ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ
Ενώπιον: Λ. Χαβιαρά Ε.Δ.
Αρ. Αγ. 1494/2017
Μεταξύ:
1.Μαρίνου Κυναίγειρου
2.Marinos Kineyirou Estate Agencies Limited
Εναγόντων
-και-
Ειρήνης Καλότυχου
Εναγόμενης
Ημερομηνία: 17.3.2026
Εμφανίσεις:
Για Ενάγοντα 1: κ. Γ. Λουκαίδης για ΔΡ. ΑΝΔΡΕΑΣ Π. ΠΟΙΗΤΗΣ & ΣΙΑ Δ.Ε.Π.Ε.
Για Εναγόμενη: κ. Γ. Αγγελίδης για Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ & ΣΙΑ Δ.Ε.Π.Ε.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Εισαγωγικά
Με την πιο πάνω αγωγή, ο Ενάγων 1 (στο εξής «ο Ενάγων») αξιώνει απόφαση υπέρ του και εναντίον της Εναγόμενης ως ακολούθως:
«Α. Αποζημιώσεις για δυσφημιστικά ηλεκτρονικά μηνύματα τα οποία αποστάληκαν από την εναγόμενη στις 3.10.2017 και 9.10.2017 της οποίας η εναγομένη είναι ιδιοκτήτρια ή και την επιμελείται ή και έχει την ευθύνη για τα δικαιώματα της και τα οποία αποστάληκαν σε πάρα πολλούς παραλήπτες σ’ όλη την Κύπρο περιλαμβανομένων του Υπουργού Εσωτερικών, βουλευτών, μελών του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών και Κτηματομεσιτών και της πόλης και επαρχίας Λάρνακας.
Β. Διάταγμα του Δικαστηρίου απαγορεύον στην εναγομένη να δυσφημεί τους ενάγοντες ή οποιοδήποτε από αυτούς με οποιοδήποτε τρόπο.
Γ. Νόμιμο τόκο
Δ. Έξοδα»
Σημειώνεται ότι, η αγωγή εν σχέση με την Ενάγουσα 2 έχει αποσυρθεί σε προγενέστερο στάδιο της διαδικασίας. Για σκοπούς πληρότητας αναφέρω ότι, μετά την καταχώρηση του κλητήριου εντάλματος καταχωρήθηκε από πλευράς Εναγόντων αίτηση με την οποία αξίωναν την έκδοση ενδιάμεσων θεραπειών εναντίον της Εναγόμενης η οποία απορρίφθηκε με ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου υπό προηγούμενη σύνθεση στις 18.6.2018.
Τα επίδικα κείμενα
Αφορμή για την έγερση της παρούσας αγωγής αποτέλεσαν δυο ηλεκτρονικά μηνύματα (Τεκμήρια 1 και 2) που έστειλε η Εναγόμενη με διάφορους παραλήπτες τα οποία έχουν το πιο κάτω περιεχόμενο. Παρά την έκταση τους κρίνω σκόπιμο να παραθέσω το περιεχόμενο τους αυτούσιο, αρχίζοντας από το Τεκμήριο 1:
«Κε Πρόεδρε,
Σου στελνω αυτό το λινκ πιο κάτω, για να δεις ότι μετα από τοσο καιρο, η Veskip ζει κ βασιλεύει, και δεν αναφέρει ΚΑΝΕΝΑ ΑΡΙΘΜΟ ΑΔΕΙΑΣ Η ΜΗΤΡΩΟΥ στη ιστοσελιδα της. https://www/facebook.com/pg/veskipestates/about/?ref=page_internal
Απορω ακομα κ διερωτουμαι γιατι δεν εχει ακομα καταγγελθει. Γιατι ακομα εργαζεται αφου απ ότι γραφει είναι licenced and registered .
Γνωριζοντας, ότι δεν είναι αδειουχα, (αφου δεν γραφει λεπτομερειες) αρα είναι παρανομη να διαφημιζει, και το ΣΕΚ δεν την καταγγελλει, αυτό δεν ονομαζεται συνεργια εκ μερους σας, η αδιαφορία η συγκάλυψη αφου υπαρχει καταγγελια κ δεν ενημερωθηκα δεοντως; Αν η πιο πάνω εταιρια είναι οντως αδειουχα γιατι δεν αναγραφει τη αδεια της κ μητρωο της,αφου αυτό είναι παρανομο συμφωνα παντα με τον νομο;
Εδώ κ ένα χρονο επανελημμενα σας ερωτω να μου απαντησετε τι εγινε με τη καταγγελια μου γι αυτή, μετα τον θανατο του συναδελφου που ηταν υπευθυνος για αυτή, κ ακομα περιμενω.
Ποιες διαδικασιες εχουν γινει τοτε με τη καταγγελια μου, και γιατι δεν γραφει αριθμο μητρωου κ αδειας σημερα;
Περιμενω ακομα απαντησεις κ στο ερωτημα μου για τους υπαλλληλους οι οποιοι είναι γραμμενοι σε εταιριες η σε αδειουχους, και ακομα δεν εχω παρει τιποτα.
Εξακολουθεις να συμπεριφερεσαι με το ιδιο ακριβως τροπο όπως κ πριν τις εκλογες κ τις προεκλογικες σου υποσχεσεις.
Αυτή τη φορά, θα στειλω τα ερωτηματα μου στα ΜΜΕ, και στον υπουργο αλλα κ στον ιδιο το ΠΔΚ και φυσικα θα δημοσιοποιησω τα τελευταια μου εμειλς σ ολους του συναδέλφους.
Η μονη σου εγνοια ΗΤΑΝ Κ ΕΙΝΑΙ, να μου κανεις πειθαρχικη ερευνα, διεχνοντας ακομη μια φορα το παθος της εκδικητικοτητας σου προς το ατομο μου.
Αν γνωριζεις τον νομο, τοτε θα με καλεσεις πειθαρχικο, όχι να στελνεις τον επιθεωρητη να μου κανει, δηθεν καταθεση για αυτά που σας εγραψα, και τα οποια αναφερει στις εκθεσεις της η πρωη επιτροπος διοικησεως., και τα οποια αντεγραψα, όπως εκανες κ εσυ με το πρωτοχρονιατικο μηνυμα που μας εστειλες, αντιγραφοντας τη βουλευτη της Νεας Δημοκρατιας στη Καρδιτσα. Η μηπως το ξέχασες;
Αν ενας προεδρος δεν εχει την καλη διαθεση; την αξιοπρεπεια; το θάρρος, να μου απαντα ο ίδιος στα ερωτηματα μου, κ δινει οδηγιες στον επιθεωρητη του να μου γραφει, τι σόι προεδρος είναι, ηθελα να ξερω!!!! Πως μπορω να σε εμπιστευτω και να συνεργαστω μαζι σου, να σου εισηγηθω και να μεριμνησουμε το επαγγελμα μας να είναι στο επιπεδο που θαπρπεπε να είναι!
Το να εισαι προεδρος, σημαινει πολλα. Κι εσυ, επιμενεις απλα να με πολεμας. Καμμια ενημερωση από τοτε που επανεκλεγηκες!!! Τελικα μονο η ταμπελα του Προεδρου μας ενδιαφερει κ τιποτα άλλο;
Εγω θα εξακολουθησω να καταγγελνω και να διαμαρτυρομαι όταν αυτά που επρεπε να γινονται, ΔΕΝ ΓΙΝΟΝΤΑΙ!!!
Γιατι υπαρχουν επιθεωρητες που τους πληρωνουμε να καταγγελλουν ,και δεν το κανουν; Ποιες είναι οι οδηγιες τους; Να καταγγελνουν μονο αυτους που διαμαρτυρονται και λενε τη αληθεια;
Στη ιστοσελιδα του ΣΕκ, ακομα κ σημερα, η τελευται υποθεση είναι του 2014….Απο τοτε εχουν περασει 3 χρονια, και να υποθεσουμε ότι δεν εγινε άλλη καταγγελια, παρολο ότι εγω προσωπικα σας στελνω τουλαχιστον 3-5 καταγγελιες τον μηνα; Γιατι τοτε μας ζητας να βοηθησουμε να παταξουμε τη παρανομια όταν εσεις ο ιδιος σφυρας αδιαφορα σ αυτή, αφου εμπρακτα δεν εχει γινει άλλη καταγγελια από το 14; Δε θα πρεπει ναχουμε αμφιβολιες νομιζεις;
Εχουμε τηλεφωνησει στον Κον Φουλη, τον επιθεωρητη να του αναφερουμε ότι οι αιτησεις που ηταν αναρτησμενες στη ιστοσελιδα του Σεκ, ηταν βασει του παληου νομου, και σας εχω στειλει προσωπικα, εγω το νέο νομο για να τον αναρτησετε στη ιστοσελιδα, αφου εσεις, 3 μηνες μετα, εξακολουθουσατε να αναρτατε τον παληο νομο.
Σημερα, βλεποντας τις αιτησεις για τους βοηθους που εχουν τα προσοντα για να παρακαθησουν εξετασεις , ζητατε διαφορετικες διευκρινησεις απ αυτό που ζητα ο νεος νομος, για το θεμα των κοιν ασφαλίσεων. Ηδη η βοηθος μου σας εχει αποστειλει σχετικο εμειλ για αυτό, και μακαρι να το απαντησετε, που αμφιβαλλω…..
Δυστυχως παρολο που δεν το επιδιωκω, καταντω γραφικη αναφεροντας ξανα όλα τα πιο πανω.
Όμως θα εξακολουθω να γραφω και να απαιτω ενεργειες αφου εσεις ΟΛΟΙ, προεδρος κ μελη, υποτιθεται ότι ειστε οι αντιπροσωποι μας στο ΣΕΚ, και αναγκαστικα σ εσας πρεπει να γραφω.
Ειρηνη Καλοτυχου».
Και στο Τεκμήριο 2 αναφέρονται τα πιο κάτω:
«Αγαπητοί συνάδελφοι,
Σας στελνω αυτό που εγραψα αποψε κ προτιθεμαι αυριο να στειλω του αχαπαρου κ των αλλων μελων του ΣΕΚ. Θα εκτιμουσα τη αποψη κ τα σχολια σας.
Διαβαζοντας ξανα τη επιστολη του, καταλαβα ότι τελικα ολοκληρωθηκε η ερευνα τους, κ μαλλον θα με παρουν να μου πουν τι θα μου κανουν. Προβλεπω ότι θελουν να μου παρουν τη αδεια η να με κανουν να πληρωσω προστιμο 2500 χιλ ευρω.
Ευχαριστω
Ειρηνη
Κύριε ΚυναιγεΙρου,
Κύριοι Μέλη του Σεκ,
Εχω παραλάβει σημερα τη επιστολη του Κου Προέδρου, που επιμένει, προφανώς με τη δική σας εγκριση, να διεξαγει πειθαρχική έρευνα εναντίον μου.
Σας στελνω συννημενα το αρθρο 28 και 30 σχετικα με το θεμα πειθαρχικής έρευνας του νομου μας για να το θυμηθειτε.
Δεν πιστευω ότι εχω επιδειξει καμμία ανεντιμη διαγωγη η συμπεριφορά, σε πελάτη η συνάδελφο μου, κατά τη άσκηση του επαγγέλματος μου.
Τουναντίον μαλιστα , η συμπεριφορα μου είναι άψογη , και η υπομονή μου μεγάλη .
Αν εσεις εννοειτε ότι η γωμη καποιου μελους η καταγγελια των «κακως εχοντων» κατά τη γνωμη του , και τα παραπονα του, θεωρούνται ανεντιμη διαγωγή, μετα λύπης μου να σας πω, ότι φαίνεται ότι ξεχάσατε ότι ζουμε σε μια Δημοκρατική χώρα, και σαν πολίτες αυτου του κρατους, εχουμε ΚΑΘΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑ, να εκφραζόμαστε και να δηλώνουμε τη άποψη μας.
Αντι να χειροκροτειτε αυτές τις εκδηλώσεις εγνοιας, εσεις τις καταδικαζετε. Προβλημα σας φυσικα..Δεν είναι θεμα δικό μου.
Θα πρεπει όμως τη ιδια στιγμη να καταδικάσετε κ τον Κον Προεδρο και αλλα μελη του ΣΕΚ, πρωην κ νυν, για πολλα απ τα λαθη και παραλειψεις που εκαναν ,η δεν εκαναν , και να γινει κ σ αυτους πειθαρχικη ερευνα, κατά τη αποψη μου.
Σας θυμιζω ότι το ΣΕΚ, εχει παραβιάσει πλειστες φορές τον ιδιο τον νομο, και παρολα αυτά, δεν σας εγινε καμμια πειθαρχικη ερευνα, γιατι απλα ειστε το ΣΕΚ.; Και πιο κατω σας αναφερω μερικα απ αυτα:
1-Για μενα εντιμοτητα δεν είναι να κανεις copy-paste το συγγραμμα βουλευτίνας της Νεας Δημοκρατιας στη Καρδιτσα,χωρις μαλιστα να ζητησεις τη αδεια της, και να το στελνεις σ ολους τους συναδεφλους σαν πρωτοχρονιάτικο μηνυμα, γιατι εσυ δεν εχεις τη ικανότητα να γραψεις ένα απλο μηνυμα, και να δικαιολογείσαι λέγοντας ότι το «παράπτωμα» τόκανε ο επικοινωνιολογος σου, σαν κ εσυ δεν φταις κ δεν εχεις καμμια ευθυνη που τον διορισες.
2-Για μενα εντιμοτητα δεν είναι να εξακολουθας να εισπραττεις 2 χρονια μετα το διορισμο σου σαν Προεδρος του ΣΕΚ, χρηματα για ανανεωση βοηθων μεσιτων, οι οποιοι δεν ειναι ευρωπαιοι αλλα 3ων χωρων, και δεν δικαιουνταν ναναι βοηθοι, πραγμα που είναι εναντιον του νομου,(αρθρο 11(3). Αυτό είναι παρανομο αγαπητοι μου! Ενας λογος εξαλλου που το ταμειο μας, γεμισε εισπραξεις....
3-Για μενα εντιμοτητα, είναι να παιρνεις μετρα εναντιον συναδελφων που αμέλησαν να ανανεωσουν τη αδεια τους μεσα στους 1ους 3 μηνες του χρονου, και καποιοι πηγαν να τη ανανεωσουν 7 μηνες αργοτερα, (αρθρο 14, παρ δ) ενώ για καποιους αλλους εγινε αγωγη αμεσα, εντος 7 ημερών και τους ταλαιπωρας σε δικαστηριο της Λαρνακας κ όχι της επαρχιας τηε εδρας τους.
4-Για μενα εντιμοτητα είναι να μην εγκρινεις βοηθους που παρακαθονται σε εξετασεις μονοι τους, και για τους οποιους υπαρχουν αμφιβολιες το κατά ποσο ειχαν τα προσοντα κ τα κριτηρια κ χωρις να ανακοινωσεις ποτε την συγκεκριμενη εξεταση στη ιστοσελιδα σου., ενώ σε άλλες εξετασεις υπηρχαν ανακοινωσεις κ αποτελεσματα με ονοματα κλπ. Ακομα δεν καταλαβα γιατι δεν υπηρξε ποτε ενημερωση....
5-Για μενα εντιμοτητα είναι να γινονται ορθα οι εκλογες των αιρετων μελων του ΣΕΚ,κι όχι να γινεται αυτό που ο Προεδρος θελει, όταν ο ιδιος σε προηγουμενες ζητησε από τον προηγουμενο Προεδρο να ανοιξουν καλπες σ ολες τις πολεις, αιτημα που εγινε δεκτόν, ενω φετος ΜΟΝΟ στη Λεμεσο!
6-Για μενα εντιμοτητα είναι να εισαι οργανωμένος κ να κανεις σωστα τη δουλεια σου, κ να μην αφηνεις να περιμενουν αδειουχοι κ βοηθοι τους, μηνες κ χρονια, ειτε εγκριση, ειτε ανανεωση των αδειων η αιτησεων τους, και τη ιδια στιγμη μας λες , μεσω του Κου Φουλή , ότι οι αιτουντες για εγκριση βοηθοι δεν επιτρεπεται να δουλεουν η να κανουν ξεναγησεις. Αιτηση του νεου μου βοηθου , εγκριθηκε 7 μηνες από τη αιτηση, και πρεπει ναμαι κ χαρουμενη που εγκριθηκε σε τοσο «μικρο» χρονικο διαστημα όταν αρκετοι αλλοι περιμενουν από περσυ....
7-Για μενα εντιμοτητα είναι όταν ζητας βοηθεια για καταγγελιες από τους συναδελφους σου , να εχεις κ το θαρρος να κανεις κ τις αγωγες κ όχι επιλεγμενα να σερνεις στο δικαστηριο παρανομους , και να χεις αξιοκρατικα κριτηρια για τις αγωγες. Εχω στειλει εκατονταδες μηνυματα στο Επιθεωρητη ακομα κ για αδειουχους που στη ιστοσελιδα κ διαφημισεις τους, δεν αναγραφουν αδεια κ μητρωο. Εχω καταγγειλει επισης εκατονταδες παρανομους αλλα ακομα στη ιστοσελιδα εχετε τη τελευταια αγωγη το2014.... Φημες μαλιστα λενε ότι η ιστοσελιδα προσφατα κατερρευσε λογω μη πληρωμης της...
8-Για μενα εντιμοτητα επισης είναι να εισαι σωστος κ να δινεις σωστες απαντησεις στα μελη σου, ως προς τις διαδικασιες κ μετρα που αναφερεται ο επιθεωρητης σου ότι πηρε,βασει οδηγιων σου, για εταιρια που δεν “καλυπτεται”» από αδειουχο κι ο οποιος εχει αποδημισει εις κυριον, και η εταιρια αυτή καταγγελθηκε ,3 μηνες μετα το θανατο του με φωτογραφικο κ άλλο υλικο το οποιο σας απεσταλλει.
Εδώ να σημειωσω ότι ΣΕ ΚΑΝΕΝΑ από τα μηνυματα μας Κε Προεδρε δεν απαντησες, και εξακολουθεις να βαζεις τον Κον Φουλη να γραφει εκ μερους σου.
Μ αυτό το τροπο όμως Κυριοι , ΠΑΡΑΒΙΑΖΕΤΕ ακομα μια φορα τον νομο, αφου , συμφωνα με το αρθρο 36 ,στα καθηκοντα και ευθύνες του επιθεωρητη ,(επισυναπτεται) ΔΕΝ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ η διοικητικη υποστηριξη του ΣΕΚ. Αυτό το σημαντικο, το αναφερει μαλιστα κ η προηγουμενη επιτροπος διοικησεως στη γραπτη της εκθεση, στη σελιδα 3 της ερευνας της. Αυτό σημαινει ότι ο Κος Φουλης, δεν επιτρεπεται να απαντα σε ερωτηματα μας η να κανει άλλη εργασια απ αυτή των καταγγελιων κ αγωγων στο δικαστηριο.! Ουτε και να σε συνοδευει στη προεκλογικη σου εκστρατεια. , επιτρεπεται επισης, αλλα εσυ τοκανες κι αυτό!
9-Για μενα εντιμοτητα, δεν είναι επισης να διαβαλεις συναδελφους σου στα ΜΜΕ, επειδη είναι μελη αλλου συνδεσμου, εκτος ΣΚΕΚ, αποκαλωντας τους παρανομους κ αλλα ατομα που ακουν σ αλλα επαγγελματα κ παρανομουν κ θελουν ν ασκησουν το επαγγελμα του κτη/τη, ως παρεργο.Αυτο σταλθηκε στα ΜΜΕ, με το τιτλο ΣΚΛΗΡΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΣΚΕΚ, από σενα Κε Προεδρε κ τον Ηλια Αθανασιου, κ σ ολους εμας! Το αναφερω γιατι μεχρι προσφατα εισουν κ εκει Προεδρος κ εχει ευθυνη γι αυτό το εντυπο.
10-Για μενα εντιμοτητα επισης είναι, όταν κατηγορεις τον Γιωργο Ζησιμου ενωπιον συναδελφων σου , να εεις το θαρρος να πεις κ για ποιο λογο δεν πηγε ποτε η υποθεση στο δικαστηριο (που δεν εγινε ποτε καταγγελια) και τι σας ειπε ο τοτε υπουργος γι αυτό το θεμα. Το να ριχνεις απλα χειροβομβιδες χωρις να εισαι ετοιμος να τις χειριστεις, είναι καταδικαστεο.
11-Για μενα εντιμοτητα είναι στις εγκυκλιους που γραφεις για τη δραση του ΣΕΚ, να αναφερεσαι με λεπτομερειες σε θεματα που θιγεις, κι όχι αυτά που είναι υπερ σου.
Ξερεις πολύ καλα, ότι το θεμα αλλαγης του νομου, για το αρθρο 44 ειδικοτερα, δεν εχει εισηγηθει από σενα, η το ΣΕΚ, αλλα από μεριδα συναδελφων κ βοηθων που απερριψες αιτησεις των, ενώ άλλες αιτησεις που επισης σταληκαν, εγκριθηκαν ενώ δεν επρεπε να εγκριθουν, κι αυτό το γραφει ξεκαθαρα η γνωματευση του ΓΕ, τη οποια αναφερεις μεν, αλλα δεν μας την εστειλες δε., ΠΟΤΕ!
12-Τελος, για να μην σας κουρασω , για μενα εντιμοτητα είναι να προσπαθεις να εχεις αριστες σχεσεις με τους συναδελφους σου κ να δεχεσαι να υπαρχει δημοκρατια κ διαφορετικη αποψη κ εισηγησεις για την καλυτερευση του επαγγελματος μας. Οχι μονο να είναι γραμμενο στη πρωτη σου εγκυκλιο όταν πρωτοδιοριστηκες, και να ζητας μετα να γινει πειθαρχικη ερευνα.
Μετα απ τα πιο πάνω, δεν νομιζω ότι εγω ειμαι ο «εγκληματιας» κ ο ανεντιμος συναδελφος!!!
Κ επειδη δεν φοβαμαι ν αντιμετωπιζω Κανενα, γιατι λεω τη αληθεια, και παρολο ότι τη μερα που ορισες για συναντηση είναι η μετα γενεθλιων του γιου μου, εγω θα ερθω στη συναντηση. Όμως να ξεις ότι ορους κι νομους κ κατά αναλογια νομους που αναφερεις κ εσυ αποφασισες, δεν θα τους δεκτω ουτε καν σαν αναφορά!!! Αυτό είναι ακομα ένα παρανομο παιγνιδακι σου, το οποιο δεν θα δεκτω να το συμπαιξω.
Τελος, κ μετα από παρακληση-αιτημα κ δικαιωμα του δικηγορου μου, παρακαλω όπως μου αποσταλλει η ακριβης κατηγορια, που εχω, δηθεν υποπεσει , και να μου αποσταλει κ η πειθαρχικη ερευνα αφου , όπως γραφεις, εχει ολοκληωθει . Παρακαλω όπως μου αποσταλει πριν το τελος αυτης της εβδομαδας.
Ειρηνη Καλοτυχου»
Δικογραφημενοι Ισχυρισμοί
Ο Ενάγων μέσω της έκθεσης απαίτησης του ισχυρίζεται ότι η Εναγόμενη δημοσίευσε τα πιο πάνω ηλεκτρονικά μηνύματα (Τεκμήρια 1 και 2) μέσω των οποίων εννοούσε και έγινε αντιληπτό ότι εννοούσε ότι ο Ενάγων είναι αγενής, απρεπής, ανίκανος για τη θέση του και πρέπει να απομακρυνθεί, ότι δεν χαίρει εκτίμησης μεταξύ των κτηματομεσιτών, ότι ενεργεί δικτατορικά, ότι είναι άδικος, παραβαίνει τον Νόμο και είναι μεροληπτικός και ότι κοιτάζει απλώς το συμφέρον του. Το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 έγινε γνωστό σε ολόκληρη την Κύπρο περιλαμβανομένων του Υπουργού Εσωτερικών, βουλευτών, μελών του ΣΕΚ και κτηματομεσιτών της Λάρνακας και είναι φανερό ότι η Εναγόμενη επαναλαμβάνει και θα συνεχίσει να δυσφημεί τον Ενάγοντα προσβάλλοντας συνεχώς τη φήμη και προσωπικότητα του.
Με την υπεράσπιση της, η Εναγόμενη αναφέρει ότι δεν χαίρει εκτίμησης ο Ενάγων ούτε από συναδέλφους του ούτε από μεγάλο αριθμό βοηθών κτηματομεσιτών «λόγω των απολυταρχικών, άδικων και/ή ευνοιοκρατικών ενεργειών του». Παραδέχεται την αποστολή των Τεκμηρίων 1 και 2 στις 3.10.2017 και 9.10.2017 αντίστοιχα αρνείται όμως ότι το περιεχόμενο τους είναι ψευδές ή κακόβουλο και ισχυρίζεται ότι αυτό είναι αληθές και σε κάθε περίπτωση αποτελεί άποψη της βασισμένη σε πραγματικά στοιχεία. Ο Ενάγων ως δημόσιο πρόσωπο θα πρέπει να αποδέχεται την κριτική και ισχυρίζεται επιπρόσθετα ότι, το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 αποτελεί έντιμο σχόλιο επί θεμάτων δημοσίου συμφέροντος, είναι ξεκάθαρο χωρίς υπονοούμενα και αποτελεί έκφραση του λόγου προστατευόμενου από το Σύνταγμα της Δημοκρατίας. Τέλος ισχυρίζεται ότι το περιεχόμενο των πιο πάνω ηλεκτρονικών μηνυμάτων έγινε γνωστό μόνο σε όσους έχει κοινοποιηθεί.
Υπενθυμίζω και τονίζω την καθιερωμένη αρχή ότι, τα επίδικα θέματα περιορίζονται στα όσα προσδιορίζονται από τους δικογραφημένους ισχυρισμούς των μερών και ότι το Δικαστήριο δεν επιλύει ζητήματα τα οποία δεν αποτελούν μέρος των δικογράφων (βλ. Παπαγεωργίου ν. Κλάππα (1991) 1 Α.Α.Δ. 24, Λ.Δ. ν. Μ.Φ. Πολ. Εφ. 188/14 ημερομηνίας 19.1.2022, ECLI:CY:AD:2022:A11, Latifundia Properties Ltd ν. Ανδρέα Μιχαήλ Ψάκη (2003) 1 Α.Α.Δ. 670, Παρλάτα ν Δημητρίου (2014) 1 Α.Α.Δ. 994).
Μαρτυρία
Για τον Ενάγων κατάθεσε ο Χ.Φ. (ΜΕ1) λειτουργός του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών και ο ίδιος ο Ενάγων. Για την Εναγόμενη κατάθεσε η ίδια και δεν κάλεσε κάποιο μάρτυρα.
Μαρτυρία ΜΕ1
O ΜΕ1 κατάθεσε γραπτή δήλωση (Έγγραφο Α) την οποία υιοθέτησε. Στην σύντομη δήλωση του ανάφερε ότι κατέχει τη θέση επιθεωρητή του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών (ΣΕΚ) από το 2011 μέχρι σήμερα. Αναφορικά με τα πιο πάνω Τεκμήρια 1 και 2 ανάφερε ότι περιήλθαν στην αντίληψη του και η πρώτη του σκέψη ήταν ότι δημιουργούσαν μια κάκιστη εντύπωση για τον Ενάγοντα, τόσο για την ικανότητα του ως πρόεδρος όσο για την εντιμότητα, ακεραιότητα και χαρακτήρα του. Περιήλθε επίσης στην αντίληψη του ότι ένεκα των σχετικών δημοσιευμάτων δημιουργήθηκε κακή εντύπωση για τον Ενάγοντα και σε τρίτα πρόσωπα και προκάλεσαν επίσης δυσμενή σχόλια τρίτων για τον Ενάγοντα. Ανάφερε επιπρόσθετα ότι ανάμεσα στα καθήκοντα του είναι η διερεύνηση και στοιχειοθέτηση κατηγοριών εναντίον φυσικών ή νομικών προσώπων που παραβιάζουν τις νομοθεσίες του περί Κτηματομεσιτών Νόμου. Γνωρίζει πολύ καλά τον Ενάγοντα αφού από το 2014 μέχρι το 2017 ο Ενάγων διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Κτηματομεσιτών Επιχειρηματιών Κύπρου (ΣΚΕΚ) και παράλληλα από το 2014 διορίστηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών πρόεδρος του ΣΕΚ το οποίο είναι πρόσωπο δημοσίου δικαίου και το 2017 μετά από σχετική τροποποίηση της νομοθεσίας, ο Ενάγων είναι μόνο πρόεδρος του ΣΕΚ και παραμένει πρόεδρος μέχρι σήμερα, και έλαβε σε εκλογικές διαδικασίες ποσοστά περίπου 55% των ψήφων στις εκλογές του 2017, 65% στις εκλογές του 2020 και 80% στις εκλογές του 2023. Ο ΜΕ1 είπε επίσης ότι, ο Ενάγων χαίρει πολύ καλής φήμης και εκτίμησης από τους αδειούχους κτηματομεσίτες και όχι μόνο αλλά και από βουλευτές, αξιωματούχος, το Υπουργείο και του κόσμου γενικότερα
Ακολούθως κατάθεσε ως Τεκμήριο 1 και Τεκμήριο 2 δυο ηλεκτρονικά μηνύματα τα οποία χαρακτήρισε δημοσιεύματα και είπε ότι έχουν αποσταλεί από την ηλεκτρονικό ταχυδρομείο της Εναγόμενης με πολλαπλούς αποδέκτες, μεταξύ των οποίων για το Τεκμήριο 1 ο Ενάγων, μέλη του τότε διοικητικού συμβουλίου του ΣΕΚ, διάφοροι αδειούχοι κτηματομεσίτες τους οποίους κατονόμασε, βουλευτές, ο Υπουργός Εσωτερικών και η πρόεδρος της Επιτροπής Εσωτερικών και για το Τεκμήριο 2, διάφοροι αδειούχοι κτηματομεσίτες, ένας Σύνδεσμος Βοηθών Κτηματομεσιτών και το ΣΕΚ.
Προχώρησε δε να αναφέρει ότι πριν ακόμη αναλάβει ως πρόεδρος ο Ενάγων, υπήρχαν διάφορα θέματα με την Εναγόμενη η οποία απέστελλε στο ΣΕΚ emails, επιστολές, παράπονα, καταγγελίες, πρόσβαλλε το ΣΕΚ και τους υπαλλήλους. Το τελευταίο συμβούλιο το 2016 είχε αποστείλει επιστολή προς την Εναγόμενη ως σύσταση να μην επαναληφθούν τα πιο πάνω διαφορετικά θα προχωρούσε σε πειθαρχική δίωξη της. Εκείνη δεν σταμάτησε, έτσι έγινε πειθαρχική δίωξη και της επιβλήθηκε χρηματικό πρόστιμο. Η Εναγόμενη όμως συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποστέλλει διάφορες επιστολές δυσφημιστικού περιεχόμενου και δεν υπήρξε ποτέ κάποια απολογία από μέρους της.
Αντεξεταζόμενος ερωτήθηκε αν αναφερόταν και σε διάστημα πριν από την αποστολή των Τεκμηρίων 1 και 2 και συμφώνησε αλλά σε αμέσως επόμενη ερώτηση κατά πόσο τα σχετικά emails ήταν καταγγελίες, είπε ότι, αφορούσαν καταγγελίες, άσχημα σχόλια για το Συμβούλιο ότι δεν κάνει καλά την δουλειά του, κάποιες εισηγήσεις, παρατηρήσεις δικές της που θεωρούσε ορθές και διάφορα άλλα. Δικαιούται, είπε να προβαίνει σε σχόλια όμως εδώ είναι άλλη κατάσταση. Όλες οι καταγγελίες που υπόβαλλε η Εναγόμενη τύγχαναν διερεύνησης και ανάλογα προχωρούσαν εναντίον όσων στοιχειοθετούσαν αδικήματα. Αν αυτά που ανάφερε η Εναγόμενη ήταν σχολιασμός ή δυσφημιστικά θα το αποφασίσει το Δικαστήριο.
Σχετικά με την πειθαρχική δίωξη εναντίον της Εναγόμενης είπε ότι ήταν η πρώτη που είχε γίνει. Μετά ακολούθησαν και άλλες. Δεν συμφώνησε ότι έγιναν δυο πειθαρχικές διαδικασίες εναντίον της και ανάφερε ότι η Εναγόμενη καταχώρησε προσφυγή απορρίφθηκε για διαδικαστικούς λόγους. Κρίθηκε ότι όσα έλεγε η Εναγόμενη δεν ήταν κατά την άσκηση του επαγγέλματος της. Κατά την αντεξέταση του κατατέθηκαν οι αποφάσεις σε τρεις προσφυγές (Τεκμήρια 3, 4 και 5) και ο ΜΕ1 καθώς και αντίγραφο κατηγορητήριου (Τεκμήριο 6) ποινικής υπόθεσης εναντίον της Εναγόμενης στα πλαίσια της οποίας ο ΜΕ1 δέχθηκε ότι έδωσε μαρτυρία, δεν γνώριζε όμως την κατάληξη της. Αφού ο ΜΕ1 διευκρίνισε ότι δεν ήταν μόνο εναντίον της Εναγόμενης αλλά και άλλου προσώπου είπε ότι δεν θυμόταν αν απορρίφθηκε η υπόθεση. Ρωτήθηκε για τις πειθαρχικές διαδικασίες και στην επανεξέταση του οπότε και ανάφερε ότι ο Ενάγων δεν συμμετείχε στο πειθαρχικό συμβούλιο που έλαβε τις αποφάσεις εναντίον της Εναγόμενης.
Ο ΜΕ1 αρνήθηκε επίσης υποβολή ότι χρησιμοποίησε ο Ενάγων το ΣΕΚ για να κάνει εναντίον της Εναγόμενης ανεδαφικές υποθέσεις με την ελπίδα να την αποσιωπήσει. Για τις εκλογές είπε ότι ψήφιζε πολύ μεγάλο ποσοστό κτηματομεσιτών. Του υποβλήθηκε η θέση ότι όταν ακολουθεί τακτικές εκφοβισμού ο Ενάγων, είναι αναμενόμενο τα ποσοστά να είναι μεγάλα. Ο ΜΕ1 δεν συμφώνησε και είπε ότι αν ίσχυε αυτή η θεωρία, ο Ενάγων δεν θα εκλεγόταν στις επόμενες εκλογές, πόσο μάλλον να αύξανε και τα ποσοστά του. Διαφώνησε επίσης ότι όσα ανάφερε η Εναγόμενη μέσω των Τεκμηρίων 1 και 2 ήταν όλα τεκμηριωμένα.
Μαρτυρία Ενάγοντα
Ο Ενάγων άρχισε την μαρτυρία του αναφέροντας ότι είναι εις γνώση του το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2. Υιοθέτησε και κατάθεσε γραπτή δήλωση (Έγγραφο Β) στην οποία συμπεριέλαβε το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2. Στην ουσία μέσω της δήλωσης του επαναλαμβάνει την έκθεση απαίτησης του. Στην κυρίως εξέταση του αναφέρθηκε στα προσόντα του και προέβη σε μια χρονική αναδρομή της θητείας του. Υπερηφανεύεται, ως ανάφερε, για τα ποσοστά του στις εκλογές τα οποία ανήλθαν σε 55% το 2017, 65% το 2020 και 80% το 2023 και πρόσθεσε ότι οι εκλογές διεξάγονται υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εσωτερικών και γίνονται όπως οι δημοκρατικές εκλογές με την παρουσία υπηρεσιακών και δημόσιων υπαλλήλων.
Ρωτήθηκε από τον συνήγορο του εάν οι αποφάσεις για τις πειθαρχικές διώξεις και την ποινική δίωξη λήφθηκαν ομόφωνα από το συμβούλιο και είπε ότι τότε, απ’ ότι θυμάται, η Εναγόμενη συνεχώς μέσω τηλεφώνων, emails, fax ύβριζε τόσο τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου όσο και το προσωπικό, ενοχλούσε επί καθημερινής βάσεως και τον ίδιο προσωπικά για αυτό βρίσκεται στο Δικαστήριο και τον αφορά προσωπικά. Το επταμελές συμβούλιο του ΣΕΚ αποφάσισε να προχωρήσει σε πειθαρχική δίωξη εναντίον της Εναγόμενης και σίγουρα δεν έλαβε υπόψιν ότι αφορούσε τον ίδιο αλλά όλη την κατάσταση που επικρατούσε. Η Εναγόμενη τηλεφωνούσε στους υπαλλήλους στα γραφεία τους σε καθημερινή βάση, έκανε κριτική σε κάθε ανακοίνωση, για ότι αποφάσεις λάμβαναν τηλεφωνούσε στα υπηρεσιακά τηλέφωνα και ενοχλούσε ότι ήταν λανθασμένη, όταν γίνονταν συναντήσεις και σεμινάρια εμφανιζόταν και έκανε κριτική στις ομιλίες που γίνονταν. Ήταν το μοναδικό άτομο. Κανείς άλλος από τα μέλη Παγκύπρια δεν επιδείκνυε αυτή την συμπεριφορά. Το Συμβούλιο επιχείρησε μέσω κάποιων κτηματομεσιτών να της μιλήσει για τη συμπεριφορά της και για τον τρόπο της όμως εκείνη συμπεριφερόταν έτσι στους πάντες, με αποτέλεσμα το Συμβούλιο να αποφασίσει ομόφωνα να προχωρήσει με πειθαρχική δίωξη εναντίον της. Ο Ενάγων δεν συμμετείχε στην απόφαση καθότι αποτάθηκε σε δικηγόρο για λίβελο που η Εναγόμενη έκανε σε εκείνον προσωπικά.
Ρωτήθηκε αν εκτός από τα επίμαχα emails υπήρξαν άλλα πριν και μετά από αυτά και είπε σίγουρα, συνέχεια μέχρι σήμερα. Αναφέρθηκε επί τούτου σε μια εκδήλωση που έγινε πρόσφατα στην Λεμεσό όπου η Εναγόμενη ήταν παρούσα και μεγαλόφωνα σχολίαζε όλο το Συμβούλιο και τον ίδιο. Η Εναγόμενη είπε δεν ξεχωρίζει κάποιον. Από το 2014 μέχρι σήμερα ό,τι κάνει το Συμβούλιο για την Εναγόμενη είναι λάθος.
Στην αντεξέταση του, σε σειρά ερωτήσεων σχετικά με τα δημοσιεύματα είπε ότι με αυτά που του καταλόγιζε η Εναγόμενη ένιωθε άγχος να συμμετέχει σε συνάντηση με κτηματομεσίτες μήπως έρθει η Εναγόμενη και βρίζει εκείνον και τους άλλους παριστάμενους και επειδή άλλοι επίσης της έκαναν υποδείξεις και παρατηρήσεις έφτασαν στο σημείο να νιώθουν άσχημα όλοι τους. Η Εναγόμενη χωρίς να πάρει άδεια από κανένα σε εκδηλώσεις και επαρχιακές συναντήσεις ανάμεσα σε τόσο κόσμο άρχιζε να κάνει κριτική στους πάντες. Του υποβλήθηκε ότι δεν του αρέσει η κριτική και ότι αν η Εναγόμενη το έκανε σε όλους τότε θα έπρεπε να την καταγγείλουν στην Αστυνομία και ο Ενάγων απάντησε ότι έγινε ενημέρωση στην Αστυνομία και η Αστυνομία τους είπε να αποταθούν σε δικηγόρο. Για το θέμα της κριτικής απάντησε στον συνήγορο της Εναγόμενης «ανικανότητα είναι κριτική, ψεύτης είναι κριτική, αχάπαρος είναι κριτική, αν είμαι ανίκανος είναι κριτική, όπως θέλετε πέστε το».
Ο Ενάγων ρωτήθηκε επίσης από πότε γνωρίζει την Εναγόμενη και είπε ότι μόλις ανέλαβε ως πρόεδρος του συμβουλίου και πέρασε για πρώτη φορά την πόρτα βρήκε την Εναγόμενη να μαλώνει μαζί με την reception του ΣΕΚ για το ζήτημα που αφορούσε την άδεια της. Δεν ήξερε ποια ήταν η Εναγόμενη ούτε την είδε και είπε ότι το ζήτημα μπορεί να επιλυθεί. Είπε ακόμη ότι αυτό ήταν το 2014 και τηλεφώνησε στην ίδια και της ανάφερε ότι είναι ο πρόεδρος του συμβουλίου και το πρόβλημα της θα λυθεί. Προηγουμένως δεν την γνώριζε ούτε είχαν κάποια διαφορά.
Του υποβλήθηκε ακόμη ότι η Εναγόμενη στα Τεκμήρια 1 και 2 δεν αναφέρθηκε σε προσωπικά θέματα και ότι όλοι οι χαρακτηρισμοί και η κριτική που του ασκούσε αφορούσαν αποκλειστικά για το τι έπραττε ως πρόεδρος του ΣΕΚ, θέση την οποία αρνήθηκε.
Ρωτήθηκε επίσης αν μέσα στα καθήκοντα του ΣΕΚ είναι η διερεύνηση καταγγελιών και είπε ότι είναι ανάμεσα στα καθήκοντα του ΣΕΚ και όποιος δεν εφαρμόζει την νομοθεσία το ΣΕΚ έχει αρχή του να διερευνά και εκεί όπου κρίνει την ύπαρξη παράβασης από μέρους κάποιο να τον οδηγεί στη δικαιοσύνη. Επί τούτου υποβλήθηκε μια σειρά ερωτήσεων προς τον Ενάγοντα αναφορικά με την περίπτωση κάποιας εταιρείας για την οποία κατήγγειλε η Εναγόμενη ότι μετά τον θάνατο του αδειούχου κτηματομεσίτη συνέχιζε να λειτουργεί και να διαφημίζεται, περίπτωση την οποία συνέδεσε ο συνήγορος της Εναγόμενης με την δίωξη της βοηθού της Εναγόμενης και της ίδιας της Εναγόμενης για να καταλήξει στην θέση ότι χειρίστηκε την εταιρεία ευνοιοκρατικά ενώ για την Εναγόμενη και την βοηθό της ενήργησε εκδικητικά. Η θέση του Ενάγοντα ήταν πως όταν πεθαίνει κάποιος η άδεια σταματά και δεν μεταφέρεται όταν υπάρχει νομικό πρόσωπο. Όταν πεθάνει κάποιος η πρώτη έγνοια των δικών του δεν είναι να κλείσουν το γραφείο. Ειδοποιούνται όμως ότι θα πρέπει να σταματήσουν. Αρνήθηκε επίμονα ότι επέβαλαν πρόστιμο στην εν λόγω εταιρεία όπως αρνήθηκε την οποιαδήποτε εκδικητικότητα προς την Εναγόμενη και τη βοηθό της.
Αναφορικά με τις καταγγελίες ήταν η θέση του ότι κατά διαστήματα η Εναγόμενη κατάγγελλε άτομα, ήταν τόσα πολλά που στέλνει που είναι αδύνατον να θυμάται τι καταγγέλλει, τι βρίζει και τι κάνει. Εάν ο ίδιος έκανε καλά την δουλειά του, το έδειξε το 2014 ο διορισμός του από τον Υπουργό Εσωτερικών και οι 3 εκλογικές διαδικασίες. Για την Εναγόμενη μπορεί να μην την κάνει αλλά για όλους τους άλλους την έκανε και θα είναι υποψήφιος και για τις επόμενες εκλογές.
Σε σχέση με το κατά πόσο όταν η Εναγόμενη απέστειλε το Τεκμήριο 2 η πειθαρχική διαδικασία είχε ήδη ξεκινήσει είπε ότι δεν θυμάται όπως δεν θυμάται αν της επιβλήθηκε πρόστιμο. Επανέλαβε την θέση του ότι δεν έγιναν πειθαρχικές για το πρόσωπο του. Το συμβούλιο εξετάζει οτιδήποτε αφορά το συμβούλιο και αφού του υποβλήθηκε ότι κατέπεσαν οι πειθαρχικές είπε ότι ακυρώθηκε η πειθαρχική διότι η Εναγόμενη δεν ύβριζε εν ώρα εργασίας. Ακολούθησε υποβολή ότι δεν επρόκειτο για υβρίσεις και απάντησε ότι για τους πολιτισμένους ανθρώπους είναι υβρίσεις και δυσφημίσεις.
Σε σειρά μετέπειτα ερωτήσεων αναφορικά με το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 είπε ότι η κριτική είναι ένα και οι ύβρεις άλλο. Βεβαίως είναι ανεκτικός στην κριτική και για αυτό είναι εδώ 4 θητείες αλλά δεν ανέχεται κανέναν να τον βρίζει και να τον προσβάλλει. Του υποβλήθηκε περαιτέρω, ότι έστω και με κάποιους σκληρούς χαρακτηρισμούς η Εναγόμενη του έκανε κριτική την οποία πρέπει να δέχεται. Επανέλαβε ότι οι ύβρεις δεν είναι κριτική, την οποία δέχεται και δεν έχει κανένα πρόβλημα να διορθώνεται αλλά ύβρεις δεν δέχεται. Τα υβριστικά μηνύματα της Εναγόμενης ήταν εκατοντάδες στα οποία δεν απάντησε. Του τέθηκε η θέση ότι τα απαντούσε ο ΜΕ1 και είπε ότι της απαντούσε το συμβούλιο αν είχε ερωτήματα. Οι προσπάθειες για την Εναγόμενη από διάφορους κτηματομεσίτες ήταν πάρα πολλές και μάλιστα η Εναγόμενη όταν της μίλησε η καλύτερη της φίλη πήγε και την κατήγγειλε στην Αστυνομία. Ο ίδιος δεν απείλησε κανένα. Εκείνος είναι ο παραπονούμενος. Τέλος ανάφερε ότι εάν φέρει τα files στο Δικαστήριο θα συζητούν 2 ημέρες.
Για την αντιγραφή ευχετήριου μηνύματος από ομιλία πολιτικού προσώπου στην Ελλάδα του υποβλήθηκε ότι δείχνει ότι δεν έχει την ικανότητα να γράψει ούτε ένα ευχετήριο μήνυμα και απάντησε στον συνήγορο ότι λέει ότι είναι ανίκανος. Ρωτήθηκε ακόμη εάν μετά τον διορισμό του το συμβούλιο εισέπραξε χρήματα από υπηκόους τρίτων χωρών για ανανέωση της άδειας τους ως βοηθοί κτηματομεσίτες και είπε ότι το ΣΕΚ σε κάθε συνεδρία εξετάζει αιτήσεις και αν είναι σύμφωνες με την νομοθεσία προχωρεί στην έκδοση αδειών. Πρόκειται για χιλιάδες (αιτήσεις) και δεν θυμάται ποιοι ήταν. Αν το ΣΕΚ ενεργούσε όπως του καταλογίζεται τότε δεν θα ήταν εδώ από το 2014. Η εξέταση των αιτήσεων γίνεται από 7 άτομα. Από την πρώτη μέρα που είναι εκεί εφαρμόζεται πιστά η νομοθεσία.
Ρωτήθηκε πόσος χρόνος χρειάζεται για να εγκριθεί άδεια κτηματομεσίτη ή βοηθού και είπε ότι εξετάζεται από το προσωπικό ανάλογα με τα έντυπα που έχουν σταλθεί. Μπορεί να πάρει τρεις εβδομάδες με ένα μήνα. Για την ανανέωση εξαρτάται από τον φόρτο εργασίας. Η θέση που υποβλήθηκε στον Ενάγων επί των πιο πάνω ήταν ότι η διαδικασία γίνεται ευνοιοκρατικά και υπάρχουν περιπτώσεις συμπεριλαμβανομένης της Εναγόμενης όπου παρατηρείται τρομακτική καθυστέρηση, με τον Ενάγοντα να απαντά άρα η πλειοψηφία είναι ευχαριστημένη για τον τρόπο που λειτουργεί το συμβούλιο και η Εναγόμενη όχι και αυτό είναι δικαίωμα της.
Μετέπειτα, ρωτήθηκε για την περίπτωση ενός ατόμου για το οποίο είπε ότι είναι σήμερα πρόεδρος του συνδέσμου Κτηματομεσιτών και με τον οποίο δεν έχουν οποιαδήποτε συνεργασία, έχει όμως η Εναγόμενη. Ρωτήθηκε πως παρακάθησε εξετάσεις μόνος του και απάντησε ότι δεν μπορεί να θυμάται τόσα χρόνια τι αποφάσισε το συμβούλιο και τι έπραξε. Εφαρμόζουν την νομοθεσία. Του υποβλήθηκε ότι μόλις έγινε καταγγελία για αυτό το θέμα από την Εναγόμενη πήγαν και το αφαίρεσαν από την ιστοσελίδα αμέσως και η θέση του ήταν πως αυτά είναι ασυναρτησίες εκτός τόπου και χρόνου. Για το θέμα της καταγγελίας εναντίον του εν λόγω προσώπου ότι χρησιμοποιούσε παράνομα εμπορική επωνυμία, υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι αντί να τον διώξουν ποινικά τον ενημέρωσαν να το διορθώσει. Ο Ενάγων απάντησε ότι δεν είναι δικό του το συμβούλιο και αν η θέση της Εναγόμενης είναι ότι εκείνος, τα υπόλοιπα μέλη κάθονται εκεί και στήνουν υποθέσεις είναι ψέματα. Πήραν χιλιάδες αποφάσεις και έκαναν εκατοντάδες συνεδρίες. Κινεί αγωγή στην Εναγόμενη γιατί τον βρίζει και βρίζει και το συμβούλιο.
Υποβλήθηκε ακόμη στον Ενάγοντα ότι υπήρξαν κατά καιρούς παράπονα εναντίον του και από άλλους πέραν της Εναγόμενης. Ως είπε, υπήρξε κάποια περίπτωση ενός φίλου της Εναγόμενης, ο οποίος τον απείλησε, εντοπίστηκε από την Αστυνομία, καταδικάστηκε και του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης με αναστολή. Ο Ενάγων κατονόμασε το πρόσωπο αυτό, αρνήθηκε να σχολιάσει περαιτέρω για το άτομο του και είπε ότι οι συνάδελφοι του, την εκτίμηση που του έχουν την δείχνουν κάθε 3 χρόνια στις εκλογές. Ρωτήθηκε αν κάποιο άλλο παράπονο ενεργοποίησε την Επίτροπο Διοικήσεως να γνωματεύσει εναντίον του και εναντίον του ΣΕΚ και ο Ενάγων απάντησε ότι η Επίτροπος όταν δεχθεί παράπονα εισηγείται κάτι γενικά. Του υποδείχθηκε η σχετική έκθεση της Επίτροπου και ο Ενάγων ανάφερε ότι εάν τον κατακεραύνωνε η Επίτροπος τότε ο Υπουργός Εσωτερικών θα τον έπαυε. Η περίοδος στην οποία αναφέρεται η Επίτροπος ήταν μεταξύ 2014 και 2017 οπότε και είχε διοριστεί από τον Υπουργό. Του υποβλήθηκε ότι στην έκθεση της Επιτρόπου ουσιαστικά επιβεβαιώνονται πολλά από τα σχόλια της Εναγόμενης θέση με την οποία διαφώνησε ο Ενάγων επαναλαμβάνοντας ότι αν υπήρχε λάθος θα τον σταματούσε ο Υπουργός και ότι από το 2014 οι κτηματομεσίτες συνεχίζουν να εκλέγουν.
Μαρτυρία Εναγόμενης
Η Εναγόμενη κατάθεσε γραπτή δήλωση (Έγγραφο Γ) την οποία υιοθέτησε. Σημειώνω ότι η δήλωση της αποτελείται από 13 σελίδες και συνολικά 55 παραγράφους. Ανάφερε ότι είναι εγγεγραμμένη κτηματομεσίτρια και ασκεί το επάγγελμα αυτό μέσω της εταιρείας της. Ο λόγος που απέστειλε τα Τεκμήρια 1 και 2, ήταν για να εκφράσει τη δυσαρέσκεια της στον Ενάγοντα για τον τρόπο που ασκεί τα διοικητικά του καθήκοντα και εξέφρασε έντονα τα παράπονα της ως κτηματομεσίτρια για τον τρόπο διοίκησης του ΣΕΚ και τις ενέργειες του Ενάγοντα. Ο λόγος που τα απέστειλε σε πολλαπλούς αποδέκτες ήταν γιατί πιστεύει ειλικρινά ότι όφειλαν να γνωρίζουν τον τρόπο που ασκεί τα καθήκοντα του ο Ενάγοντας και να γνωστοποιήσει τις πειθαρχικές διαδικασίες εναντίον της για δήθεν πειθαρχικά παραπτώματα.
Η Εναγόμενη, παράθεσε αριθμό εγγράφων ως τεκμήρια (Τεκμήρια 8 - 29) υποστηρίζοντας τις θέσεις της ότι πρόκειται για «σχόλια τα οποία αναφέρουν τον τρόπο εκτέλεσης των διοικητικών του (Ενάγοντα) καθηκόντων, την παράλειψη του να ασχοληθεί με τις καταγγελίες που του απέστελλα εδώ και χρόνια, για τις διαμαρτυρίες μου για την άνιση μεταχείριση των κτηματομεσιτικών εταιρειών όσον αφορά την αδειοδότηση και εγγραφή τους, για τις ενέργειες στις οποίες θα έπρεπε να προβεί ως Πρόεδρος, ώστε να μην επιτρέπει να γίνονται παρανομίες από κάποιες εταιρείες ως προς την αδειοδότηση και εγγραφή τους στο μητρωό κτηματομεσιτών, αλλά και για την υποχρέωση του ως ένα από τα διοικητικά του καθήκοντα να απαντά στα ηλεκτρονικά μηνύματα των Κτηματομεσιτών». Όσα αναφέρει υποστήριξε είναι αληθή και όφειλε να απαντήσει στις εναντίον της κατηγορίες εφόσον κατηγορείται από τον Ενάγοντα και το ΣΕΚ για ανήθικη και ανέντιμη συμπεριφορά. Στην δήλωση της προβαίνει επίσης, μεταξύ άλλων, σε εκτεταμένη αναφορά στην έκθεση της Επίτροπου Διοικήσεως (Τεκ. 19) καθώς και σε ισχυρισμούς ότι ο Ενάγων ενδιαφέρεται μόνο για την αυτοπροβολή του, για αυτό τις απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα για την συνάντηση του με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (Τεκ. 20), και προσβάλλει τους συναδέλφους του εξ ου και η αναφορά σε δημοσίευμα «Σκληρή Γλώσσα του ΣΕΚ» (Τεκ. 21) και υποστηρίζει ότι έχει το δικαίωμα να εκφέρει την άποψη της ιδιαίτερα όταν αυτή βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα.
Στην αντεξέταση της, υποστήριξε τη θέση της ότι όλα όσα ανάφερε είναι καλόπιστη κριτική τονίζοντας ότι αφορούσε τα διοικητικά καθήκοντα του Ενάγοντα. Αρνήθηκε την οποιαδήποτε εμπάθεια και εμμονή προς το πρόσωπο του Ενάγοντα αναφέροντας ότι δεν είναι τυχαίο που βαφτίστηκε Ειρήνη, γαλουχήθηκε από τους γονείς της να φέρνει ειρήνη στις σχέσεις της και εμμονή έχει με το δίκαιο και την αλήθεια.
Ερωτήθηκε για τις αναφορές στο Τεκμήριο 23 όπου της υποδείχθηκε ότι επέδειξε ανάρμοστη συμπεριφορά από τον υπογράφων και δέχθηκε ότι είχε γράψει αυτά που της αναφέρονταν αναφέροντας ταυτόχρονα ότι για εκείνην είναι καλόπιστη κριτική.
Αναφορικά με τις εκλογές είπε ότι ο Ενάγων εκλέγεται με απειλές και εκβιασμούς κάθε φορά και απάντησε σχετικά ότι και αυτή η θέση της είναι καλόπιστη κριτική.
Γνωρίζει ότι το συμβούλιο είναι επταμελές και όταν ρωτήθηκε γιατί κάθε φορά που λαμβάνεται μια ομόφωνη απόφαση εκείνη κατηγορεί τον Ενάγοντα, απάντησε ότι τα πρακτικά δεν υπογράφονται και τα αποφασίζει ο Ενάγων. Κατηγόρησε είπε τον Η.Α., τον Η.Η. και ακόμη ένα άτομο και κυβερνητικούς διότι όταν γράφει ένα email το στέλνει στο συμβούλιο στην ηλεκτρονική διεύθυνση του κάθε ενός και τους προκαλούσε να της πουν γιατί δεν της απαντά κανείς.
Για την εταιρεία για την οποία υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι δεν της άσκησαν δίωξη, η Εναγόμενη είπε ότι απλά της έβαλαν πρόστιμο €200 ένα χρόνο μετά ενώ εκείνη το κατήγγειλε τον Ιούλιο του 2015 ενώ εκείνης και της βοηθού της για 7 ημέρες καθυστέρηση την πήραν στο Δικαστήριο. Εν τέλει όταν ρωτήθηκε πως έβαλαν πρόστιμο στην εν λόγω εταιρεία, είπε ότι της έβαλε το Δικαστήριο μετά που το κατήγγειλε. Όταν της υποβλήθηκε ότι τότε δεν υπήρξε ευνοιοκρατική μεταχείριση, η Εναγόμενη είπε ότι για οκτώ μήνες ενεργούσε παράνομα, το συμβούλιο «σε παρένθεση Μαρίνος Κυναίγειρου» δεν τους πήρε Δικαστήριο και έπρεπε να κάνουν κάτι για να αποδείξουν ότι έκαναν κάτι για την εταιρεία που κατήγγειλε «η τρελή η Καλότυχου» και έβαλαν το πρόστιμο και καθάρισαν.
Αναφορικά με την ποινική δίωξη εναντίον της, ρωτήθηκε αν η δίωξη έγινε εναντίον της Α.Μ.Μ. η οποία τότε ήταν υπάλληλος της και συμφώνησε. Ρωτήθηκε αν καταδικάστηκε και είπε ότι από τις οκτώ κατηγορίες καταδικάστηκε στην μια και η ίδια αθωώθηκε. Αν θυμάται καλά η κατηγορία στην οποία κρίθηκε ένοχη ήταν για διαφήμιση σε ιστοσελίδα χωρίς να είναι γραμμένη η εταιρεία της Εναγόμενης. Ρωτήθηκε ακόμη εάν εκείνη αθωώθηκε γιατί δεν προσφέρθηκε μαρτυρία ότι συνέδραμε ως διευθύντρια της υπαλλήλου και είπε προφανώς. Όταν όμως της αναφέρθηκε ότι τότε ήταν πλήρως δικαιολογημένη η καταχώρηση της υπόθεσης απάντησε ότι δεν αμφιβάλλει. Το θέμα είναι, πρόσθεσε, είναι η αξιοκρατική θέση του Ενάγοντα και του ΣΕΚ, όταν εκείνη διώχθηκε που δεν ανανέωσε την άδεια της και κατηγορήθηκε η βοηθός της για επτά ημέρες καθυστέρηση ενώ η πιο πάνω εταιρεία οκτώ μήνες καθυστέρηση και δεν πήγε Δικαστήριο και η βοηθός της κρίθηκε ένοχη μόνο γιατί δεν ανανέωσε την άδεια.
Για την πειθαρχική διαδικασία συμφώνησε ότι κατηγορεί τον Ενάγοντα για το ότι της έκαναν την πειθαρχική παρόλο που εκείνος δεν συμμετείχε στο Πειθαρχικό. Ο Ενάγων είπε κινούσε τα νήματα. Ήθελε πάντα να μην φαίνεται ο ίδιος. Πάντα έπρεπε να κρυφτεί, δεν της τηλεφωνούσε ο ίδιος, να μην φανεί ότι είναι ο φταίχτης, και τον είδαν μαζί με τον δικηγόρο της στο διπλανό δωμάτιο. Μετά της είπε ο Η.Α. ότι ο Ενάγων ήταν στο διπλανό δωμάτιο και γελούσε ενώ γινόταν η πειθαρχική της.
Σχετικά με το Τεκμήριο 20, είπε ότι ο Ενάγων το έστειλε μόνο σε εκείνη. Όταν της υποδείχθηκε ότι αντί να δει ότι συγχάρηκε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τον Ενάγοντα για το έργο του εκείνη το χρησιμοποιεί για να τον δυσφημίσει απάντησε ότι της δημιουργήθηκε η εντύπωση πως της το έστειλε για να της δείξει ότι έχει μέσο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και δεν μπορεί να τον αγγίξει κανένας. Όταν της υποβλήθηκε ότι άλλα βλέπει και άλλα αντιλαμβάνεται, η Εναγόμενη απάντησε ότι και ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν είναι έντιμος.
Αναφορικά με την περίπτωση του Χ.Ν. για την οποία ισχυρίζεται ότι το εν λόγω πρόσωπο, με το οποίο είναι φίλη από τα παιδικά τους χρόνια, δεν είχε γνώσεις κτηματομεσίτη και του πήραν την άδεια, πιστεύει ότι έτυχε ευνοιοκρατικής μεταχείρισης γιατί στα πρακτικά έγραφε ότι ο Χ.Ν. δεν θα έδινε εξετάσεις και μετά την καταγγελία της το θέμα έφτασε μέχρι τον Γενικό Εισαγγελέα και από εκεί δόθηκαν οδηγίες στην Αστυνομία να διερευνήσει την υπόθεση. Δεν προχώρησε όμως γιατί έβαλαν έναν Αστυνομικό που θα παντρευόταν εκείνο το διάστημα ο οποίος μάλλον είδε τον ΜΕ1 και του είπε η Εναγόμενη ότι πρέπει να βρει τον Ενάγοντα και τα άλλα μέλη του Συμβουλίου. Ο Αστυνομικός της είπε ότι μετά τον γάμο του θα το πράξει όμως δεν έκανε κάτι και εκείνη υπόβαλε παράπονο και καταγγελία και της είπαν από την Αστυνομία ότι θα το εξετάσουν και από τότε δεν έγινε τίποτα. Διαφώνησε ότι η καταγγελία είναι ανύπαρκτη και όταν ρωτήθηκε αν είναι και οι Αστυνομικοί ανέντιμοι απάντησε ότι βέβαια είναι, πάρα πολύ ανέντιμοι. Δεν φαινόταν ο αστυνομικός να ενδιαφέρεται. Μετά είπε μάλλον τηλεφώνησε στον Ενάγοντα και εκείνος του είπε να αποταθεί στον επιθεωρητή.
Ρωτήθηκε αν είναι ακόμη φίλοι με τον Χ.Ν. και είπε ότι είναι. Ρωτήθηκε περαιτέρω αν της είπε ο Χ.Ν. κατά πόσο υπόβαλε παράπονο στην Επίτροπο για το ότι το προηγούμενο Συμβούλιο του αφαίρεσε την άδεια και είπε ότι δεν δικαιώθηκε διότι η Επίτροπος μόνο έρευνα και έκθεση μπορεί να κάνει. Ρωτήθηκε αμέσως μετά ξανά για το αν δικαίωσε η Επίτροπος τον Χ.Ν. και είπε δεν γνωρίζει, δεν έτυχε να της το πει, δεν ρώτησε, ξέρει όμως ότι έκανε καταγγελία στην Επίτροπο. Σε σχέση με το Τεκμήριο 27 της υποδείχθηκε ότι η απόφαση του ΣΕΚ ήταν να παρακαθίσει εξετάσεις ο Χ.Ν. και αυτό έγινε και τις πέρασε με επιτυχία, θέση με την οποία συμφώνησε. Όταν όμως ρωτήθηκε ποιο είναι το φταίξιμο του Ενάγοντα, επανέλαβε το ζήτημα των πρακτικών και ότι ο Χ.Ν. παρακάθησε σε εξετάσεις μετά την απόφαση της Επίτροπου. Πρόσθεσε μάλιστα ότι συνάντησε τον Χ.Ν. στην βουλή το 2016-2017 και της επιβεβαίωσε για τις εξετάσεις και όταν τον ρώτησε εκείνη αν όντως πήγε 15 λεπτά τουαλέτα χωρίς επιτήρηση και ότι υπήρχε μόνο ένας επιτηρητής της έδωσε καταφατική απάντηση. Επί τούτου ρωτήθηκε τι σημαίνει αυτό και είπε όταν πάει κάποιος τουαλέτα 15 λεπτά της δίδεται η εντύπωση ότι μπορεί μέσα στην τουαλέτα να υπήρχαν απαντήσεις και μπορεί να σκεφτεί πολλά. Δεν ξέρει αν φταίει ο Ενάγων, εκείνη κατηγόρησε το ΣΕΚ γιατί άφησαν τον Χ.Ν. να δώσει εξετάσεις ενώ προηγούνταν άλλοι 15 συνάδελφοι της τους οποίους άφησε να δώσουν εξετάσεις μετά τον Χ.Ν..
Αγορεύσεις
Και οι δυο πλευρές αγόρευσαν υποστηρίζοντας τις θέσεις τους. Το περιεχόμενο και οι εισηγήσεις των διαδίκων έχουν μελετηθεί προσεκτικά από το Δικαστήριο στα πλαίσια μελέτης της υπόθεσης για σκοπούς έκδοσης της παρούσας απόφασης έστω και αν δεν γίνεται αναλυτική αναφορά και επανάληψη στο περιεχόμενο των αγορεύσεων τους.
Αξιολόγηση - Ευρήματα
Έχω εξετάσει όλα όσα έχουν τεθεί ενώπιον μου. Αξιολόγησα τη μαρτυρία σύμφωνα με τις αρχές της νομολογίας, έχοντας εξετάσει επίσης το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν ως Τεκμήρια και έλαβα επίσης υπόψη την εικόνα των μαρτύρων στο Δικαστήριο ενώ καταθέταν, έχοντας κατά νου και την δυνατότητα αποδοχής ή απόρριψης είτε όλης είτε μέρους της μαρτυρίας το (βλ. Kades v. Nicolaou & Another (1986) 1 CLR 212, Theomaria Estates Ltd v. Samuel Mason κ.α. (2005) 1 A.A.Δ. 256, Κωνσταντινίδη ν Κωμοδρόμου Πολ. Εφ. 283/15 ημερ. 17.11.2025, Κοκκίνου κ.α. v. Themis Portfolio Management Holdings Ltd, Πολιτική Έφεση Αρ. 336/2018, ημερομηνίας 31.03.2025).
Αναφέρω ευθύς εξ’ αρχής ότι η αποστολή των πιο πάνω emails (Τεκμήρια 1 και 2), ουδέποτε αμφισβητήθηκε από την Εναγόμενη. Αντιθέτως, παραδέχεται ότι η ίδια τα είχε συντάξει και αποστείλει. Ούτε έχει αμφισβητηθεί με οποιοδήποτε τρόπο ότι αυτά απευθύνονταν στο πρόσωπο του Ενάγοντα και κοινοποιήθηκαν σε πολλαπλούς αποδέκτες πέραν του Ενάγοντα. Μη αμφισβητούμενο γεγονός υπήρξε και η ιδιότητα των μερών, δηλαδή ότι ο Ενάγων 1 κατά τον επίδικο χρόνο ήταν ο πρόεδρος του Συμβουλίου Εγγραφής Κτηματομεσιτών (ΣΕΚ) και η Εναγόμενη αδειούχος κτηματομεσίτρια. Δεν αμφισβητήθηκε επίσης ότι εξακολουθεί μέχρι σήμερα ο Ενάγων 1 να είναι ο πρόεδρος του ΣΕΚ και ότι επανεκλέγηκε στην θέση αυτή για τρεις συνεχόμενες θητείες με αυξανόμενα ποσοστά.
Επιπρόσθετα των πιο πάνω, ουδέποτε αποτέλεσε αμφισβητούμενο γεγονός ότι ασκήθηκαν πειθαρχικές διώξεις εναντίον της Εναγόμενης από το ΣΕΚ, ότι ασκήθηκε ποινική δίωξη εναντίον της Εναγόμενης και ενός άλλου προσώπου, καθώς και το γεγονός ότι η Εναγόμενη προσέφυγε στο Διοικητικό Δικαστήριο για να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα των εν λόγω πειθαρχικών διώξεων εναντίον της. Στις αποφάσεις για τις πειθαρχικές διώξεις εναντίον της, δεν έλαβε μέρος ο Ενάγων. Δεν έχει επίσης αμφισβητηθεί ότι η Επίτροπος Διοικήσεως είχε συντάξει σχετική έκθεση αναφορικά με το Συμβούλιο Εγγραφής Κτηματομεσιτών.
Για τα πιο πάνω προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.
Δεδομένων των πιο πάνω προχωρώ στην αξιολόγηση.
Σε σχέση με τον ΜΕ 1, σημειώνω ότι ο εν λόγω μάρτυρας άφησε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο, υπό την έννοια ότι ανάφερε στο Δικαστήριο εκείνα που γνώριζε για την υπό εξέταση περίπτωση, χωρίς να επιχειρήσει να αναφερθεί σε γεγονότα για τα οποία δεν είχε προσωπική γνώση. Στο βαθμό δε που η μαρτυρία του αφορά στην κατάθεση των Τεκμηρίων 1 και 2 και πως αυτά είχαν αποσταλεί από την ηλεκτρονική διεύθυνση της Εναγόμενης, η αποστολή τους αυτή καθ’ εαυτή δεν είναι αμφισβητούμενο γεγονός. Ούτε η μαρτυρία του σε σχέση με την γνωστοποίηση των επίμαχων emails τους προς διάφορους αποδέκτες αμφισβητήθηκε. Σημειώνω ότι αν και ο ΜΕ1 δεν αντεξετάστηκε επί της αναφοράς του ότι το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 προκάλεσε αρνητική εντύπωση σε τρίτα πρόσωπα και δυσμενή σχόλια τρίτων προσώπων για το άτομο του Ενάγοντα εντούτοις, ούτε ο ίδιος έδωσε οποιεσδήποτε λεπτομέρειες στο Δικαστήριο. Ορθά ανάφερε ο ΜΕ1 ότι το Δικαστήριο είναι εκείνο που θα αποφασίσει κατά πόσο το περιεχόμενο τους είναι δυσφημιστικό ή όχι. Το Δικαστήριο δεν αξιολογεί εάν ένα δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό ή όχι με βάση τις θέσεις των μαρτύρων. Το Δικαστήριο μπορεί να κρίνει εάν αυτό είναι δυσφημιστικό και μόνο από την ανάγνωση του καθώς δεν δεσμεύεται να υιοθετήσει την άποψη των διαδίκων (βλ. Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.α. ν. Κουλία Πολ. Εφ. 125/13, ημερομηνίας 4.6.2019, ECLI:CY:AD:2019:A216, Γαληνιώτης ν Εκδοτικός Οίκος Δίας Λτδ (2011) 1 Α.Α.Δ. 74, Papadopoulos v Kyrix Publishing (1963) 2 CLR 290). Και τούτα ασφαλώς ισχύουν και για τον Ενάγοντα και την Εναγόμενη. Ως προς τον ΜΕ1 εν όψει των όσων καταγράφω πιο πάνω, δεν έχω εντοπίσει οποιοδήποτε λόγο γιατί να μην γίνει αποδεκτή η μαρτυρία του και την αποδέχομαι.
Ο Ενάγων ήταν φανερά ενοχλημένος με τα όσα του καταλογίζει η Εναγόμενη κάτι το οποίο ήταν εμφανές από τον τρόπο που κατάθετε ενώπιον του Δικαστηρίου τόσο κατά την κυρίως εξέταση του όσο και κατά την αντεξέταση του. Υπεραμύνθηκε των δικών του ενεργειών ως πρόεδρος του ΣΕΚ, επιχειρώντας παράλληλα να παρουσιάσει την Εναγόμενη ως εμμονική με το άτομο του. Εκείνο το οποίο ήταν επίσης διάχυτο από την μαρτυρία του, ήταν η προσπάθεια του να παρουσιαστεί ως ένας καθόλα επιτυχημένος πρόεδρος συμβουλίου αναφέροντας ότι, παρά τα όσα του καταλόγιζε η Εναγόμενη είχε επανεκλεγεί σε τρεις συνεχόμενες θητείες, γεγονός στο οποίο αναφέρθηκε πολλές φορές, με αυξανόμενα ποσοστά.
Ο Ενάγων επίσης δεν έδωσε την εικόνα ενός προσώπου το οποίο επιχείρησε να αλλοιώσει την αλήθεια όπως όμως την αντιλαμβάνεται ο ίδιος, κατάθεσε στην βάση των δικογραφημένων ισχυρισμών του και δεν έχω εντοπίσει οτιδήποτε το οποίο δικαιολογεί την μη αποδοχή της μαρτυρίας του πέραν του ότι το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 έγινε γνωστό Παγκύπρια καθότι δεν έχει υποστηριχθεί από την μαρτυρία ο ισχυρισμός αυτός ούτε τέθηκε οτιδήποτε ενώπιον μου που να το αποδεικνύει. Σε κάθε περίπτωση, ως προκύπτει και από τα ευρήματα μου ανωτέρω το άμεσα σχετικό με την υπόθεση μέρος της μαρτυρίας του δεν είναι αμφισβητούμενο.
Στρέφομαι τώρα στην Εναγόμενη για την οποία πρέπει να τονιστεί η χαρακτηριστικά έντονη εικόνα της στο εδώλιο του μάρτυρα. Από τον τρόπο που κατάθετε, την ένταση της φωνής της και τις κινήσεις του σώματος της, ήταν διάχυτη η συγκρουσιακή διάθεση της και το έντονο ύφος με το οποίο πρόβαλλε τις θέσεις της και ήταν φανερά επίσης τα έντονα αρνητικά συναισθήματα που την διακατέχουν σε σχέση όχι μόνο με τον Ενάγοντα αλλά και με το ΣΕΚ. Τούτη η εικόνα ενώπιον του Δικαστηρίου αντικατοπτρίζεται πλήρως κατά την κρίση μου με την εικόνα που σχηματίζεται στο μυαλό κάποιου που διαβάζει το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2. Η Εναγόμενη στάθηκε ιδιαίτερα στην έκθεση της Επίτροπου Διοικήσεως, η οποία αν και δεν είναι δεσμευτική για το Δικαστήριο, περιέχει επισημάνσεις που αφορούν στην λειτουργία του ΣΕΚ. Εκείνο το οποίο, ενδεχομένως, απότυχε να αντιληφθεί η Εναγόμενη και θεωρώ διαφάνηκε από την μαρτυρία της είναι ότι, υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ του Ενάγοντα ως πρόσωπο και του Συμβουλίου, καθώς και διαχωρισμός μεταξύ του Ενάγοντα ως Πρόεδρος του Συμβουλίου και του Συμβουλίου, καθότι η πρώτη περίπτωση αφορά στο άτομο και η δεύτερη στο σώμα. Υπάρχει επίσης διαχωρισμός ρόλων. Τούτο δε, διαφαίνεται και από το περιεχόμενο των τεκμηρίων που κατάθεσε που στην ουσία επιχείρησε να αποδώσει αποκλειστικές ευθύνες στον Ενάγοντα για ζητήματα για τα οποία, ενδεχομένως, δεν έλαβε ή και δεν μπορούσε να λάβει απόφαση μόνος του ή να ενεργήσει αυτόβουλα χωρίς την συμμετοχή των υπόλοιπων μελών του Συμβουλίου καθώς και για τα οποία από την αντεξέταση προέκυψε ότι οι αναφορές της ήταν γενικές και αόριστες αλλά και για κάποιες αποδέχθηκε ότι τα πράγματα ήταν διαφορετικά από όσα ανάφερε στα Τεκμήρια 1 και 2.
Είναι φανερό ότι η Εναγόμενη έχει σφοδρά παράπονα τόσο από τον ίδιο τον Ενάγοντα ως Πρόεδρο του Συμβουλίου όσο και από τον τρόπο με τον οποίο το Συμβούλιο ενήργησε ή ενεργεί σε διάφορες περιστάσεις. Στην αίθουσα του Δικαστηρίου, η Εναγόμενη δεν δίστασε να βάλει κατά πάντων, μέχρι και να αποκαλέσει διεφθαρμένο τον τέως Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενδεικτικό της στάσης και ιδιοσυγκρασίας της έναντι των όσων με τα οποία διαφωνεί. Σε σχέση με τον Ενάγοντα όμως θα πρέπει να επισημανθεί ότι όντως, τα ζητήματα που εγείρει η Εναγόμενη μέσω των Τεκμηρίων 1 και 2, όπως το να μην εξετάζεται καταγγελία για παρανομία, αποτελούν ζητήματα δημοσίου συμφέροντος και ενδιαφέροντος. Ως εκ της φύσης της σχέσης μεταξύ του ΣΕΚ και ενός αδειούχου κτηματομεσίτη, όπως είναι η Εναγόμενη, είναι θεωρώ φυσιολογικό ως και επιθυμητό να επισημαίνονται τα κακώς έχοντα, να ασκείται κριτική εφόσον οι αποφάσεις του ΣΕΚ επηρεάζουν του αδειούχους κτηματομεσίτες, να εκφράζονται σε κατάλληλο πλαίσιο οι οποιεσδήποτε απόψεις ή διαφωνίες και ασφαλώς να γίνονται καταγγελίες όταν εντοπίζονται παρανομίες. Ακόμη, θα μπορούσε να λεχθεί ότι όσο ενοχλητική ή και επίμονη και αν είναι η συμπεριφορά της Εναγόμενης και η διαρκής κριτική που ασκεί, το ΣΕΚ συμπεριλαμβανομένου του Ενάγοντα θα πρέπει να επιδεικνύει ανεκτική στάση καθότι δεν μπορεί να στερηθεί η Εναγόμενη των δικαιωμάτων της, ειδικά όταν οι αποφάσεις του ΣΕΚ επηρεάζουν την εργασία της. Άλλωστε αυτή ήταν και η θέση του ίδιου του Ενάγοντα, ότι δέχεται την κριτική και δεν έχει κανένα πρόβλημα να διορθώνεται μέσω της κριτικής.
Δεν με έχει πείσει όμως η Εναγόμενη ότι όλες οι ενέργειες της έχουν περιοριστεί στα πιο πάνω, εφόσον συνέδεσε αυθαίρετα πράγματα και καταστάσεις με το πρόσωπο του Ενάγοντα με τρόπο που εκφεύγει της απλής έκφρασης γνώμης και το μέτρο του αποδεκτού. Με τον ίδιο τρόπο που Εναγόμενη είχε υποβάλει παράπονα στον Γενικό Εισαγγελέα και το γραφείο της Επίτροπου Διοικήσεως θα μπορούσε με τον ίδιο τρόπο να καταγγείλει στην Αστυνομία για οτιδήποτε είχε υπόψιν της ως αδίκημα και να δώσει κατάθεση σχετικά. Αντ’ αυτών όμως, η Εναγόμενη επέλεξε να απευθυνθεί με τον τρόπο που απευθύνθηκε προς τον Ενάγοντα κάνοντας χρήση φρασεολογίου προσβλητικού και όχι μόνο, κοινοποιώντας μάλιστα το περιεχόμενο σε διάφορους παραλήπτες.
Ως προέκυψε από την μαρτυρία της, η Εναγόμενη για να στηρίξει την υπεράσπιση της αναφέρθηκε σε διάφορα περιστατικά. Αναφορικά με την μη δίωξη εταιρείας εν τέλει η Εναγόμενη αποδέχθηκε ότι επιβλήθηκε πρόστιμο στην εν λόγω εταιρεία (βλ. πρακτικά 24.10.2025 σελ. 7) και διαφάνηκε ότι το παράπονο της έγκειται στο γεγονός ότι επί οκτώ μήνες δεν έγινε οποιαδήποτε ενέργεια ενώ για την περίπτωση της βοηθού της για ελάχιστη καθυστέρηση ασκήθηκε ποινική δίωξη (βλ. πρακτικά 24.10.2025 σελ. 8). Δεν έλαβε δηλαδή ίση μεταχείριση. Η ισότητα όμως δεν αποκλείει εύλογες διακρίσεις εκεί που πρέπει να γίνουν λόγω της φύσης των πραγμάτων. Αναπόφευκτα, εξαρτάται από τις πραγματικότητες που επικρατούν κατά τον επίδικο χρόνο και στηρίζεται στην ανάγκη για ίση αντιμετώπιση αυτών που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση. Το γεγονός ότι η Εναγόμενη και η βοηθός της είχαν διωχθεί νωρίτερα δεν είναι ικανό κατά την γνώμη μου να δικαιολογήσει το παράπονο της Εναγόμενης για τον λόγο ότι αφ’ ενός δεν μπορεί να υπάρξει ισότητα στην παρανομία, αφ’ ετέρου η διαπίστωση της παρανομίας και η δίωξη για αυτήν αποτελούν εύλογη δικαιολογία για καταχώρηση υπόθεσης. Επιπρόσθετα, η από μέρους της Εναγόμενης παραδοχή ότι εν τέλει πήγε Δικαστήριο η εταιρεία για την οποία παραπονείται εξαλείφει την αναφορά της στο Τεκμήριο 2 περί συγκάλυψης αδικημάτων.
Αναφορικά τώρα με τις εκλογές, ο ισχυρισμός της για εκβιασμούς και απειλές παράμεινε μετέωρος χωρίς να υποστηριχθεί από κάποια μαρτυρία. Τα ποσοστά του Ενάγοντα μάλιστα 80% στις τελευταίες εκλογές του 2023 δεικνύουν ότι πρόκειται για πρόσωπο το οποίο τυγχάνει αποδοχής από την συντριπτική πλειοψηφία των συναδέλφων της Εναγόμενης κάποιοι εκ των οποίων μάλιστα ήταν αποδέκτες των Τεκμηρίων 1 και 2. Αν ίσχυαν τα όσα αναφέρει η Εναγόμενη θεωρώ ότι τα ποσοστά του Ενάγοντα θα είχαν επηρεαστεί με μείωση ή η δημοσίευση όσων ανάφερε η Εναγόμενη ενδεχομένως να οδηγούσαν σε μη εκλογή του.
Για την πειθαρχική δίωξη της, επίσης δεν αποδεικνύεται από την μαρτυρία της ότι αυτή έγινε κατ’ εντολή του Ενάγοντα. Ακόμη όμως και να είχαν έτσι τα πράγματα, η Εναγόμενη παραδέχεται ότι δεν συμμετείχε σε οποιοδήποτε στάδιο ο Ενάγων σε αυτή. Σε κάθε περίπτωση, δεν παρουσιάστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία από πλευράς Εναγόμενης ότι επηρεάστηκε η απόφαση του Πειθαρχικού με οποιοδήποτε τρόπο από τον Ενάγοντα.
Σε ό,τι αφορά τις εξετάσεις που παρακάθησε ο Χ.Ν., εξ όσων προκύπτει από τα όσα ανάφερε η ίδια στην αντεξέταση της, το ΣΕΚ εφάρμοσε τις επισημάνσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως. Αφού το αντιλήφθηκε αυτό η Εναγόμενη προχώρησε να παραπονεθεί ότι παρακάθησε τις εξετάσεις μόνος του, η απόφαση του ΣΕΚ ήταν να παρακαθήσει τις εξετάσεις το συντομότερο δυνατό. Από την μια παραπονείται η Εναγόμενη ότι παρακάθησε τις εξετάσεις από την άλλη είχε υποβάλει παράπονο ότι του είχε παραχωρηθεί άδεια χωρίς εξετάσεις. Σημειώνω ότι στην αντεξέταση της όταν ρωτήθηκε ποιο είναι το επιλήψιμο για το οποίο ευθύνεται ο Ενάγων, πρόβαλε τους πιο κάτω ισχυρισμούς για πρώτη φορά, οι οποία πέραν του ότι δεν δικογραφούνται, δεν κάνει (η Εναγόμενη) καμία αναφορά στον Ενάγοντα. Είναι όμως και ενδεικτική η απάντηση της ως προς τον τρόπο με τον οποίο γενικότερα προσέγγιζε τα ζητήματα για τα οποία παραπονείτο κατά διαστήματα:
«Α. Πρώτα σε απόφαση των πρακτικών το οποίο καταθέσαμε ως Τεκμήριο, δεν θυμάμαι ποιο, έλεγε ότι θα παρακαθίσει... δεν θα παρακαθίσει σε εξετάσεις. Μετά εσείς μου λέτε ότι λόγω της έρευνας που έγινε και της απόφασης της Επίτροπου, αποφασίστηκε να παρακαθίσει. Ναι, παρακάθισε και μάλιστα τον βρήκα στη Βουλή το 2016-2017, δεν θυμάμαι, και τον ρώτησα αν όντως κάθισε στις εξετάσεις και μου είπε ναι, κάθισα σε εξετάσεις και τον ρώτησα το εξής, κάποιος λαλώ του μου σφύρισε ότι κατά τη διάρκεια της εξέτασης ζήτησες να πας στην τουαλέτα και εκεί έμεινες 15 λεπτά χωρίς να γίνει επιτήρηση και μάλιστα έμαθα ότι υπήρχε μόνο ένας επιτηρητής, δηλαδή εξεταστής και μου απάντησε «ναι»».
(βλ. σελ 19 πρακτικών 24.10.2025)
Τα όσα κατάθεσε όμως η Εναγόμενη και εξ όσων προκύπτουν από τα τεκμήρια που παρουσίασε όση αλήθεια και αν αυτά περιέχουν, δεν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι αποκλειστικά υπεύθυνος για τούτα είναι ο Ενάγων και δεν αποδεικνύουν ότι έγιναν καθ’ υπόδειξη του Ενάγοντα με αποτέλεσμα να προβάλλει κακοπιστία στα λεγόμενα της. Σημειώνω δε ότι στο Τεκμήριο 10 η ίδια αναφέρεται ότι η αντιπαράθεση της με το ΣΕΚ άρχισε γιατί δεν επέτρεψε στην βοηθό της να παρακαθίσει εξετάσεις και στο ίδιο μάλιστα έγγραφο αναφερόταν στον Ενάγοντα ως πρόσωπο το οποίο συμπαθεί και εκτιμά. Δεν προτίθεμαι να απαντήσω σε κάθε ζήτημα ξεχωριστά. Σημειώνω όμως για σκοπούς παραδείγματος πως, το γεγονός ότι δεν ασκήθηκε δίωξη εναντίον κάποιου μετά από καταγγελία της Εναγόμενης, λόγου χάριν, δεν σημαίνει άνευ άλλου, ότι υπήρξε συγκάλυψη αδικήματος. Το γεγονός επίσης ότι αντιγράφηκε ηθελημένα ή όχι εορταστικός χαιρετισμός κάποιου άλλου προσώπου δεν σημαίνει ότι ο Ενάγων είναι ανίκανος να προεδρεύσει του ΣΕΚ. Ως εκ των πιο πάνω θεωρώ ότι τα όσα αποδίδει στον Ενάγοντα έχουν παραμείνει στην σφαίρα του θεωρητικού.
Ούτε έχω πειστεί ότι οι διώξεις που ασκήθηκαν εναντίον της Εναγόμενης (πειθαρχικές και ποινική) ήταν καθ’ υπόδειξη του Ενάγοντα για να την εκδικηθεί και να την αποσιωπήσει. Υπενθυμίζω και τονίζω ότι η ίδια μέσω του Τεκμηρίου 1 καλεί τον Ενάγοντα να προβεί σε πειθαρχική διαδικασία εναντίον της. Πέραν του ότι οι πειθαρχικές διαδικασίες εναντίον της ακυρώθηκαν, ο Ενάγων δεν συμμετείχε στις διαδικασίες ούτε προκύπτει σήμερα να εκκρεμεί οτιδήποτε εναντίον της πέραν της παρούσας αγωγής. Άλλωστε εξ όσων διαφάνηκε και δεν το αρνήθηκε η υπεράσπιση, η Εναγόμενη μέχρι σήμερα ασκεί κανονικά το επάγγελμα του κτηματομεσίτη και παρουσιάζεται σε συναντήσεις και εκδηλώσεις. Θα ανάφερα επίσης ότι η Εναγόμενη από την μια αναφέρει ότι ο Ενάγων δεν λαμβάνει υπόψιν όσα καταγγέλλει και δεν απαντά σε μηνύματα των κτηματομεσιτών, από την άλλη αναφέρει ότι ο Ενάγων προωθεί ως δικές του εισηγήσεις τις οποίες έκανε η ίδια (βλ. Έγγραφο Γ παρ. 52). Ως εκ των ως άνω, κρίνω ότι πέραν των όσων έχουν παραμείνει μη αμφισβητούμενα, δεν μπορώ να στηριχθώ στην μαρτυρία της Εναγόμενης, την οποία και δεν αποδέχομαι.
Εν όψει της πιο πάνω αξιολόγησης, απομένει να εξεταστεί κατά πόσον υπήρξαν οποιεσδήποτε συνέπειες για τον Ενάγοντα από το περιεχόμενο των emails (Τεκμήρια 1 και 2).
Νομική Πτυχή
Το άρθρο 17 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148, διαλαμβάνει τα ακόλουθα :
«17.(1) Η δυσφήμηση συνίσταται στη δημοσίευση από οποιοδήποτε πρόσωπο με έντυπο, γραπτό, ζωγραφιά, ομοίωμα, χειρονομίες, λόγια ή άλλους ήχους, ή με κάθε άλλο μέσο οποιασδήποτε φύσης, περιλαμβανομένης και της εκπομπής με ασύρματη τηλεγραφία, δημοσιεύματος το οποίο -
(α) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο έγκλημα. ή
(β) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο ανάρμοστη συμπεριφορά σε δημόσια θέση. ή
(γ) εκ φύσεως τείνει στο να βλάψει ή να επηρεάσει με δυσμένεια την υπόληψη άλλου προσώπου στο επάγγελμα, επιτήδευμα, την εργασία, απασχόληση ή τη θέση του. ή
(δ) ενδέχεται να εκθέσει άλλο πρόσωπο σε γενικό μίσος, περιφρόνηση ή χλεύη. ή
(ε) ενδέχεται να προκαλέσει την αποστροφή ή αποφυγή οποιουδήποτε προσώπου από άλλους.
Στο Σύγγραμμα Αστικά Αδικήματα, Δίκαιο και Αποφάσεις των Αρτέμη και Ερωτοκρίτου τόμος 1, σελ. 62 αναφέρεται ότι ο Ενάγων πρέπει να αποδείξει ότι το δημοσίευμα ήταν δυσφημιστικό, ότι τούτο αναφερόταν σε αυτόν και ότι δημοσιεύτηκε.
Στην υπό εξέταση περίπτωση δεν είναι αμφισβητούμενο γεγονός ότι τα Τεκμήρια 1 και 2 αναφέρονταν στον Ενάγοντα. Άλλωστε τούτο προκύπτει και από το περιεχόμενο τους. Παραπέμπω στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander 12η έκδοση 2020 όπου στην σελ. 213 αναφέρεται ότι, η δημοσίευση μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους. Ως περαιτέρω, υποδεικνύεται εκεί, όταν τα λόγια που περιέχονται σε μια επιστολή ή ένα ηλεκτρονικό μήνυμα που αποστέλλεται σε τρίτο πρόσωπο διαβαστούν, θεωρείται ότι έχουν δημοσιευθεί.
Στην υπό κρίση περίσταση, η Εναγόμενη δεν έχει περιοριστεί στην αποστολή των ηλεκτρονικών μηνυμάτων μόνο στα μέλη του Συμβουλίου καθότι φαίνεται να απηύθυνε τα Τεκμήρια 1 και 2 σε διάφορους ηλεκτρονικούς λογαριασμούς. Το περιεχόμενο δε του Τεκμηρίου 2 αρχίζει με προσφώνηση προς συναδέλφους της. Η Εναγόμενη δεν είναι μέλος του Συμβουλίου. Έχει επίσης διευκρινιστεί ποια ήταν τα άτομα αποδέκτες τα οποία ο ΜΕ1 κατονόμασε. Υπενθυμίζω ότι δεν ηγέρθηκε ποτέ ζήτημα μη δημοσίευσης από πλευράς Εναγόμενης. Άλλωστε, το γεγονός ότι το περιεχόμενο τους έγινε γνωστό στους αποδέκτες τους το αναφέρει και η ίδια η Εναγόμενη στην υπεράσπιση της. Η έκταση της δημοσίευσης δεν έχει σημασία για σκοπούς στοιχειοθέτησης της δυσφήμισης, μπορεί όμως να σχετιστεί με την επιδίκαση αποζημιώσεων στην περίπτωση που το Δικαστήριο καταλήξει ότι πρόκειται για περίσταση όπου θα πρέπει να καταβληθούν αποζημιώσεις.
Για το τι πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν ούτως ώστε ένα δημοσίευμα να κριθεί ως δυσφημιστικό, στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος ν. Δώρου Γεωργιάδη (2011) 1 Α.Α.Δ. 407 το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε τα ακόλουθα:
«το κριτήριο αν ένα δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό είναι κατά πόσο ο μέσος λογικός άνθρωπος προς τον οποίο απευθύνεται το κείμενο θα μπορούσε να το αντιληφθεί κατά δυσφημιστικό τρόπο και όχι να αποδώσει απλώς ο ίδιος ο ενάγων ένα δυσφημιστικό νόημα στο δημοσίευμα θεωρώντας τον εαυτό του θιγμένο ενώ το κείμενο μπορεί να είναι δεκτικό και άλλων αθώων ερμηνειών. Κατά την εξέταση του κειμένου, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την ετυμολογία συγκεκριμένων λέξεων αλλά εξετάζει το κείμενο στην ολότητά του με αναφορά στον χρόνο και τον τόπο του δημοσιεύματος αλλά και την κρατούσα κοινή γνώμη για το θέμα. Στον Gatley on Libel and Slander, 11η έκδ., σελ. 103 αναφέρονται τα εξής:
...............................
Σε ελεύθερη μετάφραση:
«Η γενική προσέγγιση: Κατά την απόφαση ως προς το νόημα, το δικαστήριο δεν καθορίζει την πραγματική σημασία των λέξεων, αλλά προσδιορίζει τα ακραία όρια του δυνατού εύρους των εννοιών και θέτει τους «βασικούς κανόνες» για τη δίκη.
Έτσι, στην υπόθεση Shah v. Standard Chartered Bank, οι ισχυρισμοί ήταν ικανοί να αποδώσουν το νόημα ότι οι ενάγοντες ήταν ένοχοι για ξέπλυμα χρήματος· αλλά η χρήση των διαφόρων διακριτικών λέξεων όπως "κατ' ισχυρισμόν" ή "προφανώς" σήμαινε εναλλακτικά ότι δεν μπορούσαν να προσδώσουν τίποτε περισσότερο πέραν της εύλογης υποψίας. Η φύση του θέματος έχει συνοψιστεί ως εξής (οι αναφορές παραλείπονται):
«(1) Η βασική αρχή είναι η λογική. (2) Ο υποθετικός λογικός αναγνώστης δεν είναι αφελής αλλά ούτε υπερβολικά καχύποπτος. Μπορεί να διαγιγνώσκει. Μπορεί να αντιληφθεί ένα υπονοούμενο πιο εύκολα από ότι ένας δικηγόρος και μπορεί να ενδώσει σε ένα πιο χαλαρό (ελεύθερο) τρόπο σκέψης αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένας άνθρωπος που δεν διψά για σκάνδαλα και ως κάποιος που δεν επιλέγει ή δεν θα πρέπει να επιλέγει μόνο την κακή σημασία, όπου υπάρχουν άλλες μη δυσφημιστικές σημασίες. (3) Υπερβολικά λεπτομερής ανάλυση είναι καλύτερα να αποφεύγεται. (4) Η πρόθεση του δημοσιεύοντος είναι άσχετη. (5) Το άρθρο πρέπει να αναγνωστεί ως σύνολο και «το δηλητήριο με το αντίδοτο» να συνεξεταστούν. (6) Ο υποθετικός αναγνώστης θεωρείται αντιπροσωπευτικός εκείνων που θα διάβαζαν το επίμαχο δημοσίευμα. (7) Οριοθετώντας το φάσμα των επιτρεπτών δυσφημιστικών σημασιών, το δικαστήριο θα πρέπει να αποκλείει κάθε έννοια η οποία μπορεί να προκύψει μόνο και μόνο ως παράγωγο ορισμένης παρατραβηγμένης, εξαναγκαστικής ή εντελώς παράλογης ερμηνείας. (8) Επομένως, δεν αρκεί να πούμε ότι, από ορισμένους, οι λέξεις θα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές ως δυσφημιστικές.»
Το Δικαστήριο εξετάζοντας τα πιο πάνω θα πρέπει να έχει κατά νου και την εξισορρόπηση καθώς και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως αναφέρονται στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ. ν. Παπαευσταθίου (2007) 1 Α.Α.Δ. 856:
«(α) Το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης, το οποίο κατοχυρώνεται από το άρθρο 19 του Συντάγματος και από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και
(β) Το δικαίωμα της προάσπισης της αξιοπρέπειας και της φήμης του ανθρώπου, που προστατεύεται από το άρθρο 2 της Σύμβασης. Το δικαίωμα αυτό πιθανόν να περιλαμβάνεται και στο ευρύτερο δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής το οποίο προστατεύεται από το άρθρο 15 του Συντάγματος και από το άρθρο 8 της Σύμβασης.
Και τα δύο προαναφερόμενα δικαιώματα είναι εξίσου σημαντικά και κατά συνέπεια τα Δικαστήρια εξετάζοντας υποθέσεις όπως την παρούσα θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και προσεκτικά ώστε να μην παραβιάζεται, στο βαθμό που είναι δυνατό, οποιοδήποτε από τα προαναφερόμενα δικαιώματα.»
Αναφορικά με την εξισορρόπηση των ανωτέρω δικαιωμάτων η Νομολογία μας είναι πλούσια (βλ. Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ. κ.α. ν. Αλωνεύτη (2002) 1 Α.Α.Δ. 1863, Κουτστού ν. Αλήθεια Εκδοτική Εταιρέια Λτδ κ.α. (2003) 1 Α.Α.Δ. 1198, Εκδοτικός Οίκος Δίας κ.α. ν. Κώστα Γενάρη (2011) 1 Α.Α.Δ 1952, Θεοχάρους ν. Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.α. Πολ. Εφ. 285/14 ημερομηνίας 27.2.2024). Από την σχετική Κυπριακή νομολογία παρατηρείται ότι και στην Κύπρο ακολουθείται η σύγχρονη τάση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να περιορίζει το δικαίωμα στη φήμη «προς όφελος του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης, στο οποίο το Δικαστήριο αναγνωρίζει υψηλή αξία» (βλ. Γενάρη ανωτέρω). Παραπέμπω στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ. ν. Κουλία Πολ. Εφ. 125/13, ημερομηνίας 4.6.2019, ECLI:CY:AD:2019:A216 όπου αναφέρθηκε ότι ένα «έντονα επικριτικό κείμενο δεν είναι κατ΄ ανάγκη και δυσφημιστικό. Η εξισορρόπηση του δικαιώματος ελευθερίας της έκφρασης υπερέχει του δικαιώματος προστασίας της φήμης και της υπόληψης, ανάλογα βέβαια με την περίπτωση και το κείμενο. Το βέβαιο είναι ότι το δημοσίευμα αναγιγνώσκεται εν τω συνόλω του.»
Στην περίπτωση που το Δικαστήριο κατά την εξέταση των όσων έχουν τεθεί ενώπιον του καταλήξει ότι το δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό οφείλει να προχωρήσει να εξετάσει υπερασπίσεις που τυχόν έχουν εγερθεί και προβλέπονται στο άρθρο 19 του Κεφ. 148 ανωτέρω. Επί του προκειμένου, λαμβάνοντας επίσης υπόψιν τις υπερασπίσεις που εγείρει η Εναγόμενη ανεξάρτητα και διαζευκτικά με τις θέσεις της περί άρνησης ότι οι αναφορές της είναι δυσφημιστικού περιεχομένου, κρίνω σκόπιμο να θέσω τις νομολογιακά καθιερωμένες αρχές κάτω από τις οποίες εξετάζεται κατά πόσο ένας εναγόμενος απέδειξε την υπεράσπιση που επικαλείται.
Υπεράσπιση αλήθειας
Όπως υποδείχθηκε στην υπόθεση Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου ν. Καψός (2009) 1 Α.Α.Δ. 1175 ακόμη κι αν δεν αποδειχθεί η αλήθεια κάποιων από τους ισχυρισμούς που περιέχονται στο δημοσίευμα εντούτοις, η υπεράσπιση της αλήθειας μπορεί να στοιχειοθετηθεί και να επιτύχει. Ως περαιτέρω λέχθηκε στην πιο πάνω υπόθεση:
«Το κριτήριο το οποίο θέτει ο ίδιος ο νομοθέτης σε μια τέτοια περίπτωση είναι η διακρίβωση κατά πόσο το μέρος ή τα μέρη του δημοσιεύματος που δεν αποδείχτηκε ότι είναι αληθινά, βλάπτουν ουσιωδώς την υπόληψη του εφεσίβλητου, λαμβανομένου όμως υπόψη του αληθούς των υπόλοιπων κατηγοριών. Νομοθετική πρόνοια με παρόμοιο λεκτικό συναντάτο και στο Αγγλικό Defamation Act 1952, Αρθρο 5. Όπως αναφέρθηκε και στην υπόθεση Pamplin v. Express Newspapers Ltd (No. 2) [1998] 1 All E.R. 282, μια υπεράσπιση η οποία βασίζεται στη μερική αλήθεια των προβληθέντων ισχυρισμών, μπορεί να ευσταθήσει, εάν δε αυτό δεν καταστεί δυνατό, ο εναγόμενος μπορεί να βασισθεί στα αποδειχθέντα ως αληθή γεγονότα, έτσι ώστε να μειώσει και σχεδόν να εκμηδενίσει το ποσό των επιδικασθησόμενων αποζημιώσεων. Όπως δε τονίστηκε και στην υπόθεση Reynolds v. Times Newspapers Ltd and Others [1999] 4 All E.R. 609, η απόδειξη της αλήθειας συνιστά μια ολοκληρωμένη υπεράσπιση. Εάν ο εναγόμενος αποδείξει ουσιωδώς την αλήθεια των ισχυρισμών του αυτό είναι αρκετό. Στην απόφαση του House of Lords στην υπόθεση Grobbelaar v. News Group Newspapers Ltd and Another [2002] 4 All E.R. 732, τονίστηκε ότι είναι καλά καθιερωμένη αρχή ότι για να επιτύχει υπεράσπιση της αλήθειας, ο εναγόμενος δεν χρειάζεται να αποδείξει την αλήθεια ενός εκάστου επιβλαβούς ισχυρισμού στον οποίο είχε προβεί. Είναι αρκετό εάν αποδείξει το κεντρί (sting) των ισχυρισμών του και οι ένορκοι (εδώ το Δικαστήριο) θα πρέπει να διακριβώσουν ποιο είναι το κεντρικό σημείο (sting) του δημοσιεύματος.
Όπως περαιτέρω αναφέρεται και στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander, 6th Edition, para 1053, είναι επαρκές εάν η υπεράσπιση της αλήθειας καλύπτει την κύρια κατηγορία ή την ουσία της δυσφήμησης και ο εναγόμενος δεν χρειάζεται όπως δικαιολογήσει επουσιώδεις λεπτομέρειες ή καταχρηστικές εκφράσεις, οι οποίες δεν προσθέτουν στο κεντρί της δυσφήμησης, ή οι οποίες δεν προκαλούν στον αποδέκτη επίπτωση διαφορετική απ' εκείνη η οποία προκλήθηκε από το ουσιώδες μέρος το οποίο αποδεικνύεται αληθές. Είναι αρκετό εάν η ουσία της δυσφημιστικής δήλωσης δικαιολογείται.»
(βλ. επίσης ΚΙΜΑRGO FISHFARMING LTD ν. Μεταξά (2011) 1 Α.Α.Δ. 218, Πετσίδου κ.α. ν Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.α. Πολ. Εφ. 85/13 ημερομηνίας 14.4.2020, ECLI:CY:AD:2020:A124, BRAINVIBES LTD κ.α. ν. Φιλελεύθερος Δημόσια Εταιρεία, Πολ. Εφ. 62/14 ημερομηνίας 11.5.2021)
Υπεράσπιση Έντιμου Σχόλιου
Η Εναγόμενη ήγειρε και την υπεράσπιση του έντιμου σχόλιου. Το ζήτημα εξαρτάται από το κατά πόσο το σχόλιο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί στη βάση ενός πραγματικού υπόβαθρου (βλ. Σοφοκλείδης ν Νεάρχου κ.α. Πολ. Εφ. 45/13 ημερομηνίας 23.5.2019, ECLI:CY:AD:2019:A195).
Στην υπόθεση «ΑΛΗΘΕΙΑ» ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΛΤΔ ν. THAMIRA FOOD MANUFACTURERS LTD (2012) 1 Α.Α.Δ. 2276 λέχθηκαν τα πιο κάτω σε σχέση με την υπεράσπιση του έντιμου σχόλιου:
«Συμφωνούμε με το πρωτόδικο δικαστήριο ότι οι επίδικες λέξεις πρέπει να αποτελούν σχόλιο επί γεγονότων και όχι δήλωση περί της ύπαρξης γεγονότων. Το σχόλιο, εκτός του ότι πρέπει να βασίζεται σε υπαρκτό υπόβαθρο γεγονότων, πρέπει αντικειμενικά κρινόμενο να είναι εύλογο με βάση τα γεγονότα. Πρέπει επίσης να είναι επί θέματος δημοσίου συμφέροντος. Αν διαπιστωθεί ότι ο εναγόμενος ενήργησε κακοβούλως, η υπεράσπιση του εντίμου σχολίου δεν μπορεί να επιτύχει.
Για να επιτύχει η υπεράσπιση του έντιμου σχολίου, οι επίδικες λέξεις θα πρέπει να έχουν δημοσιευτεί έντιμα. Έντιμο σχόλιο θα πρέπει να είναι η έντιμη έκφραση της πραγματικής γνώμης των εναγομένων όταν την έγραφαν. Αν το δικαστήριο ικανοποιηθεί ότι το δημοσίευμα είναι κακόπιστο δεν μπορεί να ευσταθήσει η υπεράσπιση του έντιμου σχολίου. Αν ο ενάγων μπορέσει να αποδείξει ότι ο εναγόμενος παρακινήθηκε από κακόβουλα κίνητρα, η υπεράσπιση του έντιμου σχολίου δεν μπορεί να επιτύχει. Αν υπάρχει ισχυρισμός κακοβουλίας, συνήθως είναι ουσιώδες όπως ο εναγόμενος παράσχει μαρτυρία που να αντικρούει την κατηγορία. Επειδή η ειλικρίνεια της πεποίθησης είναι μεγάλης σημασίας, η μαρτυρία του εναγόμενου θα πρέπει να αποδεικνύει την ειλικρίνειά του ή να αντικρούει τον ισχυρισμό ότι τη γνώμη που εξέφρασε δεν την είχε στην πραγματικότητα. Μαρτυρία από άλλα πρόσωπα ως προς την εντιμότητα του σχολίου δεν είναι αποδεκτή (Gatley on Libel and Slander, 10η έκδοση, παράγραφος 33.21).»
(βλ. επίσης Καψός ανωτέρω)
Στην υπόθεση Πετρίδης ν Εκδοτικός Οίκος Δίας κ.α. (2013) 1 Α.Α.Δ. 1464 το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε την αγγλική απόφαση στην υπόθεση Spiller & Anor v. Joseph & Anors [2010] UKSC 53 για την σύγχρονη διατύπωση της υπεράσπισης του έντιμου σχόλιου ως συνοψίστηκε από τον Lord Nichols στην υπόθεση Paul v. Cheng [2001] E.M.L.R. 31:
«[i] . First, the comment must be on a matter of public interest. ..
[ii] Second, the comment must be recognisable as comment, as distinct from an imputation of fact. If the imputation is one of fact, a ground of defence must be sought elsewhere, for example, justification or privilege. Much learning has grown up around the distinction between fact and comment. For present purposes it is sufficient to note that a statement may be one or the other, depending on the context. Ferguson J gave a simple example in the New South Wales case of Myerson v. Smith's Weekly (1923) 24 SR (NSW) 20, 26 :
'To say that a man's conduct was dishonourable is not comment, it is a statement of fact. To say that he did certain specific things and that his conduct was dishonourable is a statement of fact coupled with a comment.'
[iii] Third, the comment must be based on facts which are true or protected by privilege: see, for instance, London Artists Ltd v Littler [1969] 2 QB 375, 395. If the facts on which the comment purports to be founded are not proved to be true or published on a privilege occasion, the defence of fair comment is not available.
[iv] Next the comment must explicitly or implicitly indicate, at least in general terms, the facts on which it is based.
[v] Finally, the comment must be one which could have been made by an honest person, however prejudiced he might be, and however exaggerated or obstinate his views: see Lord Porter in Turner v Metro-Goldwyn-Mayer Pictures Ltd [1950] 1 All ER 449, 461, commenting on an observation of Lord Esher MR in Merivale v Carson (1888) 20 QBD 275, 281. It must be germane to the subject-matter criticised. Dislike of an artist's style would not justify an attack upon his morals or manners. But a critic need not be mealy-mouthed in denouncing what he disagrees with. He is entitled to dip his pen in gall for the purposes of legitimate criticism: see Jordan CJ in Gardiner v Fairfax (1942) 42 SR (NSW) 171, 174.
These are the outer limits of the defence. The burden of establishing that a comment falls within these limits, and hence within the scope of the defence, lies upon the Defendant who wishes to rely upon the defence.
[vi] A Defendant is not entitled to rely on the defence of fair comment if the comment was made maliciously»
Εφαρμογή - Συμπεράσματα
Προχωρώντας και έχοντας υπόψιν τα ανωτέρω ευρήματα του Δικαστηρίου, διαπιστώνονται τα πιο κάτω κατ’ εφαρμογή των ανωτέρω αρχών.
Η Εναγόμενη αποκάλεσε τον Ενάγοντα «αχάπαρο». Μεταξύ άλλων, του καταλόγισε ότι συγκαλύπτει αδικήματα, ότι δεν είναι αξιοπρεπής, ότι καταχράται την θέση του ενδιαφερόμενος μόνο για το αξίωμα του Προέδρου του Συμβουλίου, επηρέασε εκλογικές διαδικασίες, και έμμεσα τον χαρακτήρισε ανέντιμο.
Θεωρώ περιττό να επεκταθώ στο γιατί οι πιο πάνω χαρακτηρισμοί που χρησιμοποίησε η Εναγόμενη σε συνδυασμό με το λοιπό περιεχόμενο των Τεκμηρίων 1 και 2 είναι προσβλητικοί για τον Ενάγοντα και το επάγγελμα του, εφόσον η προσβλητική τους φύση είναι αυτόδηλη.
Σε κάθε περίπτωση οι αναφορές της Εναγόμενης περί συγκάλυψης αδικημάτων από πλευράς Ενάγοντα, περί μη διερεύνησης καταγγελιών, περί επηρεασμού εκλογικών διαδικασιών ή εξετάσεων, παραβίασης του περί Κτηματομεσιτών Νόμου από το ΣΕΚ και γενικά των όσων του καταλογίζει έχουν παραμείνει κατά την κρίση μου στην σφαίρα του θεωρητικού ως έχω ήδη αναφέρει πιο πάνω κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Επομένως, η Εναγόμενη απότυχε να στοιχειοθετήσει την υπεράσπιση της αλήθειας.
Οι χαρακτηρισμοί που αποδίδει επίσης στον Ενάγοντα (π.χ. αχάπαρος) την εμποδίζουν κατά την κρίση μου να εγείρει την υπεράσπιση του έντιμου σχολίου. Η Εναγόμενη επίσης πέραν των πιο πάνω, εμμέσως αναφέρει ότι ο Ενάγων δεν είναι έντιμος (βλ. τις επανειλημμένες αναφορές της στο Τεκμήριο 2 «Για μένα εντιμότητα..»). Κατά την κρίση μου, οι αναφορές της Εναγόμενης δεν αποτελούν σχόλιο καθότι συνοδεύονται από έκθεση γεγονότων. Συνεπώς είναι δηλώσεις γεγονότων μαζί με σχολιασμό, οι οποίες σε συνδυασμό με όλα τα πιο πάνω δεν περιορίστηκαν στις ενέργειες του Ενάγοντα ως πρόεδρος του ΣΕΚ, αλλά επεκτάθηκαν στην ηθική και τρόπους του Ενάγοντα γεγονός το οποίο καθιστά μη αποδεκτή την υπεράσπιση του έντιμου σχολίου (βλ. Cheng ανωτέρω).
Παρά την μη αποδοχή της μαρτυρίας της Εναγόμενης και των υπερασπίσεων που ήγειρε, ο Ενάγων παραμένει πρόεδρος του ΣΕΚ μέχρι σήμερα, και έλαβε σε εκλογικές διαδικασίες ποσοστά 55% των ψήφων στις εκλογές του 2017, 65% στις εκλογές του 2020 και 80% στις εκλογές του 2023. Τα επίδικα δημοσιεύματα έλαβαν χώρα το 2017. Από το σύνολο της ενώπιον μου μαρτυρίας δεν φαίνεται να προκύπτει οποιοσδήποτε δυσμενής επηρεασμός στον Ενάγοντα ούτε ζημιά στον ίδιο. Οι οποιεσδήποτε αναφορές περί πρόκλησης δυσμενών σχολίων και πρόκλησης αρνητικών εντυπώσεων παράμειναν γενικές και αόριστες ενώ σε σχέση με το επάγγελμα του εξ όσων διαφάνηκε η πορεία του παράμεινε ανοδική.
Θα πρέπει συναφώς να επισημανθεί ότι, παρά τις επανειλημμένες αναφορές της Εναγόμενης ότι όσα περιέλαβε στα Τεκμήρια 1 και 2 στόχο είχαν να φέρουν εις γνώση του Ενάγοντα και άλλων προσώπων τον τρόπο με τον οποίο διοικεί το ΣΕΚ και ασκεί τα καθήκοντα του, από το σύνολο της μαρτυρία της διαφάνηκε κατά την κρίση μου ότι στόχος της ήταν να πλήξει τον ίδιο τον Ενάγοντα προσωπικά.
Αν και ο Ενάγων δεν υπέστη οποιαδήποτε ειδική ή ουσιαστική ζημιά συνεπεία αυτών των προσβλητικών χαρακτηρισμών και σχολίων, εφόσον χρησιμοποιώντας τους εν λόγω χαρακτηρισμούς και σχόλια, η Εναγόμενη ήθελε να θίξει την υπόληψη του Ενάγοντα σε σχέση με το επάγγελμα και την εργασία του, αυτοί κρίνονται ως δυσφημιστικοί εν τη έννοια του αρ.17(3) Κεφ.148.
Ενόψει των πιο πάνω προχωρώ να εξετάσω σε τι αποζημιώσεις δικαιούται ο ενάγοντας συνεπεία της δυσφήμησης που διαπιστώθηκε ότι αυτός υπέστη.
Στην υπόθεση Χατζηπαναγιώτου ν. Μακάριου Δρουσιώτη (2009) 1 Α.Α.Δ. 1321 λέχθηκαν τα εξής:
«Αναφορικά με το ύψος της αποζημίωσης, σε περιπτώσεις δυσφήμισης, καθοδηγητικά είναι τα όσα αναγράφονται στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander, 10η έκδοση, Κεφ. 9, σελ. 228-258. Οι αποζημιώσεις είναι η πρωταρχική θεραπεία, σε περιπτώσεις δυσφημίσεων. Ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του ενάγοντα από τα αποτελέσματα της δυσφημιστικής δήλωσης. Οι γενικές αποζημιώσεις, στην περίπτωση της δυσφήμισης, εξυπηρετούν τρεις βασικούς στόχους: (α) τη θεραπεία του ενάγοντα από τη βλάβη που υπέστη εξαιτίας της δημοσίευσης της δήλωσης, (β) την αποκατάσταση της ζημιάς στην πληγείσα φήμη του ενάγοντα και (γ) τη δικαίωσή του. Οι αποζημιώσεις, σε περιπτώσεις δυσφήμισης όπως η παρούσα, δεν υπολογίζονται με αναφορά σε οποιοδήποτε μαθηματικό τύπο. Το δικαστήριο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη του όλους τους σχετικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων, τη συμπεριφορά του ενάγοντα, τη θέση και την υπόληψή του, τη φύση της δυσφήμισης, τον τρόπο και το βαθμό της δημοσίευσης, την απουσία ή την άρνηση του εναγομένου να απολογηθεί και να αποκαταστήσει τη φήμη του ενάγοντα και τη συμπεριφορά του εναγόμενου από το χρόνο της δημοσίευσης της δυσφήμισης μέχρι την απόφαση.
Έχοντας κατά νου τις πιο πάνω αρχές και λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάτω από τις οποίες η Εναγόμενη δημοσίευσε τα Τεκμήρια 1 και 2, την μικρή χρονική διαφορά μεταξύ των δυο δημοσιευμάτων, ότι επί της ουσίας εξύβρισε τον Ενάγοντα ως ανίκανο και αχάπαρο και επιχείρησε να θίξει την εντιμότητα και το ήθος του, το γεγονός ότι δεν αποδείχθηκε ότι η δημοσίευση πήρε έκταση πέραν των όσων προσώπων περιλαμβάνονται ως αποδέκτες στα Τεκμήρια 1 και 2 και τέλος ότι ο Ενάγοντας δεν πέτυχε να αποδείξει οποιαδήποτε ειδική ή ουσιαστική ζημιά ένεκα της δυσφήμισης, κρίνεται ορθό όπως μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις του επιδικασθούν (βλ. Τ.Μ.Ρ. Agents ν. Saba Co. (TMP) (2007) 1 Α.Α.Δ. 448).
Δεν διαπιστώνεται επίσης ότι δικαιολογείται η έκδοση οποιουδήποτε διηνεκούς απαγορευτικού διατάγματος καθότι δεν πέραν μιας αναφοράς του Ενάγοντα ότι πρόσφατα η Εναγόμενη πήγε σε μια συγκέντρωση στην Λεμεσό και έκανε κριτική, δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία η οποία να δεικνύει ότι η Εναγόμενη μετά το 2017 επανέλαβε την σύνταξη και αποστολή κειμένων εναντίον του Ενάγοντα και τούτο παρά τη διαπίστωση μου ότι η Εναγόμενη διακατέχεται από έντονα αρνητικά συναισθήματα έναντι του Ενάγοντα.
Στη βάση όλων των πιο πάνω, κρίνω ότι ο ενάγοντας απέδειξε στον απαιτούμενο βαθμό το βάσιμο της αγωγής του και για τους λόγους που έχω εξηγήσει, επιδικάζονται προς όφελος του και εναντίον της Εναγόμενης μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις ύψους €200.
Όσον αφορά τα έξοδα διαδικασίας, λαμβάνοντας υπόψιν ότι για τους λόγους που ανέφερα ανωτέρω, μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις έχουν επιδικασθεί υπέρ του Ενάγοντα, κρίνεται ορθότερο όπως η κάθε πλευρά να επωμιστεί τα έξοδα της (βλ. Παπαϊωάννου ν. Κωνσταντίνου (2008) 1Β Α.Α.Δ. 1083 και Χριστοφόρου ν Ρούμπα (2010) 1 Α.Α.Δ. 754).
(Υπ.) .....................................
Λ. Χαβιαράς,Ε.Δ.
Πιστόν Αντίγραφον
Πρωτοκολλητής
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο