ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υπόθεση Αρ. ΔΔΠ 74/2019
5 Οκτωβρίου, 2026
[X. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
B.A.
Αιτητή
-και-
Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω
Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ’ ων η αίτηση
……………………………………………………………………
Νικολέττα Χαραλαμπίδου, Δικηγόρος για τον αιτητή
Πηνελόπη Χαραλάμπους, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους καθ’ ων η αίτηση
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Με απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου ημερομηνίας 9/12/2024, η υπό τον άνω αριθμό και τίτλο προσφυγή οδηγήθηκε σε επιτυχία και η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώθηκε, σύμφωνα με το αιτητικό Α και στο μέτρο που αφορά την απόφαση αποκλεισμού του αιτητή εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Τα αιτητικά Β, Γ και Δ έκρινα ότι δεν ήταν αναγκαίο να εξεταστούν, εφόσον ούτως ή άλλως η εξέτασή τους προωθήθηκε εναλλακτικά ενώπιον του Δικαστηρίου από την ευπαίδευτη συνήγορο του αιτητή.
Εναντίον της πιο πάνω απόφασης ασκήθηκε από τους καθ’ ων η αίτηση, η Έφεση υπ’αριθμόν 12/2025, Κυπριακή Δημοκρατία, μέσω Υπηρεσίας Ασύλου ν. Β.Α., επί της οποίας το Διοικητικό Εφετείο εξέδωσε απόφαση στις 18/12/2025 (στο εξής: «B.A.»). Με την απόφαση εκείνη, η υπόθεση παραπέμφθηκε στο παρόν Δικαστήριο για εκ νέου εξέταση, ώστε να ασκηθεί η πλήρης δικαιοδοσία που προβλέπει το άρθρο 11 του περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018, Ν. 73(Ι)/2018. Συγκεκριμένα, το Διοικητικό Εφετείο αναφέρει τα ακόλουθα (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου):
«Συνοψίζοντας στο πλαίσιο του διττού ελέγχου νομιμότητας και ορθότητας τον οποίο διενεργεί, το πρωτόδικο Δικαστήριο έχει -στο πλαίσιο της ευρείας του ευχέρειας- τις εξής επιλογές:
Kαταρχάς, να εκδώσει το ίδιο απόφαση επί της αίτησης διεθνούς προστασίας. Αν προς τούτο το πρωτόδικο Δικαστήριο κρίνει αναγκαία την περαιτέρω ακρόαση του αιτητή διότι δεν μπορεί να διενεργήσει την εξέταση στηριζόμενο αποκλειστικά και μόνο στα στοιχεία του διοικητικού φακέλου, τέτοια ακρόαση δύναται να διενεργηθεί μεσούσης της δίκης (τηρώντας πλήρως τις συναφείς διαδικαστικές εγγυήσεις τις οποίες προβλέπει η Οδηγία 2013/32/ΕΕ) είτε από το ίδιο το πρωτόδικο Δικαστήριο είτε από την Υπηρεσία Ασύλου κατ' εντολήν του πρωτόδικου Δικαστηρίου.
Κατ' εξαίρεση, αν το πρωτόδικο Δικαστήριο κρίνει ότι η Υπηρεσία Ασύλου παρέβη το δικαίωμα ακρόασης του αιτητή και ότι το ίδιο, αν κριθεί ότι απαιτείται, αδυνατεί να παράσχει στον αιτητή αυτό το δικαίωμα με πλήρη τήρηση των διαδικαστικών εγγυήσεων της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ, ακυρώνει την προσβαλλόμενη απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου και αναπέμπει στην τελευταία την υπόθεση προς επανεξέταση.
[…. ]
Η υπόθεση παραπέμπεται στο πρωτόδικο Δικαστήριο ώστε να ασκήσει την δικαιοδοσία του, επιλέγοντας από τις δυνατότητες που έχει ως επεξηγήθηκε ανωτέρω.
Παρατηρούμε, περαιτέρω, καταρχάς ότι η Εφεσείουσα δεν εφεσιβάλλει τα πρωτόδικα ευρήματα που στην ουσία καταλογίζουν στην Υπηρεσία Ασύλου πλάνη περί τον νόμο ως προς την εφαρμογή του περί αποκλεισμού του Άρθρου 5 των περί Προσφύγων Νόμων, περιλαμβανομένου του ευρήματος για την αδόκιμη χρήση της ιστοσελίδας Wikipedia ως πηγή πληροφόρησης.
Στο πλαίσιο του ελέγχου νομιμότητας τον οποίο διεξήγαγε, τα ευρήματα του συνιστούν κλασσικά ευρήματα ακυρωτικού Δικαστηρίου υπό την έννοια ότι διαπίστωσε παρανομία κατά την εκ της Υπηρεσίας Ασύλου έκδοση της προσβαλλόμενης ακυρωτικής απόφασης.
Παρανομία η οποία συνίστατο στην παράβαση ουσιώδους τύπου κατά τη διοικητική διαδικασία (λόγω του ότι η Υπηρεσία Ασύλου δεν έδωσε την ευκαιρία στον Εφεσίβλητο να τοποθετηθεί προκαταρκτικά επί των λόγων για τους οποίους τελικά τον απέκλεισε από τη διεθνή προστασία) και στην κατ' ουσίαν πλάνη περί το νόμο ως προς τον τρόπο με τον οποίο εφάρμοσε το Άρθρο 5 των περί Προσφύγων Νόμων σε βάρος του Εφεσίβλητου.
Eξυπακούεται ότι τέτοια δικαστικά ευρήματα είναι δεσμευτικά εκ της ύπαρξης και μόνο του Άρθρου 146 του Συντάγματος, το οποίο θεμελιώνει τον αναθεωρητικό δικαστικό έλεγχο, χωρίς να τίθεται βάσιμα θέμα δίκαιης δίκης ή διάκρισης των εξουσιών. Ενδεικτική προς τούτο είναι η παράγραφος 5 του άνωθεν Άρθρου 146, η οποία καθιστά τη δικαστική απόφαση δεσμευτική επί παντός δικαστηρίου, οργάνου ή αρχής στη Δημοκρατία, υπό την έννοια ότι υποχρεούται σε ενεργό συμμόρφωση με αυτήν.
Πόσω μάλλον όταν, το πρωτόδικο Δικαστήριο μπορούσε όχι μόνο να προβεί σε δεσμευτική -για την Υπηρεσία Ασύλου- διαπίστωση ως προς το βάσιμο λόγου ακύρωσης αλλά, πέραν της ακύρωσης της διοικητικής πράξης, να προβεί στην έκδοση της δικής του, ενδεχομένως διαφορετικής, κρίσης.»
Ενόψει της πιο πάνω απόφασης, η υπόθεση ορίστηκε για ακρόαση κατά προτεραιότητα. Τόσο ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου, όσο και κατά την επανεκδίκαση, οι διάδικοι δήλωσαν ότι ο Αιτητής δεν βρίσκεται πλέον στη Δημοκρατία και ότι έχει επιστρέψει στη Συρία. Από έρευνα του Δικαστηρίου και σχετική δήλωση της ευπαίδευτης συνηγόρου των καθ’ ων η αίτηση προέκυψε ότι ο Αιτητής αναχώρησε από την Κυπριακή Δημοκρατία στις 9/1/2025. Ως προς το δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης, το Διοικητικό Εφετείο στην «B.A.» συνέχισε την πιο πάνω κρίση του και αποφάσισε τα εξής (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου):
«Δεύτερος Λόγος Έφεσης:
Ως προαναφέρθηκε, η Εφεσείουσα αιτιάται το πρωτόδικο Δικαστήριο διότι το τελευταίο καταλόγισε στην Υπηρεσία Ασύλου σφάλμα ουσιώδους τύπου, με το να μην δώσει την ευκαιρία στον Εφεσίβλητο να τοποθετηθεί, στο πλαίσιο συνέντευξης μαζί του, επί των λόγων για τους οποίους η Υπηρεσία Ασύλου προσανατολίζεται να τον αποκλείσει από το καθεστώς διεθνούς προστασίας.
Ο δεύτερος λόγος έφεσης κρίνεται αβάσιμος και απορρίπτεται, για τους εξής λόγους:
Ορθά το πρωτόδικο Δικαστήριο επεσήμανε ότι -πριν τον αποκλεισμό του αιτητή από το καθεστώς διεθνούς προστασίας βάσει του Άρθρου 5 των περί Προσφύγων Νόμων- το εδάφιο (6) του τελευταίου Άρθρου απαιτεί από την Υπηρεσία Ασύλου να χειριστεί την αίτηση διεθνούς προστασίας με την κανονική διαδικασία εξέτασης αιτήσεων η οποία προβλέπεται στο Άρθρο 13 των περί Προσφύγων Νόμων και η οποία περιλαμβάνει υποχρεωτικά την προκαταρκτική διεξαγωγή προσωπικής συνέντευξης του αιτητή.
Εμμέσως πλην σαφώς, ο λόγος επιβολής αυτής της νομοθετικής υποχρέωσης δεν είναι άλλος από το να δοθεί στον αιτητή η ευκαιρία να ακουστεί επί των λόγων για τους οποίους η Υπηρεσία Ασύλου προσανατολίζεται να τον αποκλείσει από το καθεστώς διεθνούς προστασίας, εκθέτοντάς του αυτούς τους λόγους και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις θέσεις του.
Τυχόν αντίθετη ερμηνεία θα αναιρούσε από το Άρθρο 5(6) την πρακτική του αποτελεσματικότητα και θα ήταν αντίθετη με την ερμηνευτική αρχή κατά την οποία προτιμάται η ερμηνεία που καθιστά την ερμηνευόμενη νομοθεσία λειτουργική (Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 95/2019 ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ» ν. Δήμου Λεμεσού, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 5.6.2024).
Επίσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο ορθά παρέπεμψε στον πρακτικό οδηγό του 2017 για τα ζητήματα αποκλεισμού τον οποίο εξέδωσε η τότε καλούμενη Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (ΕΥΥΑ ή αγγλιστί EASO πλέον Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (ΟΕΕΑ ή αγγλιστί ΕUAA), ο οποίος οδηγός σαφέστατα απαιτεί όπως η πρωτοβάθμια αίτηση ακύρωσης (η Υπηρεσία Ασύλου, εν προκειμένω) εκθέτει -στο πλαίσιο συνέντευξης με τον αιτητή διεθνούς προστασίας- τα στοιχεία που δεικνύουν εκ πρώτης όψεως ότι αυτός είναι άξιος αποκλεισμού από το ευεργέτημα της διεθνούς προστασίας, δίνοντάς του την ευκαιρία να τα αντικρούσει.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο ορθά έλαβε υπόψη του τον πρακτικό οδηγό της EΥΑΑ, αφού η αιτιολογική σκέψη (10) του προοιμίου της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ προβλέπει ότι «Κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές της ΕΥΥΑ».
Περαιτέρω, η νομική υποχρέωση της Υπηρεσίας Ασύλου να χορηγεί σε αιτητή διεθνούς προστασίας το δικαίωμα ακρόασης πριν τον αποκλείσει από το καθεστώς διεθνούς προστασίας προκύπτει, τόσο από το Άρθρο 5(6) και 13 των περί Προσφύγων Νόμων ως προαναφέρθηκε- όσο και από το Άρθρο 41(2)(α) του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «ο Χάρτης»). Ο Χάρτης υπέχει το κύρος πρωτογενούς δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κατά τα προβλεπόμενα στο Άρθρο 6 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση) και απευθύνεται (μεταξύ άλλων) στα κράτη μέλη (συνεπώς, εφαρμόζεται από αυτά) όταν τα τελευταία εφαρμόζουν το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κατά τα προβλεπόμενα στο Άρθρο 51(1) του Χάρτη).
Δεδομένου, λοιπόν, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση λήφθηκε βάσει του Άρθρου 5 των περί Προσφύγων Νόμων το οποίο -ως προαναφέρθηκε- ενσωματώνει διατάξεις της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ (Υπόθεση C-83/20 BPC LUC 2 Sarl κ.ά., απόφαση ΔΕΕ ημερ. 5.5.2023, σκέψη 30) η Υπηρεσία Ασύλου εφάρμοζε (κατά την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης) δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συνεπώς όφειλε να συνεφαρμόσει και τον Χάρτη, περιλαμβανομένου του Άρθρου 41(2)(α) αυτού το οποίο αναγνωρίζει το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση πριν να ληφθεί το ατομικό μέτρο σε βάρος του.»
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι το Δικαστήριο όφειλε να εξετάσει τις δυνατότητες που καθόρισε το Διοικητικό Εφετείο για την περαιτέρω πορεία της διαδικασίας. Η κυρία Χαραλαμπίδου υποστήριξε ότι, υπό τις περιστάσεις, δεν ήταν δυνατή η ακρόαση του Αιτητή, ο οποίος δεν βρίσκεται στη Δημοκρατία, με τήρηση των απαιτούμενων διαδικαστικών εγγυήσεων, ως το Διοικητικό Εφετείο καθόρισε. Εισηγήθηκε ότι το Δικαστήριο μπορούσε να εξετάσει το ζήτημα του αποκλεισμού βάσει του διαθέσιμου υλικού, επισημαίνοντας ότι, κατά τη θέση της, η πρωτόδικη απόφαση είχε ήδη εξετάσει την ουσία και είχε κρίνει ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις αποκλεισμού, μέρος της απόφασης που δεν εφεσιβλήθηκε από τους καθ’ων η αίτηση. Η κυρία Χαραλάμπους υποστήριξε ότι τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου θεμελιώνουν τον αποκλεισμό και ότι ο Αιτητής είναι επικίνδυνος για την ασφάλεια του κράτους. Παράλληλα, επέμεινε στην ανάγκη ακρόασής του, χωρίς να υποδείξει συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης της δυσκολίας που προκύπτει από την απουσία του από τη Δημοκρατία. Υποστήριξε βεβαίως ότι τα στοιχεία που βρίσκονται στον διοικητικό φάκελο που τέθηκε ενώπιον μου είναι αρκετά για να στοιχειοθετήσουν τον αποκελισμό του αιτητή από το καθεστώς διεθνούς προστασίας και αναφέρθηκε εκτεταμένα στο ιστορικό του αιτητή.
Έλαβα υπόψη μου όλα τα δεδομένα που τέθηκαν ενώπιον μου και από τις δύο πλευρές. Το Διοικητικό Εφετείο καθόρισε πως το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας έχει τη δυνατότητα κατα πρώτον να διατάξει την Υπηρεσία Ασύλου μεσούσης της δικαστικής διαδικασίας να παρέχει στον αιτητή το δικαίωμα ακρόασης και να του υποβάλει στη συνέχεια τα πορίσματά της. Δεύτερον, έχει τη δυνατότητα το ίδιο το Δικαστήριο να υποβάλει τον αιτητή σε προσωπική συνέντευξη και τρίτον αν κρίνει ότι η δεύτερη επιλογή δεν είναι εφικτή να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση και να την αναπέμψει στο αρμόδιο όργανο. Η απουσία του Αιτητή, στο μέτρο που εμποδίζει πράγματι την προσωπική συμμετοχή του και τη θεραπεία της συγκεκριμένης πλημμέλειας που έχει εντοπιστεί από το Διοικητικό Εφετείο, καθιστά αδύνατες τις δύο πρώτες επιλογές που υποδικνύει το Διοικητικό Εφετείο.
Η συνδρομή της τρίτης επιλογής, που καθόρισε το Διοικητικό Εφετείο εξετάζεται με βάση τις πιο κάτω σωρευτικές διαπιστώσεις: ότι η Υπηρεσία Ασύλου παρέλειψε την ακρόαση του αιτητή επί του αποκλεισμού, η οποία είναι αναγκαία και ότι η ακρόαση δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αποτελεσματικά στα πλαίσια της δικαστικής διαδικασίας. Η πρώτη διαπίστωση έχει ήδη κριθεί από το Διοικητικό Εφετείο δεσμευτικά. Η θεραπεία προϋποθέτει ουσιαστική δυνατότητα του ίδιου του Αιτητή να πληροφορηθεί τη συγκεκριμένη βάση του αποκλεισμού, να απαντήσει και να παράσχει διευκρινίσεις. Η Οδηγία 2013/32/ΕΕ, απαιτεί κατάλληλη εμπιστευτικότητα, αρμόδιο πρόσωπο για τη διεξαγωγή της συνέντευξης και αποτελεσματική επικοινωνία, με κατάλληλη διερμηνεία όπου χρειάζεται. Η διαμονή του Αιτητή στη Συρία δεν μπορεί να εξασφαλίσει στην πράξη τις απαιτούμενες διαδικαστικές εγγυήσεις.
Η συνέντευξη από την Υπηρεσία Ασύλου κατόπιν δικαστικής απόφασης προϋποθέτει επίσης ουσιαστική συμμετοχή του Αιτητή και τήρηση των ίδιων εγγυήσεων. Εφόσον διαπιστώνεται πραγματική αδυναμία εξασφάλισης αυτής της συμμετοχής, η αλλαγή του οργάνου που θα διεξαγάγει την ακρόαση δεν θεραπεύει την πλημμέλεια. Η ουσιώδης πλημμέλεια δεν μπορεί να θεραπευτεί στα πλαίσια της δικαστικής διαδικασίας με οποιονδήποτε τρόπο ενόψει της απουσίας του αιτητή.
Η παρουσία της συνηγόρου του διασφαλίζει τη νομική εκπροσώπησή του, αλλά δεν ισοδυναμεί με την προσωπική ακρόαση που παραλείφθηκε. Η συνήγορος μπορεί να αναπτύξει τη νομική θέση και να παραπέμψει στις ήδη καταγεγραμμένες δηλώσεις του· δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τις προσωπικές εξηγήσεις που απαιτούνται επί των συγκεκριμένων πραγματικών ζητημάτων. Στην Υπόθεση C-517/17 Addis, απόφαση ΔΕΕ ημερoμηνίας 16.7.2020, σκέψεις 71 και 73, το ΔΕΕ διακρίνει την ανάπτυξη γραπτών επιχειρημάτων από την πραγματική δυνατότητα προσωπικής ακρόασης και συνδέει την ακύρωση και αναπομπή με την αδυναμία παροχής της τελευταίας κατά τη δικαστική διαδικασία. Την αρχή αυτή υιοθέτησε ρητώς το Εφετείο στην Έφεση 12/2025 για την παρούσα υπόθεση.
Επισημαίνω ακόμη ότι το Διοικητικό Εφετείο γνώριζε την αποχώρηση του Αιτητή από τη Δημοκρατία και απέρριψε τη θέση ότι, εξαιτίας της, η Δημοκρατία δεν νομιμοποιείτο να προωθήσει την έφεση. Η αποχώρηση δεν αντιμετωπίστηκε, συνεπώς, ως γεγονός που καθιστούσε περιττό τον δικαστικό έλεγχο. Παράλληλα, η απόφαση του Διοικητικού Εφετείου δεν έκρινε ότι η αποχώρηση ενεργοποιεί αυτομάτως την εξαιρετική επιλογή. Ανέθεσε στο παρόν Δικαστήριο να επιλέξει την προσήκουσα δυνατότητα, με βάση την ανάγκη ακρόασης και την πραγματική δυνατότητα παροχής της.
Η παράλειψη της Υπηρεσίας να θέσει στον Αιτητή τους λόγους αποκλεισμού και να ακουστεί επί τούτων, έχει ήδη κριθεί δεσμευτικά. Είναι ξεκάθαρο πως στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας και ενόψει του ότι ο αιτητής δεν βρίσκεται στην Κυπριακή Δημοκρατία ότι δεν θα μπορούσε να του παρέχει ούτε η Υπηρεσία Ασύλου ούτε το Δικαστήριο το δικαίωμα ακρόασης, εφόσον είναι πρακτικά αδύνατο. Κατά την παρούσα επανεκδίκαση, όμως, η εξέταση δεν εξαντλείται στην παράλειψη αυτή ή στην ανεπάρκεια της διοικητικής αιτιολογίας. Ασκώντας τον έλεγχο ορθότητας που υπέδειξε το Διοικητικό Εφετείο, θα αξιολογήσω το διαθέσιμο πραγματικό υλικό, τις ήδη καταγεγραμμένες δηλώσεις του Αιτητή και τα στοιχεία στα οποία οι καθ’ ων η αίτηση στηρίζουν την εφαρμογή της συγκεκριμένης ρήτρας, προκειμένου να κρίνω αν συντρέχουν σοβαροί λόγοι απόδοσης ατομικής ευθύνης για εγκλήματα πολέμου.
Το μόνο λοιπόν που παραμένει προς εξέταση είναι το κατά πόσον θα μπορούσαν τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον μου να αποτελέσουν λόγο για αποκλεισμό του αιτητή από το καθεστώς πρόσφυγα. Σημείο που συμφωνούν και οι δύο πλευρές και προωθούν πως το Δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει κατα πόσον τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον του είναι αρκετά για να προχωρήσει σε αποκλεισμό του αιτητή από καθεστώς διεθνούς προστασίας. Θα πρέπει βέβαια να αναφερθεί πως η συνήγορος του αιτητή υποστηρίζει πως τα στοιχεία αυτά δεν πληρούν τις προυποθέσεις για ενεργοποίηση της ρήτρας αποκλεισμού και από την άλλη η συνήγορος των καθ’ων η αίτηση ισχυρίζεται πως τα στοιχεία που υπάρχουν στο διοικητικό φάκελο είναι αρκετά για να αποκλειστεί ο αιτητής από το καθεστώς πρόσφυγα.
Προχωρώ πιο κάτω προκειμένου να εξετάσω τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιόν μου εφόσον είναι και τα μοναδικά που τέθηκαν προς εξέταση. Σημειώνεται βέβαια ότι το μέρος της απόφασης που έμεινε ανέπαφο αφορά ακριβώς την εφαρμογή του άρθρου 5 του περί Προσφύγνω Νόμου και όπως προκύπτει και από την ανωτέρω ανάλυση αποφασίστηκε πως η κρίση επί τούτου στην προηγούμενη απόφασή μου ότι ήταν ορθή.
Τα ουσιώδη γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, έχουν ως εξής:
Ο Αιτητής είναι υπήκοος Συρίας και κατά την εξέταση ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου έγινε αποδεκτό ότι από τα τέλη του 2015 μέχρι τις 21/7/2018, εργαζόταν ως φύλακας ασφαλείας στο νοσοκομείο Al Maabar ή Al Madina στην Al Quneitra, στα σύνορα με το Ισραήλ. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, το νοσοκομείο συνεργαζόταν με οργανισμό που συνδεόταν με το Ισραήλ για την παροχή ιατρικού εξοπλισμού και τη μεταφορά σοβαρών περιστατικών για θεραπεία. Η Υπηρεσία Ασύλου αποδέχθηκε ότι, λόγω της εργασίας αυτής, ο Αιτητής αντιμετώπιζε βάσιμο φόβο δίωξης από τις συριακές αρχές, οι οποίες θα μπορούσαν να τον θεωρήσουν προδότη, και ότι, κατά τον χρόνο της διοικητικής απόφασης, δεν υπήρχε εύλογη δυνατότητα εσωτερικής προστασίας.
Παρά τη θετική αυτή αξιολόγηση, η αίτηση απορρίφθηκε λόγω αποκλεισμού. Όπως αναλύθηκε στην προηγούμενη απόφασή μου, η Υπηρεσία Ασύλου συνεκτίμησε την οικειοθελή εργασία του Αιτητή ως ένοπλου φύλακα, τη διάρκειά της, τη δράση παραστρατιωτικών οργανώσεων στην περιοχή και την πληροφόρηση από τις αρχές της Δημοκρατίας ότι συνιστούσε κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια. Επικαλέστηκε το άρθρο 5(1)(γ)(i) των περί Προσφύγων Νόμων, το άρθρο 1ΣΤ(α) της Σύμβασης της Γενεύης και τα άρθρα του Καταστατικού της Ρώμης, αποδίδοντας στον Αιτητή ατομική ευθύνη για εγκλήματα πολέμου. Η πλημμέλεια της κρίσης αυτής εντοπίστηκε στην έλλειψη συγκεκριμένης σύνδεσης των γενικών αυτών δεδομένων με προσωπική συμμετοχή του Αιτητή σε προσδιορισμένο έγκλημα.
Στα πλαίσια της προηγούμενης μου απόφασης διαπίστωσα ότι η Υπηρεσία Ασύλου δεν έθεσε στον Αιτητή, κατά την προσωπική του συνέντευξη, τους συγκεκριμένους λόγους και τα επιβαρυντικά στοιχεία επί των οποίων προσανατολιζόταν να στηρίξει τον αποκλεισμό, ούτε του έδωσε ουσιαστική δυνατότητα να εξηγήσει τη φύση και την έκταση των καθηκόντων του ή να αντικρούσει τα εν λόγω στοιχεία. Διαπιστώθηκε επίσης ότι η κρίση περί αποκλεισμού ήταν γενική και αόριστη, δεν προσδιόριζε συγκεκριμένο υποκείμενο έγκλημα, συγκεκριμένη οργάνωση ή συγκεκριμένη μορφή συμμετοχής του Αιτητή και στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, σε αδόκιμη χρήση της Wikipedia ως πηγής πληροφόρησης.
Το Διοικητικό Εφετείο κατέγραψε ότι η Δημοκρατία δεν εφεσίβαλε τα πρωτόδικα ευρήματα που καταλόγιζαν στην Υπηρεσία Ασύλου πλάνη περί το νόμο ως προς την εφαρμογή του άρθρου 5, περιλαμβανομένου του ευρήματος για την αδόκιμη χρήση της Wikipedia. Έκρινε επίσης ότι η παρανομία συνίστατο τόσο σε παράβαση ουσιώδους τύπου —λόγω μη παροχής στον Αιτητή της δυνατότητας να τοποθετηθεί προκαταρκτικά επί των λόγων αποκλεισμού— όσο και σε πλάνη περί το νόμο ως προς τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 5. Όπως κρίθηκε από το Διοικητικό Εφετείο τα ευρήματα αυτά είναι δεσμευτικά δυνάμει του Άρθρου 146.5 του Συντάγματος και απαιτούν ενεργό συμμόρφωση από κάθε δικαστήριο, όργανο ή αρχή της Δημοκρατίας.
Κατά το άρθρο 5(1)(γ)(i) του περί Προσφύγων Νόμου, αιτητής αποκλείεται από το καθεστώς του πρόσφυγα όταν υπάρχουν σοβαροί λόγοι ότι έχει διαπράξει έγκλημα κατά της ειρήνης, έγκλημα πολέμου ή έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, όπως τα εγκλήματα αυτά ορίζονται στις σχετικές διεθνείς συμβάσεις. Κατά το άρθρο 5(1)(γ)(iv), ο αποκλεισμός καταλαμβάνει επίσης τον ηθικό αυτουργό ή εκείνον που συμμετέχει άλλως πως στη διάπραξη των οικείων εγκλημάτων ή πράξεων.
Οι ρήτρες αποκλεισμού υπηρετούν σοβαρό σκοπό, αλλά έχουν εξαιρετικό χαρακτήρα και ερμηνεύονται στενά. Η διατύπωση «σοβαροί λόγοι» δεν επιτρέπει συμπεράσματα στηριζόμενα σε απλή υποψία, γενική συσχέτιση ή στην επαγγελματική ιδιότητα του αιτητή. Απαιτείται αξιόπιστο και συγκεκριμένο πραγματικό υπόβαθρο από το οποίο να προκύπτει ατομική ευθύνη για προσδιορισμένη πράξη που εμπίπτει στη σχετική ρήτρα.
Στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-57/09 και C-101/09, B και D, απόφαση ΔΕΕ ημερομηνίας 9/11/2010, σκέψεις 87 και 94–99, το ΔΕΕ τόνισε ότι ούτε η ένταξη σε οργάνωση, ούτε η θέση του ενδιαφερομένου θεμελιώνει αυτομάτως αποκλεισμό. Απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών και του μεριδίου ευθύνης του προσώπου, με συνεκτίμηση του πραγματικού ρόλου του, της θέσης του, του βαθμού γνώσης, της επιρροής, της πίεσης που τυχόν ασκήθηκε και κάθε άλλης συναφούς περίστασης. Η αρχή αυτή εφαρμόζεται κατ’ αναλογία και όταν η αποδιδόμενη πράξη είναι έγκλημα πολέμου: πρώτα προσδιορίζεται η υποκείμενη εγκληματική πράξη και ακολούθως αποδεικνύεται ο συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο ο αιτητής την τέλεσε, υποκίνησε, διευκόλυνε ή συνέδραμε ουσιωδώς, με το απαιτούμενο νοητικό στοιχείο.
Εξετάζοντας την κρίση περί αποκλεισμού, διαπιστώνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη πράξη του Αιτητή η οποία να συνιστά έγκλημα πολέμου, έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ή άλλη πράξη του άρθρου 5(1)(γ). Δεν προσδιορίζει το υποκείμενο έγκλημα, τον χρόνο και τον τόπο τέλεσής του ή την οργάνωση που φέρεται να το τέλεσε. Ούτε εξηγεί ποια συγκεκριμένη πράξη του Αιτητή συνδέεται με αυτό και ποια γνώση ή πρόθεση του αποδίδεται.
Η ιδιότητα του ένοπλου φύλακα και η απασχόληση σε νοσοκομείο εντός εμπόλεμης περιοχής είναι περιστάσεις που μπορεί να δικαιολογούν περαιτέρω διερεύνηση. Δεν αποτελούν, χωρίς πρόσθετο εξατομικευμένο υλικό, σοβαρούς λόγους για απόδοση ατομικής ευθύνης. Η συλλογιστική της Υπηρεσίας μετατρέπει την επαγγελματική ιδιότητα του Αιτητή σε τεκμήριο συμμετοχής, κατά τρόπο ασύμβατο με το άρθρο 5 και τα δεσμευτικά ευρήματα που καταγράφονται στην απόφαση του Διοικητικού Εφετείου.
Περαιτέρω, η χρήση γενικών πληροφοριών —και δη μη επαρκώς αξιόπιστης πηγής— δεν μπορούσε να υποκαταστήσει την απόδειξη της προσωπικής συμπεριφοράς του Αιτητή. Απαιτούνται συγκεκριμένες και ακριβείς πληροφορίες από διάφορες αξιόπιστες πηγές και εξατομικευμένη, αντικειμενική και αμερόληπτη εξέταση. Οι πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής του αιτητή μπορούν να αποδεικνύουν το γενικό πλαίσιο ή την τέλεση εγκλημάτων από μια οργάνωση· δεν αποδεικνύουν, χωρίς τον αναγκαίο σύνδεσμο, ότι ο συγκεκριμένος αιτητής συμμετείχε σε αυτά.
Ο διοικητικός φάκελος περιλαμβάνει ουσιαστική περιγραφή της εργασίας του Αιτητή και δεν στερείται πληροφοριών για τον ρόλο του. Όπως αναφέρω στην προηγούμενη απόφασή μου, ο Αιτητής δήλωσε ότι στο νοσοκομείο εργάζονταν 37 άτομα, εκ των οποίων 12 φύλακες, ότι ανά τρεις φύλακες εκτελούσαν βάρδια τριών ημερών και ότι η μηνιαία αμοιβή του ήταν 100 δολάρια. Όπως ανέφερε, βρήκε την εργασία μέσω του θείου του, διοικητή του νοσοκομείου και ότι σκοπός της φύλαξης ήταν η προστασία ασθενών και πολιτών που τραυματίζονταν λόγω της κατάστασης ασφαλείας. Αναφέρθηκε επίσης στην παροχή ιατρικού εξοπλισμού και στη μεταφορά σοβαρών περιστατικών για θεραπεία στο Ισραήλ. Η Υπηρεσία αξιολόγησε ως αξιόπιστο τον ουσιώδη ισχυρισμό σχετικά με την εργασία του, όπως ανέφερα στην προηγούμενη απόφασή μου.
Αξιολογώντας τα δεδομένα αυτά, η οικειοθελής ανάληψη ένοπλης φύλαξης και η διάρκεια της απασχόλησης δεν αποδεικνύουν, χωρίς συγκεκριμένο σύνδεσμο με εγκληματική πράξη, την αποδιδόμενη συνενοχή. Η προστασία νοσοκομείου και η παροχή ιατρικής περίθαλψης, ακόμη και σε περιοχή όπου δρουν ένοπλες οργανώσεις, δεν συνιστούν αφ’ εαυτών συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου. Δεν προκύπτει από τα στοιχεία που στηρίζουν την προσβαλλόμενη κρίση ότι ο Αιτητής εκτέλεσε συγκεκριμένη εντολή εγκληματικού χαρακτήρα, συμμετείχε σε επίθεση ή κακομεταχείριση προσώπων, ή παρείχε συγκεκριμένη συνδρομή σε προσδιορισμένο έγκλημα με το απαιτούμενο στοιχείο γνώσης ή πρόθεσης. Η υποχρέωση εξατομίκευσης δεν εκπληρώνεται με τη γενική αναφορά ότι η εργασία του διευκόλυνε τη λειτουργία οργανώσεων.
Ούτε ο έλεγχος της περιοχής από τον FSA ή η δράση άλλων οργανώσεων εκεί θεμελιώνουν τον αναγκαίο σύνδεσμο. Ο ίδιος ο Αιτητής αναφέρθηκε στον έλεγχο της περιοχής από τον FSA και δήλωσε ότι το γεγονός αυτό τον ανησυχούσε. Ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι οι γενικές πληροφορίες περιγράφουν εγκλήματα οργανώσεων στην περιοχή, δεν προκύπτει από αυτές προσωπική συμμετοχή ή συνεισφορά του Αιτητή. Ο έλεγχος του τόπου εργασίας από μια οργάνωση δεν ισοδυναμεί με ένταξη του εργαζομένου σε αυτήν, ούτε με απόδοση σε αυτόν ευθύνης για τις πράξεις της.
Η πληροφόρηση των αρχών της Δημοκρατίας ότι ο Αιτητής συνιστά κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια αξιολογείται επίσης σε συνάρτηση με τη συγκεκριμένη νομική βάση της προσβαλλόμενης απόφασης. Ο χαρακτηρισμός αυτός, χωρίς πραγματικά στοιχεία που συνδέουν το πρόσωπό του με έγκλημα της εφαρμοζόμενης ρήτρας, δεν υποκαθιστά την τεκμηρίωση της ατομικής ευθύνης για εγκλήματα πολέμου. Η παρούσα κρίση αφορά τον αποκλεισμό βάσει του άρθρου 5(1)(γ)(i) και δεν αποτελεί γενική διαπίστωση για κάθε διαφορετικό ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Σημειώνεται ότι, η αίτηση προσαγωγής του ανακριτικού φακέλου αποσύρθηκε στις 15/4/2024 και απορρίφθηκε ως αποσυρθείσα. Το περιεχόμενο του φακέλου εκείνου δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως αποδεδειγμένο επιβαρυντικό υλικό μόνο επειδή είχε ζητηθεί η προσαγωγή του. Η συνήγορος των καθ’ων η αίτηση ανέφερε πως έχει στοιχεία που αφορούν τον αιτητή, είναι δεδομένο όμως πως δεν θα μπορούσαν να προσκομιστούν σε αυτό το στάδιο και ούτως ή άλλως δεν τέθηκε εκ νέου αίτημα για το σκοπό αυτό.
Από τη συνδυασμένη αξιολόγηση των πιο πάνω στοιχείων δεν προκύπτουν ότι ο Αιτητής τέλεσε, υποκίνησε ή συμμετείχε άλλως πως σε προσδιορισμένο έγκλημα πολέμου. Το συμπέρασμα αυτό δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε ελάττωμα της αιτιολογίας της Υπηρεσίας. Αποτελεί κρίση επί της αποδεικτικής επάρκειας του διαθέσιμου υλικού για τη συνδρομή της συγκεκριμένης ρήτρας αποκλεισμού. Η ύπαρξη ένοπλης εργασίας, η διάρκεια αυτής, το γενικό πλαίσιο της σύγκρουσης και ο χαρακτηρισμός περί κινδύνου για την εθνική ασφάλεια, ακόμη και συνεκτιμώμενα, δεν καλύπτουν την έλλειψη στοιχείων ατομικής ευθύνης. Η απουσία εξατομικευμένου επιβαρυντικού υποβάθρου δεν μπορεί να μετατραπεί σε υποχρέωσή του να απαντήσει σε γενικές υποψίες ή να αποδείξει ότι δεν συμμετείχε σε εγκλήματα. Η περαιτέρω ακρόαση ούτως ή άλλως δεν αποτελεί αναγκαίο στάδιο απλώς και μόνο για να αναζητηθούν ενδεχομένως νέα στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν μια μέχρι τώρα ατεκμηρίωτη κρίση αποκλεισμού.
Η εν λόγω διάκριση, ωστόσο, δεν αναιρεί την παράβαση του δικαιώματος προηγούμενης ακρόασης, την οποία διαπίστωσε το Εφετείο. Η Υπηρεσία όφειλε να παράσχει στον Αιτητή τη δυνατότητα να αντικρούσει τους λόγους που προβάλλονταν εναντίον του, προτού προβεί στην έκδοση δυσμενούς απόφασης περί αποκλεισμού του. Διαφορετικό, όμως, είναι το ζήτημα κατά πόσον, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, απαιτείται η διενέργεια νέας συνέντευξης προκειμένου το Δικαστήριο να καταλήξει σε δικαστική κρίση επί τη βάσει του διαθέσιμου ενώπιόν του υλικού. Η παρούσα απόφαση ούτε διατηρεί τον αποκλεισμό του Αιτητή ούτε θεμελιώνει νέα δυσμενή κρίση σε λόγους επί των οποίων ο Αιτητής δεν είχε προηγουμένως την ευκαιρία να ακουστεί. Αντιθέτως, κατόπιν ουσιαστικής αξιολόγησης του ενώπιόν μου υλικού, καταλήγω ότι δεν πληρούνται οι απαιτούμενες προυποθέσεις για την εφαρμογή της σχετικής ρήτρας αποκλεισμού. Για την έκδοση της συγκεκριμένης κρίσης, η οποία στηρίζεται αποκλειστικά στο υφιστάμενο αποδεικτικό υλικό και δεν εισάγει νέο δυσμενή λόγο σε βάρος του Αιτητή, δεν απαιτείται η παροχή περαιτέρω δυνατότητας ακρόασης.
Η επιστροφή του Αιτητή στη Συρία, η οποία τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ως μεταγενέστερο γεγονός, δεν μεταβάλλει το συμπέρασμα για την αποδιδόμενη συμμετοχή σε εγκλήματα κατά την περίοδο 2015–2018. Δεν συνδέεται με προσδιορισμένη εγκληματική πράξη ούτε συμπληρώνει την έλλειψη στοιχείων ατομικής ευθύνης. Η απουσία του δεν αποτελεί τον λόγο για τον οποίο δεν διενεργείται νέα ακρόαση· η τελευταία δεν κρίνεται αναγκαία για την επίλυση του ζητήματος του αποκλεισμού βάσει του υφιστάμενου υλικού.
Βάσει των ανωτέρω, η προσφυγή επιτυγχάνει κατά το μέρος που στρέφεται κατά της κρίσης αποκλεισμού. Δυνάμει του άρθρου 11(3)(β) του περί της Ίδρυσης και Λειτουργίας Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου, Ν. 73(Ι)/2018, η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται και τροποποιείται κατά το μέρος αυτό: η κρίση ότι ο Αιτητής αποκλείεται δυνάμει του άρθρου 5(1)(γ)(i) των περί Προσφύγων Νόμων αντικαθίσταται με την κρίση ότι δεν τεκμηριώνεται η συνδρομή της συγκεκριμένης ρήτρας αποκλεισμού βάσει του υλικού που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.
Το ζήτημα του αιτήματος για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας δεν μπορεί να απασχολήσει το Δικαστήριο στο παρόν στάδιο, καθόσον, στο πλαίσιο της επανεκδίκασης, το Δικαστήριο οφείλει να καθοδηγηθεί από την απόφαση του Διοικητικού Εφετείου και μόνον, και να περιοριστεί στη διόρθωση του σφάλματος που εντοπίστηκε με την εν λόγω απόφαση. Θα πρέπει βέβαια να αναφερθεί πως η υπό εξέταση αίτηση ακυρώσεως δεν προσβάλλει την απόφαση επί του αιτήματος διεθνούς προστασίας, αλλά μονο το ζήτημα του αποκλεισμού από το καθεστώς πρόσφυγα. Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα της παραχώρησης καθεστώτος διεθνούς προστασίας αποτελεί θέμα το οποίο θα πρέπει να εξεταστεί από τις αρμόδιες αρχές, οι οποίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι ο αιτητής δεν βρίσκεται στην Κυπριακή Δημοκρατία και ότι η παραχώρηση καθεστώτος πρόσφυγα προϋποθέτει την πλήρωση των προβλεπόμενων από τη σχετική νομοθεσία προϋποθέσεων.
Τα έξοδα της παρούσας διαδικασίας επιδικάζονται υπέρ του αιτητή και εναντίον των Καθ’ων η αίτηση, όπως υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο.
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο