Ν.Ο.Α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, Υπόθεση Αρ.: 3386/24, 28/4/2026
print
Τίτλος:
Ν.Ο.Α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, Υπόθεση Αρ.: 3386/24, 28/4/2026

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

 

    Υπόθεση Αρ.: 3386/24

 

28 Απριλίου 2026

 

[Κ. Κ. Κλεάνθους, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]

 

Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος

 

Μεταξύ:

 

Ν.Ο.Α.

Αιτήτριας

 

και

 

Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου

 

 

Καθ’ ων η αίτηση

 ……………………

 

Ε. Μυριάνθους (κα.), Δικηγόρος για την Αιτήτρια

 

Β. Θωμά για Μιχαηλίδη & Χαραλάμπους Δ.Ε.Π.Ε., Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ’ ων η αίτηση

 

 

Α Π Ο Φ Α Σ Η

 

 

Κ. Κ. Κλεάνθους, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Η Αιτήτρια με την παρούσα προσφυγή αιτείται την έκδοση απόφασης από το παρόν Δικαστήριο με την οποία να κηρύσσεται άκυρη, παράνομη και στερημένη οποιουδήποτε νομικού αποτελέσματος η απόφαση των Καθ' ων η αίτηση ημερομηνίας 11.7.2024 με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά της για διεθνή προστασία, καθώς κρίθηκε ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων 3 και 19 των περί Προσφύγων Νόμων του 2000 έως 2023 και την έκδοση νέας απόφασης επί της ουσίας της αίτησής της. 

 

Γεγονότα

 

1.             Τα γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως ακολούθως: Η Αιτήτρια κατάγεται από τη Σιέρα Λεόνε και περί τις 10.5.2022, υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας. Στις 4.7.2024, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη της Αιτήτριας από αρμόδιο λειτουργό της Υπηρεσίας Ασύλου. Ακολούθως, στις 8.7.2024, ο λειτουργός υπέβαλε Έκθεση/Εισήγηση προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου (στο εξής: Προϊστάμενος) για απόρριψη της αίτησης ασύλου της Αιτήτριας και επιστροφή στη χώρα καταγωγής της. Η Εισήγηση εγκρίθηκε από τον Προϊστάμενο στις 11.7.2024. Η εν λόγω απορριπτική απόφαση και η συνοδεύουσα αυτήν απόφαση επιστροφής, η οποία κοινοποιήθηκε στην Αιτήτρια στις 16.8.2024, αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας προσφυγής.

 

Νομικοί Ισχυρισμοί

 

2.             Η Αιτήτρια, δια του συνηγόρου της, κατά την ακροαματική διαδικασία, προώθησε την ουσία της υπόθεσής της, προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ισχυρισμούς περί έλλειψης δέουσας έρευνας εκ μέρους της Διοίκησης και πλημμελούς αξιολόγησης των δηλώσεών της.

 

3.             Από την πλευρά τους, οι Καθ’ ων η αίτηση υιοθέτησαν τα επιμέρους ευρήματά τους, όπως αυτά προέκυψαν κατά τη διοικητική διαδικασία. Ως προς τον πυρήνα του αιτήματος της Αιτήτριας, υποστηρίζουν ότι αυτή δεν διατρέχει πραγματικό κίνδυνο να υποβληθεί στην πρακτική του ακρωτηριασμού των γυναικείων γενετικών οργάνων (εφεξής: ΑΓΓΟ) σε περίπτωση επιστροφής της στη χώρα καταγωγής της, αφενός λόγω της μη επικράτησης της εν λόγω πρακτικής στην εθνοτική ομάδα στην οποία ανήκει και, αφετέρου, λόγω της ηλικίας της.

 

Το νομικό πλαίσιο

4.             Η Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπογράφηκε στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 και τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954 [Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954)], όπως συμπληρώθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Οκτωβρίου 1967 (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης), ορίζει, στο άρθρο 1, τμήμα Α, σημείο 2, πρώτο εδάφιο, ότι ο όρος «πρόσφυγας» εφαρμόζεται επί παντός προσώπου το οποίο, «συνεπεία δικαιολογημένου φόβου διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων, ευρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας έχει την ιθαγένεια και δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να απολαύη της προστασίας της χώρας ταύτης».

5.             Ο Κανονισμός 2 των περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Διαδικαστικών Κανονισμών του 2019 έως 2023 έχει ως ακολούθως:

«Ο Διαδικαστικός Κανονισμός του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου 1962, και οι περί της Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διαδικαστικοί Κανονισμοί (Αρ.1) Διαδικαστικοί Κανονισμοί του 2015, τυγχάνουν εφαρμογής σε όλες τις προσφυγές που καταχωρούνται στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας από 18.6.2019, με τις αναγκαίες τροποποιήσεις που αναφέρονται στη συνέχεια και κατ’ ανάλογη εφαρμογή των δικονομικών κανόνων και πρακτικής που ακολουθούνται και εφαρμόζονται στις ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου προσφυγές εκτός αν ήθελε άλλως ορίσει το Δικαστήριο.».

6.             Το άρθρο 11 των περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμων του 2018 έως 2026 (στο εξής: o περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμος) καθορίζει τη δικαιοδοσία του παρόντος Δικαστηρίου.

7.             Το άρθρο 3 των περί Προσφύγων Νόμων του 2000 έως 2025 (στο εξής: ο Περί Προσφύγων Νόμος) καθορίζει τις προϋποθέσεις αναγνώρισης προσώπου ως πρόσφυγα.

8.             Το άρθρο 16 του περί Προσφύγων Νόμου ορίζει τα εξής:

«Υποχρεώσεις Αιτητή κατά την εξέταση της αίτησης και συναφής υποχρέωση αρμόδιων αρχών

16.-(1) Κατά την εξέταση της αίτησής του, ο Αιτητής οφείλει να συνεργάζεται με την Υπηρεσία Ασύλου με σκοπό την εξακρίβωση της ταυτότητάς του και των υπόλοιπων στοιχείων που αναφέρονται στην παράγραφο (α) του εδαφίου (2).

(2) Ιδίως, ο Αιτητής οφείλει-

(α) να υποβάλει το συντομότερο δυνατό όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για την τεκμηρίωση της αίτησης, τα οποία στοιχεία συνίστανται σε δηλώσεις του Αιτητή και σε όλα τα έγγραφα που έχει ο Αιτητής στη διάθεσή του σχετικά με την ηλικία του, το προσωπικό του ιστορικό, καθώς και το ιστορικό των οικείων συγγενών του, την ταυτότητα, την ιθαγένεια, τη χώρα και το μέρος προηγούμενης διαμονής του, τις προηγούμενες αιτήσεις ασύλου, το δρομολόγιο που ακολούθησε, το δελτίο ταυτότητας και τα ταξιδιωτικά του έγγραφα και τους λόγους για τους οποίους ζητεί διεθνή προστασία∙ [...]».

9.             Το άρθρο 19 του περί Προσφύγων Νόμου καθορίζει τις προϋποθέσεις αναγνώρισης καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας.

Κατάληξη

10.          Ως προς τους εγειρόμενους λόγους προσφυγής, επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι το παρόν Δικαστήριο, ως δικαστήριο ουσίας, δικάζει την ενώπιόν του προσφυγή αξιολογώντας εξ υπαρχής την αίτηση του εκάστοτε αιτητή για διεθνή προστασία, τόσο κατά το νόμο όσο και κατ’ ουσίαν. Δεν περιορίζεται, συνεπώς, μόνο στην εξέταση της διαδικασίας και των στοιχείων κρίσης της διοικητικής αρχής που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη, αλλά εξετάζει την ουσιαστική ορθότητά της de novo και ex nunc.  (Βλ. Aπόφαση του ΔΕΕ της 3ης Απριλίου 2025, C‑283/24 [Barouk], B. F. κατά Κυπριακής Δημοκρατίας, ECLI:EU:C:2025:236, απόφαση του ΔΕΕ ημερομηνίας 29 Ιουλίου 2019, TorubarovC-556/17, EU:C:2019:626, σκέψεις 50 έως 53 (σύμφωνα με την οποία το δικαστήριο πραγματοποιεί «πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, ιδίως, κατά περίπτωση, εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας) Έφεση κατά Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Aρ. 107/2023, Δημοκρατία ν. Q.B.T., απόφαση ημερ. 11.2.2025, Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Αρ. 17/2021 Janelidze ν. Δημοκρατίας, απόφαση ημερ. 21.9.2021· Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Αρ. 35/2023 Lubangamu ν. Δημοκρατίας, απόφαση ημερ. 5.12.2024). Ο εκάστοτε αιτητής αναμένεται να προβάλει, στο πλαίσιο της διοικητικής ή και της παρούσας δικαστικής διαδικασίας, τέτοιους συγκεκριμένους και ειδικούς ισχυρισμούς, οι οποίοι εν δυνάμει θα δικαιολογούσαν την υπαγωγή του στο καθεστώς διεθνούς προστασίας. Η πιο πάνω ανάλυση λόγω της έκτασης της δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου καθιστά αλυσιτελή την προβολή υποπεριπτώσεων λόγων προσφυγής π.χ. έλλειψη δέουσας έρευνας και αιτιολογίας, πλάνη, ορισμένες διαδικαστικές πλημμέλειες κατά την έκδοση της επίδικης πράξης. Εν προκειμένω, η Αιτήτρια εκπροσωπούμενη και δια συνηγόρου, έχει την ευκαιρία να εκθέσει τους ισχυρισμούς του και να λάβει όλα τα δέοντα δικονομικά μέσα προς τεκμηρίωσή τους [Βλ. «Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου», Επαμεινώνδας Π. Σπηλιωτόπουλος, 14ης Έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, σ. 260, υποσημ. 72, «Εισηγήσεις Διοικητικού Δικονομικού Δικαίου, Χαράλαμπος Χρυσανθάκης, 2η Έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, σελ. 247 και Π.Δ. Δαγτόγλου, (Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο), σελ. 552]. Ως αλυσιτελής χαρακτηρίζεται ο λόγος προσφυγής, ο οποίος ακόμα και αν γίνει δεκτός δεν πρόκειται να οδηγήσει σε ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης [Βλ. Η προβολή ισχυρισμών στις διοικητικές διαφορές ουσίας, Α. Αθ. Αρχοντάκη, Νομική Βιβλιοθήκη, σ. 100].

11.          Συναφές εν προκειμένω είναι και το άρθρο 16 του περί Προσφύγων Νόμου και ειδικότερα τα εδάφια (2) και (3) αυτών. Από τις εν λόγω διατάξεις απορρέει καταρχάς η υποχρέωση του Αιτητή να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια προς τεκμηρίωση της αίτησης ασύλου του. Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου (Βλ. ενδεικτικώς, Υπόθ. Αρ. 1721/2011, Ηοοman & Mahiab Khanbabaie vAναθεωρητικής Αρχής Προσφύγων, ημερ. 30.6.2016, ECLI:CY:AD:2016:D320) αποτελεί υποχρέωση του αιτητή ασύλου να επικαλεστεί έστω και χωρίς να προσκομίσει τυπικά αποδεικτικά στοιχεία, συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που του προκαλούν κατά τρόπο αντικειμενικώς αιτιολογημένο, φόβο δίωξης στη χώρα του για κάποιον από τους λόγους που αναφέρει το άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου (Βλ. επίσης νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, αποφάσεις αρ. 1093/2008, 817/2009 και 459/2010). Εν συνεχεία ωστόσο, λόγω ακριβώς της δυσχέρειας του αιτητή ασύλου να τεκμηριώσει με συγκεκριμένα στοιχεία την αίτησή του, γεννάται υποχρέωση της διοίκησης να συνδράμει τον Αιτητή σε αυτήν την προσπάθεια προβολής και τεκμηρίωσης των ισχυρισμών του (Βλ. Εγχειρίδιο για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών παρ. 195 επ., Βλ. επίσης αναφορικά με την ενεργό συνεργασία Απόφαση του ΔΕΕ της 22ας Νοεμβρίου 2012, Υπόθεση C‑277/11, M. M., ECLI: EU:C:2012:744, σκέψεις 63 έως 68).

 

12.          Προχωρώντας στην εξέταση της ουσίας των ισχυρισμών της Αιτήτριας, επισημαίνεται ότι, κατά την καταγραφή της αίτησής της για διεθνή προστασία, η Αιτήτρια δήλωσε ότι εγκατέλειψε τη χώρα της επειδή φοβόταν ότι η θεία και η γιαγιά της επρόκειτο να την υποβάλουν σε ΑΓΓΟ. Όπως δήλωσε, με πρόσχημα την ασθένεια της γιαγιάς της μετέβησαν με τη θεία της στην οικία της, όπου όταν αντιλήφθηκε τι συμβαίνει, δραπέτευσε, με τη θεία της να την απειλεί ότι αν δεν υποβληθεί σε ΑΓΓΟ, θα της συμβεί κάτι κακό. 

 

13.          Κατά το κρίσιμο στάδιο της συνέντευξης, η Αιτήτρια ως προς τα προσωπικά της στοιχεία, δήλωσε ότι κατάγεται από τη Freetown της Sierra Leone, γεννηθείσα το 2003, που αποτελεί και το συνήθη τόπο διαμονής στην χώρα καταγωγής της. Εθνοτικής καταγωγής Krio, μουσουλμάνα, απόφοιτη δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Οι γονείς της απεβίωσαν, χωρίς να τους γνωρίσει ποτέ, ενώ η ίδια μεγάλωσε και διέμενε με τη θεία της από τη μεριά της μητέρας της, μέχρι να εγκαταλείψει τη χώρα της. Ανέφερε επίσης ότι παρότι την υποστήριζε οικονομικά, δεν διατηρούν πλέον επαφή, καθώς την κακομεταχειριζόταν. Σχετικά με λοιπό υποστηρικτικό δίκτυο, ανέφερε πώς γνωρίζει μόνο τη γιαγιά της από τη μεριά της μητέρας της.  Εγκατέλειψε την χώρα της αεροπορικώς στις 16.3.2022. Την προετοιμασία του ταξιδιού και την κάλυψη των σχετικών εξόδων ανέλαβε τρίτο πρόσωπο, συγκεκριμένα μία γυναίκα, η οποία, κατά τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας, είχε απωλέσει το παιδί της συνεπεία της πρακτικής του ΑΓΓΟ και, με τούτο ως κίνητρο, προέβη στην οικονομική στήριξη της Αιτήτριας.

 

14.          Αναφορικά με τους λόγους που την οδήγησαν να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής της, η Αιτήτρια, κατά την ελεύθερή της αφήγηση, αναφέρθηκε στην γενικότερη κακομεταχείριση που είχε υποστεί από τη θεία της, καθώς και στην απόπειρα εξαναγκασμού της σε ΑΓΓΟ. Ειδικότερα, σε σχέση με το τελευταίο, δήλωσε πως τον Δεκέμβριο του 2021, με πρόσχημα την κατάσταση της υγείας της γιαγιάς της, μετέβη με τη θεία της στο χωριό. Εκεί, αφού αντιλήφθηκε ότι επρόκειτο να την υποβάλουν σε ακρωτηριασμό των γεννητικών της οργάνων, δραπέτευσε, λαμβάνοντας βοήθεια από τη διερχόμενη οδηγό, η οποία αφού την φυγάδευσε, στην συνέχεια χρηματοδότησε μέρος του ταξιδιού της. Όπως ανέφερε επίσης, η γιαγιά της είναι επικεφαλής της κοινότητας για την πρακτική του ΑΓΓΟ.

 

15.          Στην Αιτήτρια τέθηκαν περαιτέρω διευκρινιστικές ερωτήσεις σχετικά με τους ισχυρισμούς της. Όσον αφορά την θεία της και την κακομεταχείριση που φέρεται να δέχθηκε από εκείνη, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει πολλές πληροφορίες για εκείνη, πλην του ότι είναι άγαμη και άτεκνη, αναφέροντας πως δεν της έχει δώσει πληροφορίες ούτε για τους γονείς της. Όπως ανέφερε, την κακομεταχειριζόταν ανέκαθεν, χωρίς κάποιο λόγο χτυπώντας την και εξαναγκάζοντάς την να κάνει τις δουλειές του σπιτιού, με την ίδια να υπακούει, αδυνατώντας να ζήσει αυτόνομα.

 

16.          Όσον αφορά τον ισχυρισμό της για απόπειρα υποβολής της σε ΑΓΓΟ, της ζητήθηκε να εξηγήσει τους λόγους που συνέβη στα 17 της έτη, παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής είθισται να πραγματοποιείται στην ηλικία των 10 με 14 ετών, με την Αιτήτρια να το αποδίδει στην επιθυμία της κοινότητας να είναι η τελευταία ομάδα γυναικών που θα επιλαμβανόταν η συγκεκριμένη γυναίκα πριν αποσυρθεί. Όπως δήλωσε, σε περίπτωση που δε δεχόταν να υποβληθεί σε ΑΓΓΟ κινδύνευε να τη διώξει η θεία της από το σπίτι που διέμενε.

 

17.          Περαιτέρω, όταν της αντιπαραβλήθηκαν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η εθνοτική ομάδα που ανήκει δεν εφαρμόζει την πρακτική του ΑΓΓΟ, εξήγησε ότι δεν γνωρίζει πληροφορίες για τη φυλή των Krio και πως η θεία και η γιαγιά της κατάγονται από την επαρχία και ανήκουν στην Bondo Society.

 

18.          Σε ερώτηση σχετικά με την ονομασία των παραδοσιακών γυναικών που διενεργούν τις σχετικές τομές δήλωσε άγνοια, εξηγώντας πως διατηρούσε αποστάσεις από αυτά τα ζητήματα.

 

19.          Όταν κλήθηκε να περιγράψει τι γνωρίζει για την Bondo Society, ανέφερε ότι πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία κόβεται η κλειτορίδα χωρίς αποστειρωμένα εργαλεία και θεωρείται ότι πλέον ότι γυναίκα ολοκληρώνεται. Όταν της επισημάνθηκε ότι αυτή η περιγραφή αφορά τη διαδικασία του ΑΓΓΟ και της ζητήθηκε εκ νέου να δώσει πληροφορίες για την Bondo Society, εξήγησε ότι πρόκειται για το ίδιο πράγμα, δηλαδή ομάδες ανθρώπων στα χωριά που πραγματοποιούν την ίδια πρακτική.

 

20.          Τέλος, όταν της παρατέθηκαν σχετικές πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Bondo Society αποτελεί μυστική κοινωνία με ευρύτερο κοινωνικό ρόλο που ξεπερνά την πρακτική του ΑΓΓΟ, εξήγησε εκ νέου ότι δε γνωρίζει περαιτέρω πληροφορίες καθώς πάντοτε κρατούσε αποστάσεις από αυτά τα ζητήματα.

 

21.          Σχετικά με τον μελλοντικό της φόβο δήλωσε ότι σε περίπτωση επιστροφής της θα ζει με φόβο. Ερωτηθείσα αν της συνέβη οτιδήποτε άλλο κατά την παραμονή της στη χώρα της, απάντησε αρνητικά.

 

22.          Αξιολογώντας τις ανωτέρω δηλώσεις της Αιτήτριας οι Καθ’ ων διαμόρφωσαν τους τρεις παρακάτω ουσιώδεις ισχυρισμούς. Ως πρώτος: Ταυτότητα, χώρα καταγωγής και προσωπικά στοιχεία της Αιτήτριας,  ως δεύτερος: η κακομεταχείριση της Αιτήτριας από τη θεία της και ως τρίτος: Ο εξαναγκασμός της σε ΑΓΓΟ από τη θεία της.

 

23.          Ο πρώτος ισχυρισμός έγινε αποδεκτός, καθώς κρίθηκε ότι παρείχε συνεκτικές και επαρκείς πληροφορίες που βρίσκονταν σε αντιστοιχία με τα προσκομισθέντα τεκμήρια και τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης.

 

24.          Αντίθετα, δεύτερος και τρίτος ισχυρισμός έτυχαν απόρριψης. Ειδικότερα, όσον αφορά στον δεύτερο ισχυρισμό, ήτοι την κακομεταχείριση που έτυχε από την θεία της, κρίθηκε ότι οι δηλώσεις της χαρακτηρίζονταν από γενικότητα και ασάφεια και στερούνταν επαρκών πληροφοριών. Όπως επισήμαναν οι Καθ’ ων αίτηση , η Αιτήτρια δεν ήταν σε θέση να δώσει σαφείς απαντήσεις σχετικά με τους λόγους κακομεταχείρισης, το χρονικό πλαίσιο που συντελέστηκαν, το προφίλ της θείας της και των ζητημάτων που άπτονταν του πυρήνα του ισχυρισμού της, κάτι που θα αναμενόταν εύλογα να είναι σε θέση να πράξει. Σημειώθηκε δε ότι κατά την καταγραφή της αίτησής της ουδεμία αναφορά υπήρξε περί κακομεταχείρισης.

 

25.          Εξίσου, σε σχέση με τον τρίτο ισχυρισμό και τον εξαναγκασμό της σε ΑΓΓΟ, κρίθηκε ότι η Αιτήτρια δεν παρείχε επαρκείς πληροφορίες, ενώ εντοπίσθηκαν και αντιφάσεις στις δηλώσεις της.  Πιο συγκεκριμένα, επισημάνθηκε η αντίφαση των δηλώσεων της Αιτήτριας με τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης όσον αφορά στην ηλικία που επιχειρήθηκε να υποβληθεί σε κλειτοριδεκτομή, αλλά και την απουσία της πρακτικής αυτής από την εθνοτική ομάδα Krio, τονίζοντας πως σε αμφότερες τις περιπτώσεις της δόθηκε η ευκαιρία να παρέχει εξηγήσεις, οι οποίες εντούτοις κρίθηκαν ως μη ευλογοφανείς. Παράλληλα, η άγνοια της σε ζητήματα που αφορούν την Bondo Society και τη διαδικασία της κλειτοριδεκτομής, κρίθηκε αδικαιολόγητη, δεδομένου του ισχυρισμού ότι η θεία και η γιαγιά της αποτελούσαν ενεργά μέλη.

 

26.          Ως προς την εξωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού, παρατέθηκαν πληροφορίες σχετικά με την πρακτική του ΑΓΓΟ στη Σιέρα Λεόνε, την έκταση εφαρμογής του, και την  δυνατότητα αποφυγής/ άρνησής της, με τους Καθ’ ων η αίτηση να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι παρά την ύπαρξη υψηλών ποσοστών κλειτοριδεκτομής και τη χαμηλή σύνδεσή της με την εθνοτική ομάδα Krio, καταλήγουν ότι ελλείψει εσωτερικής αξιοπιστίας ο ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.

 

27.          Προχωρώντας στην αξιολόγηση του μελλοντικού κινδύνου που ενδέχεται να αντιμετωπίσει η Αιτήτρια σε περίπτωση επιστροφής της στη Σιέρα Λεόνε και ειδικότερα στη Freetown, οι Καθ’ ων η αίτηση, λαμβάνοντας υπόψιν πληροφορίες για την χώρα καταγωγής, την απουσία στοιχείων πολιτικής δράσης ή ισχυρισμών που αφορούν τον σεξουαλικό προσανατολισμό της που θα την καθιστούσαν έκθετη, καθώς και συναξιολογώντας την απουσία προγενέστερης δίωξης στο πρόσωπο της Αιτήτριας, έκριναν ότι δεν συντρέχει εύλογη πιθανότητα να υποστεί βλάβη σε περίπτωση που επιστρέψει. Δεδομένης της ανωτέρω αξιολόγησης κινδύνου σε συνάρτηση με την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο συνήθους διαμονής της, οι Καθ’ ων η αίτηση κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Αιτήτρια δεν δύναται να υπαχθεί σε καθεστώς διεθνούς προστασίας

 

28.          Κατά την ακροαματική διαδικασία που έλαβε χώρα στις 10.6.2025 καταχωρίστηκε ως τεκμήριο 1 η από 4.6.2025 ηλεκτρονική επιστολή/τοποθέτηση  της Υπηρεσίας Ασύλου, αναφορικά με τυχόν κίνδυνο να υποστεί η Αιτήτρια κλειτοριδεκτομή άμα επιστρέψει στην χώρα καταγωγής της, όπου κατ’ ουσίαν επανέλαβε τις θέσεις των Καθ’ ων η αίτηση όπως αυτές αποτυπώθηκαν στην εισηγητική έκθεση.

 

29.          Κατά την ακροαματική διαδικασία στις 2.4.2026 τέθηκαν διευκρινιστικές ερωτήσεις στην Αιτήτρια σχετικά με τους ισχυρισμούς της. Ειδικότερα, επιβεβαίωσε ότι από πολύ μικρή ηλικία διαβιούσε στη Freetown με τη γυναίκα που την είχε υπό την προστασία της, χωρίς να γνωρίζει αν έχουν οικογενειακούς δεσμούς, αναφέροντας ότι ο κόσμος την ανέφερε ως οικογενειακή φίλη. Σε σχέση με τους γονείς της, ανέφερε ότι τους αγνοεί από την παιδική της ηλικία, ενώ αγνοεί και την ύπαρξή τυχόν άλλων συγγενικών προσώπων. Σε σχέση με τη φυλετική της καταγωγή δήλωσε ότι ανήκει στους Krio, ενώ θεωρεί ότι η θεία της ανήκει στους Mende, καθώς την άκουσε να ομιλεί τη σχετική διάλεκτο.

 

30.          Αναφορικά με την κακομεταχείριση που βίωσε από τη θεία της, δήλωσε ότι την εξανάγκαζε σε εργασία, την χτυπούσε και από την ηλικία των 14-15 ετών έφερνε τρίτα πρόσωπα που επιχειρούσαν να έρθουν σε σεξουαλική επαφή με την Αιτήτρια.

 

31.          Σχετικά με τους λόγους που εγκατέλειψε τη χώρα της, αναφέρθηκε στην απόπειρα να την υποβάλλουν σε ΑΓΓΟ. Όπως δήλωσε κατά τη μετάβασή της στην επαρχία, οδηγήθηκε σε έναν απομονωμένο χώρο όπου αντίκρυσε γυναίκες ντυμένες στα λευκά να κρατούν μεταλλικά αντικείμενα και την θεία της και μια άλλη γυναίκα να αναφέρουν ότι είναι η τελευταία που θα το υποστεί. Η Αιτήτρια κατάφερε να διαφύγει κτυπώντας μια γυναίκα και στη συνέχεια κατέφυγε στον αυτοκινητόδρομο, απ’ όπου την περισυνέλλεξε μια οδηγός, που στη συνέχεια τη φυγάδευσε και χρηματοδότησε μερικώς το ταξίδι της. Ερωτηθείσα για τα στοιχεία του προσώπου αυτού δήλωσε ότι δε τα γνωρίζει. Παρέμεινε στη χώρα της για περίπου 3 μήνες μετά το συμβάν και σύμφωνα με πληροφορίες που έλαβε από φιλικό της πρόσωπο, εξακολουθούσαν να την αναζητούν.

 

32.          Όσον αφορά τον μελλοντικό της φόβο, δήλωσε ότι φοβάται ότι θα την εντοπίσουν και θα την σκοτώσουν ή θα ασκήσουν πάνω της μαύρη μαγεία, καθώς η γυναίκα που φέρεται να κτύπησε αποτελούσε την αρχηγό της ομάδας του ΑΓΓΟ. Τέλος, δήλωσε πώς δεν αποτάθηκε στις αρχές καθώς σε παρόμοιες περιπτώσεις δεν προσέφεραν κάποια λύση..

 

33.          Προχωρώντας στην de novo και ex nunc εξέταση των ενώπιόν μου δεδομένων, όπως υπαγορεύουν τα εδάφια (3) και (4) του άρθρου 11 του περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου διαπιστώνονται τα κάτωθι. Το παρόν Δικαστήριο αξιολογεί τους προβληθέντες ισχυρισμούς στην βάση των κοινώς αποδεκτών δεικτών αξιοπιστίας.[1]

 

34.          Ως προς τον πρώτο ουσιώδη ισχυρισμό συντάσσομαι με το εύρημα των Καθ' ων η αίτηση περί αξιοπιστίας της για τους λόγους που καταγράφονται στην έκθεση, η οποία αποτέλεσε την αιτιολογική βάση της επίδικης απόφασης. Παρατηρείται ότι οι επιμέρους δηλώσεις της ήταν αρκούντως συγκεκριμένες και συνεκτικές, ευρισκόμενες σε συμφωνία με τα προσκομισθέντα από την Αιτήτρια έγγραφα (διαβατήριο), καθώς και με τις εξωτερικές πηγές πληροφόρησης, οι οποίες εντοπίζονται στο διοικητικό φάκελο της υπόθεσης.

 

35.          Όσον αφορά στον δεύτερο ουσιώδη ισχυρισμό της Αιτήτριας, περί κακοποίησής της από τη θεία της, το Δικαστήριο συντάσσεται με τα επιμέρους ευρήματα των Καθ’ ων η αίτηση. Ειδικότερα, επισημαίνεται ότι οι σχετικές δηλώσεις της Αιτήτριας χαρακτηρίζονται από γενικότητα και έλλειψη συγκεκριμενοποίησης, ενώ, επιπροσθέτως, ενώπιον του Δικαστηρίου προέβαλε για πρώτη φορά τον ισχυρισμό ότι η θεία της επιχείρησε να την εξαναγκάσει σε σεξουαλική επαφή με τρίτα πρόσωπα. Περαιτέρω, σημειώνεται ότι η Αιτήτρια ουδέποτε, κατά τα προηγούμενα στάδια της διαδικασίας, προέβη σε σαφή και συνεπή αναφορά σε κακοποιητική συμπεριφορά εκ μέρους της θείας της, ενώ κατά την καταγραφή της δεν γίνεται λόγος για κακοποιητική συμπεριφορά της θείας της πέραν της απόπειρας υποβολής της σε ΑΓΓΟ.

 

36.          Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, τόσο η γενικόλογη φύση των ισχυρισμών της, η οποία δεν αίρεται ούτε κατά τη διοικητική διαδικασία, όσο και η διαφοροποίηση του αφηγήματός της κατά τα επιμέρους στάδια εξέτασης της αίτησής της, δεν δύνανται να οδηγήσουν σε αποδοχή του εν λόγω ισχυρισμού. Εξάλλου, δεδομένης της προσωπικής φύσεως του ισχυρισμού και των περιστάσεων που τον περιβάλλουν, δεν κρίνεται σκόπιμη η περαιτέρω διερεύνησή του μέσω εξωτερικών πηγών πληροφόρησης.

 

37.          Ως προς τον τρίτο ουσιώδη ισχυρισμό της Αιτήτριας, αναφορικά με την απόπειρα υποβολής της στην πρακτική του ΑΓΓΟ, διαπιστώνονται ουσιώδεις διαφοροποιήσεις στο αφήγημά της μεταξύ της διοικητικής και της δικαστικής διαδικασίας. Ειδικότερα, κατά τη διοικητική διαδικασία, η Αιτήτρια ανέφερε ότι μεταφέρθηκε σε δασώδη περιοχή πλησίον της οικίας της γιαγιάς της, όπου αντίκρισε χώρο και όργανα που, κατά την αντίληψή της, σχετίζονταν με την εν λόγω πρακτική, ενώ έκανε λόγο και για ρητή απειλή εκ μέρους της θείας της σε περίπτωση άρνησής της να υποβληθεί σε ΑΓΓΟ (κατά την καταγραφή της αίτησής της). Αντιθέτως, ενώπιον του Δικαστηρίου, παρουσίασε ουσιωδώς διαφοροποιημένη εκδοχή, αναφερόμενη σε μεταφορά της σε χώρο όπου βρίσκονταν και άλλες λευκοφορεμένες γυναίκες, οι οποίες, κατά τα λεγόμενά της, επρόκειτο επίσης να υποβληθούν στην εν λόγω πρακτική, στοιχείο το οποίο ουδόλως είχε μνημονευθεί σε προηγούμενο στάδιο της διαδικασίας. Περαιτέρω, δεν επανέλαβε τον ισχυρισμό περί απειλής από τη θεία της, ενώ η απόπειρα υποβολής της στην εν λόγω πρακτική παρουσιάζεται πλέον ως αιφνιδιαστική και άμεση, με την αντίδρασή της να περιγράφεται ως ακαριαία διαφυγή, χωρίς αναφορά σε καταδίωξη ή σε συγκεκριμένο πρόσωπο.

 

38.          Επιπλέον, οι περιγραφές της Αιτήτριας χαρακτηρίζονται από γενικότητα και έλλειψη συγκεκριμενοποίησης ως προς τα κρίσιμα στοιχεία του περιστατικού, τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και τις συνθήκες διαφυγής, στοιχεία τα οποία δεν αποσαφηνίζονται ούτε κατά τη δικαστική διαδικασία. Οι ως άνω διαφοροποιήσεις, ιδίως ως προς τις συνθήκες μεταφοράς, την παρουσία τρίτων προσώπων, την ύπαρξη ή μη απειλής και τον τρόπο διαφυγής της, πλήττουν τη συνοχή και τη συνολική αξιοπιστία του αφηγήματός της.

 

39.          Περαιτέρω, ως προς τις περιστάσεις της διαφυγής της, προβάλλονται ισχυρισμοί που δεν κρίνονται ευλογοφανείς, καθότι η Αιτήτρια δήλωσε ότι δεν γνωρίζει τα στοιχεία του προσώπου που φέρεται να τη βοήθησε να διαφύγει και να οργανώσει την αναχώρησή της, παρά το γεγονός ότι, κατά τα λεγόμενά της, φιλοξενήθηκε από το εν λόγω πρόσωπο για χρονικό διάστημα περίπου τριών μηνών. Η εν λόγω έλλειψη βασικών πληροφοριών αναφορικά με πρόσωπο που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη φυγή της δεν συνάδει με τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής. Περαιτέρω, παρατηρείται διαφοροποίηση ως προς το κίνητρο του εν λόγω προσώπου, το οποίο αρχικώς αποδίδεται σε προσωπική εμπειρία απώλειας τέκνου λόγω της πρακτικής του ΑΓΓΟ, ενώ μεταγενέστερα αποδίδεται γενικώς σε ακτιβιστική δράση, χωρίς επαρκή επεξήγηση. Με γενικότητα και εν μέρει έλλειψη ευλογοφάνειας παρουσιάζεται και η διάσωσή της στον αυτοκινητόδρομο τυχαία από γυναίκα που τύγχανε να είναι ακτιβίστρια και πρόθυμη να καλύψει και μέρος των εξόδων για το ταξίδι της,

 

40.          Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, το Δικαστήριο κρίνει ότι οι ουσιώδεις αντιφάσεις, η γενικότητα των περιγραφών και η μη ευλογοφανής παρουσίαση των περιστάσεων διαφυγής δεν επιτρέπουν την αποδοχή του εν λόγω ισχυρισμού ως αξιόπιστου.

 

41.          Προχωρώντας στην αξιολόγηση της εξωτερικής αξιοπιστίας των δηλώσεων της Αιτήτριας, το Δικαστήριο προχώρησε σε σχετική έρευνα, όπου εντοπίστηκαν οι ακόλουθες πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές.

 

42.          Αναφορικά με τη δράση της κοινότητας Bondo στη χώρα καταγωγής της Αιτήτριας, προκύπτει ότι οι μυστικές κοινότητες είναι ευρέως γνωστές στη χώρα[2]  και συγκεκριμένα, οι κοινωνίες Bondo (για τις γυναίκες) και Poro (για τους άντρες), οι οποίες «εξακολουθούν να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινωνική, θρησκευτική και πολιτική ζωή».[3]  Όσον αφορά στη μύηση στην κοινότητα Bondo, πηγές πληροφόρησης αναφέρουν ότι o ΑΓΓΟ θεωρείται ως η βάση της μύησης στη «μυστική γυναικεία κοινωνία» των Bondo, όπου θεωρούν την εν λόγω πρακτική ως προϋπόθεση για κοινωνική αποδοχή και ως μετάβαση στη γυναικεία ενηλικίωση. Η εν λόγω πρακτική εκτελείται παραδοσιακά από τις λεγόμενες «soweis» που ανήκουν στην κοινότητα.[4] Έτερη πηγή αναφέρει πως η Bondo Society έχει μεγάλη επίδραση στις περιπτώσεις ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) στη Σιέρρα Λεόνε και αποτελεί καθοριστικό παράγοντα καθώς σχεδόν όλες οι γυναίκες ανήκουν σε αυτήν και συνακόλουθα, οι θυγατέρες τους θα πρέπει να ενταχθούν στην εν λόγω κοινωνία κάποια στιγμή.[5] Ως προκύπτει επίσης, ο ΑΓΓΟ είναι βασικά μια τελετουργία μύησης και ένα πρώτο στάδιο που απαιτείται για τη μετάβαση στη γυναικεία ενηλικίωση ή για να γίνει μια γυναίκα ακόμη και μέλος της Bondo Society, ενώ μέχρι την ηλικία των 14 ετών, τα κορίτσια θα πρέπει να έχουν ήδη υποβληθεί σε ακρωτηριασμό για να γίνουν πλήρεις γυναίκες (ως επίσης για την κοινωνική αποδοχή που έχουν τα μέλη της εν λόγω κοινότητας).[6] Συναφώς, άλλη πηγή αναφέρει  (ως αρχικό στάδιο της διαδικασίας εισδοχής στην εν λόγω κοινότητα) πως ο ΑΓΓΟ  περιλαμβάνει την περιτομή σε κορίτσια με παραδοσιακό τρόπο όπου κρατούνται σε ένα σπίτι 'Bondo' στο δάσος για μέρες, εβδομάδες ή ορισμένες φορές για μήνες μέχρι να επουλωθούν και για να λάβουν μαθήματα για την ενηλικίωση.[7] Ως δηλαδή προκύπτει από τα πιο πάνω, η πρακτική του ΑΓΓΟ ασκείται ως μέρος της μύησης στην Bondo Society και τα κορίτσια υποβάλλονται σε αυτή κατά την εφηβική (συνήθως) ηλικία.

 

43.          Βάσει της ανωτέρω ανάλυσης προκύπτει ότι οι δηλώσεις της Αιτήτριας βρίσκουν έρεισμα στις διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης, καθώς επιβεβαιώνονται οι δηλώσεις της που αφορούν γενικότερα την πρακτική του ΑΓΓΟ ως τελετουργικό στάδιο της μύησης στην κοινότητα Bondo. Εντούτοις, δεδομένης και της μη στοιχειοθέτησης της εσωτερικής αξιοπιστίας της Αιτήτριας, ο εν λόγω ισχυρισμός απορρίπτεται.

 

44.          Προχωρώντας στην αξιολόγηση του κινδύνου που διατρέχει η Αιτήτρια, γίνεται καταρχάς αποδεκτό ότι πρόκειται για νεαρή γυναίκα, ευρισκόμενη σε ηλικία γάμου/αναπαραγωγική ηλικία, η οποία δεν έχει υποστεί ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων, φυλετικής καταγωγής krio και μουσουλμάνα ως προς το θρήσκευμα. Περαιτέρω, διαπιστώνεται ότι διαθέτει ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο, όπως ευλόγως αναμένεται λόγω της μακρόχρονης διαμονής της στον τόπο συνήθους διαμονής της, όπου έλαβε δεκαετή εκπαίδευση, χωρίς ωστόσο να προκύπτει με βεβαιότητα η ύπαρξη οικογενειακού δικτύου. Ειδικότερα, από τους αποδεκτούς ισχυρισμούς της προκύπτει ότι η ίδια είναι ορφανή από νεαρή ηλικία και δεν γνωρίζει την ύπαρξη άλλων συγγενικών της προσώπων, πέραν των φερόμενων ως φορέων δίωξης, ενώ η σχέση της με αυτούς κρίνεται αμφίβολη.

 

45.          Λαμβανομένου υπόψη ότι η Αιτήτρια διαθέτει ικανοποιητικό μορφωτικό επίπεδο, έχοντας ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το Δικαστήριο ανέτρεξε σε επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν για τις γυναίκες στη Σιέρα Λεόνε και ειδικότερα για γυναίκες με παρόμοια χαρακτηριστικά με εκείνα της Αιτήτριας, από τις οποίες προέκυψαν τα ακόλουθα::

 

46.          Αναφορικά με την αντιμετώπιση όσων δεν έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων, σε συνάρτηση με τα πιο πάνω, προκύπτει επίσης ότι τα κορίτσια που δεν έχουν υποβληθεί σε ΑΓΓΟ  κινδυνεύουν να βιώσουν τον κοινωνικό αποκλεισμό, καθώς και λεκτικές επιθέσεις εναντίον τους, ή και ορισμένες διακρίσεις, αλλά και να μην τις αποδεχτούν οι άνδρες ως γυναίκες τους.[8] Περαιτέρω, δεν τους επιτρέπεται να εκπροσωπούν τις κοινότητές τους σε θρησκευτικά και πολιτιστικά δρώμενα, ούτε να συμμετέχουν σε εορτές ή κηδείες.[9] Πιο συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι τα κορίτσια που έχουν υποβληθεί σε γυναικεία περιτομή ΑΓΓΟ είναι γενικά αποδεκτά ως μέρος της κοινότητας, ως κανονικές γυναίκες, ενώ τα κορίτσια που δεν έχουν υποβληθεί σε γυναικεία περιτομή αν είναι γνωστή η κατάστασή τους (αφού μερικές φορές το κρατούν μυστικό), αναμένεται ότι θα δέχονται λεκτικές επιθέσεις συχνά.[10] Οι γυναίκες που δεν έχουν υποστεί ακρωτηριασμό χαρακτηρίζονται επίσης συχνά «ακάθαρτες». Επιπλέον, το ΑΓΓΟ θεωρείται «αισθητικά πιο αποδεκτό». Θεωρείται απαραίτητη πρακτική για να διατηρηθεί η παρθενία ενός κοριτσιού και περίπου το ήμισυ του ενήλικου πληθυσμού πιστεύει ότι είναι θρησκευτική απαίτηση. Η πρακτική επηρεάζει επίσης την κοινωνική αποδοχή, καθώς θεωρείται δείκτης πολιτιστικής ταυτότητας[11].

 

47.          Παλαιότερη έκθεση της 28 Too Many του 2018 σημειώνει ότι η κοινωνία των πολιτών εκφράζει συνεχή ανησυχία ότι η πολιτική ατζέντα παραμένει στο να υποβάλλονται στην πρακτική αυτή τα κορίτσια κάτω των 18 ετών, ωστόσο οι γυναίκες όλων των ηλικιών εξακολουθούν να διατρέχουν τον κίνδυνο ακρωτηριασμού των γεννητικών οργάνων στη Σιέρα Λεόνε. Η κοινωνική πίεση συμμόρφωσης με την παράδοση παραμένει βαθιά ριζωμένη και υποστηρίζεται ότι δεν πρόκειται για συναίνεση στο να υποστούν ακρωτηριασμό. Στην πραγματικότητα, δεν έχουν επιλογή και αντιμετωπίζουν στιγματισμό από την κοινωνία εάν δεν έχουν ακρωτηριαστεί. Κατηγορούνται ότι είναι ακάθαρτες, ασύδοτες και επιρρεπείς σε ασθένειες. Μάλιστα μια γυναίκα που τελεί  το FGM (Sowei) φέρεται να είπε: «Τα κορίτσια το θέλουν [...] Εάν δεν το έχουν κάνει, οι άλλες γυναίκες δεν θα τους μιλήσουν. Θα τους κοροϊδεύουν στους δρόμους».[12]

 

48.          Ωστόσο, σύμφωνα με έκθεση της CESCR - UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights  του Μαΐου του 2023, «όλες οι εθνοτικές ομάδες στη Σιέρα Λεόνε επιδεικνύουν τις παραδοσιακές πρακτικές τους χωρίς εμπόδια. Για την ενίσχυση αυτής της πρακτικής, η κυβέρνηση έχει ιδρύσει ένα ξεχωριστό υπουργείο που ονομάζεται Υπουργείο Τουρισμού και Πολιτιστικών Υποθέσεων το οποίο είναι αποκλειστικά υπεύθυνο για την προστασία των πολιτιστικών και παραδοσιακών πεποιθήσεων. Ωστόσο, ο ΑΓΓΟ και άλλες επιβλαβείς παραδοσιακές πρακτικές παραμένουν αμφιλεγόμενες. Η Σιέρα Λεόνε επικύρωσε το Πρωτόκολλο της Αφρικανικής Ένωσης στον Αφρικανικό Χάρτη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των Λαών για τα Δικαιώματα των Γυναικών στην Αφρική (Πρωτόκολλο του Μαπούτο) χωρίς επιφύλαξη. Σε εκπλήρωση του άρθρου 5 του πρωτοκόλλου, η κυβέρνηση της Σιέρρα Λεόνε, μέσω του Υπουργείου για το Φύλο και τις Παιδικές Υποθέσεις και των εταίρων που εργάζονται για την προστασία του φύλου και του παιδιού, κάνει σταδιακά βήματα προς την πλήρη εξάλειψη. Αυτά τα βήματα περιλαμβάνουν μέτρα ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης που οδήγησαν στην υπογραφή Μνημονίων Συνεργασίας με τις Soweis για να σταματήσει η μύηση στις ανήλικες (0-18 ετών). Το Υπουργείο με οικονομική και τεχνική υποστήριξη από τους εταίρους του, τον Μάρτιο του 2021, πραγματοποίησε περιφερειακές διαβουλεύσεις και περιφερειακές επικυρώσεις, για την αναθεώρηση του νόμου για τα δικαιώματα του παιδιού, του 2007. Μεταξύ των συστάσεων από τη συμβουλευτική διαδικασία, ήταν η απαγόρευση του ΑΓΓΟ και η ποινικοποίηση της πρακτικής».[13] 

 

49.          Σε έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2024 και αφορά το έτος 2023, σημειώνει ότι ο νόμος δεν απαγορεύει την πρακτική FGM σε γυναίκες ή κορίτσια. Ωστόσο, με έκθεση του BBC της 1ης Μαΐου, περίπου το 83% των γυναικών και των κοριτσιών ηλικίας 15 έως 49 ετών είχαν υποβληθεί σε FGM, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με την έκθεση του 2013 που ανερχόταν σε 90%.[14] Τα ποσοστά αυτά επιβεβαιώνονται από έτερη έκθεση.[15]  Η διαδικασία ήταν πιο συχνή μεταξύ κοριτσιών ηλικίας 10 και 14 ετών. Περίπου το 71% των γυναικών και των κοριτσιών ηλικίας 15 έως 49 ετών είχαν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό πριν από την ηλικία των 15 ετών. Σύμφωνα με το Ταμείο Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών (UNFPA), το 61% των γυναικών και των κοριτσιών ηλικίας 15 έως 19 ετών είχαν υποβληθεί σε ΑΓΓΟ σε σύγκριση με το 95% των γυναικών ηλικίας 45 έως 49 ετών. Το ποσοστό των γυναικών που είχαν υποβληθεί σε ΑΓΓΟ ήταν υψηλότερο στις αγροτικές περιοχές σε σύγκριση με τις αστικές περιοχές.[16]

 

50.          Έκθεση της UNFPDA για την πρακτική του ΑΓΓΟ, αναφέρει ότι στη Σιέρα Λεόνε, η περιτομή των γυναικών πραγματοποιείται κυρίως μεταξύ 10 και 14 ετών. Το 71% των γυναικών ηλικίας 15-49 ετών έχουν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων πριν από την ηλικία των 15 ετών. Μεταξύ των γυναικών που έχουν ακούσει για τον ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων, το 48% πιστεύει ότι δεν αποτελεί απαίτηση της θρησκείας τους και το 34% πιστεύει ότι ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων δεν πρέπει να συνεχιστεί.[17] Η ίδια πηγή επιβεβαιώνει ότι η συχνότητα εμφάνισης του ΑΓΓΟ στη Σιέρα Λεόνε αυξάνεται ανάλογα με την ηλικία. Το 60 % των γυναικών ηλικίας 15-19 ετών έχουν υποστεί ΑΓΓΟ σε σύγκριση με το 95 % των γυναικών ηλικίας 45-49 ετών. Το 87 % των μουσουλμάνων γυναικών είναι πιο πιθανό να έχουν υποστεί ΑΓΓΟ σε σύγκριση με το 69 % των χριστιανών γυναικών. Το ποσοστό των γυναικών που έχουν υποστεί ΑΓΓΟ είναι υψηλότερο στις αγροτικές περιοχές από ό,τι στις αστικές περιοχές (89 % και 76 %, αντίστοιχα). Η συχνότητα εμφάνισης του ΑΓΓΟ είναι υψηλότερη στην επαρχία Βορειοδυτικά (93 %) και χαμηλότερη στη νότια επαρχία (74 %). Ανά περιφέρεια, η συχνότητα εμφάνισης του ΑΓΓΟ είναι υψηλότερη στην Karene (98 %) και χαμηλότερη στην Bo (65 %).[18]

 

51.          Όσον αφορά την φυλή Krio στην οποία ανήκει η Αιτήτρια, σύμφωνα με έκθεση του UNDP που βασίζεται σε δεδομένα του Sierra Leone Demographic and Health Survey (DHS) 2019, το 19,6% των Krio γυναικών δήλωσαν ότι έχουν υποστεί FGM, σε σύγκριση με το 89.2% των γυναικών Fullah. Η ίδια πηγή προσθέτει ότι μόνο το 5,9% των Krio γυναικών θεωρούν ότι η περιτομή απαιτείται από τη θρησκεία.[19]

 

52.          Όσον αφορά την φυλή Mende, στην οποία φέρεται να ανήκει η θεία της Αιτήτριας, φαίνεται να συνδέονται έντονα με την πρακτική του FGM. Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι το 77,0% των Mende γυναικών ηλικίας 15–49 είχαν υποστεί FGM, ενώ 53,9% των Mende γυναικών θεωρούσαν ότι το FGM απαιτείται από τη θρησκεία.[20]

 

53.          Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ προέτρεψαν στις 24 Αυγούστου του 2022, την κυβέρνηση της Σιέρα Λεόνε να θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο σύνολο νομικών απαγορεύσεων, μεταξύ άλλων μέσω της ενίσχυσης των μνημονίων συνεννόησης με τους τοπικούς επαγγελματίες και της τροποποίησης του νόμου για τα δικαιώματα του παιδιού για να απαγορεύσει ρητά τη διεξαγωγή ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων σε κορίτσια κάτω των 18 ετών.[21]

 

54.          Όπως καταγράφεται σε σχετικό COI Query της EUAA, ημερομηνίας 10.11.2023, σύμφωνα με έρευνα του Υπουργείου Υγείας της Σιέρα Λεόνε, που καλύπτει το έτος 2019, «οι μουσουλμάνες γυναίκες (87 %) έχουν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν περιτομή από τις χριστιανές γυναίκες (69 %)». Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, στην επαρχία Western Area Urban όπου βρίσκεται η πρωτεύουσα Freetown, το ποσοστό γυναικών που έχουν υποστεί FGM ανέρχεται σε ποσοστό 74%.[22]

 

55.          Επικαιροποιημένη έρευνα του Μαρτίου του 2025 η οποία ανευρέθηκε από το Δικαστήριο, αναφέρει ότι η συχνότητα εμφάνισης του ΑΓΓΟ στη Σιέρα Λεόνε έχει μειωθεί από 91,3% σε 83% μεταξύ 2008 και 2019, γεγονός που φαίνεται να υποδηλώνει κάποια θετική πρόοδο στην εξάλειψη της πρακτικής. Ωστόσο, τουλάχιστον το 20% των κοριτσιών υποβάλλονται σε ΑΓΓΟ μετά την ηλικία των 15 ετών και η Σιέρα Λεόνε δεν έχει επί του παρόντος νομοθεσία που να απαγορεύει τον ΑΓΓΟ. Παρά την αυξανόμενη διεθνή πίεση που ζητά τον τερματισμό της πρακτικής μετά τον θάνατο τριών κοριτσιών το 2024, ο ΑΓΓΟ  συνεχίζει να εφαρμόζεται σε όλη τη χώρα. Οι πρακτικές ΑΓΓΟ έχουν μειωθεί τόσο σε αγροτικές όσο και σε αστικές περιοχές σε ολόκληρη τη χώρα κάτι που είναι ενθαρρυντικό. Έχει σημειωθεί μείωση στις γυναίκες και τα κορίτσια χωρίς εκπαίδευση ή χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου που υποβάλλονται σε ΑΓΓΟ, καθώς και μεταξύ των γυναικών με δευτεροβάθμια εκπαίδευση.[23] Η ίδια έρευνα αναφέρει ότι υπάρχει κάποια μεν διακύμανση μεταξύ θρησκευτικών ομάδων και την επικράτηση του ΑΓΓΟ, ωστόσο η επικράτηση είναι υψηλή τόσο στις μουσουλμανικές (87,3%) όσο και στις χριστιανικές κοινότητες (69%).

 

56.          Γενικώς η κλειτοριδεκτομή τύπου II της Σιέρα Λεόνε είναι η πιο κοινή. Λαμβάνει χώρα επίσης περίπου στο 3% των περιπτώσεων κλειτοριδεκτομή τύπου III - infibulation. Οι ακρωτηριασμοί πραγματοποιούνται από τις μυστικές γυναικείες κοινωνίες Bondo. Σχεδόν όλες οι γυναίκες ανήκουν στην μυστικιστική κοινωνία Bondo. Τα παιδιά τους, οι γυναίκες και οι κόρες τους πρέπει να ανήκουν στην κοινωνία κάποια στιγμή στη ζωή τους. Υπάρχουν περίπου 50.000 άτομα που εκτελούν τον ακρωτηριασμό σε αυτήν την κοινωνία και είναι βασικά μια τελετουργία μύησης και ένα πρώτο στάδιο που απαιτείται για να γίνει κάποια γυναίκα ή ακόμη και να γίνεις μέλος της κοινωνίας. Επομένως, το FGM είναι μια ιεροτελεστία μετάβασης στη γυναικεία ηλικία. Μέχρι την ηλικία των 14 ετών, κάποια πρέπει να έχει ήδη υποβληθεί σε ακρωτηριασμό για να γίνει πλήρης γυναίκα, και είναι επίσης μέρος της κοινωνικής αποδοχής να είναι μέλος της μυστικής κοινωνίας.[24] Από έτερη πηγή διαπιστώνεται, ομοίως, ότι πλειοψηφία των κοριτσιών υποβάλλονται σε ΑΓΓΟ στην ηλικία μεταξύ 4 και 14 ετών.[25]

 

57.          Kαταληκτικά, όπως αναφέρει και άρθρο του Ταμείου Ανάπτυξης Αφρικανών Γυναικών του 2025, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ) παραμένει ένα σοβαρό πρόβλημα που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια παγκοσμίως, ιδιαίτερα στη Σιέρα Λεόνε, όπου η πρακτική είναι βαθιά ριζωμένη στις πολιτισμικές παραδόσεις. Παρά τις σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές της συνέπειες, ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ) εξακολουθεί να επικρατεί λόγω των κοινωνικών πιέσεων και της έλλειψης νομικής προστασίας.[26]

 

58.          Σε σχέση με τη δυνατότητα κρατικής προστασίας, δεν εντοπίστηκε ομοιόμορφος τρόπος δράσης των αρχών της χώρας, βρέθηκαν, ωστόσο, οι κάτωθι πληροφορίες που θα μπορούσαν να συσχετιστούν με το υπό εξέταση ζήτημα:

 

59.          Σύμφωνα με την Orchid Project (Απρίλιος 2025), τα περιστατικά γυναικών που πεθαίνουν μετά από FGM/C δεν είναι νέο φαινόμενο στη Σιέρα Λεόνε. Τρία χρόνια νωρίτερα, η Maseray Sei, 21 ετών, πέθανε από επιπλοκές σχετικές με FGM/C αφού απήχθη από το σπίτι της. Έγινε σύλληψη μετά τον θάνατό της, αλλά οι κατηγορίες απορρίφθηκαν και δεν υπήρξε καταδίκη. Το Σύνταγμα της Σιέρα Λεόνε είναι περιορισμένο και δεν αναφέρεται συγκεκριμένα στη βία κατά γυναικών και κοριτσιών ούτε στις επιβλαβείς πρακτικές όπως το FGM/C. Ο Νόμος για τα Δικαιώματα του Παιδιού (2007) καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο προστασίας των ατόμων κάτω των 18 ετών, ορίζοντας στο Άρθρο 2 το FGM/C ως «κόψιμο ή αφαίρεση οποιουδήποτε μέρους των γυναικείων γεννητικών οργάνων». Το Άρθρο 33(1) αναφέρει ότι κανένα παιδί δεν πρέπει να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή άλλη σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση, συμπεριλαμβανομένων πολιτιστικών πρακτικών που βλάπτουν τη σωματική και ψυχική ευημερία του. Ωστόσο, οι αρχηγοί κοινοτήτων που εφαρμόζουν το FGM/C άσκησαν πίεση ώστε να αφαιρεθεί το FGM/C από το Άρθρο 46 του Νόμου, το οποίο αρχικά απαγόρευε και ποινικοποιούσε τη πρακτική σε παιδιά κάτω των 18 ετών».[27]

 

60.          Άρθρο στο Sierra Leone Monitor αναφέρει ότι «το Κοινοβούλιο της Σιέρα Λεόνε διέψευσε τις αναφορές ότι ο Νόμος για τα Δικαιώματα του Παιδιού του 2025 περιλαμβάνει πρόστιμο ή ποινή για την πρακτική του FGM».[28] Επεξηγήθηκε μέσω της ανωτέρω ανακοίνωσης του κοινοβουλίου της χώρας ότι ο νέος νόμος δεν ποινικοποιεί το γυναικείο ακρωτηριασμό (FGM).[29]

 

61.          Η οργάνωση Equality Now ανέφερε τον Φεβρουάριο του 2022 ότι «δεν έχουν καταγραφεί γνωστές διώξεις σχετικά με τον γυναικείο ακρωτηριασμό (FGM)».[30] Ωστόσο, η Amnesty International (AI) ανέφερε ότι τον Ιούλιο του 2022, το πρόσωπο που τέλεσε FGM/ακρωτηριαστής στην πόλη Moriba κατηγορήθηκε για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, μετά τον θάνατο μιας 21χρονης γυναίκας, μία ημέρα μετά τη διενέργεια της διαδικασίας.[31] Το ινστιτούτο Bertelsmann Stiftung, τον Μάρτιο του 2024 ανέφερε ότι: «…οι βαθιά ριζωμένες μυστικές κοινότητες (Poro για αγόρια και Sande για κορίτσια) έχουν σημαντική επιρροή και αποτελούν παράλληλα σώματα λήψης αποφάσεων. Τα περισσότερα αγόρια και κορίτσια υποβάλλονται σε τελετές μύησης, και μπορεί να θεωρηθεί ότι ένας σημαντικός αριθμός πολιτικών εκπροσώπων είναι επίσης μέλη αυτών των μυστικών κοινοτήτων».[32]

 

62.          Αναφορικά με το στοιχείο του προφίλ της Αιτήτριας, ως γυναίκας μόνης σύμφωνα με πρόσφατο σχετικό COI Query της EUAA, ημερομηνίας 16.8.2023, σύμφωνα με έρευνα της Έρευνας Δημογραφίας και Υγείας της Σιέρα Λεόνε (SLDHS), που δημοσιεύθηκε από τη Στατιστική Υπηρεσία της Σιέρα Λεόνε εκ μέρους του Υπουργείου Υγείας και Υγιεινής της Σιέρα Λεόνε τον Οκτώβριο του 2020 τα νοικοκυριά με επικεφαλής γυναίκα παρουσιάζουν υψηλότερο δείκτη εξάρτησης και είναι σημαντικά πιο ευάλωτα στην επισιτιστική ανασφάλεια και εξαρτώνται περισσότερο από εξωτερική υποστήριξη. Επιπλέον, είναι φτωχότερα σε σχέση με νοικοκυριά με επικεφαλής άνδρες, γεγονός το οποίο συνδέεται με τη χαμηλότερη ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων από τις γυναίκες. Στην ίδια έκθεση καταγράφεται ότι το ποσοστό των γυναικών που ήταν μόνες ιδιοκτήτριες κατοικίας ήταν 2,5%.[33]

 

63.          Σύμφωνα με το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), στη Σιέρα Λεόνε οι γυναίκες αντιμετώπιζαν προκλήσεις στην επίτευξη ισότητας λόγω «διακριτικών νόμων περί ιδιοκτησίας και κληρονομιάς, που αυξάνουν την ευαλωτότητά τους στη φτώχεια και κατ' επέκταση στη σεξουαλική βία, καθώς τους στερούν την πρόσβαση στη γη ή την περιουσία τους λόγω της ιδιότητάς τους ως άγαμες γυναίκες».[34] Στη Freetown, το 36% όλων των οικισμών ήταν άτυποι, όπου οι γυναίκες και τα κορίτσια κάτοικοι, αντιμετώπιζαν κινδύνους για την υγεία τους λόγω της «έλλειψης πρόσβασης σε επαρκείς υπηρεσίες». Οι γυναίκες που έφταναν για πρώτη φορά σε μια κοινότητα και δεν διέθεταν γη είχαν «περιορισμένο λόγο στις υποθέσεις της κοινότητας», με αποτέλεσμα «η μοναξιά-και η έλλειψη υποστήριξης-να αποτελεί σημαντικό παράγοντα δυσκολιών».[35] 

 

64.          Αναφορικά με την δυνατότητα πρόσβασης στην απασχόληση, η Freedom House για το έτος 2023, ανέφερε ότι «οι γυναίκες υφίστανται διακρίσεις στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την πρόσβαση σε πιστώσεις. Ο νόμος του 2022 για την GEWE περιλαμβάνει διατάξεις που επιβάλλουν την ισότητα των αμοιβών και την παράταση της διάρκειας της άδειας μητρότητας με αποδοχές για τις γυναίκες, όμως η συμμόρφωση δεν έχει ακόμη ελεγχθεί αποτελεσματικά.».[36] Σύμφωνα με έκθεση του USDOS, για το έτος 2023, «οι γυναίκες έχουν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση και τις εγκαταστάσεις υγείας, αλλά δεν έχουν ίσες οικονομικές ευκαιρίες ή κοινωνικές ελευθερίες. Οι γυναίκες αντιμετώπιζαν διακρίσεις κατά την πρόσληψη και οι εργοδότες συνήθως απέλυαν τις γυναίκες που έμεναν έγκυες κατά τον πρώτο χρόνο της εργασίας τους. Ο νόμος δεν απαγόρευε την απόλυση εγκύων εργαζομένων. Ο νόμος απαγόρευε στις γυναίκες να εργάζονται σε ορυχεία ή σε οποιονδήποτε υπόγειο χώρο εργασίας.».[37]

 

65.          Σύμφωνα με την έρευνα που διενεργήθηκε από το παρόν Δικαστήριο, ως προς τη γενικότερη κατάσταση ασφαλείας στη Σιέρα Λεόνε, με βάση το portal War WATCH της Ακαδημίας της Γενεύης, δεν φαίνεται να υπάρχει καταχώριση που να ταξινομεί τη Σιέρα Λεόνε σε κατάσταση τρέχουσας ένοπλης σύρραξης.[38] Σύμφωνα με την έκθεση της γερμανικής BTI (2024), «[ο]ι δομικοί περιορισμοί στη διακυβέρνηση είναι πολύ υψηλοί. Οι περιορισμοί περιλαμβάνουν ακραία φτώχεια, έλλειψη εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού, έλλειψη οικονομικής διαφοροποίησης, σοβαρές ελλείψεις υποδομών, ενδημική διαφθορά, δυσλειτουργικούς δημοκρατικούς θεσμούς και την επιρρέπεια σε φυσικές καταστροφές και μολυσματικές ασθένειες» ενώ πέραν της πολιτικής βίας παρατηρείται και εγκληματική βία η οποία αποτελεί απειλή προς την σταθερότητα. Εγκληματικές συμμορίες δρουν επίσης διασυνοριακά και συνολικά, ο κίνδυνος κοινωνικών συγκρούσεων αυξάνεται λόγω της επιδεινούμενης οικονομικής κατάστασης, η οποία επιτείνει τον ήδη συγκρουσιακό χαρακτήρα της πολιτικής στη χώρα[39].

 

66.          Σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας που επικρατεί στην Σιέρα Λεόνε και συγκεκριμένα στη Freetown, όπως προκύπτει από τη βάση δεδομένων ACLED, κατά το τελευταίο έτος με πιο πρόσφατη ενημέρωση στις 22.4.2026 καταγράφηκαν στη χώρα 21 περιστατικά ασφαλείας τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 3 ανθρώπινες απώλειες. Επίσης, στην δυτική περιφέρεια/γεωγραφική ζώνη στην οποία υπάγεται η πόλη Freetown, καταγράφηκαν σύμφωνα με τη βάση δεδομένων ACLED κατά το τελευταίο έτος 8 περιστατικά ασφαλείας, από τα οποία δεν προέκυψαν ανθρώπινες απώλειες.[40] Σημειώνεται ότι ο πληθυσμός της δυτικής περιφέρειας που ανήκει η πόλη Freetown, ανέρχεται σύμφωνα με εκτιμήσεις για το 2021, στα 1,271,330 κατοίκους.[41]

 

67.          Συνεκτιμώντας το σύνολο των πραγματικών περιστατικών και των στοιχείων που παρατέθηκαν ανωτέρω, προκύπτει ότι η Αιτήτρια δεν έχουν υποβληθεί σε Ακρωτηριασμό Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων (ΑΓΓΟ) στη Σιέρα Λεόνε. Η πρακτική του ΑΓΓΟ εμφανίζεται ιδιαίτερα διαδεδομένη στη χώρα καταγωγής της Αιτήτριας, με ποσοστά που ανέρχονται στο 83% μεταξύ των γυναικών ηλικίας 15-49 ετών, ενώ στον τόπο τελευταίας διαμονής της (Freetown - Cabala) το σχετικό ποσοστό αγγίζει το 74%. Η άρνηση συμμόρφωσης με την εν λόγω πρακτική πιθανόν να συνοδεύεται  από κοινωνικό στιγματισμό, αποκλεισμό και διακρίσεις, στοιχείο που επιβεβαιώνεται και από σχετικές εκθέσεις διεθνών οργανισμών..

 

68.          Σημαντική ωστόσο παράμετρος του προφίλ της Αιτήτριας αποτελεί το γεγονός ότι δεν προκύπτει, κατά τρόπο παραδεκτό, η ύπαρξη οικογενειακού δικτύου πέραν των φερόμενων ως φορέων δίωξής της (ήτοι της θείας της και της μητέρας αυτής), η σχέση με τους οποίους παραμένει αβέβαιη, δοθέντος ότι δεν θεμελιώθηκε η αξιοπιστία των σχετικών ισχυρισμών της. Ως εκ τούτου, με βάση τα ενώπιον του Δικαστηρίου δεδομένα, δεν προκύπτει ότι, σε περίπτωση επιστροφής της, η Αιτήτρια θα έρθει σε επαφή με πρόσωπα του οικογενειακού της περιβάλλοντος, τα οποία, κατά τις γενικές πληροφορίες, συνιστούν κατά κανόνα τους άμεσους κοινωνικούς φορείς που δύνανται να εμπλακούν σε ενδεχόμενο εξαναγκασμό σε ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ).

 

69.          Αξιοσημείωτο είναι, περαιτέρω, ότι, παρά τα υψηλά ποσοστά της εν λόγω πρακτικής που καταγράφονται γενικώς στη χώρα καταγωγής της Αιτήτριας, η φυλετική της καταγωγή ως μέλους της φυλής Krio, όπως η ίδια δηλώνει, σε συνδυασμό με τη διαμονή της στην περιοχή της Freetown, κατατείνουν σε σημαντικά μειωμένη πιθανότητα υποβολής της σε ΑΓΓΟ. Επιπλέον, η ίδια δεν φαίνεται να συντάσσεται με την εν λόγω πρακτική, στοιχείο που ενισχύει την εκτίμηση ότι, σε περίπτωση σύναψης γάμου, είναι ευλόγως πιθανό να επιλέξει σύζυγο εντός του ίδιου κοινωνικο-πολιτισμικού πλαισίου, περιορίζοντας περαιτέρω τον σχετικό κίνδυνο.

 

70.          Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των ανωτέρω στοιχείων, ήτοι αφενός το προσωπικό προφίλ της Αιτήτριας και αφετέρου τις επικρατούσες συνθήκες στη χώρα καταγωγής της, το Δικαστήριο καταλήγει ότι δεν προκύπτει ότι αυτή διατρέχει πραγματικό και εξατομικευμένο κίνδυνο υποβολής σε ΑΓΓΟ. Ειδικότερα, συνεκτιμάται ότι πρόκειται για ενήλικη, μορφωμένη γυναίκα, με μακρόχρονη διαμονή στον τόπο συνήθους κατοικίας της και εξοικείωση με τις τοπικές συνθήκες, η οποία δεν τελεί υπό την άμεση επιρροή ή έλεγχο οικογενειακού περιβάλλοντος ικανού να επιβάλει την εν λόγω πρακτική. Περαιτέρω, η φυλετική της καταγωγή ως μέλους της κοινότητας Krio, σε συνδυασμό με τη διαμονή της στην αστική περιοχή της Freetown, όπου καταγράφονται συγκριτικά χαμηλότερα ποσοστά εφαρμογής της πρακτικής, περιορίζουν ουσιωδώς τον σχετικό κίνδυνο.

 

71.          Υπό τα δεδομένα αυτά, τυχόν κοινωνικές πιέσεις ή διακρίσεις που ενδέχεται να αντιμετωπίσει δεν ανέρχονται στο απαιτούμενο επίπεδο σοβαρότητας ώστε να συνιστούν δίωξη ή σοβαρή βλάβη κατά την έννοια του εφαρμοστέου δικαίου. Αντιθέτως, προκύπτει ότι η Αιτήτρια, λαμβανομένων υπόψη των ατομικών της χαρακτηριστικών, είναι σε θέση να επανενταχθεί στον τόπο συνήθους διαμονής της και να εξασφαλίσει τα αναγκαία μέσα διαβίωσης, χωρίς να διατρέχει εύλογο κίνδυνο υποβολής σε ΑΓΓΟ ή άλλη μορφή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.

 

72.          Από τις διαθέσιμες πληροφορίες προκύπτει ότι στη Σιέρα Λεόνε, και ειδικά στη Freetown ως κύρια επιχειρηματική πόλη της χώρας, οι γυναίκες έχουν νομική δυνατότητα πρόσβασης στην εργασία και την επιχειρηματική δραστηριότητα. Η World Bank, στο Women, Business and the Law 2024 profile για τη Σιέρα Λεόνε, αναφέρει ότι οι γυναίκες δύνανται να εξεύρουν εργασία, ότι απαγορεύεται η διάκριση στην απασχόληση λόγω φύλου, ότι προβλέπεται ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας και ότι μπορούν να αναλάβουν επιχειρηματικές δραστηριότητες.[42] Παρά τις δυσκολίες που παρατηρούνται στην πρακτική εφαρμογή των δικαιωμάτων αυτών, καταγράφεται σημαντική συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό.[43] Συνεπώς, με βάση το προφίλ της Αιτήτριας, όπως αυτό αναλύθηκε ανωτέρω, σε συνδυασμό με τα στοιχεία της World Bank, τα οποία δείχνουν ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό της χώρας, παρά τις υπαρκτές  δυσκολίες και τα κοινωνικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν, μπορεί να θεωρηθεί ότι η Αιτήτρια, θα έχει τη δυνατότητα αναζήτησης εργασίας και διεκδίκηση θέσεων απασχόλησης στη Freetown για να βιοποριστεί.

 

73.          Προχωρώντας στη νομική ανάλυση, υπό το φως της ανωτέρω ανάλυσης κινδύνου, κρίνεται ότι δεν δικαιολογείται η υπαγωγή της Αιτήτριας στο καθεστώς του πρόσφυγα, καθώς δεν τεκμηριώθηκε η συνδρομή βάσιμου φόβου δίωξης για τους λόγους που εξαντλητικά αναφέρονται στο άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου.

 

74.          Ούτε επίσης τεκμηριώνεται, η υπαγωγή του στο καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας (άρθρο 19 του περί Προσφύγων Νόμου), καθώς η Αιτήτρια δεν τεκμηριώνει, αλλά και από τα ενώπιόν μου στοιχεία δεν προκύπτει ότι εάν επιστρέψει στη χώρα ιθαγένειάς της, θα αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη.

 

75.          Ειδικότερα, στην προκειμένη περίπτωση από το προαναφερόμενο ιστορικό και δεδομένου ότι η Αιτήτρια δεν τεκμηρίωσε, ότι ενόψει των προσωπικών της περιστάσεων, [βλ. απόφαση της 17.2.2009, C-465/07, ECLI:EU:C:2009:94, Elgafaji, σκέψη 32)] διατρέχει κίνδυνο σοβαρής βλάβης, λόγω θανατικής καταδίκης ή εκτέλεσης, βασανιστηρίων, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας σε περίπτωση επιστροφής της στη χώρα καταγωγής της [βλ άρθρο 19(2)(α) και (β)].

 

76.           Επιπροσθέτως, δέον να εξεταστούν τα επιμέρους συστατικά στοιχεία του άρθρου 19(2)(γ) και ειδικότερα, κατά πόσον συντρέχει αδιακρίτως ασκούμενη βία στον τελευταίο τόπο διαμονής της Αιτήτριας, ο βαθμός της οποίας να είναι τόσο υψηλός, ώστε να υπάρχουν ουσιώδεις λόγοι να εκτιμηθεί ότι η Αιτήτρια, ακόμα κι αν ήθελε υποτεθεί ότι θα επιστρέψει στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, θα αντιμετωπίσει, λόγω της παρουσίας της και μόνον στο έδαφος αυτής της περιοχής, πραγματικό κίνδυνο να εκτεθεί στην εν λόγω απειλή [βλ. απόφαση της 17.2.2009, C-465/07, ECLI:EU:C:2009:94  Elgafaji, σκέψη 43].

 

77.          Ως «σοβαρή» ή «σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη» ορίζεται δυνάμει του άρθρου 19(2)(γ) ως «σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης». Ως προς τον όρο διεθνής ή εσωτερική ένοπλη σύρραξη, το ΔΕΕ, διευκρίνισε ότι της έννοιας της εσωτερικής ένοπλης συρράξεως, η σημασία και το περιεχόμενο των όρων αυτών πρέπει να καθορίζονται, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με το σύνηθες νόημά τους στην καθημερινή γλώσσα, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου αυτοί χρησιμοποιούνται και των σκοπών που επιδιώκει η ρύθμιση στην οποία εντάσσονται (αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2008, C 549/07, Wallentin-Hermann, Συλλογή 2008, σ. I 11061, σκέψη 17, και της 22ας Νοεμβρίου 2012, C 119/12, Probst, σκέψη 20). Υπό το σύνηθες νόημά της στην καθημερινή γλώσσα, η έννοια της εσωτερικής ένοπλης συρράξεως αφορά κατάσταση στην οποία οι τακτικές δυνάμεις ενός κράτους συγκρούονται με μία ή περισσότερες ένοπλες ομάδες ή στην οποία δύο ή περισσότερες ένοπλες ομάδες συγκρούονται μεταξύ τους. (Βλ.  απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2014, Diakité, C-285/12, EU:C:2014:39, σκέψεις 27 και 28). Εν προκειμένω δεν διαπιστώνεται η ύπαρξη διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης στη χώρα καταγωγής της Αιτήτριας, συνεπώς παρέλκει η εξέταση των υπόλοιπων συστατικών στοιχείων της εν λόγω διάταξης. Ως εκ τούτου, κρίνεται ότι δεν δικαιολογείται υπαγωγή της Αιτήτριας στο άρθρο 19(2)(γ) το περί Προσφύγων Νόμου.

 

78.          Ως προς δε την απόφαση επιστροφής της, από τα ενώπιόν μου στοιχεία, δεν προκύπτει οποιοδήποτε άλλο ζήτημα συναφές με την αρχή της μη επαναπροώθησης και των προϋποθέσεων έκδοσης της απόφασης επιστροφής, πέραν των όσων ήδη εξετάστηκαν και αναλύθηκαν ανωτέρω (Βλ. απόφαση της της 17ης Οκτωβρίου 2024, υπόθεση C 156/23 [Ararat] K, L, M, N κατά Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, ECLI:EU:C:2024:892, ιδίως σκέψεις 50 έως 51).

Ως εκ τούτου, η παρούσα προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση τροποποιείται ως ανωτέρω, με €1000 έξοδα εναντίον της Αιτήτριας και υπέρ των Καθ' ων η αίτηση.

Κ. Κ. Κλεάνθους, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.

 



[1] Ως προς τους δείκτες αξιοπιστίας (λεπτομέρεια, συνοχή, ευλογοφάνεια) Evidence and credibility assessment in the context of the Common European Asylum System Judicial analysis Second edition,

 EUAA https://euaa.europa.eu/publications/judicial-analysis-evidence-and-credibility-context-common-european-asylum-system  [τελευταία ημερομηνία πρόσβασης 18.11.2025], σ. 120-134.

UNHCR Handbook on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status

[2] AWOKO NEWSPAPER, Sierra Leone News: Ban on secret society initiation.Police open investigations, 22/02/2019, διαθέσιμο σεhttps://awokonewspaper.sl/sierra-leone-news-ban-on-secret-society-initiation-police-open-investigations-2/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[3] Bangkok Post, Sierra Leone's secret societies mark bodies and minds, 04/08/2019, διαθέσιμο σε:  https://www.bangkokpost.com/world/1724367/sierra-leones-secret-societies-mark-bodies-and-minds [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[4] EASO, COI QUERY: SIERRA LEONE - Female Genital Mutilation/Cutting (FGM/C), 13 August 2021, Ενότητα '1. Overview on FGM/C in Sierra Leone', σελ. 2, διαθέσιμο σε:  https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2021_08_Q24_EASO_COI_Query_Response_SIERRA%20LEONE_FGM.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[5] Idah Nabateregga (Terre des Femmes, Germany), EASO: Workshop on FGM/C & COI (held on: 25-26 October 2016, Malta), EASO COI Meeting Report (2017), βλενότητα 'General characteristics of FGM in Sierra Leone' - σελ. 49, διαθέσιμο σεhttps://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/FGMMeetingreport25-26October2016.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[6] Idah Nabateregga (Terre des Femmes, Germany), EASO: Workshop on FGM/C & COI (held on: 25-26 October 2016, Malta), EASO COI Meeting Report (2017), βλενότητα 'General characteristics of FGM in Sierra Leone' - σελ. 49, διαθέσιμο σεhttps://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/FGMMeetingreport25-26October2016.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[7] AWOKO NEWSPAPER, βλάρθρο υπό τίτλο 'Sierra Leone News: Ban on secret society initiation . Police open investigations' (22/02/2019), διαθέσιμο σεhttps://awokonewspaper.sl/sierra-leone-news-ban-on-secret-society-initiation-police-open-investigations-2/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026)

[8] UNICEF, Sudan, EASO: Workshop on FGM/C & COI (held on: 25-26 October 2016, Malta), EASO COI Meeting Report (2017), βλενότητα 'FGM/C: A Global Concern, with a focus on Prevalence in West and East Africa' - σελ. 13-14, διαθέσιμο σεhttps://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/FGMMeetingreport25-26October2016.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[9] EUAA - European Union Agency for Asylum (formerly: European Asylum Support Office, EASO) (Author): Sierra Leone; Information on female genital mutilation (FGM) for married women; possibility to refuse FGM for married women and consequences of refusal; availability of state protection in case of refusal and access to support services in Freetown; [Q58-2023], 10 November 2023, σελ.4, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/file/local/2100528/2023_11_EUAA_COI_Query_Response_Q58_Sierra_Leone_Female_Genital_Mutilation.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[10] EUAA - European Union Agency for Asylum (formerly: European Asylum Support Office, EASO) (Author): Sierra Leone; Information on female genital mutilation (FGM) for married women; possibility to refuse FGM for married women and consequences of refusal; availability of state protection in case of refusal and access to support services in Freetown; [Q58-2023], 10 November 2023, σελ.4, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/file/local/2100528/2023_11_EUAA_COI_Query_Response_Q58_Sierra_Leone_Female_Genital_Mutilation.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[11] 28 Too Many (Author): FGM in Sierra Leone; Key Findings, September 2021, σελ. 1-2, διαθέσιμο σεhttps://www.fgmcri.org/media/uploads/Country%20Research%20and%20Resources/Sierra%20Leone/key_findings_sierra_leone_v1_(september_2021).pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[12] 28 Too Many (Author): Sierra Leone: The Law and FGM, September 2018, διαθέσιμο σε

https://www.28toomany.org/media/uploads/Law%20Reports/sierra_leone_law_report_v1_(september_2018).pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

 

[13] Government of Sierra Leone (Author), published by CESCR - UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights: Initial report submitted by Sierra Leone under articles 16 and 17 of the Covenant, due in 1998, 2 May 2023, σελ. 13, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/file/local/2093306/G2308701.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[14] USDOS - US Department of State: 2023 Country Report on Human Rights Practices: Sierra Leone, 23 April 2024, διαθέσιμο σε:
https://www.ecoi.net/en/document/2107719.html [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[15]  FGM/C Research Initiative, Sierra Leone, https://www.fgmcri.org/country/sierra-leone/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[16] USDOS - US Department of State (Author): 2022 Country Report on Human Rights Practices: Sierra Leone, 20 March 2023, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/document/2089224.html  [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[17] UNFPA, Female genital mutilation, n.d., διαθέσιμο σε https://sierraleone.unfpa.org/en/topics/female-genital-mutilation-4 [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[18] UNFPA, Female genital mutilation, n.d., διαθέσιμο σε https://sierraleone.unfpa.org/en/topics/female-genital-mutilation-4 [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[19] United Nations Development Programme, Drivers of Sexual and Gender-Based Violence in Sierra Leone: Evidence Review, October 2022, διαθέσιμο στο: UNDP Sierra Leone, σσ. 32–34, διαθέσιμο σε: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2022-10/UNDP_Sle_Drivers-of-SGBV-Report-Sierra-Leone.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[20] United Nations Development Programme, Drivers of Sexual and Gender-Based Violence in Sierra Leone: Evidence Review, October 2022, διαθέσιμο στο: UNDP Sierra Leone, σσ. 32–34, διαθέσιμο σε: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2022-10/UNDP_Sle_Drivers-of-SGBV-Report-Sierra-Leone.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[21] OHCHR - UN Office of the High Commissioner for Human Rights (Author): Sierra Leone: End impunity for female genital mutilation, say UN experts, 24 August 2022 https://www.ecoi.net/en/document/2077817.html [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[22] EUAA - European Union Agency for Asylum (formerly: European Asylum Support Office, EASO) (Author): Sierra Leone; Information on female genital mutilation (FGM) for married women; possibility to refuse FGM for married women and consequences of refusal; availability of state protection in case of refusal and access to support services in Freetown; [Q58-2023], 10 November 2023, σελ.4, διαθέσιμο σε:

https://www.ecoi.net/en/file/local/2100528/2023_11_EUAA_COI_Query_Response_Q58_Sierra_Leone_Female_Genital_Mutilation.pdf[Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[25]Fgmcri.org, FGM in Sierra Leone, September 2021, διαθέσιμο σεhttps://www.fgmcri.org/media/uploads/Country%20Research%20and%20Resources/Sierra%20Leone/key_findings_sierra_leone_v1_(september_2021).pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[26] ΑWDF, Fueling a growing movement against FGM in Sierra Leone, February 2025, διαθέσιμο σεhttps://awdf.org/fueling-a-growing-movement-against-fgm-in-sierra-leone/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[27] Orchid Project,  Data Update: FGM/C in Sierra Leone (March 2025), διαθέσιμο σε: https://www.fgmcri.org/media/uploads/Country%20Research%20and%20Resources/Sierra%20Leone/Sierra_leone_data_update_report_-_v1_march_2025.pdf σελ.8 [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[28]  Sierra Leone Monitor,  Sierra Leone Parliament Responds to FGM Fine in New Child Rights Act, Ιούλιος 2025, διαθέσιμο σε:  https://www.sierraleonemonitor.com/sierra-leone-parliament-fgm-fine-act/

[29] Female Genital Mutilation (FGM) and the ongoing failure of the Child Rights Act Bill, διαθέσιμο σε: https://we-are-purposeful.medium.com/female-genital-mutilation-fgm-and-the-ongoing-failure-of-the-child-rights-act-bill-818435da52fc [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[30] Equality Now, Following Another Death From FGM In Sierra Leone, 130 Women’s Rights Groups Around The World Call On The Government To Criminalize FGM, 1 February 2022, https://equalitynow.org/news/press-releases/fgm-sierra-leone-130-womens-rights-groups-feb/

[31] AI, Amnesty International Report 2022/2023 - Sierra Leone, 27 March 2023, διαθέσιμο σε: https://www.amnesty.org/en/location/africa/west-and-central-africa/sierra-leone/report-sierra-leone/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[32] Bertelsmann Stiftung (Germany) (19 March 2024) Bertelsmann Stiftung's Transformation Index (BTI) 2024 Country Report - Sierra Leone, διαθέσιμο σεhttps://bti-project.org/en/reports/country-report/SLE [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[33] EUAA - European Union Agency for Asylum, Sierra Leone; Situation of women without a support network; access to housing, healthcare, and employment, including in Freetown, [Q25-2023], 16 August 2023, σελ.2, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/file/local/2096201/2023_08_EUAA_COI_Query_Response_Q25_Sierra_Leone_Women_without_support_network.pdf   [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[34] UNDP, Capturing the Socioeconomic and Cultural Drivers of Sexual Violence and Gender-based violence in Sierra Leone, 12 October 2022, σελ.38, διαθέσιμο σεhttps://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2022-10/UNDP_Sle_Drivers-of-SGBV-Report-Sierra-Leone.pdf [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[35]  EUAA - European Union Agency for Asylum, Sierra Leone; Situation of women without a support network; access to housing, healthcare, and employment, including in Freetown, [Q25-2023], 16 August 2023, σελ.3, διαθέσιμο σεhttps://www.ecoi.net/en/file/local/2096201/2023_08_EUAA_COI_Query_Response_Q25_Sierra_Leone_Women_without_support_network.pdf   [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[36] Freedom House: Freedom in the World 2024 - Sierra Leone, 2024, διαθέσιμο σε
https://freedomhouse.org/country/sierra-leone/freedom-world/2024 [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[37] USDOS - US Department of State: 2023 Country Report on Human Rights Practices: Sierra Leone, 23 April 2024, διαθέσιμο σε: https://www.state.gov/reports/2023-country-reports-on-human-rights-practices/sierra-leone/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[38] WarWatch – Academy of Geneva

https://warwatch.ch/explore/

[39] Bertelsmann Stiftung: BTI 2024 Country Report, Sierra Leone, σελ. 27, 29, διαθέσιμο σε:  https://www.ecoi.net/en/file/local/2105886/country_report_2024_SLE.pdf

[40] Πλατφόρμα ACLED Explorer, η οποία από 30/07/2025 είναι προσβάσιμη κατόπιν εγγραφής, με χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country: Sierra Leone, Western Province, Events / Fatalities, Political Violence, Past Year, διαθέσιμη σε https://acleddata.com/platform/explorer [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[41] Sierra Leone, Northern Province  https://www.citypopulation.de/en/sierraleone/cities/ [Ημερομηνία Πρόσβασης: 22/4/2026]

[42]  World Bank,  Sierra Leone, Women Business and the Law 2024

https://wbl.worldbank.org/content/dam/documents/wbl/2024/pilot/WBL24-2-0-Sierra-leone.pdf

[43] World Bank Group, Gender Data Portal, Sierra Leone

https://genderdata.worldbank.org/en/economies/sierra-leone


cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο