρωτοδίκως, με νέα αίτηση Habeas Corpus, αλλά όχι έφεσης κατά της απόφασης στην πρώτη αίτηση.
Επομένως, στην υπό κρίση περίπτωση, ενόψει της μεταγενέστερης από την καταχώριση της αίτησης, έκδοσης διατάγματος κράτησης, δεν ήταν δυνατή η έκδοση εντάλματος Habeas Corpus η οποία αφορούσε το παράνομο της κράτησης του στη βάση του ότι δεν βρισκόταν σε ισχύ οποιοδήποτε διάταγμα κράτησης του. Εκείνο το οποίο ο Εφεσίβλητος θα μπορούσε ενδεχομένως να πράξει, ήταν να απέσυρε εκείνη την αίτηση και να καταχωρούσε νέα μετά και την έκδοση του διατάγματος ημερ. 7.10.2025, ζητώντας την έκδοση εντάλματος Habeas Corpus στη βάση του ότι η συνολική διάρκεια της κράτησης του κατέστησε παράνομη την κράτηση του.
Υπό το φως των πιο πάνω διαπιστώσεων μας, κρίνουμε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν αντιμετώπισε την αίτηση στην ορθή της διάσταση.
Η Έφεση επιτυγχάνει. Η πρωτόδικη απόφαση παραμερίζεται. Το εκδοθέν ένταλμα Habeas Corpus ακυρώνεται. Εκδίδεται ένταλμα σύλληψης του Εφεσίβλητου.
Καμία διαταγή για έξοδα.
Χ. ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ.
Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Δ.
Ε. ΕΦΡΑΙΜ, Δ.
/κβπ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο