ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υπόθεση Αρ. 4778/23
28 Μαΐου, 2026
[X. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
Μεταξύ:
P.A.
Αιτήτριας
-και-
Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ' ων η αίτηση
..................................................
Η αιτήτρια παρουσιάστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου
Ορέστης Ηλιάδης για Χριστίνα Λαζάρου Αρτέμη, Δικηγόρος για την αιτήτρια
Έλενα Ιωάννου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας για τους Καθ’ ων η αίτηση
[Παρούσα η κυρία Μυροφόρα Σταυρινίδου για πιστή μετάφραση από Αγγλικά σε Ελληνικά και αντίστροφα.]
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Η αιτήτρια προσφεύγει με την παρούσα αίτηση ακυρώσεως εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου ημερομηνίας 09/11/2023, με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά της για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
Όπως προκύπτει από την Ένσταση που καταχωρήθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο που εκπροσωπεί τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, τα γεγονότα της υπό εξέταση περίπτωσης έχουν ως κατωτέρω: Η αιτήτρια είναι υπήκοος Νιγηρίας και υπέβαλε αίτηση για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας στις 25/05/2022, αφού εισήλθε παράνομα στις ελεγχόμενες από την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας περιοχές. Στις 25/05/2022 παρέλαβε Βεβαίωση Υποβολής Αιτήματος Διεθνούς Προστασίας («Confirmation of Submission of an Application for International Protection»). Στις 26/05/2022 η αιτήτρια υπεβλήθη σε διαδικασία εκτίμησης ευαλωτότητας.
Στις 03/11/2023 πραγματοποιήθηκε προφορική συνέντευξη της αιτήτριας από αρμόδιο λειτουργό της Υπηρεσίας Ασύλου (στο εξής «ο αρμόδιος λειτουργός»). Ο αρμόδιος λειτουργός ετοίμασε Έκθεση-Εισήγηση ημερομηνίας 03/11/2023 προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου εισηγούμενος την απόρριψη του αιτήματος της αιτήτριας. Στις 09/11/2023, συγκεκριμένος λειτουργός που δύναται δυνάμει σχετικής εξουσιοδότησης από τον Υπουργό Εσωτερικών να εκτελεί καθήκοντα Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, υιοθέτησε την εισήγηση για απόρριψη της αίτησης. Στις 20/11/2023 η Υπηρεσία Ασύλου εξέδωσε επιστολή, στην οποία συμπεριέλαβε την απορριπτική της απόφαση σχετικά με το αίτημα της αιτήτριας, η οποία παραλήφθηκε από την ίδια αυθημερόν. Στη συνέχεια, η αιτήτρια καταχώρισε στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας την υπό εξέταση προσφυγή εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου.
Η ευπαίδευτη συνήγορος της αιτήτριας, κατά το στάδιο των διευκρινίσεων της υπόθεσης ενώπιον του Δικαστηρίου απέσυρε όλους τους ισχυρισμούς και δήλωσε πως προωθεί μόνο το νομικό ισχυρισμό περί έλλειψης δέουσας έρευνας και επαρκούς αιτιολογίας εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Κατά συνέπεια, οι νομικοί ισχυρισμοί που αποσύρθηκαν, απορρίφθηκαν από το Δικαστήριο κατά την ίδια δικάσιμο.
Η ευπαίδευτη συνήγορος των Καθ’ ων η αίτηση, μέσω της γραπτής της αγόρευσης, αλλά και προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση λήφθηκε ορθά και νόμιμα μετά από δέουσα έρευνα, χωρίς να εμφιλοχωρήσει ουδεμία πλάνη και είναι επαρκώς αιτιολογημένη. Όπως ισχυρίζεται, η αιτήτρια δεν κατάφερε να αποσείσει το βάρος απόδειξης των ισχυρισμών της που θεμελιώνουν το αίτημά της για παραχώρηση διεθνούς προστασίας, καθώς δεν απέδειξε βάσιμο φόβο δίωξης για κάποιον από τους λόγους που προβλέπονται στο άρθρο 3(1) του περί Προσφύγων Νόμου, ώστε να της αναγνωρισθεί το καθεστώς του πρόσφυγα, αλλά ούτε απέδειξε ότι δύναται να της χορηγηθεί καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας. Κατά συνέπεια, εισηγείται ότι η υπό εξέταση προσφυγή θα πρέπει να απορριφθεί από το Δικαστήριο και να επικυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Αναφορικά σε όσα λέχθηκαν και από τους δύο διαδίκους στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, θα αναφερθώ πιο κάτω.
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τον περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμο του 2018 (Ν. 73(Ι)/2018), το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας έχει την εξουσία να εξετάσει την παρούσα υπόθεση και επί της ουσίας. Το γεγονός αυτό, οφείλεται στο ότι η υπό εξέταση υπόθεση αφορά αίτηση που χρονικά εμπίπτει στις προϋποθέσεις του άρθρου 11 του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), οι οποίες δίδουν στο Δικαστήριο την υποχρέωση ελέγχου νομιμότητας και ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Προχωρώ να εξετάσω κατά πόσον το αρμόδιο όργανο ορθά απέρριψε το αίτημα της αιτήτριας για χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας. Θεωρώ χρήσιμο να καταγραφούν όλοι οι ισχυρισμοί που πρόβαλε η αιτήτρια σε όλα τα στάδια της εξέτασης του αιτήματός του, προκειμένου να εξετάσω την ορθότητα της προσβαλλόμενης απόφασης αλλά και για να διαφανεί εάν το αρμόδιο όργανο αποφάσισε μετά από δέουσα έρευνα, ορθά, νόμιμα και εντός των πλαισίων της σχετικής νομοθεσίας και αν εξέδωσε δεόντως αιτιολογημένη απόφαση.
Η αιτήτρια, κατά την υποβολή του αιτήματος διεθνούς προστασίας, δήλωσε ότι εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής της εξαιτίας οικογενειακών και θρησκευτικών προβλημάτων. Ανέφερε ότι είχε μία φίλη και ότι η μητέρα της την έπιασε στο σπίτι της με τη φίλη της κατά τη διάρκεια προσωπικής στιγμής και λόγω αυτού, θύμωσε, τη χτύπησε και την απείλησε ότι θα τη σκοτώσει. Ακολούθως, ανέφερε ότι επικοινώνησε με φιλικό της πρόσωπο, το οποίο τη βοήθησε να μεταβεί στην Abuja, σε νοσοκομείο, και ότι δεν ένιωθε καλά να παραμείνει στη χώρα, δεδομένης της μεταχείρισης που έλαβε από την οικογένεια της. Ανέφερε επίσης ότι δεν είχε γνωρίσει ποτέ τον πατέρα της, ότι κατάφερε να μαζέψει μερικά χρήματα και με τη βοήθεια φιλικού προσώπου, ήρθε για να αναζητήσει διεθνή προστασία. Εν κατακλείδι, πρόσθεσε ότι η μητέρα της είναι μουσουλμάνα, ενώ η ίδια μεταστράφηκε στον Χριστιανισμό από τα σχολικά της χρόνια, κάτι το οποίο η μητέρα της γνώριζε.
Κατά τη διαδικασία εκτίμησης ευαλωτότητας, η αιτήτρια αξιολογήθηκε ως μεσαίου κινδύνου, καθόσον αναφέρθηκε σε περιστατικά σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης από τη μητέρα της, και κρίθηκε σκόπιμη η κατά προτεραιότητα εξέταση της αίτησης της. Περαιτέρω, προτάθηκε η διενέργεια της συνέντευξης από λειτουργό με εμπειρία σε ζητήματα ΛΟΑΤΚΙ, ενόψει του αναφερθέντος σεξουαλικού της προσανατολισμού (ερυθρό 31-17 του διοικητικού φακέλου).
Κατά τη διάρκεια της προφορικής της συνέντευξης, ως προς τα προσωπικά της στοιχεία, η αιτήτρια δήλωσε ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην περιοχή Coker, της πολιτείας Lagos, και ότι από το 2014 μέχρι το 2019 διέμενε στην πολιτεία Abia, όπου σπούδασε και ακολούθως επέστρεψε στη περιοχή Coker (ερυθρό 43 2x του διοικητικού φακέλου). Δήλωσε ότι είναι Χριστιανή ως προς το θρήσκευμα της και Esan ως προς την εθνοτική της καταγωγή (ερυθρό 46 του διοικητικού φακέλου). Ως προς την οικογενειακή της κατάσταση, δήλωσε ότι ο πατέρας της απεβίωσε όταν η ίδια ήταν δύο ετών, ότι η μητέρα της διαμένει στην περιοχή Coker, ενώ η ίδια δεν έχει αδέλφια (ερυθρό 44 1x του διοικητικού φακέλου). Πρόσθεσε ότι στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει μία ανήλικη κόρη, την αιτήτρια 2, και διαβιεί με τον σύντροφο της, ο οποίος είναι αιτητής διεθνούς προστασίας (ερυθρό 43 37-33 του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με το μορφωτικό της υπόβαθρο, δήλωσε ότι ολοκλήρωσε τις σπουδές της στον τομέα των βιομηχανικών σχέσεων και της διοίκησης προσωπικού στο Michael Okpara Institute of Agriculture, στην πολιτεία Abia (ερυθρό 44 1x του διοικητικού φακέλου). Ως προς την εργασιακή της εμπειρία, ανέφερε ότι εργάστηκε σε χώρο υποδοχής ξενοδοχείου για διάστημα οκτώ μηνών (ερυθρό 43 1x του διοικητικού φακέλου). Όσον αφορά το ταξίδι της προς τη Δημοκρατία, αξίζει να σημειωθεί ότι εγκατέλειψε τη χώρα της από το αεροδρόμιο της Abuja στις 15/04/2022 και ότι οργάνωσε το ταξίδι της με τη βοήθεια φιλικού της προσώπου (ερυθρό 46 43 42 1x του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με τους λόγους που την ώθησαν να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής της, η αιτήτρια κατά τη διάρκεια της ελεύθερης αφήγησης της, δήλωσε ότι δεν αισθανόταν ασφαλής, καθώς διατηρούσε σχέση τόσο με ένα αγόρι όσο και με μία κοπέλα. Πρόσθεσε ότι η κοπέλα επισκέφθηκε το σπίτι της και ενώ βρίσκονταν μόνες τους, άρχισε να την αγγίζει και εκείνη ανταπέδωσε, μέχρι που η μητέρα της εισήλθε στον χώρο και τις είδε. Ανέφερε ότι, λόγω των πεποιθήσεων της και του γεγονότος ότι ήταν μουσουλμάνα η μητέρα της, της είπε ότι κάτι τέτοιο δεν είναι αποδεκτό και την απείλησε ότι θα τη σκοτώσει, ενώ η ίδια την παρακαλούσε να τη συγχωρήσει, εξηγώντας ότι ήταν η πρώτη φορά που πειραματιζόταν και ότι η φίλη της ήταν εκείνη που την προσέγγισε. Πρόσθεσε ότι όταν επιχείρησε να της μιλήσει ενώ μαγείρευε, η μητέρα της, ευρισκόμενη σε έντονη κατάσταση θυμού, της έριξε καυτό λάδι. Ακολούθως, ανέφερε ότι εγκατέλειψε το σπίτι, καθώς η μητέρα της την απείλησε ότι θα της προκαλέσει περαιτέρω βλάβη και ότι όπου και αν πήγαινε, θα την εντόπιζε και θα την κατήγγελλε στις αρχές. Στη συνέχεια, ανέφερε ότι επικοινώνησε με τη φίλη της, η οποία προσφέρθηκε να τη βοηθήσει να μεταβεί σε περιοχή της Abuja, στο σπίτι του ξαδέλφου της, και να τη στηρίξει οικονομικά, οργανώνοντας τη βίζα και το ταξίδι της (ερυθρό 42 1x του διοικητικού φακέλου).
Κατά το στάδιο των διευκρινιστικών ερωτήσεων, δόθηκε στην αιτήτρια η ευκαιρία, μέσω πρόσθετων ερωτήσεων, να εμπλουτίσει την επιχειρηματολογία της, ενώ της τέθηκαν και ερωτήματα σχετικά με τον σεξουαλικό της προσανατολισμό. Ερωτηθείσα πως θα περιέγραφε τον σεξουαλικό της προσανατολισμό, απάντησε ότι δεν καταλαβαίνει, ενώ, όταν ερωτήθηκε πως αυτοπροσδιορίζεται ως προς τις ερωτικές της προτιμήσεις, δήλωσε ότι έλκεται τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες, προσθέτοντας ότι αυτό ξεκίνησε όταν την άγγιξε η φίλη της (ερυθρό 41 1x του διοικητικού φακέλου). Όταν ερωτήθηκε για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο άρχισε να συνειδητοποιεί την έλξη της προς το γυναικείο φύλο, απάντησε ότι αυτό συνέβη τον Μάρτιο του 2021, όταν η φίλη της την άγγιξε και η μητέρα της τις είδε (ερυθρό 41 4x του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με τις σκέψεις και τα συναισθήματα της κατά το εν λόγω διάστημα, απάντησε ότι αυτό είναι παράνομο στη χώρα της, αλλά ότι προτιμά τις γυναίκες σε ό,τι αφορά τη σεξουαλική της ζωή (ερυθρό 41 5x του διοικητικού φακέλου). Ερωτηθείσα αναφορικά με την έλξη της προς το ανδρικό φύλο, απάντησε ότι δεν αισθάνεται το ίδιο όπως με τις γυναίκες, ενώ, όταν ερωτήθηκε για τον νυν σύντροφο της, με τον οποίο έχει ανήλικο τέκνο, δήλωσε ότι προτιμά τις γυναίκες, αλλά διατηρούσε σχέση μαζί του, έμεινε έγκυος και πλέον είναι ο σύντροφος της (ερυθρό 41 3x του διοικητικού φακέλου).
Αναφορικά με σχέσεις που είχε με άτομα του ίδιου φύλου, ανέφερε ότι η σύντροφος της την επισκέφθηκε στην Abuja μία φορά, ενώ κατά τα λοιπά διατηρούσε συνομιλίες από μέσα κοινωνικής δικτύωσης με άλλες γυναίκες (ερυθρό 40 2x του διοικητικού φακέλου). Ερωτηθείσα για τις σκέψεις και τα συναισθήματα της για τη σύντροφο της, απάντησε ότι την αγαπούσε πολύ και τη θεωρεί σύντροφο του (ερυθρό 40 2x του διοικητικού φακέλου). Όταν της ζητήθηκε να αναφερθεί στη σεξουαλική της ταυτότητα σήμερα, η αιτήτρια δήλωσε ότι την αποδέχεται και ότι την ευχαριστεί να συνάπτει ερωτικές σχέσεις με άνδρες (ερυθρό 40 1x του διοικητικού φακέλου). Ερωτηθείσα ως προς τον ορισμό του όρου ΛΟΑΤΚΙ, απάντησε ότι αποτελεί ένα σύμβολο του λεσβιανισμού (ερυθρό 40 3x του διοικητικού φακέλου). Ακολούθως, ανέφερε ότι δεν γνωρίζει ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις στη χώρα καταγωγής της ή στην Κύπρο (ερυθρό 40 3x του διοικητικού φακέλου).
Ακολούθως, της τέθηκαν ερωτήματα σχετικά με το περιστατικό με τη μητέρα της. Ως προς αυτό, ανέφερε ότι έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2021 και ότι την επόμενη ημέρα μετέβη στην Abuja, όπου διέμεινε για εννέα μήνες μέχρι την αναχώρηση της από τη χώρα (ερυθρό 42 2x του διοικητικού φακέλου). Ακολούθως, ανέφερε ότι η μητέρα της, της τηλεφώνησε τέσσερις φορές (ερυθρό 42 4x του διοικητικού φακέλου). Επεσήμανε πως τρίτα πρόσωπα γνώριζαν για το περιστατικό, καθώς όταν μετέβη στο φαρμακείο τη ρώτησαν τι συνέβη και η ίδια απάντησε ότι η μητέρα της, της έριξε καυτό λάδι, προσθέτοντας ότι θεωρεί πως η μητέρα της τους ενημέρωσε, δεδομένου ότι γνωρίζει τι είδους άνθρωπος είναι (ερυθρό 42 4x του διοικητικού φακέλου). Η αιτήτρια ανέφερε πως δεν της συνέβη οτιδήποτε επιπρόσθετο (ερυθρό 42 4x του διοικητικού φακέλου).
Ακολούθως, ερωτήθηκε ως προς τη διαφοροποίηση στις δηλώσεις της αναφορικά με τον τόπο διαμονής της μέχρι την αναχώρηση της από τη χώρα, δεδομένου ότι, αφενός, ανέφερε ότι διέμενε με τη μητέρα της μέχρι την αναχώρηση της και αφετέρου, ότι διέμενε στην Abuja για τους τελευταίους εννέα μήνες. Επί τούτου, απάντησε ότι, όταν έλαβε χώρα το περιστατικό, εγκατέλειψε το σπίτι της μητέρας της, ενώ όταν ερωτήθηκε αναφορικά με το γεγονός ότι το διάστημα από το περιστατικό μέχρι την αναχώρηση της από τη χώρα υπερβαίνει το ένα έτος, απάντησε ότι οι εννιά μήνες αποτελούσαν έναν πρόχειρο υπολογισμό (ερυθρό 41 6x 7x του διοικητικού φακέλου). Επιπρόσθετα, ερωτήθηκε για τη διαφοροποίηση στις δηλώσεις της σε σχέση με την αίτηση καταγραφής, όπου αναφέρθηκε σε θρησκευτικά προβλήματα, κάτι για το οποίο δεν έκανε λόγο κατά τη διάρκεια της προσωπικής της συνέντευξης. Επί τούτου, απάντησε ότι αναφέρθηκε στον μοναδικό λόγο για τον οποίο εγκατέλειψε τη Νιγηρία, καθώς η μητέρα της, η οποία είναι μουσουλμάνα, την εντόπισε με τη σύντροφο της (ερυθρό 39 3x του διοικητικού φακέλου). Ακολούθως, ερωτήθηκε αναφορικά με τη δήλωση της στην αίτηση καταγραφής ότι μετέβη σε νοσοκομείο στην Abuja, ενώ κατά την προσωπική συνέντευξη ανέφερε ότι πήγε σε φαρμακείο. Επί τούτου, απάντησε ότι αρχικά μετέβη σε φαρμακείο και την επόμενη ημέρα σε νοσοκομείο στην Abuja, όπου παρέμεινε για 3-4 μήνες (ερυθρό 38 1x 2x του διοικητικού φακέλου).
Ο αρμόδιος λειτουργός, αξιολογώντας τους ισχυρισμούς της αιτήτριας κατά τη συνέντευξή της, διέκρινε στην έκθεση-εισήγησή του δύο ουσιώδεις ισχυρισμούς που αφορούν 1) τα προσωπικά της στοιχεία και 2) το ότι αναχώρησε από τη Νιγηρία επειδή είναι λεσβία και κινδυνεύει εξαιτίας αυτού. Θα πρέπει να αναφερθεί πως η αιτήτρια δεν δήλωσε ότι είναι λεσβία αλλά ανέφερε ότι έλκεται και από τα δύο φύλα. Ωστόσο, ο λειτουργός στην ανάλυση του ουσιώδους ισχυρισμού καταγράφει ότι η αιτήτρια έλκεται και από τα δύο φύλα και αυτό βεβαίως αξιολογεί. Στον τίτλο βέβαια του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού προφανώς εκ παραδρομής αναφέρει τον όρο λεσβία. Ενόψει λοιπόν του ότι η αξιολόγηση του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού γίνεται σε σωστή βάση, δεν θεωρώ ότι προκύπτει οποιοδήποτε πρόβλημα από αυτό το λάθος, το οποίο μάλιστα ούτε εντοπίζεται από τη συνήγορο της αιτήτριας, ούτε αναφέρει ότι δημιουργεί οποιοδήποτε πρόβλημα στη διαδικασία.
Αναφορικά με τον πρώτο ισχυρισμό της αιτήτριας, ο αρμόδιος λειτουργός τον αξιολόγησε ως εσωτερικά και εξωτερικά αξιόπιστο και τον έκανε δεκτό, αποδεχόμενος τα στοιχεία του προφίλ της, καθώς έκρινε ότι οι δηλώσεις της επιβεβαιώνονται από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης. Αναφορικά με τον δεύτερο ισχυρισμό περί σεξουαλικού προσανατολισμού της αιτήτριας, ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε ότι οι δηλώσεις της αιτήτριας στερούνταν επαρκών πληροφοριών, ευλογοφάνειας, παρουσίαζαν αντιφάσεις και απουσίαζε το προσωπικό στοιχείο. Ως προς την εσωτερική αξιοπιστία, ο αρμόδιος λειτουργός ακολούθησε το μοντέλο αξιολόγησης DSSH (Difference, Stigma, Shame and Harm).
Αναφορικά με την εσωτερική αξιοπιστία των δηλώσεών της, ο λειτουργός έκρινε ότι τα λεγόμενά της ως προς τον σεξουαλικό της προσανατολισμό και τις προτιμήσεις της ήταν αντιφατικά και στερούνταν ευλογοφάνειας, καθώς, αφενός, ανέφερε ότι προτιμά τις γυναίκες, αλλά διατηρεί σχέση με άνδρα με τον οποίο απέκτησε παιδί, και αφετέρου, παρότι δήλωσε ότι αποδέχεται τον σεξουαλικό της προσανατολισμό, αναφέρθηκε μόνο σε ερωτικές σχέσεις με άνδρες. Ακολούθως, ο λειτουργός έκρινε ότι παρατηρείται έλλειψη ευλογοφάνειας και απουσία προσωπικού στοιχείου ως προς την περιγραφή του σεξουαλικού της προσανατολισμού, των σκέψεων και συναισθημάτων της, καθώς αναμενόταν από ένα αμφιφυλόφιλο άτομο να είναι σε θέση να περιγράψει την ανακάλυψη της σεξουαλικότητάς του και να εκθέσει τις σχετικές σκέψεις και συναισθήματα της.
Ως προς τη σχέση της με τη σύντροφο της, ο λειτουργός έκρινε ότι οι δηλώσεις της αιτήτριας ήταν επιφανειακές και στερούνταν προσωπικού στοιχείου, ενώ ως προς τις απαντήσεις της σχετικά με την έννοια ΛΟΑΤΚΙ και συναφείς οργανώσεις, έκρινε ότι, δεδομένου του μορφωτικού της επιπέδου, αναμενόταν να γνωρίζει βασικά στοιχεία επί του ζητήματος αυτού. Αναφορικά με το περιστατικό με τη μητέρα της, ο λειτουργός έκρινε ότι η αιτήτρια υπέπεσε σε αντιφάσεις και χρονικές ασυνέπειες, ιδίως ως προς τον τόπο διαμονής της έως την αναχώρηση της από τη χώρα, τη διάρκεια παραμονής της στην Abuja, καθώς και τις διαφοροποιημένες δηλώσεις της σε άλλα στάδια της διαδικασίας, τις οποίες δεν κατόρθωσε να εξηγήσει. Εν κατακλείδι, ο λειτουργός έκρινε ότι δεν διαφαίνονται αισθήματα διαφορετικότητας, ντροπής, απομόνωσης ή φόβου βλάβης λόγω του σεξουαλικού της προσανατολισμού.
Ως προς την εξωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού, ο λειτουργός, κατόπιν έρευνας σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης σχετικά με την ομοφυλοφιλία στη Νιγηρία και λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση των δηλώσεων της αιτήτριας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο εν λόγω ουσιώδης ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Κατόπιν, ο αρμόδιος λειτουργός προέβη στην αξιολόγηση του κινδύνου σε περίπτωση επιστροφής της αιτήτριας. Υπό το φως του μοναδικού αποδεκτού ισχυρισμού, ο οποίος αφορά τα προσωπικά στοιχεία της αιτήτριας, έκρινε ότι πρόκειται για υγιή, ενήλικη με μορφωτικό επίπεδο, χωρίς να παρουσιάζει στοιχεία ευαλωτότητας. Λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή Coker, της πολιτείας Lagos, ως τόπο συνήθους διαμονής της αιτήτριας, ο λειτουργός κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν συντρέχουν εύλογοι λόγοι ώστε να γίνει δεκτό ότι σε περίπτωση επιστροφής της, θα υποστεί δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης.
Κατά τη νομική ανάλυση στην οποία προέβη ο λειτουργός κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ισχυρισμοί της αιτήτριας δεν δύνανται να αποτελέσουν λόγο παραχώρησης καθεστώτος πρόσφυγα ή καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας, όπως προνοείται στα άρθρα 3 και 19 (1) και (2) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν.6(Ι)/2000. Περαιτέρω, εξετάζοντας τον πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη υπό το άρθρο 19(2)(γ) του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6(Ι)/2000, ο λειτουργός κατέληξε ότι στην χώρα καταγωγής της αιτήτριας δεν παρατηρείται ένοπλη σύρραξη. Ως εκ τούτου, κατέληξε ότι η αιτήτρια δεν δύναται να υπαχθεί ούτε σε καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας και συνεπώς, το αίτημά της απορρίφθηκε στο σύνολό του. Το περιεχόμενο της υπό αναφορά Έκθεσης-Εισήγησης υιοθετήθηκε από τον αρμόδιο, εξουσιοδοτημένο από τον Υπουργό Εσωτερικών, λειτουργό που εκτελεί καθήκοντα Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, ο οποίος και απέρριψε το αίτημα της αιτήτριας.
Στα πλαίσια εξέτασης της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, προχωρώ να εξετάσω κατ' ουσίαν το αίτημα της αιτήτριας λαμβάνοντας υπόψη βεβαίως όλα όσα τέθηκαν ενώπιον μου από τη συνήγορό της, αλλά και από τη συνήγορο που εκπροσωπεί τους καθ' ων η αίτηση. Με τον πρώτο ουσιώδη ισχυρισμό, ο οποίος ορθά έγινε αποδεκτός, δεν θεωρώ αναγκαίο να ασχοληθώ.
Ως προς τον δεύτερο ισχυρισμό της αιτήτριας περί του ότι έλκεται και από τα δύο φύλα, προτού προχωρήσω στην αξιολόγηση του θα πρέπει να επισημανθούν τα ακόλουθα: Σύμφωνα με το εγχειρίδιο της EUAA «Αξιολόγηση αποδεικτικών στοιχείων και αξιοπιστίας στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου», Δικαστική ανάλυση, 2018, σελίδες 204, 205 αναφέρεται ότι (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου):
«Όσον αφορά την αξιολόγηση της αξιοπιστίας, οι αιτήσεις που βασίζονται σε γενετήσιο προσανατολισμό ή ταυτότητα φύλου μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολες στον χειρισμό, επειδή οι λόγοι της αίτησης συνδέονται με ευαίσθητες και προσωπικές πτυχές της ιδιωτικής ζωής. Οι αιτούντες ενδέχεται να νιώθουν στιγματισμένοι, να ντρέπονται και/ή να αρνούνται την πραγματικότητα· ενδέχεται επίσης να έχουν υποστεί απόρριψη και/ή κακομεταχείριση από την οικογένεια και/ή την κοινότητά τους. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να καθιστούν δύσκολη για τους αιτούντες την αποκάλυψη των ουσιωδών πραγματικών περιστατικών με σαφή και συνεκτικό τρόπο και, ως εκ τούτου, τα αποδεικτικά στοιχεία που παρουσιάζουν μπορεί να γνωστοποιούνται με καθυστέρηση, να είναι ελλιπή και να περιέχουν ανακολουθίες
Ένα από τα μοντέλα που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, το μοντέλο DSSH υπ’ αριθ. 2 [Difference, Stigma, Shame, Harm (Διαφορά, Στίγμα, Ντροπή, Βλάβη)] ( 651), βασίζεται στην αντίληψη ότι υπάρχουν ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά ή στοιχεία τα οποία είναι πιθανό να είναι κοινά σε άτομα που αναγνωρίζουν ένα φύλο ή μια σεξουαλική ταυτότητα που δεν συνάδει με τις ετεροκανονικές κοινωνίες στις οποίες ζουν (όπου ο κανόνας είναι η ταύτιση του βιολογικού και του κοινωνικού φύλου και η ετεροφυλοφιλία). Το μοντέλο προτείνει μια διαρθρωμένη μεθοδολογία για την αξιολόγηση αιτήσεων, η οποία βασίζεται στο φύλο και στη σεξουαλική ταυτότητα……………………
[…….]
Η έννοια της βλάβης στο μοντέλο αυτό αναδεικνύει επίσης διαδικαστικούς παράγοντες οι οποίοι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε σχέση με άτομα τα οποία ενδέχεται να μην μπόρεσαν να μιλήσουν ποτέ ανοικτά σε κανέναν για την ταυτότητά τους, για τα οποία η ταυτότητά τους υπήρξε πηγή στίγματος και δυνητικής βλάβης, και τα οποία ενδέχεται να μη γνωρίζουν τα δικαιώματά τους όσον αφορά τον γενετήσιο προσανατολισμό και/ή την ταυτότητα φύλου στο πλαίσιο της αίτησης ασύλου ( 652). Όπως αναφέρεται στην έκθεση Beyond proof: Η ύπαρξη ή μη ορισμένων στερεοτυπικών συμπεριφορών ή εμφανίσεων δεν θα πρέπει να αποτελεί βάση για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο αιτών έχει ή δεν έχει ορισμένο γενετήσιο προσανατολισμό και/ή ορισμένη ταυτότητα φύλου. Δεν υπάρχουν καθολικά χαρακτηριστικά ή ιδιότητες που τυποποιούν τα άτομα ΛΟΑΔΜ (λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλα, διεμφυλικά και μεσοφυλικά άτομα), όπως δεν υπάρχουν και για τα ετεροφυλόφιλα άτομα. Οι εμπειρίες της ζωής τους μπορεί να διαφέρουν σημαντικά, ακόμη και αν προέρχονται από την ίδια χώρα[1]».
Η εφαρμογή του ανωτέρω μεθοδολογικού εργαλείου (DSSH) έχει δεχθεί κριτική ειδικά όταν δεν χρησιμοποιείται ορθά με αποτέλεσμα να ενισχύονται τα στερεότυπα. Το εν λόγω μεθοδολογικό εργαλείο χρησιμοποιείται από διάφορες χώρες, κράτη-μέλη, την EUAA καθώς και από την UNHCR και τον ΔΟΜ στο υλικό κατάρτισης τους για τις αιτήσεις που βασίζονται στον γενετήσιο προσανατολισμό και στην ταυτότητα φύλου[2]. Επισημαίνεται, ωστόσο, πως ο τρόπος που βιώνει κάθε πρόσωπο τον σεξουαλικό του προσανατολισμό είναι υποκειμενικός και εξαρτάται από την προσωπική ιστορία του ατόμου, τον πολιτισμό και την κοινωνικοοικονομική του κατάσταση[3].
Παραθέτω επίσης σχετικό απόσπασμα από την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απόφαση της υπόθεσης υπ’αριθμόν C-148/13 - C-150/13, A. B. C. ημερομηνίας 2/12/14, όπου αποφασίστηκαν τα πιο κάτω (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου):
«61. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 2004/83 επιβάλλει στις αρμόδιες αρχές την υποχρέωση να προβαίνουν στην αξιολόγησή τους συνεκτιμώντας την ατομική κατάσταση και τις προσωπικές περιστάσεις του αιτούντος και ότι το άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2005/85 απαιτεί από τις ίδιες αυτές αρχές να διεξάγουν τη συνέντευξη συνεκτιμώντας τις προσωπικές ή γενικές συνθήκες που περιβάλλουν την αίτηση ασύλου.
62. Μολονότι η υποβολή ερωτήσεων που αφορούν στερεοτυπικές αντιλήψεις ενδέχεται να συνιστά χρήσιμο στοιχείο στη διάθεση των αρμόδιων αρχών προκειμένου να προβούν στη σχετική αξιολόγηση, εντούτοις η εκτίμηση των αιτήσεων για την παροχή του καθεστώτος πρόσφυγα η οποία στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο σε στερεοτυπικές αντιλήψεις συνδεόμενες με τους ομοφυλόφιλους δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των διατάξεων που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη, στο μέτρο που δεν παρέχει στις εν λόγω αρχές τη δυνατότητα να λάβουν υπόψη την ατομική κατάσταση του οικείου αιτούντος άσυλο.»
Το μοντέλο DSSH, αν και παρέχει μία οργανωμένη μέθοδο ανάλυσης, δεν μπορεί να αντανακλά πάντα με ακρίβεια τα βιώματα του κάθε αιτητή, ιδιαίτερα αν δεν λαμβάνει υπόψη τη διαφορετικότητα του πολιτισμικού και κοινωνικού υποβάθρου και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Γι’ αυτό το λόγο μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αξιολόγησης αλλά δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική βάση για την εξέταση ενός αιτήματος. Η αξιοπιστία ενός ατόμου που προβάλλει ισχυρισμούς για το σεξουαλικό προσανατολισμό πρέπει να κρίνεται με ευρύτερα αποδεκτά κριτήρια, καθώς δεν υπάρχει ένας καθολικός τρόπος για να προσδιοριστεί η ΛΟΑΤΚΙ ταυτότητα. Έτσι η ύπαρξη ή η έλλειψη συγκεκριμένων χαρακτηριστικών ή εμπειριών που συχνά συνδέονται με τη σεξουαλική ταυτότητα, δεν μπορεί να θεωρείται καθοριστικός παράγοντας στην εκτίμηση του σεξουαλικού προσανατολισμού κάποιου. Επομένως κάθε περίπτωση αξιολογείται με βάση τα ατομικά δεδομένα και τις ιδιαίτερες συνθήκες του αιτητή χρησιμοποιώντας βεβαίως τους κοινώς αποδεκτούς δείκτες αξιοπιστίας.
Παρατηρώ πως ο αρμόδιος λειτουργός ακολούθησε τα στάδια διερεύνησης του μοντέλου «DSSH», αλλά αξιολόγησε ορθά τα κριτήρια του ανωτέρω μοντέλου στη βάσει των δηλώσεων της αιτήτριας, έχοντας θέσει στην αιτήτρια επαρκή αριθμό ερωτήσεων (τόσο ανοικτού, όσο και κλειστού τύπου) και δίνοντάς του τη δυνατότητα να αναπτύξει τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τα βιώματα του καθώς και να αποσαφηνίσει περαιτέρω τους ισχυρισμούς της. Παρόλο που δεν αναμένεται από την αιτήτρια να υπεισέλθει σε πολύ προσωπικές και ευαίσθητες πληροφορίες, τα όσα παρέθεσε σχετικά με τον υπό κρίση ισχυρισμό της ορθώς κρίθηκαν ότι προβλήθηκαν με αόριστο και μη συνεπή τρόπο ενώ εξέλειπαν από την αφήγηση της συγκεκριμένες πληροφορίες από τις οποίες θα προέκυπτε ο βιωματικός και προσωπικός χαρακτήρας όσων εξιστόρησε, λαμβάνοντας δε υπόψη στα ανωτέρω και τις προσωπικές περιστάσεις της, το πολιτιστικό, και εκπαιδευτικό του υπόβαθρο.
Ακολούθως, θα συμφωνήσω με τα ευρήματα του αρμόδιου λειτουργού της Υπηρεσίας Ασύλου περί αναξιοπιστίας της αιτήτριας ως προς τον δεύτερο ουσιώδη ισχυρισμό. Οι αναφορές της αιτήτριας ήταν γενικόλογες και δεν τεκμηρίωσαν τον σεξουαλικό της προσανατολισμό, εφόσον τα όσα ανέφερε δεν διαφαίνεται να είναι αποτέλεσμα βιωματικών περιστατικών. Οι αναφορές της για το ότι κινδυνεύει η ζωή της παρέμειναν ατεκμηρίωτες και ασαφείς. Κατά συνέπεια, η εσωτερική αξιοπιστία του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού δεν τεκμηριώνεται.
Αναφορικά με την εξωτερική αξιοπιστία του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού περί σεξουαλικού προσανατολισμού και μεταχείρισης από την οικογένεια της, εξωτερική πηγή πληροφόρησης αναφέρει ότι η νομοθεσία της Νιγηρίας ποινικοποιεί τις σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, τους γάμους μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, καθώς και την εγγραφή ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεων. Οι ποινές περιλαμβάνουν μέγιστη καταδίκη έως και 14 έτη φυλάκισης. Σε επίπεδο πολιτειών, οι σεξουαλικές δραστηριότητες μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου ποινικοποιούνται μέσω διαφόρων νόμων, συμπεριλαμβανομένου του νόμου της Σαρία, με μέγιστη ποινή τον θάνατο διά λιθοβολισμού.[4] Άλλη πηγή πληροφόρησης αναφέρει ότι η ομοφυλοφιλία αποτελεί ταμπού και τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα υφίστανται διακρίσεις στη νιγηριανή κοινωνία. Οι ομοφυλοφιλικές πράξεις τιμωρούνται τόσο βάσει του κοσμικού όσο και του νόμου της Σαρία. Οι συλλήψεις σε εκδηλώσεις LGBTIQ, όπως «γάμοι ομοφυλόφιλων», δεν είναι ασυνήθιστες στη Νιγηρία.[5] Σε έκθεση της οργάνωσης «Πρωτοβουλία για Ίσα Δικαιώματα» (The Initiative for Equal Rights - TIERs) του 2019 αναφορικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη βάση του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου στη Νιγηρία, αναφέρεται ότι, oι γυναίκες ΛΟΑΤΚΙ υφίστανται σεξουαλική παρενόχληση από μέλη της οικογένειας και φίλους. Υφίστανται βιασμό με σκοπό να «μετατραπούν» σε ετεροφυλόφιλες. Ορισμένες εξαναγκάζονται σε γάμους, καθώς οι οικογένειες πιστεύουν ότι αυτό θα προστατεύσει την εικόνα τους, αφήνοντας τις γυναίκες αυτές μόνιμα δυστυχισμένες και ψυχολογικά τραυματισμένες.[6]
Από τις πιο πάνω πληροφορίες συμπεραίνεται πως τα ομοφυλόφιλα άτομα στη χώρα καταγωγής της αντιμετωπίζουν διακρίσεις, περιορισμούς και δυσκολίες. Επιπρόσθετα, από την έρευνα διαπιστώθηκε πως στη Νιγηρία υπάρχει συγκεκριμένη νομοθεσία η οποία ποινικοποιεί τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις. Από την αξιολόγηση της εσωτερικής και της εξωτερικής αξιοπιστίας των ισχυρισμών της αιτήτριας διαφαίνεται πως δεν κατάφερε να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό της περί του σεξουαλικού της προσανατολισμού και του φόβου δίωξής του επί τούτου, αφ’ ης στιγμής η εσωτερική αξιοπιστία των δηλώσεων της, σε ένα τόσο προσωπικό ισχυρισμό δεν έχει θεμελιωθεί ο δεύτερος ουσιώδης ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Σημειώνεται ότι ούτε κατά την ενώπιον μου διαδικασία αλλά και ούτε μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης προσέθεσε άλλα στοιχεία και/ή πληροφορίες που να ανατρέπουν την αξιολόγηση των καθ' ων η αίτηση και να τεκμηριώνουν το αίτημά της. Οι ασάφειες που εντοπίστηκαν τέθηκαν ενώπιον της αιτήτρας και είχε τη δυνατότητα στην ενώπιον μου διαδικασία με το ορθό δικονομικό διάβημα, να καλύψει τα κενά, τις ανακρίβειες, τις αντιφάσεις και τις αοριστίες που προέβη κατά το αφήγημά της. Παρόλα αυτά η αιτήτρια σε ουδεμία ενέργεια προέβη προς την κατεύθυνση αυτή, ούτε προσκόμισε νεότερα στοιχεία ή ισχυρισμούς. Όπως αναλύω ανωτέρω, το αφήγημα της αιτήτριας δεν παρατέθηκε με λεπτομέρεια και δεν πρόβαλε ισχυρισμούς ικανούς να στοιχειοθετήσουν την ανάγκη χορήγησης καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
Όλο το πιο πάνω ιστορικό στο οποίο στηρίζεται το αίτημα διεθνούς προστασίας που υπέβαλε η αιτήτρια δεν παρουσιάζει οποιοδήποτε βάσιμο και δικαιολογημένο φόβο δίωξης στη χώρα καταγωγής της. Το άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 προβλέπει πως (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου): «Ως πρόσφυγας αναγνωρίζεται το πρόσωπο που, λόγω βάσιμου φόβου καταδίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας της ιθαγενείας του και δεν είναι σε θέση, ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο, να χρησιμοποιήσει την προστασία της χώρας αυτής […]».
Είναι ξεκάθαρο τόσο από το άρθρο 3 του Ν.6(Ι)/2000, όσο και από το άρθρο 1 Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, πως για να αναγνωριστεί πρόσωπο ως πρόσφυγας, θα πρέπει να αποδεικνύεται βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης, του οποίου τόσο το υποκειμενικό, όσο και το αντικειμενικό στοιχείο, πρέπει να εκτιμηθούν από το αρμόδιο όργανο προτού καταλήξει σε απόφαση (Βλ. σχ. παρ.37 και 38 του Εγχειριδίου για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων, της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών).
Ως νομολογιακά έχει κριθεί, γενικοί και αόριστοι ισχυρισμοί, καθώς και ισχυρισμοί για κίνδυνο ζωής χωρίς στοιχειοθετημένες και τεκμηριωμένες αναφορές, δεν θεμελιώνουν βάσιμο φόβο δίωξης ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης, ώστε να ισοδυναμεί με εκείνη της προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση και δεν στοιχειοθετεί περιστάσεις, οι οποίες λαμβανομένης υπόψη της εξατομικευμένης κατάστασης της αιτήτριας να συνιστούν απειλή έτσι ώστε ευλόγως να δύναται να θεωρηθεί ότι η αιτήτρια έχει βάσιμο φόβο δίωξης (βλ. απόφασή στην υπόθεση υπ' αριθμόν 121/20, A.S.R. v. Κυπριακή Δημοκρατία, ημερομηνίας 31/7/2020).
Βάσει της ανωτέρω ανάλυσης στο σύνολό της, κρίνω ότι δεν υπάρχει κάποιος βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης της αιτήτριας σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής της. Κατά συνέπεια, προκύπτει πως ορθά αποφασίστηκε από την Υπηρεσία Ασύλου, ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπο της αιτήτριας εκείνα τα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία που στοιχειοθετούν δικαιολογημένο φόβο δίωξης σύμφωνα με το άρθρο 3(1) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχω αναλύσει ανωτέρω, ορθά κρίθηκε από τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου ότι δεν στοιχειοθετούνται ούτε οι προϋποθέσεις του άρθρου 19 του Ν. 6(Ι)/2000, για να παρασχεθεί στην αιτήτρια το καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αναφορικά με τον κίνδυνο να υποστεί σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής της.
Για τη διαπίστωση αυτού του πραγματικού κινδύνου θα πρέπει να υπάρχουν, όπως ρητά προνοεί το άρθρο 19(1), του Ν. 6(Ι)/2000, «ουσιώδεις λόγοι». Περαιτέρω, σοβαρή βλάβη ή σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη κατά το εδάφιο (2) του άρθρου 19, του Ν. 6 (Ι)/2000 σημαίνει κίνδυνο αντιμετώπισης θανατικής ποινής ή εκτέλεσης βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας ή να υπάρχει σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης (Βλ. Galina Bindioul v. Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων, Υποθ. Αρ. 685/2012, ημερομηνίας 23/04/13 και Mushegh Grigoryan κ.α. v. Κυπριακή Δημοκρατία, Υποθ. Αρ. 851/2012, ημερομηνίας 22/9/2015), ECLI:CY:AD:2015:D619, ECLI:CY:AD:2015:D619).
Ο αρμόδιος λειτουργός, διεξήγαγε έρευνα για την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο διαμονής της αιτήτριας, από την οποία προέκυψε ότι δεν υφίστατο εύλογη πιθανότητα η αιτήτρια να αντιμετώπιζε δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Ως εκ τούτου, κρίθηκε πως δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για παραχώρηση καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας. Σε κάθε περίπτωση, διεξήγαγα περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο συνήθους διαμονής της αιτήτριας, σε πρόσφατες πηγές πληροφόρησης, στα πλαίσια βεβαίως της ex nunc δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου και προς εκπλήρωση της υποχρέωσης του Δικαστηρίου για έλεγχο της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Αναφορικά με την επικρατούσα κατάσταση στη χώρα καταγωγής της αιτήτριας, επικαιροποιημένες πηγές πληροφόρησης αναφέρουν ότι, η Νιγηρία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια σειρά ταυτόχρονων προκλήσεων ασφάλειας,[7] καθεμία από τις οποίες είναι πολυδιάστατη και συνιστά σοβαρή απειλή για τη σταθερότητα της χώρας. Οι προκλήσεις αυτές έχουν διατηρήσει τη χώρα σε κατάσταση κρίσης ασφάλειας κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.[8]
Αναφορικά με την κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή συνήθους διαμονής της αιτήτριας, ήτοι στην περιοχή Coker της πολιτείας Lagos, εξωτερικές πηγές πληροφόρησης αναφέρουν ότι τον Μάιο του 2025, η Punch χαρακτήρισε την πολιτεία Lagos ως «εστία» για τις αιρέσεις και την εγκληματικότητα, συμπεριλαμβανομένων ένοπλων ληστειών, εγκλημάτων που σχετίζονται με ναρκωτικά, κλοπών οχημάτων και απαγωγών.[9] Σύμφωνα με κυβερνητικά δεδομένα, οι Ikeja, Lagos Island και Lekki ήταν οι «τρεις περιοχές με την υψηλότερη εγκληματικότητα» στην πολιτεία κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2024 - Μαΐου 2025.[10] Παρομοίως, ήδη από την αρχή της περιόδου αναφοράς, η Vanguard παρέθεσε τον πολιτειακό επίτροπο αστυνομίας, ο οποίος περιέγραψε την πίστη σε αιρέσεις, τις ληστείες σε συνθήκες κυκλοφοριακής συμφόρησης και τις απαγωγές ως τα «κυρίαρχα εγκλήματα» στην πολιτεία Lagos.[11] Η The Nation επισήμανε αύξηση εγκληματικών δραστηριοτήτων όπως απαγωγές, ληστείες, βίαιες συγκρούσεις και δολοφονίες, ιδίως στις περιοχές Lagos Island, Lekki και Okota[12].
Όσον αφορά τη βία που συνδέεται με λατρευτικές/συμμοριακές ομάδες, έκθεση του Ιουλίου 2025 από το SBM περιέγραψε το Lagos ως «επίκεντρο πολέμου συμμοριών»[13] και «εστία»[14] για τις ομάδες Black Axe και Eiye, οι οποίες μάχονται για την επικράτηση και τον έλεγχο της εγκληματικότητας στην πολιτεία.[15] Άλλες ομάδες που δραστηριοποιούνται στην πολιτεία Lagos περιλαμβάνουν τους Buccaneers,[16] καθώς και «συμμορίες δρόμου», όπως οι Kesari και Idi-Araba Boys,[17] και οι Awawa Boys.[18] Πολλές πηγές ανέφεραν ότι παιδιά και ανήλικοι στρατολογούνται σε τέτοιες συμμορίες[19] και εμπλέκονται σε βία που σχετίζεται με αυτές.[20]
Όπως αναφέρεται σε πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας για το Άσυλο, αναφορικά με την πολιτεία Lagos, κατά την περίοδο 1 Ιανουαρίου 2024 - 31 Αυγούστου 2025, το ACLED κατέγραψε 185 περιστατικά ασφάλειας στην πολιτεία Lagos, τα οποία οδήγησαν σε 150 θανάτους. Από αυτά τα περιστατικά, 98 καταγράφηκαν ως μάχες (η πλειονότητά τους με εμπλοκή λατρευτικών/συμμοριακών ομάδων), 40 ως ταραχές και 47 ως περιστατικά βίας κατά αμάχων. Περιστατικά ασφάλειας καταγράφηκαν από το ACLED και στις 20 LGAs της πολιτείας. Ο μεγαλύτερος αριθμός καταγράφηκε στην Alimosho LGA (33 περιστατικά), ακολουθούμενη από την Ojo (29), την Ikorodu (18) και τις Ikeja και Eti-Osa LGAs (από 10 περιστατικά η καθεμία).
Μη ταυτοποιημένες ένοπλες ομάδες και πολιτοφυλακές λατρευτικών/συμμοριακών οργανώσεων, καθώς και αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις ενεπλάκησαν στην πλειονότητα των περιστατικών που κατηγοριοποιήθηκαν ως βία κατά αμάχων. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι δεν ανευρεθήκαν πληροφορίες για ζημιές σε υποδομές που σχετίζονται με συγκρούσεις ή για εκτοκισμό και μετακίνηση πληθυσμών.[21] Με βάση άλλες διαθέσιμες πηγές, αρκετά βίαια περιστατικά που αφορούσαν συγκρούσεις μεταξύ αντίπαλων λατρευτικών/συμμοριακών ομάδων αναφέρθηκαν σε ολόκληρη την πολιτεία Lagos κατά την περίοδο αναφοράς, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών και τραυματισμών.[22]
Σύμφωνα με προσαρμοσμένη έρευνα στη βάση δεδομένων του ACLED για την πληρότητα της έρευνας κατά το προηγούμενο έτος (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης το έτος 2026) σημειώθηκαν 173 περιστατικά ασφαλείας στη πολιτεία Lagos, οδηγώντας σε 93 ανθρώπινες απώλειες.[23] Να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός της πολιτείας Lagos το 2022 ανερχόταν σε 13,491,800 κατοίκους.[24]
Αποτιμώντας τα προαναφερόμενα δεδομένα, δεν καταδεικνύεται εύλογη πιθανότητα η αιτήτρια να αντιμετωπίσει κατά την επιστροφή της κίνδυνο σοβαρής βλάβης, καθότι η συχνότητα περιστατικών ασφαλείας στον τελευταίο τόπο συνήθους διαμονής όπου αναμένεται να επιστρέψει, δεν είναι τέτοιας έντασης ώστε να διατρέχει κίνδυνο εξαιτίας και μόνο της παρουσίας της εκεί να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή της. Εξετάζοντας περαιτέρω τις προσωπικές περιστάσεις της αιτήτριας, παρατηρώ ότι αυτή είναι ενήλικας υγιής, πλήρως ικανός προς εργασία, χωρίς στοιχεία ευαλωτότητας, με ικανοποιητικό μορφωτικό επίπεδο και με υποστηρικτικό/οικογενειακό δίκτυο στη χώρα καταγωγής του. Η αιτήτρια δεν έχει θέσει οποιαδήποτε ατομικά χαρακτηριστικά στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, που να υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει τεθεί με οποιονδήποτε τρόπο σε δυσμενή θέση ή σε κίνδυνο δίωξης ή βλάβης.
Κατά πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δέουσα έρευνα κρίνεται από το Δικαστήριο ότι έγινε, όταν το αρμόδιο όργανο εξετάζει κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός (Βλ. Motorways Ltd v. Υπουργού Οικονομικών (1999) 3ΑΑΔ 447). Ορθή και πλήρης έρευνα θεωρείται αυτή που εκτείνεται στη διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων της υπόθεσης (Βλ. Νικολαΐδη v. Μηνά (1994) 3ΑΑΔ 321, Τουσούνα ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2 Α.Α.Δ. 120). Η έκταση της έρευνας εξαρτάται πάντοτε από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης (Βλ. Δημοκρατία v. Ευαγγέλου κ.α. (2013) 3ΑΑΔ 414) και το αρμόδιο όργανο οφείλει να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του για επαρκή και/ή δέουσα έρευνα.
Οι καθ' ων η αίτηση συνεκτίμησαν και αξιολόγησαν όλα τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους προτού καταλήξουν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ενόψει των ισχυρισμών που πρόβαλε η αιτήτρια, προέβησαν στη δέουσα υπό τις περιστάσεις έρευνα. Από τα στοιχεία του φακέλου που έχω ενώπιον μου, μπορεί να λεχθεί ότι αυτά βρίσκονται αναπόφευκτα πίσω από την προσβαλλόμενη απόφαση και ούτως ή άλλως διαφαίνεται η αιτιολογία της απόφασης και από το κείμενό της (Ηλιόπουλος ν. Α.Η.Κ., Α.Ε. 2452, ημερομηνίας 21.7.2000, Χρυστάλλα Συμεωνύδου κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Προσφυγή αρ. 911/93 κ.α., ημερ. 18.4.97). Από όσα έχω επεξηγήσει ανωτέρω προκύπτει ότι, το αρμόδιο όργανο έλαβε δεόντως και επαρκώς αιτιολογημένη απόφαση. Συνεπώς, ο ισχυρισμός των ευπαίδευτων συνηγόρων της αιτήτριας περί έλλειψης δέουσας έρευνας των στοιχείων που σχετίζονται με την προσβαλλόμενη απόφαση και η μη επαρκής αιτιολόγηση της απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου, απορρίπτεται στο σύνολό του.
Κατά το στάδιο των διευκρινίσεων η κυρία Ιωάννου ανέφερε πως παρόλο που δεν είναι διάδικος στην ενώπιον μου διαδικασία το ανήλικο τέκνο της αιτήτριας και παρόλο που δεν δικογραφείται ούτε προωθείται οποιοσδήποτε συγκεκριμένος ισχυρισμός επι τούτου, διεξήγαγε έρευνα από την οποία προέκυψε ότι ο σύντροφος της αιτήτριας και πατέρας του ανήλικου τέκνου της, ήταν αιτητής διεθνούς προστασίας ο οποίος καταχώρησε προσφυγή στο Δικαστήριο αμφισβητώντας την απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου στα πλαίσια της οποίας εκδόθηκε απορριπτική απόφαση του Δικαστηρίου, στην προσφυγή υπ’αριθμόν 1974/22 ημερομηνίας 06/02/2023.
Από τον διοικητικό φάκελο στο ερυθρό 37 προκύπτει πιστοποιητικό γέννησης του ανήλικου τέκνου. Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη ότι ο πατέρας του ανήλικου τέκνου είναι Νιγηριανός και έχει ήδη απορριφθεί το αίτημά του και έχοντας κατά νου πως η αιτήτρια κατάγεται από τη Νιγηρία και εκεί θα επιστρέψει και προσμετρώντας ότι η Νιγηρία έχει κριθεί ασφαλής χώρα, δεν διακρίνω να υπάρχει οποιοδήποτε πρόβλημα σε περίπτωση επιστροφής τους, εφόσον ο Υπουργός Εσωτερικών στα πλαίσια των εξουσιών του δυνάμει του άρθρου 12 Β τρις του περί Προσφύγων Νόμου (Ν. 6 (Ι)/2000) με την ΚΔΠ 145/2025, καθόρισε τη χώρα καταγωγής της αιτήτριας ως ασφαλή χώρα ιθαγένειας, εφόσον ικανοποιήθηκε βάσει της νομικής κατάστασης, της εφαρμογής του δικαίου στο πλαίσιο δημοκρατικού συστήματος και των γενικών πολιτικών συνθηκών, ότι στην οριζόμενη χώρα γενικά και μόνιμα δεν υφίστανται πράξεις δίωξης σύμφωνα με το άρθρο 3Γ, ούτε βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία, ούτε απειλή η οποία προκύπτει από τη χρήση αδιάκριτης βίας σε κατάσταση διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύγκρουσης.
Στην αιτιολογική σκέψη υπ΄ αριθμόν 18 της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας, προβλέπεται πως «Το «μείζον συμφέρον του παιδιού» θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα των κρατών μελών κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1989 για τα δικαιώματα του παιδιού.».
Επιπρόσθετα, το άρθρο 10 (1Α) του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 προβλέπει πως «Το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού αποτελεί πρωταρχικό μέλημα κατά την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος Νόμου οι οποίες αφορούν τη διεθνή προστασία και τους ανηλίκους.». Σε όλες τις ενέργειες που σχετίζονται με τα παιδιά πρέπει να γίνεται αξιολόγηση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού προτού ληφθεί απόφαση η οποία δύναται να τα επηρεάσει (βλ.απόφαση του ΕΔΔΑ no. 8687/08, Rahimi vs. Ελλάδας, ημερομηνίας 5/7/2011).
Λαμβάνοντας υπόψη και το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου τέκνου, κρίνω ότι η προσαρμογή στο περιβάλλον της χώρας καταγωγής των αιτητών σε περίπτωση επιστροφής τους, θα είναι ομαλή και δεν θα έχει αρνητική επίδραση στην ευημερία του παιδιού. Σημειώνεται ότι το παιδί βρίσκεται σε νηπιακή ηλικία, διαμένει με τους γονείς του οπότε δεν αναμένεται να αντιμετωπίσει ιδιαίτερες δυσκολίες όσον αφορά τη γλωσσική επικοινωνία, την σχολική ένταξη, την κοινωνική και προσωπική του ανάπτυξη και την πολιτισμική προσαρμογή. Κατά συνέπεια, δεν διαφαίνεται να δημιουργείται οποιοδήποτε πρόβλημα ούτε έχει παρουσιαστεί οτιδήποτε σχετικό ενώπιον μου.
Με βάση λοιπόν το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι το αίτημα της αιτήτριας εξετάστηκε με επάρκεια και επιμέλεια σε όλα τα στάδια και υπήρξε επαρκής αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Το περιεχόμενο της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία συμπληρώνεται από την αιτιολογημένη Έκθεση-Εισήγηση της αρμόδιας λειτουργού, στην οποία εκτίθενται λεπτομερώς οι λόγοι της απόρριψης του αιτήματος, αποκαλύπτει ότι η απόφασή της είναι απόλυτα ορθή και στα πλαίσια της σχετικής νομοθεσίας και των εξουσιών του αρμόδιου οργάνου.
Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται, με έξοδα €1000 υπέρ των καθ' ων η αίτηση, και εναντίον της αιτήτριας.
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
[1] EUAA, Δικαστική ανάλυση, Αξιολόγηση αποδεικτικών στοιχείων και αξιοπιστίας στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, Έκδοση 2018, https://euaa.europa.eu/sites/default/files/publications/EASO-Evidence-and-Credibility-Assessment-JA-EL.pdf
[2] EUAA, Evidence and credibility assessment in the context of the Common European Asylum System, Judicial analysis, Second edition, σελ.265, σημείωση 870, February 2023, https://euaa.europa.eu/sites/default/files/publications/2023-02/Evidence_credibility_judicial_analysis_second_edition.pdf
[3] EUAA, Evidence and credibility assessment in the context of the Common European Asylum System, Judicial analysis, Second edition, σελ.266, February 2023, https://euaa.europa.eu/sites/default/files/publications/2023-02/Evidence_credibility_judicial_analysis_second_edition.pdf
[4] Human Rights Watch, Nigeria Events of 2024, Ιανουάριος 2025, διαθέσιμο σε: https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/nigeria#e81181
[5] BAMF – Federal Office for Migration and Refugees (Germany) (Author): Briefing Notes (KW36/2023), Σεπτέμβριος 2023, διαθέσιμο σε: https://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/EN/Behoerde/Informationszentrum/BriefingNotes/2023/briefingnotes-kw36-2023.pdf?__blob=publicationFile&v=3
[6] The Initiative for Human Rights, Human Rights Violations Report, 2019, σελ. 25, διαθέσιμο σε: https://theinitiativeforequalrights.org/wp-content/uploads/2024/11/2019-Human-Rights-Violations-Reports-Based-on-SOGI.pdf
[7] International Crisis Group, Restoring Nigeria’s Leadership for Regional Peace and Security, Δεκέμβριος 2024, σελ. 8, διαθέσιμο σε: https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/2024-12/b203-nigeria-leadership.pdf
[8] Aboh, A., Nigeria’s security problems deepen as Anglophone insurgency in Cameroon spills across border, The Conversation, Φεβρουάριος 2024, διαθέσιμο σε: https://theconversation.com/nigerias-security-problems-deepen-as-anglophone-insurgency-in-cameroon-spills-across-border-223078
[9] Punch, Sanwo-Olu, crush the cultism menace, Μάιος 2025, διαθέσιμο σε: https://punchng.com/sanwo-olu-crush-the-cultism-menace/
[10] Guardian (The) Nigeria, LASG says Ikeja, Lagos Island, Lekki top state’s crime locations, Μάιος 2025, διαθέσιμο σε: https://guardian.ng/news/lasg-says-ikeja-lagos-island-lekki-top-states-crime-locations/
[11] Vanguard, Three cult leaders, four others nabbed in Lagos, Ιανουάριος 2024, διαθέσιμο σε: https://www.vanguardngr.com/2024/01/three-cult-leaders-four-others-nabbed-in-lagos/
[12] Nation (The), Securing Lagos State, Φεβρουάριος 2024, διαθέσιμο σε: https://thenationonlineng.net/securing-lagos-state/
[13] SBM Intelligence, Gangster’s Paradise: Nigeria’s Restive Youth Gang Crisis, 2020-2025, Ιούλιος 2025, σελ. 19, διαθέσιμο σε: https://www.sbmintel.com/wp-content/uploads/2025/06/202507_Gangsters-Paradise.pdf
[14] SBM Intelligence, Gangster’s Paradise: Nigeria’s Restive Youth Gang Crisis, 2020-2025, Ιούλιος 2025, σελ. 4, διαθέσιμο σε: https://www.sbmintel.com/wp-content/uploads/2025/06/202507_Gangsters-Paradise.pdf
[15] SBM Intelligence, Gangster’s Paradise: Nigeria’s Restive Youth Gang Crisis, 2020-2025, Ιούλιος 2025, σελ. 21, διαθέσιμο σε: https://www.sbmintel.com/wp-content/uploads/2025/06/202507_Gangsters-Paradise.pdf
[16] Guardian (The) Nigeria, Anxiety over death of three in Lagos estate cult war, Ιανουάριος 2025, διαθέσιμο σε: https://guardian.ng/news/nigeria/metro/anxiety-over-death-of-three-in-lagos-estate-cult-war/
[17] SBM Intelligence, Gangster’s Paradise: Nigeria’s Restive Youth Gang Crisis, 2020-2025, Ιούλιος 2025, σελ. 8, διαθέσιμο σε: https://www.sbmintel.com/wp-content/uploads/2025/06/202507_Gangsters-Paradise.pdf
[18] SBM Intelligence, Gangster’s Paradise: Nigeria’s Restive Youth Gang Crisis, 2020-2025, Ιούλιος 2025, σελ. 8, διαθέσιμο σε: https://www.sbmintel.com/wp-content/uploads/2025/06/202507_Gangsters-Paradise.pdf
[19] Guardian (The) Nigeria, Taming menace of cultism in primary, secondary schools, Ιούλιος 2025, διαθέσιμο σε: https://guardian.ng/features/education/taming-menace-of-cultism-in-primary-secondary-schools-2/
[20] Guardian (The) Nigeria, Lagos Assembly summons CP, others over renewed cult violence in Mushin, Ιούνιος 2025, διαθέσιμο σε: https://guardian.ng/news/nigeria/metro/lagos-assembly-summons-cp-others-over-renewed-cult-violence-in-mushin/
[21] EUAA, Nigeria: Security Situation, Νοέμβριος 2025, σελ. 179-180, διαθέσιμο σε: https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/publications/2025-11/2025_11_EUAA_COI_Report_Nigeria_Security_Situation_1.pdf
[22] Guardian, Two dead as cultists clash in Lagos community, Σεπτέμβριος 2025, διαθέσιμο σε: https://guardian.ng/news/nigeria/metro/two-dead-as-cultists-clash-in-lagos-community/ ; TVC News, Police Arrest Five Suspects In Lagos Violent Cult Clash, Οκτώβριος 2025, διαθέσιμο σε: https://www.tvcnews.tv/police-arrest-five-suspects-in-lagos-violent-cult-clash/#google_vignette; Daily Post, One feared dead as rival cult groups clash in Lagos, Δεκέμβριος 2025, διαθέσιμο σε: https://dailypost.ng/2025/12/04/one-feared-dead-as-rival-cult-groups-clash-in-lagos/
[23] ACLED Explorer, προσαρμοσμένη έρευνα, διαθέσιμο σε: https://acleddata.com/platform/explorer
[24] City Population, διαθέσιμο σε: https://www.citypopulation.de/en/nigeria/admin/NGA025__lagos/
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο