ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

Ενώπιον: Ν. Πετρίδου, Ε.Δ.

 

Αγωγή αρ.: 5869/2015

 

Μεταξύ:

 

ΕΛΕΝΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

 

Ενάγουσα

-και-

 

 

Α. ΖΟΡΠΑΣ ΚΑΙ ΥΙΟΙ ΛΙΜΙΤΕΔ

 

 

Ημερομηνία: 31 Ιουλίου 2025

 

Εμφανίσεις:

Για την Ενάγουσα: κ. Π. Μιχαήλ

Για την Εναγόμενη: κ. Κ. Δημητριάδης

 

 

Α Π Ο Φ Α Σ Η

 

Με την υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο αγωγή, η Ενάγουσα επιζητεί εναντίον της Εναγόμενης, αποζημιώσεις αναφορικά με τις ζημίες τις οποίες υπέστη, συνεπεία της πτώσης της (στο εξής «το επίδικο ατύχημα»), κατά ή περί τις 9.10.2015, στο κατάστημα – αρτοποιείο της τελευταίας, το οποίο βρίσκεται στην Λεωφόρο Ιωσήφ Χατζηϊωσήφ, στη Λευκωσία (στο εξής «το επίδικο κατάστημα»).

 

Οι δικογραφημένες εκδοχές των μερών

 

Προτού προχωρήσω να παραθέσω την ενώπιον μου μαρτυρία, κρίνω ορθό, στο σημείο αυτό, να καταγράψω, με εντελώς συνοπτικό τρόπο, τις δικογραφικές εκδοχές των διαδίκων.

 

Η εκδοχή της Ενάγουσας

 

Είναι η θέση της Ενάγουσας ότι, στις 9.10.2015 και περί ώρα 9μμ, επισκέφθηκε το επίδικο κατάστημα και αφού στάθμευσε το όχημα της στον καθορισμένο χώρο στάθμευσης, κατευθύνθηκε προς την είσοδο του εν λόγω καταστήματος. Για να φθάσει στην είσοδο του επίδικου καταστήματος, έπρεπε να περάσει από το εξωτερικό πλακόστρωτο και/ή δάπεδο που ξεκινούσε αμέσως μετά από το χώρο στάθμευσης και κατέληγε στην εν λόγω είσοδο. Στην προσπάθεια της να ανέλθει και/ή όταν ανήλθε στο εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος, γλίστρησε και/ή έχασε την ισορροπία της, για λόγους «οφειλόμενους στο δάπεδο»^[1], ως επίσης και για τους λόγους που αναφέρει στις λεπτομέρειες αμέλειας που δικογραφεί. Παρά δε τις προσπάθειες της να παραμείνει όρθια, έπεσε με βίαιο τρόπο, με αποτέλεσμα να υποστεί σωματικές βλάβες.

 

Ως προς αυτές (τις σωματικές βλάβες), δικογραφεί ότι, μετά το επίδικο ατύχημα, μεταφέρθηκε στο Αρεταίειο ιδιωτικό νοσοκομείο, όπου και παρέμεινε από τις 9.10.2015 μέχρι τις 14.10.2015, καθότι υπέστη κάταγμα του ενδοθυλακικού αριστερού μηριαίου αυχένα (κάταγμα ισχίου) και αναγκάστηκε να υποβληθεί σε ολική αντικατάσταση αριστερού ισχίου, ενώ, γενικά, υπέστη μεγάλο πόνο και ταλαιπωρία. Επίσης, λόγω της σοβαρότητας του τραυματισμού της, ακολούθησε μετεγχειρητική φυσιοθεραπεία, στην οποία εξακολουθεί να υποβάλλεται (κατά το χρόνο καταχώρησης της αγωγής), για την οποία διεκδικεί γενικές αποζημιώσεις, εφόσον δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί το ακριβές ποσό των εν λόγω φυσιοθεραπειών. Επιπρόσθετα, ισχυρίζεται ότι υπάρχει πιθανότητα, στο μέλλον, να χρειαστεί αναθεώρηση της ολικής αντικατάστασης αριστερού ισχίου, η οποία αποτελεί πιο περίπλοκη επέμβαση από αυτήν στην οποία έχει ήδη υποβληθεί, πράγμα που θα την αναγκάσει να υποβληθεί, εκ νέου, σε έξοδα, πόνο και ταλαιπωρία. Είναι, περαιτέρω, η δικογραφημένη θέση της, ότι τα έξοδα μίας τέτοιας επέμβασης, με τα δεδομένα που υπήρχαν κατά το χρόνο καταχώρησης της αγωγής της, ανέρχονται περί τις €10.000.

 

Πέραν των ανωτέρω, ισχυρίζεται ότι, από τον επίδικο τραυματισμό της, περιόρισε τις κοινωνικές και άλλες δραστηριότητες της, ενώ την καθαριότητα της οικίας της, την φροντίδα της ίδιας και της οικογένειας της, ανέλαβαν συγγενικά και φιλικά της πρόσωπα, «για την προσφορά των οποίων δεν θα πρέπει να επωφεληθεί» η Εναγόμενη, αλλά θα πρέπει να της καταβάλει εύλογη και/ή λογική αποζημίωση.

 

Κατά την Ενάγουσα, το επίδικο ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια της Εναγόμενης και δικογραφεί προς τούτο σχετικές λεπτομέρειες^[2], τις οποίες κρίνω σκόπιμο όπως καταγράψω κατωτέρω, εφόσον πλείστες εξ αυτών προωθούνται με την μαρτυρία της Ενάγουσας. Πιο συγκεκριμένα, η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι: (1) η Εναγόμενη παρέλειψε να λάβει όλα τα δέοντα μέτρα για την ασφαλή είσοδο και/ή έξοδο των επισκεπτών και/ή πελατών στο επίδικο κατάστημα, (2) τα κεραμικά και/ή το πλακόστρωτο με το οποίο ήταν καλυμμένο το εξωτερικό δάπεδο του επίδικου καταστήματος ήταν τα ίδια με αυτά που ήταν τοποθετημένα στον εσωτερικό χώρο του εν λόγω καταστήματος, καθώς και με αυτά που ήταν τοποθετημένα στη ράμπα αναπήρων, τα οποία δεν είναι κατάλληλα για εξωτερική χρήση και/ή για τις συνθήκες χρήσης του εν λόγω εξωτερικού χώρου, (3) δεν είχε τοποθετηθεί οποιαδήποτε σήμανση ότι υπήρχε σκαλί μεταξύ του χώρου στάθμευσης και του χώρου που ξεκινούσε το εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος, (4) από την πλευρά που βρισκόταν η ράμπα αναπήρων, δεν υπήρχε οποιαδήποτε σήμανση και/ή ένδειξη και/ή υποστήριγμα που να καθιστά εύκολη και/ή ευδιάκριτη και/ή ασφαλή την πρόσβαση στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο του επίδικου καταστήματος, (5) δεν είχαν τοποθετηθεί οποιεσδήποτε σημάνσεις, φωτεινές ή μη, για την καταλληλότητα ή μη του εξωτερικού πλακόστρωτου, ούτως ώστε οι πελάτες και/ή οι επισκέπτες του επίδικου καταστήματος, να επιδεικνύουν προσοχή όταν χρησιμοποιούσαν τούτο (το πλακόστρωτο), (6) η Εναγόμενη δεν διατηρούσε καθαρό το δάπεδο και/ή το πλακόστρωτο και/ή χωρίς νερά και/ή υγρασία και/ή σκόνη και/ή οτιδήποτε άλλο που συνέτεινε στην πτώση της Ενάγουσας, ούτε υπήρχαν, κατά τον επίδικο χρόνο, οι κατάλληλες σημάνσεις για τούτα τα ζητήματα, (7) δεν υπήρχε ο κατάλληλος φωτισμός στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο και/ή στον χώρο στάθμευσης και/ή κατάλληλες φωτεινές σημάνσεις για την ασφαλή πρόσβαση και αποχώρηση από το επίδικο κατάστημα, (8) το επίδικο κατάστημα, δεν λειτουργούσε με όλες τις απαιτούμενες άδειες από τις δημοτικές και/ή δημόσιες υπηρεσίες και/ή την πυροσβεστική, ενώ, γενικά, η Εναγόμενη δεν έλαβε όλα τα δέοντα μέτρα που όφειλε να λάβει για να διασφαλίσει ασφαλή πρόσβαση στους πελάτες και/ή επισκέπτες της, στο επίδικο κατάστημα.

 

Τέλος, η Ενάγουσα δικογραφεί ότι, η Εναγόμενη ενήργησε κατά παράβαση των θεσμοθετημένων καθηκόντων της και, πιο συγκεκριμένα, παραβίασε τον περί Δήμων Νόμο, Ν. 111/85, τον περί Ρυθμίσεων Οδών και Οικοδομών Νόμο, Κεφ. 96 και τον περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμο, Ν. 90/1972, εφόσον η τελευταία δεν λειτουργούσε νόμιμα και με ασφάλεια το επίδικο κατάστημα, αφού δεν κατείχε όλες τις απαιτούμενες άδειες λειτουργίας από τις αρμόδιες δημοτικές και/ή δημόσιες υπηρεσίες και/ή την Πυροσβεστική.

 

Η εκδοχή της Εναγόμενης

 

Δικογραφικά, η Εναγόμενη αρνείται ότι είναι ιδιοκτήτης και/ή κάτοχος του εξωτερικού πλακόστρωτου χώρου, στον οποίο η Ενάγουσα επικαλείται ότι επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα και, ισχυρίζεται ότι ο εν λόγω χώρος αποτελεί μέρος του δημόσιου πεζοδρομίου και/ή της Λεωφόρου, στην οποία βρίσκεται το επίδικο κατάστημα, με αποτέλεσμα η ίδια να μην φέρει οποιαδήποτε ευθύνη για τη συντήρηση και/ή την κατασκευή του.

 

Εν πάση περιπτώσει, είναι η θέση της ότι κατά τον επίδικο χρόνο, η Ενάγουσα βρισκόταν έξω από το επίδικο κατάστημα και, καθώς προχωρούσε προς την είσοδο του, κουβέντιαζε με κάποια κυρία. Ξαφνικά, η Ενάγουσα, υποβασταζόμενη και/ή με τη βοήθεια της εν λόγω κυρίας, κάθισε στο εξωτερικό πλακόστρωτο, σε τόπο έξω από την είσοδο του επίδικου καταστήματος και πλησίον της βιτρίνας αυτού. Ακολούθως, μία εκ των υπαλλήλων της Εναγόμενης, η οποία βρισκόταν εντός του εν λόγω καταστήματος, κοντά στο σημείο της βιτρίνας, ρώτησε (φωνάζοντας και με νοήματα) τις εν λόγω κυρίες αν είναι καλά, με την Ενάγουσα να την διαβεβαιώνει (κάνοντας της νόημα) ότι είναι καλά. Για τα πιο πάνω, η εν λόγω υπάλληλος, ενημέρωσε άμεσα την υπεύθυνη του επίδικου καταστήματος, με την τελευταία να βγαίνει έξω και να μεταβαίνει στο χώρο που βρισκόταν η Ενάγουσα για να δει τι συνέβη, ως επίσης και κατά πόσο οι εν λόγω κυρίες (μεταξύ των οποίων και η Ενάγουσα), χρειάζονταν κάποια βοήθεια. Κατ’ εκείνη τη στιγμή, η Ενάγουσα ανέφερε στην υπεύθυνη του επίδικου καταστήματος ότι είχε σκοντάψει στο σκαλί που βρίσκεται στην αρχή του εξωτερικού πλακόστρωτου του εν λόγω καταστήματος, έχασε την ισορροπία της και έπεσε στο έδαφος. Αποτελεί ισχυρισμό της Εναγόμενης ότι, η υπεύθυνη του επίδικου καταστήματος ρώτησε την Ενάγουσα αν επιθυμούσε να της καλέσουν ασθενοφόρο ή κάποιο δικό της άτομο, με την τελευταία να απαντά αρνητικά. Στη συνέχεια, στο χώρο εμφανίστηκε ο σύζυγος της Ενάγουσας και, ακολούθως, κατέφθασε ιδιωτικό ασθενοφόρο το οποίο την μετέφερε σε ιδιωτικό νοσοκομείο.

 

Πέραν των πιο πάνω, είναι η δικογραφημένη θέση της Εναγόμενης ότι, κατόπιν έρευνας που διενεργήθηκε από την ίδια, μετά το επίδικο ατύχημα, ουδέν ελάττωμα και/ή πρόβλημα βρέθηκε στο εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος και/ή στο χώρο που, κατ’ ισχυρισμόν της Ενάγουσας, επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι, το εν λόγω πλακόστρωτο καθαρίζεται συστηματικά, καθημερινά και/ή σύμφωνα με το πρόγραμμα καθαριότητας της Εναγόμενης, το οποίο είχε τηρηθεί κατά την ημέρα του επίδικου ατυχήματος. Επίσης, είναι η θέση της ότι, το πλακόστρωτο είναι βιομηχανικά αντιολισθητικό και/ή τύπου και/ή κατηγορίας R9, ενώ, κατά την ημέρα του επίδικου ατυχήματος, δεν είχε βροχόπτωση και/ή γενικά δεν υπήρχαν νερά και/ή άλλα υγρά και/ή υγρασία και/ή σκόνη σε τούτο (το πλακόστρωτο). Επιπρόσθετα, ισχυρίζεται ότι, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο εξωτερικός φωτισμός του επίδικου καταστήματος ήταν επαρκής και/ή υπήρχαν 12 προβολείς περιμετρικά αυτού (του καταστήματος), οι οποίοι λειτουργούσαν, ενώ είναι, επίσης, η θέση της ότι, ουδεμία ανάγκη υπήρχε για σήμανση στη ράμπα αναπήρων, καθότι τούτη και το σκαλί (από το οποίο ανεβαίνεις στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο του επίδικου καταστήματος) είναι επαρκώς ευδιάκριτα και/ή ορατά και/ή η πρόσβαση στο εν λόγω πλακόστρωτο είναι καθ’ όλα ασφαλής.

 

Περαιτέρω, η Εναγόμενη ισχυρίζεται ότι το επίδικο ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική και/ή σε μεγάλο βαθμό συντρέχουσα αμέλεια της Ενάγουσας και δικογραφεί προς τούτο σχετικές λεπτομέρειες, τις οποίες δεν κρίνω σκόπιμο να καταγράψω αυτούσιες στο παρόν στάδιο^[3]. Επί της ουσίας, είναι η θέση της ότι, η Ενάγουσα παρέλειψε να δείξει την ενδεδειγμένη προσοχή και/ή παρατηρητικότητα, με αποτέλεσμα να παραπατήσει και/ή να σκοντάψει στο σκαλί που οδηγεί στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο, ένεκα δικής της απροσεξίας, και να χάσει την ισορροπία της.

 

Τέλος, ισχυρίζεται ότι, η Ενάγουσα ουδεμία ζημία και/ή σωματική βλάβη υπέστη συνεπεία του επίδικου ατυχήματος και/ή οι οποιεσδήποτε σωματικές βλάβες προϋπήρχαν τούτου και/ή είναι υπερβολικές και/ή εξογκωμένες. Εν πάση περιπτώσει, είναι η θέση της ότι, ακόμη κι αν ήθελε αποδειχθεί ότι η Ενάγουσα υπέστη τις κατ’ ισχυρισμόν σωματικές βλάβες, δεν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια τούτων με την όποια, από πλευράς της, αμέλεια και είναι απότοκες άλλης αιτίας.

 

Το δικόγραφο της Απάντησης στην Υπεράσπιση

 

Επί της ουσίας, με το πιο πάνω δικόγραφο, η Ενάγουσα υιοθετεί και επαναλαμβάνει το περιεχόμενο της Έκθεσης Απαίτησης της και αρνείται τους ισχυρισμούς που προβάλλει η Εναγόμενη στην Υπεράσπιση της. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι η επίδικη πτώση έγινε πολύ κοντά στην είσοδο του επίδικου καταστήματος, αφού, προηγουμένως, προσπάθησε να βρει την ισορροπία της μετά που πάτησε στο πλακόστρωτο και άρχισε να γλιστρά. Επίσης, αρνείται ότι μιλούσε με οποιαδήποτε κυρία προτού εισέλθει στο επίδικο κατάστημα, ενώ είναι η θέση της ότι, μετά το επίδικο ατύχημα, κοντά της ήρθε κάποιος πελάτης (αρσενικού φύλου), ο οποίος ήταν και το πρόσωπο που κάλεσε το ασθενοφόρο, κατόπιν δικής της παράκλησης. Πάντα συναφώς, ισχυρίζεται ότι καμία υπεύθυνη του επίδικου καταστήματος ήρθε κοντά της, παρά μόνο μία απλή υπάλληλος, η οποία την ρώτησε αν ήθελε νερό, ενώ στο μέρος δεν ήρθε ο σύζυγος της, αλλά ο αδελφός και ο υιός της.

 

Κοινώς αποδεκτά και/ή μη αμφισβητούμενα γεγονότα

 

Στη βάση των κοινώς αποδεκτών γεγονότων, ως τούτα προκύπτουν από τις δικογραφημένες θέσεις των διαδίκων, της μαρτυρίας που κατατέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά την ακροαματική διαδικασία, και δεν αμφισβητήθηκε (βλ. Frederickou Schoοls Co. Ltd v. Acuac Inc. (2002) 1 ΑΑΔ 1527), ως επίσης και των σχετικών δηλώσεων των συνηγόρων των διαδίκων, κατά την ακροαματική διαδικασία, τα πιο κάτω προκύπτουν ως κοινώς αποδεκτά και μη αμφισβητούμενα γεγονότα. 

 

Κατά τον ουσιώδη χρόνο του επίδικου ατυχήματος, η Ενάγουσα ήταν ηλικίας 55 ετών^[4].

 

Η Εναγόμενη αποτελεί εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, δεόντως εγγεγραμμένη στην Κύπρο, η οποία ασχολείται με τη λειτουργία καταστημάτων αρτοποιείου σε όλη την Κύπρο. Εκ των καταστημάτων που λειτουργεί είναι και το επίδικο κατάστημα.

 

Το επίδικο κατάστημα, ως επίσης και το ακίνητο στο οποίο αυτό βρίσκεται, αποτελούν ιδιοκτησία των παιδιών του ΜΕ 5 (βλ. Τεκμήρια 19-22 που αποτελούν τους τίτλους ιδιοκτησίας του εν λόγω ακινήτου), με τον τελευταίο και τη σύζυγο του να έχουν δικαίωμα επικαρπίας επ’ αυτού. Το δε επίδικο κατάστημα ενοικιάζεται στην Εναγόμενη, στη βάση ενοικιαστηρίου εγγράφου – Τεκμήριο 28 -, για διάρκεια 10 χρόνων και δη από την 1.5.2015 μέχρι τις 30.4.2025.

 

Το επίδικο κατάστημα δεν έχει πιστοποιητικό πυροπροστασίας, ούτε συστήθηκε από την Πυροσβεστική υπηρεσία, προς την αρμόδια αρχή (Δήμο Στροβόλου), η έκδοση πιστοποιητικού τελικής έγκρισης, εφόσον, κατά την επίσκεψη αρμόδιου αξιωματικού της Πυροσβεστικής στο εν λόγω κατάστημα, στις 3.3.2015, διαπιστώθηκε ότι έγιναν προσθήκες και μετατροπές που επηρεάζουν τα μέσα διαφυγής και πυροπροστασίας, με αποτέλεσμα η Πυροσβεστική να ζητήσει από το Δήμο Στροβόλου να καλέσει τον Αιτητή να υποβάλει νέα σχέδια, τα οποία να δεικνύουν το κατάστημα ως τούτο λειτουργεί επί του εν λόγω ακινήτου, για εκ νέου μελέτη και έλεγχο (βλ. μαρτυρία ΜΕ 2). Στη βάση δε των στοιχείων του φακέλου που τηρείται από τον Δήμο Στροβόλου, δεν έγινε οποιαδήποτε αίτηση για αλλαγή της άδειας χρήσης του επίδικου καταστήματος, από κατάστημα σε αρτοποιείο. Αιτητής δε σε όλες τις διαδικασίες για την έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών και αδειών δεν είναι η Εναγόμενη, αλλά η σύζυγος του ΜΕ 5, στο όνομα της οποίας είναι και η εκδοθείσα άδεια οικοδομής του ακινήτου επί του οποίου βρίσκεται το επίδικο κατάστημα.

 

Παρά το ότι δικογραφικά, η Εναγόμενη αρνείτο την κατοχή του εξωτερικού πλακόστρωτου χώρου όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, εντούτοις, κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων, ο συνήγορος της, με σχετική δήλωση του, εγκατέλειψε τον εν λόγω ισχυρισμό^[5]. Συνεπώς, τόσο το επίδικο κατάστημα, όσο και ο εξωτερικός πλακόστρωτος χώρος, στον οποίο επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, βρίσκονται στην κατοχή της Εναγόμενης^[6].

 

Στις 9.10.2015 και περί ώρα 9μμ, η Ενάγουσα επισκέφθηκε το επίδικο κατάστημα. Καθώς μετέβαινε προς την είσοδο του εν λόγω καταστήματος, από τον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο, η Ενάγουσα έπεσε, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί. Ως προς τους λόγους πτώσης της Ενάγουσας, τούτοι παραμένουν ζήτημα διαφιλονικούμενο. Σημειώνω εδώ ότι, αποτελεί κοινό τόπο, μεταξύ των μερών, ότι, κατά την επίδικη μέρα, δεν υπήρχε οποιαδήποτε βροχόπτωση.

 

Πέραν των πιο πάνω, είναι κοινός τόπος, μεταξύ των μερών, ότι το εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος, και δη ο χώρος όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, είναι επενδυμένο με κεραμικό/ δάπεδο κατηγορίας R9, ενώ ο ίδιος τύπου/ κατηγορίας κεραμικού είναι τοποθετημένος και στον εσωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος.

 

Από το επίδικο ατύχημα, η Ενάγουσα υπέστη ενδοθυλακικό κάταγμα του αριστερού μηριαίου (κάταγμα ισχίου) και υπεβλήθη, στις 11.10.2015^[7], κατόπιν γενικής αναισθησίας, σε ολική αντικατάσταση αριστερού ισχίου. Ως προς τις όποιες άλλες συνέπειες του εν λόγω τραυματισμού της Ενάγουσας, οι δύο πλευρές προβάλλουν διαφορετικές εκδοχές.

 

Η Ενάγουσα δεν αξιώνει με την παρούσα αγωγή οποιεσδήποτε ειδικές αποζημιώσεις, καθότι τούτες έχουν ήδη καλυφθεί από την ασφαλιστική εταιρεία που της παρείχε ασφαλιστική κάλυψη (βλ. παράγραφο 9 του Εγγράφου Α).

 

Τέλος, στη βάση των δηλώσεων των συνηγόρων των διαδίκων^[8], τα Τεκμήρια 31 και 32, περιλαμβάνονταν αμφότερα σε ένα φύλλο χαρτί Α4, αντίγραφο του οποίου είχε αποσταλεί από το συνήγορο της Εναγόμενης στο συνήγορο της Ενάγουσας, μετά το στάδιο της ένορκης αποκάλυψης εγγράφων, στο πλαίσιο της παρούσας αγωγής, το οποίο αντίγραφο κατατέθηκε, από κοινού, ενώπιον του Δικαστηρίου, ως Τεκμήριο 34.

 

Τα πιο πάνω αποτελούν, πλέον, ευρήματα του Δικαστηρίου από αυτό το στάδιο.

 

Αμφισβητούμενα ζητήματα

 

Στη βάση των ως άνω, κοινώς αποδεκτών γεγονότων, αυτά που παραμένουν ως επίδικα, υπό αμφισβήτηση, ζητήματα, επί πραγματικών γεγονότων, είναι τα εξής:

 

(1) υπό ποιες συνθήκες επήλθε η πτώση της Ενάγουσας στο επίδικο κατάστημα;

(2) ποιες είναι οι πραγματικές ζημιές που υπέστη η Ενάγουσα συνεπεία του τραυματισμού της; και

(3) σε ποιο βαθμό, αν υπάρχει, η πτώση της Ενάγουσας οφείλεται σε πράξη ή παράλειψη της Εναγόμενης;

 

Ακροαματική Διαδικασία

 

Κατά το στάδιο της ακρόασης της υπόθεσης, παρουσιάστηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου συνολικά 13 μάρτυρες και δη, από πλευράς της Ενάγουσας, παρουσιάστηκε η ίδια η Ενάγουσα (ΜΕ 1), ο κ. Θεοφάνης Ιωακείμ (ΜΕ 2), ο κ. Ανδρέας Χριστοφίδης (ΜΕ 3), ο κ. Γρηγόρης Παναγή (ΜΕ 4), ο κ. Γιάννης Ρωσσίδης (ΜΕ 5), ο Δρ. Θεόδωρος Χριστοφή (ΜΕ 6), ο κ. Δημήτρης Κουντουριώτης (ΜΕ 7), ο κ. Αθανάσιος Κολυβάς (ΜΕ 8), ο κ. Μαρίνος Δημοσθένους (ΜΕ 9) και ο κ. Χρίστος Θεοδώρου (ΜΕ 10). Προς αναχαίτηση της απαίτησης της Ενάγουσας, μαρτυρία εκ μέρους της Εναγόμενης έδωσαν η κα. Δήμητρα Γεωργίου (ΜΥ 1), η κα. Αγγέλα Κυριάκου (ΜΥ 2) και ο κ. Νικολάου Χριστόδουλος Ευγενίου (ΜΥ 3). Τέλος, σημειώνω ότι, ενώπιον του Δικαστηρίου, κατατέθηκαν συνολικά 34 Τεκμήρια. 

 

Σημειώνω, στο σημείο αυτό, ότι στον ΜΕ 9, μετά που αυτός ορκίστηκε, δεν επιτράπηκε να δώσει μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, για τους λόγους που, λεπτομερώς, εξηγούνται στο ενδιάμεσο ruling του Δικαστηρίου ημερ. 20.3.2023, ως εμφαίνεται από τα πρακτικά του Δικαστηρίου ίδιας ημερομηνίας, και τους οποίους δεν προτίθεμαι να επαναλάβω. Εξού και δεν θα γίνει οποιαδήποτε μνεία, σε σχέση με τον μάρτυρα αυτόν, κατωτέρω, κατά την συνοπτική παράθεση της μαρτυρίας.

 

Κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων, παρέδωσαν γραπτές αγορεύσεις. Έχω μελετήσει με ιδιαίτερη προσοχή αυτές και αναφορά στα επιχειρήματα τους θα γίνει, όπου αυτό κριθεί απαραίτητο, κατωτέρω. 

 

Συνοπτική παράθεση της προσκομισθείσας μαρτυρίας

 

Δεν θεωρώ αναγκαίο να παραθέσω με λεπτομέρεια την ενώπιον μου μαρτυρία. Πλήρης έκταση της μαρτυρίας που δόθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, βρίσκεται καταγεγραμμένη στα πρακτικά. Σκοπός της παρούσας απόφασης, δεν είναι η λεπτομερής παράθεση του συνόλου της μαρτυρίας που δόθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, εφόσον, κάτι τέτοιο, θεωρώ, δεν θα εξυπηρετούσε οποιοδήποτε πρακτικό σκοπό. Αναφορά στα κυριότερα σημεία της μαρτυρίας θα γίνει, για σκοπούς αξιολόγησης της, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω επίδικων ζητημάτων (βλ. Χρυσούλλα Καννάουρου κ.α. ν. Α. Ʃταθιώτη (1990) 1 Α.Α.Δ. 35). 

 

Προχωρώ τώρα, να σκιαγραφήσω τη μαρτυρία που δόθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, στη βάση των όσων ζητημάτων παρέμειναν υπό αμφισβήτηση.

 

Ενάγουσα (ΜΕ 1)

 

Η Ενάγουσα, ως μέρος της κυρίως εξέτασης της κατέθεσε το Έγγραφο Α και, επί της ουσίας, προώθησε ισχυρισμούς ως η ανωτέρω δικογραφική εκδοχή της. Κατέθεσε τα Τεκμήρια 1(α) έως 1(δ), τα οποία αποτελούν δέσμη 4 φωτογραφιών που δεικνύουν τον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος, οι οποίες λήφθηκαν από το σύζυγο της, στις 11.10.2015. Ήταν η θέση της ότι, μόλις πάτησε στο εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος, για να κατευθυνθεί προς την είσοδο του, γλίστρησε, «για λόγους οφειλόμενους, μεταξύ άλλων, στην ολισθηρότητα του δαπέδου και τον ανεπαρκή φωτισμό του» καταστήματος, με αποτέλεσμα, παρά την προσπάθεια της να παραμείνει όρθια, να πέσει με βίαιο τρόπο και να υποστεί τις σωματικές βλάβες για τις οποίες αξιώνει γενικές αποζημιώσεις. Ανέφερε, επίσης, ότι, την 1.1.2016, ο σύζυγος της, παρατήρησε ότι, στο σημείο της ράμπας αναπήρων, στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος, είχε τοποθετηθεί προστατευτικό κάγκελο και κατέθεσε, προς απόδειξη του εν λόγω ισχυρισμού, τις φωτογραφίες Τεκμήρια 2(α) έως 2(γ). Ήταν η θέση της ότι, το επίδικο ατύχημα οφείλεται σε διάφορες παραλείψεις της Εναγόμενης για λήψη κατάλληλων και/ή επαρκών μέτρων για την ασφάλεια των επισκεπτών και πελατών του επίδικου καταστήματος, επαναλαμβάνοντας, ουσιαστικά, πλείστες εκ των λεπτομερειών αμέλειας που καταγράφονται στην ανωτέρω δικογραφημένη εκδοχή της και, πιο συγκεκριμένα, τα όσα εκεί καταγράφονται υπό στοιχεία (1) – (7). Αποτέλεσε βασική της θέση ότι το εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος ήταν ολισθηρό και ακατάλληλο για εξωτερική χρήση. Τούτο δε, το πληροφορήθηκε από τον ΜΕ 4 και παρουσίασε ως Τεκμήριο 3 την έκθεση που ετοίμασε ο τελευταίος. Επίσης, ανέφερε ότι η Εναγόμενη δεν διατηρούσε το εν λόγω πλακόστρωτο καθαρό από σκόνες και άλλες ακαθαρσίες, πράγμα που συνέτεινε στην πτώση της, αλλά ούτε υπήρχε ο κατάλληλος φωτισμός στον εξωτερικό χώρο του καταστήματος, ούτως ώστε οι πελάτες αυτού να έχουν ασφαλή πρόσβαση και αποχώρηση από αυτό.

 

Πέραν των ανωτέρω, ήταν η θέση της ότι, από το επίδικο ατύχημα υπέστη τις σωματικές βλάβες που αναφέρονται στην εκδοχή της (ανωτέρω), και γενικά υπέστη μεγάλο πόνο και ταλαιπωρία. Επίσης, ανέφερε ότι, δεν μπορεί πλέον να κάθεται σε καρέκλα ή κάθισμα σκληρό, αδυνατεί να κάνει οποιοδήποτε είδος γυμναστικής, ιδιαίτερα αερόβια γυμναστική, δεν μπορεί να κάτσει κάτω στο πάτωμα και να παίξει με τα εγγόνια της, ούτε να κάτσει σε βαθύ κάθισμα («τσουλοκάτσει»), ότι όταν πηγαίνει στο supermarket και τα ψώνια είναι πολλά, πρέπει κάποιος να την βοηθά για να μεταφέρει το καρότσι και τα ψώνια της στο αυτοκίνητο, ενώ υπάρχουν κάποιες κινήσεις, τις οποίες, ο γιατρός, της απαγόρευσε να προβαίνει, επειδή «μπορεί να φύγει από τη θέση της η μπάλα δίπλα στην λεκάνη». Πέραν τούτων, ανέφερε ότι δεν μπορεί να φορέσει πλέον τακούνια, ενώ έχει και μια μεγάλη ουλή στον γλουτό της, την οποία αναγκάζεται να καλύπτει όταν πάει θάλασσα, καθότι αισθάνεται άσχημα, αλλά και ότι έχει επηρεαστεί ψυχολογικά, από το επίδικο ατύχημα, σε τέτοιο βαθμό, που στο επίδικο κατάστημα δεν ξαναμπήκε από την ημέρα του ατυχήματος. Κατέθεσε το Τεκμήριο 4, το οποίο αποτελεί αντίγραφο του ιατρικού πιστοποιητικού του ΜΕ 6, ημερ. 29.10.2015. Ισχυρίστηκε ότι, λόγω της σοβαρότητας του τραυματισμού της από το επίδικο ατύχημα, μετά την επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε για ολική αντικατάσταση αριστερού ισχίου, ακολούθησε μετεγχειρητική φυσιοθεραπευτική αγωγή, στην οποία εξακολουθεί (κατά το χρόνο που κατέθεται) να υποβάλλεται, το κόστος της οποίας δεν είναι δυνατόν να καθορίσει η ίδια στο παρόν στάδιο, εξού και ως ανέφερε αξιώνει γενικές αποζημιώσεις για τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε, εκ ποσού €2.000, το οποίο θεωρεί δίκαιο και/ή εύλογο, στη βάση του Τεκμηρίου 4. Επίσης, ως ανέφερε, δεν κράτησε αποδείξεις για τις φυσιοθεραπείες στις οποίες υπεβλήθη κατά την χρονική περίοδο 2015-2016. Κατέθεσε, περαιτέρω, τις ακτινογραφίες στις οποίες εμφαίνεται τόσο το κάταγμα ισχίου που υπέστη, καθώς και η αντικατάσταση του αριστερού ισχίου (Τεκμήριο 5). Επιπρόσθετα, ήταν η θέση της ότι, συνεπεία του επίδικου ατυχήματος και του τραυματισμού της, απουσίαζε από την εργασία της, με αναρρωτική άδεια, από τις 9.10.2015 – 31.12.2025 (βλ. Τεκμήριο 7). Σε ότι αφορά την επέμβαση για αναθεώρηση της ολικής αντικατάστασης αριστερού ισχίου, στην οποία υπάρχει πιθανότητα, στο μέλλον, να χρειαστεί να υποβληθεί, ισχυρίστηκε ότι, στη βάση του Τεκμηρίου 4, τα έξοδα μίας τέτοιας επέμβασης ανέρχονται περί τις €12.000-€15.000, με την ίδια να περιορίζει το ποσό που επιζητεί για τούτη, στο ποσό των €12.000.

 

Επιπρόσθετα, ήταν η θέση της ότι, στις 14.12.2015, υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία αριστερού γόνατος, τα ευρήματα της οποίας επιβεβαιώνουν εκφυλιστικές αλλαγές στον χόνδρο της επιγονατιδομηριαίας αριστερής άρθρωσης. Κατέθεσε δε, προς απόδειξη του εν λόγω ισχυρισμού της, το Τεκμήριο 6, το οποίο αποτελεί ιατρικό πιστοποιητικό του ΜΕ 6, ημερ. 17.12.2015. Ήταν, ακόμη, η θέση της ότι, ένεκα των τραυματισμών που υπέστη από το επίδικο ατύχημα, περιόρισε τις κοινωνικές και άλλες δραστηριότητες της, ενώ την καθαριότητα της οικίας της και τη φροντίδα της ίδιας και της οικογένειας της, ανέλαβαν συγγενικά και φιλικά της πρόσωπα, για περίοδο 6 μηνών, για την προσφορά των οποίων δεν θα πρέπει να επωφεληθεί η Εναγόμενη και, ως εκ τούτου, επιζητεί εύλογη αποζημίωση, εκ ποσού €5.554, το οποίο υπολογίζει πολλαπλασιάζοντας, για διάστημα 6 μηνών, τον κατώτατο μισθό για τις υπηρεσίες ενός νοσηλευτικού βοηθού ή φροντιστή, βάσει του περί Κατωτάτου Ορίου Μισθών Νόμου, Κεφ. 183, και του κανονισμού 2(α) της ΚΔΠ 180/2012, ο οποίος, ως ανέφερε, ανέρχεται στο ποσό των €924 μηνιαίως (6 Χ €924 = €5.544).

 

Ήταν, περαιτέρω, η θέση της ότι, στις 30.10.2018, επισκέφθηκε εκ νέου τον ΜΕ 6, ο οποίος εξέδωσε το ιατρικό πιστοποιητικό - Τεκμήριο 8 – από το οποίο, ως η ίδια αναφέρει, διαφαίνεται ότι εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει, κατά τις αλλαγές του καιρού, άλγος στην άρθρωση του αριστερού ισχίου και δυσκολία στη βάδιση και ότι χρειαζόταν να συνεχίσει την αντιφλεγμονώδη και παυσίπονη αγωγή που λάμβανε, ως επίσης και τις φυσιοθεραπείες στις οποίες προέβαινε, λόγω έξαρσης του πόνου κατά την αλλαγή των καιρικών συνθηκών. Επίσης, επισκέφθηκε τον ΜΕ 6, στις 29.10.2021, ο οποίος ετοίμασε το πιστοποιητικό ίδιας ημερομηνίας – Τεκμήριο 9, στο οποίο, ως αναφέρει, παρουσιάζει την σημερινή της κατάσταση, καθώς και το κόστος της μελλοντικής επέμβασης ολικής αντικατάστασης στην οποία πιθανόν να χρειαστεί να υποβληθεί. Ισχυρίστηκε, περαιτέρω, ότι, στις 10.9.2022, επισκέφθηκε εκ νέου τον ΜΕ 6, ο οποίος της συνέστησε να παρακολουθήσει σειρά φυσιοθεραπειών. Κατέθεσε δε, η Ενάγουσα, το παραπεμπτικό του εν λόγω γιατρού για φυσιοθεραπείες και αυτό για την παυσίπονη αγωγή – Τεκμήρια 10 και 11 – ως επίσης και την αναλυτική κατάσταση των φυσιοθεραπειών που ακολούθησε από τις 12.9.2022 μέχρι τις 22.9.2022 και την πληρωμή αυτών – Τεκμήρια 12 και 13. Τέλος, ανέφερε ότι, στις 10.1.2023, εξετάστηκε, εκ νέου, από τον ΜΕ 6, ο οποίος εξέδωσε το ιατρικό πιστοποιητικό - Τεκμήριο 14.

 

ΜΕ 2

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι υποπυραγός στην Πυροσβεστική Υπηρεσία, προϊστάμενος του Τμήματος Πυρασφάλειας Αρχηγείου της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Δεν κρίνω σκόπιμο να καταγράψω λεπτομερώς τη μαρτυρία του, εφόσον τούτη αποτελεί, πλέον, μέρος των κοινώς αποδεκτών και μη αμφισβητούμενων γεγονότων ανωτέρω. Στην ουσία, εκείνο που ανέφερε ο μάρτυρας αυτός είναι ότι, το επίδικο κατάστημα δεν έχει πιστοποιητικό πυροπροστασίας, εξού και δεν συστήθηκε από την Πυροσβεστική προς τον Δήμο Στροβόλου, η έκδοση πιστοποιητικού τελικής έγκρισης για τούτο, αλλά και ότι η Εναγόμενη πουθενά δεν αναφέρεται ως ο αιτητής των εν λόγω διαδικασιών αναφορικά με τη λήψη των απαραίτητων πιστοποιητικών και αδειών, αλλά κάποιο τρίτο πρόσωπο, το οποίο κατονόμασε^[9].

 

ΜΕ 3

 

Ο μάρτυρας αυτός κατέθεσε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του, το Έγγραφο Β. Είναι απόφοιτος της Αθλητικής Ακαδημίας Βασιλέφσκη της Σόφιας, Βουλγαρίας και από το έτος 2005 είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο του Παγκύπριου Συλλόγου Φυσιοθεραπευτών (αρ. μητρώου 419) και εργάζεται ως φυσιοθεραπευτής. Ως ανέφερε, την Ενάγουσα την είδε περίπου 20 ημέρες μετά την επέμβαση ολικής αντικατάσταση του αριστερού ισχίου της, και δη περί τον Νοέμβριο του 2015, και πρόσφερε σε αυτήν κατ’ οίκον φυσιοθεραπείες, και δη 24 συνεδρίες φυσιοθεραπείας, με το συνολικό κόστος αυτών να ανέρχεται στο ποσό των €1.200 (Τεκμήρια 17 και 18).  Έκτοτε, η Ενάγουσα δεν τον επισκέφθηκε και δεν της προσέφερε οποιεσδήποτε περαιτέρω υπηρεσίες φυσιοθεραπείας. Μετά το πέρας των φυσιοθεραπειών που διενήργησε στην Ενάγουσα, της εισηγήθηκε να αποφεύγει εφ’ όρου ζωής κάποιες κινήσεις και να ακολουθήσει σειρά ασκήσεων για ενδυνάμωση των μυών της, όπως π.χ. κολύμπι. Ήταν η θέση του ότι, το κατά πόσο η Ενάγουσα θα χρειαζόταν μελλοντικά φυσιοθεραπείες, αποτελεί ζήτημα το οποίο επαφίεται στον ιατρό που την παρακολουθεί. Ισχυρίστηκε, ακόμη, ότι ο λόγος που χρειάστηκε να υποβάλει την Ενάγουσα σε 24 φυσιοθεραπείες είναι γιατί μετά από μία εγχείρηση τέτοιας φύσης, υπάρχει πρωτόκολλο αποκατάστασης ασθενή, στη βάση του οποίου χρειάζονται περίπου 6 εβδομάδες για την επούλωση των πληγών επιδερμικά, ενώ ο χρόνος αποθεραπείας είναι μέχρι 6 μήνες ή ακόμη και ένας χρόνος, ανάλογα, πάντοτε, με τα συμπτώματα που παρουσιάζει ο κάθε ασθενής, ως επίσης και τη φυσική του κατάσταση, ηλικία κτλπ. Ο δε χρόνος επούλωσης, διαφέρει ανάλογα με τη φυσική κατάσταση κάποιου ασθενή ή αν τούτος (ο ασθενής) έχει «συνυφασμένες ασθένειες». Κατά τον ίδιο, σε ότι αφορά την Ενάγουσα, οι εν λόγω 24 φυσιοθεραπείες δεν ήταν πολλές, με τη διαδικασία που ακολούθησε σε αυτήν να ήταν προσαρμοσμένη ανάλογα με τις προτεραιότητες που έπρεπε να δοθούν στην κάθε φάση αποκατάστασης της. Ήταν η θέση του ότι, όταν, αρχικά, τον επισκέφθηκε η Ενάγουσα, αυτή είχε πιο έντονο πόνο στην περιοχή της άρθρωσης του ισχίου και ενόχληση στο γόνατο, εξού και προσπάθησαν πρώτα να ενδυναμώσουν τους μυς γύρω από τις εν λόγω περιοχές και, συγχρόνως, να μειώσουν τον πόνο. Πάντα συναφώς, ανέφερε ότι, ένας ασθενής με κάταγμα ισχίου και αλλαγή άρθρωσης είναι πολύ δύσκολο να επανέλθει πλήρως στην πρότερα κατάσταση (πλήρης αποκατάσταση), δηλαδή να έχει τη φυσιολογική αίσθηση ενός πραγματικού άκρου ή άρθρωσης, ενώ με τις φυσιοθεραπείες που διενεργούνται, απλώς, μειώνεται ο πόνος, πράγμα που επιτρέπει στον ασθενή να επιστρέψει στην καθημερινότητα του, στα φυσιολογικά επίπεδα, στο μέτρο, πάντοτε, του δυνατού, με τον κάθε ασθενή να διαφέρει, αναλόγως της ηλικίας, της φυσικής του κατάστασης κτλπ. Ανέφερε ότι, όταν ολοκληρώθηκαν οι εν λόγω 24 φυσιοθεραπείες, η Ενάγουσα βρισκόταν σε λειτουργική κατάσταση, έχοντας μεν κάποιες ενοχλήσεις, οι οποίες όμως ήταν φυσιολογικό να υπάρχουν μετά από τέτοιου είδους χειρουργική επέμβαση. Ήταν, όμως, η Ενάγουσα, κατά τον ίδιο, λειτουργική και συνέχιζε τη γυμναστική της, για σκοπούς ενδυνάμωσης των μυών της, ούτως ώστε να φτάσει σε πλήρη αποκατάσταση, στο μέτρο πάντοτε του δυνατού, υπό τις περιστάσεις. Τέλος, ήταν η θέση του ότι, στην περίπτωση αρθροπλαστικής ισχίου, δεν θα υπάρξει ποτέ πλήρης αποκατάσταση, με την όποια αποκατάσταση να είναι περίπου στο 80%, εφόσον δίδονται οδηγίες από τον γιατρό να αποφεύγονται εφ’ όρου ζωής συγκεκριμένες κινήσεις, όπως κάμψη άνω των 90 μοιρών και προσαγωγοί – απαγωγοί.

 

ΜΕ 4

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι διευθυντής συγκεκριμένης εταιρείας, δικής του ιδιοκτησίας, την οποία και κατονομάζει στο Έγγραφο Γ, που κατέθεσε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του. Ως ανέφερε, η εν λόγω εταιρεία δραστηριοποιείται, από το έτος 1993 μέχρι σήμερα, στον τομέα της εισαγωγής και εμπορίας κεραμικών εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, ενώ ο ίδιος στον εν λόγω τομέα ασχολείται από το έτος 1980. Κατά το χρονικό διάστημα 1980 – 1993, ήταν υπεύθυνος πωλήσεων σε μία άλλη εταιρεία, την οποία και κατονόμασε, η οποία, επίσης, ασχολείτο στον τομέα της εμπορίας κεραμικών. Ήταν δε η θέση του ότι, η εταιρεία του, εισάγει κεραμικά από διάφορες χώρες, όπως π.χ. Ιταλία και Ισπανία. Πέραν των πιο πάνω, ανέφερε ότι, η Ενάγουσα, κατά τον Οκτώβριο – Νοέμβριο του 2015, επικοινώνησε μαζί του και του ανέφερε για το επίδικο ατύχημα και του ζήτησε να επιθεωρήσει το δάπεδο που υπήρχε στο επίδικο κατάστημα, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά και να ετοιμάσει σχετική έκθεση.

 

Ήταν η θέση του ότι μερικές εβδομάδες μετά το επίδικο ατύχημα, ο ίδιος μαζί με την Ενάγουσα, μετέβηκαν στο επίδικο κατάστημα, όπου η τελευταία του υπέδειξε το σημείο που γλίστρησε και του επιβεβαίωσε ότι το δάπεδο/ κεραμικό που ήταν τοποθετημένο τόσο στον εξωτερικό όσο και στον εσωτερικό χώρο του εν λόγω καταστήματος ήταν το ίδιο με αυτό που υπήρχε κατά την ημέρα του επίδικου ατυχήματος. Ισχυρίστηκε ότι, ο ίδιος προέβη σε επιτόπια επιθεώρηση του δαπέδου/ κεραμικού τόσο εντός, όσο και εκτός του επίδικου καταστήματος και, ακολούθως, στις 23.11.2015, συνέταξε το Τεκμήριο 3, το οποίο αναγνώρισε και υιοθέτησε το περιεχόμενο του. Ο μάρτυρας αυτός ανέφερε ότι το κεραμικό που είναι τοποθετημένο στο εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος είναι κατηγορίας R9, και δη της χαμηλότερης κατηγορίας αντιολισθητικότητας (εφόσον η κατηγοριοποίηση ξεκινά από το R9 και άνω), ενώ αν ένα κεραμικό δεν είναι αντιολισθητικό, δεν κατατάσσεται στην κατηγορία R9. Στη βάση δε του Τεκμηρίου 3, κατά τον ίδιο, το εν λόγω κεραμικό δεν είναι ενδεδειγμένο για χρήση σε εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους, ενώ πρόκειται για κεραμικό που «κατά κανόνα» ενδείκνυται και χρησιμοποιείται σε εσωτερικούς χώρους ή σε πολύ μικρές βεράντες διαμερισμάτων και δη βεράντες μεγέθους 5-8 τ.μ. Και τούτο διότι, η κατηγορία αντιολισθητικότητας που ενδείκνυται για εξωτερικούς χώρους και, ειδικότερα, κοινόχρηστους εξωτερικούς χώρους είναι αυτή της R11, η οποία έχει πιο άγρια επιφάνεια και η οποία αν είναι βρεγμένη δεν γλιστρά, ενώ, αν η επιφάνεια ενός κεραμικού κατηγορίας R9, είναι βρεγμένη, θα γλιστρήσει. Εξού και ως ανέφερε, το κεραμικό κατηγορίας R9 δεν είναι κατάλληλο για εξωτερικό χώρο «που να βρέχεται και την ώρα που βρέχεται και χωρίς υπόστεγο ο άλλος να βουρά να μπει μέσα στον φούρνο για να πιάσει ψωμί, ακαταλληλότατο είναι, όχι απλώς ακατάλληλο». Ανέφερε επίσης, ότι ο ίδιος δεν γνωρίζει τους λόγους πτώσης της Ενάγουσας και ότι αυτό που η ίδια του ανέφερε ήταν ότι έπεσε όταν μετέβαινε εντός του επίδικου καταστήματος για να αγοράσει κάτι. Τέλος, ήταν η θέση του ότι, ο ίδιος δεν κατατάσσει το κεραμικό κατηγορίας R9 στα αντιολισθητικά κεραμικά και ισχυρίστηκε ότι δεν θα πωλούσε τούτο (το κεραμικό) σε κάποιο πελάτη του για τοποθέτηση στη βεράντα του, επειδή το εν λόγω κεραμικό δεν κάνει για χρήση σε εξωτερικό χώρο, καθότι είναι επικίνδυνο κάποιος να γλιστρήσει όταν η βεράντα είναι βρεγμένη.

 

ΜΕ 5

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι ο πατέρας των ιδιοκτητών του ακινήτου επί του οποίου βρίσκεται το επίδικο κατάστημα, στο οποίο, αυτός και η σύζυγος του, διατηρούν δικαίωμα επικαρπίας. Η μαρτυρία του, ουσιαστικά, είχε να κάνει με το ιδιοκτησιακό καθεστώς του εν λόγω ακινήτου και του επίδικου καταστήματος, ως επίσης και του χώρου όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, αλλά και της κατάθεσης του ενοικιαστηρίου εγγράφου του επίδικου καταστήματος, ενοικιαστής του οποίου είναι η Εναγόμενη (Τεκμήριο 28). Ένεκα δε της δήλωσης του συνηγόρου της Εναγόμενης, κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων, ότι δεν προωθείται, πλέον, η υπεράσπιση της μη κατοχής και ελέγχου, από την τελευταία, του εξωτερικού χώρου/ πλακόστρωτου όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, δεν κρίνω απαραίτητο να καταγράψω λεπτομερώς την μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα. Και τούτο, διότι, η εν λόγω μαρτυρία του αποτελεί, πλέον μέρος των κοινώς αποδεκτών και μη αμφισβητούμενων γεγονότων.

 

Εκείνο που ανέφερε, επιπλέον των πιο πάνω, ο μάρτυρας αυτός, ήταν ότι, η Εναγόμενη, αφότου ενοικίασε το επίδικο κατάστημα, προχώρησε και άλλαξε «τα κεραμικά της βεράντας», και δη το δάπεδο στον πλακόστρωτο χώρο που επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα.

 

ΜΕ 6

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι ορθοπεδικός χειρούργος από το 2003. Από το έτος 2015 εργάζεται στην Κύπρο. Υιοθέτησε το περιεχόμενο των ιατρικών του πιστοποιητικών – Τεκμήρια 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11 και 14. Ανέφερε ότι η Ενάγουσα ήταν ασθενής του πριν αυτή υποστεί το επίδικο ατύχημα, για ζήτημα μη χειρουργικό και/ή απλό, αλλά και ότι διενήργησε σε αυτήν την χειρουργική επέμβαση ολικής αντικατάστασης αριστερού ισχίου, κατά τον Οκτώβριο του 2015, η οποία (επέμβαση) διήρκησε περίπου 2 ώρες, ενώ μετά την ολοκλήρωση της, η Ενάγουσα παρουσιάζει ουλή, 15 περίπου εκατοστών, στην περιοχή του αριστερού ισχίου. Ανέφερε ότι, το Τεκμήριο 5 αποτελείται από τα αντίγραφα των ακτινογραφιών που δείχνουν το κάταγμα του αριστερού ισχίου και την αρθροπλαστική που έγινε σε αυτό. Επίσης, ανέφερε ότι, η επέμβαση ολικής αρθροπλαστικής ισχίου αποτελεί επέμβαση ρουτίνας, μετά από την οποία ο ασθενής παρουσιάζει πόνο, όπως συμβαίνει στις πλείστες μεγάλες επεμβάσεις, εξού και του χορηγείται, σε τακτική βάση, παυσίπονη αγωγή. Ο ίδιος, μετά την πιο πάνω επέμβαση, συνέστησε στην Ενάγουσα να ακολουθήσει πρόγραμμα φυσιοθεραπειών, οι οποίες είναι αναγκαίες για να περπατήσει ο ασθενής και να αφήσει τα βοηθήματα, ως επίσης, και για να ενδυναμώσει τους μυς που βρίσκονται πέριξ της περιοχής του ισχίου. Ως προς τον αριθμό των φυσιοθεραπειών που χρειάζονται για τον σκοπό αυτό, ανέφερε ότι συνίσταται η διενέργεια όσων φυσιοθεραπειών είναι αναγκαίες για να παρουσιάσει βελτίωση ο ασθενής. Ισχυρίστηκε ότι, στις 14.12.2015, η Ενάγουσα προέβη σε μαγνητική τομογραφία αριστερού γόνατος, καθότι αυτή παρουσίαζε άλγος στην εν λόγω περιοχή και, κατά την κλινική της εξέταση, παρατηρείτο πόνος κατά την πίεση της επιγονατιδομηριαίας άρθρωσης. Η εν λόγω μαγνητική τομογραφία, ως ανέφερε, έδειξε κάποιες εκφυλιστικές αλλαγές στο χόνδρο της επιγονατιδομηριαίας αριστερής άρθρωσης (βλ. Τεκμήριο 6). Ήταν η θέση του ότι, η Ενάγουσα, πριν από την επίδικη πτώση της, δεν του είχε αναφέρει ότι παρουσίαζε οποιοδήποτε πρόβλημα στο αριστερό γόνατο και, ότι, τα εν λόγω συμπτώματα πόνου φαίνεται να προκλήθηκαν από την επίδικη πτώση και τραυματισμό της, «έστω και αν οι εκφυλιστικές αυτές αλλοιώσεις προϋπήρχαν ασυμπτωματικά». Ισχυρίστηκε, συναφώς, ότι αυτές οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις (οστεοαρθρίτιδα) είναι πρακτικά αδύνατο να δημιουργηθούν εντός 2 μηνών (και δη από τον Οκτώβριο που υπέστη η Ενάγουσα το επίδικο ατύχημα μέχρι τον Δεκέμβριο του 2015). Επίσης, ανέφερε, σχετικώς, ότι, έκτοτε, η Ενάγουσα δεν του παραπονέθηκε για πόνο στο σημείο της αριστερής επιγονατίδας και ο ίδιος θεωρεί ότι η κατάσταση της, σε σχέση με το εν λόγω ζήτημα, βελτιώθηκε.

 

Πέραν των ανωτέρω, ήταν η θέση του ότι, μετά το επίδικο ατύχημα, κατά την αλλαγή των καιρικών συνθηκών, η Ενάγουσα παρουσιάζει άλγος στην περιοχή του αριστερού ισχίου και δυσκολία στη βάδιση, με τα εν λόγω συμπτώματα της να είναι εποχιακά, και να παρουσιάζονται το φθινόπωρο και την άνοιξη (βλ. Τεκμήριο 8). Στη βάση δε του Τεκμηρίου 8, προς αντιμετώπιση των εν λόγω συμπτωμάτων συνίσταται αντιφλεγμονώδη και παυσίπονη αγωγή, συνεδρίες φυσιοθεραπείας και ξεκούραση για διάστημα περίπου μίας εβδομάδας με 10 ημέρες. Πάντα συναφώς, ανέφερε ότι το άλγος που παρουσιάζεται κατά την εναλλαγή του καιρού, συνήθως, φθίνει με την πάροδο του χρόνου και κάθε έτος θα είναι λιγότερο – «Συνήθως εξαλείφεται»^[10].

 

Ο μάρτυρας αυτός, ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι, ως αναφέρει και στα Τεκμήρια 4, 9 και 14, υπάρχει πιθανότητα, η Ενάγουσα να χρειαστεί να υποβληθεί μελλοντικά σε αναθεώρηση της ολικής αντικατάστασης ισχίου, δηλαδή να γίνει εκ νέου αλλαγή του ισχίου, και τούτο, λόγω του νεαρού της ηλικίας της (ήταν 55 ετών) όταν προέβη στην αρχική επέμβαση ολικής αντικατάστασης αριστερού ισχίου, πάντοτε σε συνάρτηση με το προσδόκιμο ζωής. Όπως ανέφερε, οι σύγχρονες αρθροπλαστικές έχουν διάρκεια ζωής περίπου 20-25 έτη, ίσως και περισσότερο, με το προσδόκιμο ζωής να είναι περίπου τα 83 έτη. Επομένως, είναι πολύ πιθανόν η Ενάγουσα να χρειαστεί να προβεί εκ νέου στην εν λόγω επέμβαση, της οποίας το κόστος κυμαίνεται περί τις €12.000 - €15.000, ανάλογα με τα υλικά που θα απαιτηθούν και το χρόνο νοσηλείας (βλ. Τεκμήριο 9), ενώ η εν λόγω επέμβαση είναι πιο μεγάλη και περίπλοκη.

 

Επιπρόσθετα με τα πιο πάνω, ήταν η θέση του ότι η μυϊκή κατάσταση του αριστερού ποδιού της Ενάγουσας επανήλθε στο σημείο που γενικά επανέρχονται οι ασθενείς μετά από επέμβαση ολικής αρθροπλαστικής ισχίου, το οποίο σημείο, δεν είναι το ίδιο με την κατάσταση του ισχίου που είχε κάποιος στην εφηβεία του ή πριν υποστεί κάταγμα. Εντούτοις, ως ανέφερε, η Ενάγουσα επανήλθε σε κανονικά επίπεδα σε ότι αφορά την μυϊκή δύναμη του ποδιού της. Ερωτηθείς αν, λόγω τούτης της επέμβασης, η Ενάγουσα θα πρέπει να αποφεύγει οποιεσδήποτε δραστηριότητες στην καθημερινότητα της, ο μάρτυρας αυτός ανέφερε ότι, συνήθως, μετά από τέτοιου είδους επεμβάσεις, συστήνεται η αποφυγή βαριάς χειρωνακτικής εργασίας, αναφέροντας ως παραδείγματα τους «Σιδεράδες, καλουψίδες»^[11]. Ήταν η θέση του ότι, σε ότι αφορά την Ενάγουσα, ο ίδιος θεωρεί ότι δεν υπάρχουν δραστηριότητες στην καθημερινότητα της, που η ίδια θα πρέπει να αποφεύγει, ούτε η Ενάγουσα έχει κάποιο έλλειμμα κίνησης – περιορισμό στις κινήσεις της.

 

Περαιτέρω, ανέφερε ότι, στις 10.9.2022, η Ενάγουσα τον επισκέφθηκε καθότι παρουσίαζε τροχαντηρίτιδα (υμενίτιδα τροχαντήρα) του αριστερού ισχίου, η οποία είναι φλεγμονή των μαλακών μορίων στην περιοχή του ισχίου, ως επίσης και οσφυαλγία. Όπως εξήγησε, τροχαντηρίτιδα μπορεί να συμβεί και σε ένα ισχίο που δεν έχει χειρουργηθεί, αλλά υπάρχει περισσότερη πιθανότητα να παρουσιαστεί σε ένα ισχίο που έχει υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Ανέφερε ότι για το εν λόγω ζήτημα, συνέστησε στην Ενάγουσα ενέσιμα παυσίπονα, καθώς επίσης και 12 συνεδρίες φυσιοθεραπευτικής αγωγής (βλ. Τεκμήρια 10, 11 και 14). Στη βάση δε της εξέτασης που διενήργησε στην Ενάγουσα, στις 10.1.2023, διαπίστωσε ότι αυτή εξακολουθούσε να παρουσιάζει ευαισθησία στην περιοχή του μείζονος τροχαντήρα.

 

ΜΕ 7

 

Ο μάρτυρας αυτός κατέθεσε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του το Έγγραφο Δ. Ανέφερε ότι, κατά το έτος 1998, αποφοίτησε από το Τμήμα Φυσιοθεραπείας του Ανωτάτου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος της Θεσσαλονίκης και έκτοτε εργάζεται ως φυσιοθεραπευτής στην Κύπρο, ενώ το 2000 δημιούργησε πρότυπο κέντρο φυσιοθεραπείας και είναι ιδρυτής και διευθυντής του Kountouriotis Physiotherapy Center. Επίσης, ανέφερε ότι παρακολουθεί σεμινάρια της ειδικότητας του, με κύριο θέμα τον αθλητισμό και την ορθοπεδική φυσιοθεραπεία, ενώ εργάστηκε με ασθενείς που υπέφεραν με εγκαύματα και με ασθενείς για την κατασκευή και τοποθέτηση νάρθηκα. Την Ενάγουσα την γνώρισε για πρώτη φορά όταν τον επισκέφθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022 για να παρακολουθήσει σειρά φυσιοθεραπειών, κατόπιν παραπομπής της από τον ΜΕ 6 (βλ. Τεκμήριο 10), σε σχέση με τη φλεγμονή που είχε παρουσιάσει στο ισχίο της, κατά τον εν λόγω χρόνο, και υπέβαλε αυτήν σε 9 φυσιοθεραπείες, κατά την περίοδο από 12.9.2022 έως 22.9.2022, ως εμφαίνεται στο Τεκμήριο 12 το οποίο υιοθέτησε, με το συνολικό κόστος αυτών να ανέρχετο στο ποσό των €270 (βλ. Τεκμήριο 13). Ανέφερε, επίσης, ότι η εν λόγω φλεγμονή δεν είχε άμεση σχέση με την ολική αντικατάσταση του αριστερού ισχίου της, εφόσον τέτοιου είδους φλεγμονές παρουσιάζονται τόσο σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε τέτοιου είδους επέμβαση, όσο και σε ασθενείς που δεν υποβλήθηκαν σε αυτή. Περαιτέρω, ανέφερε ότι με τις εν λόγω 9 φυσιοθεραπείες (οι οποίες δεν ήταν επώδυνες), τις οποίες διενήργησε στην Ενάγουσα, τα συμπτώματα του πόνου που αυτή παρουσίαζε στη μέση (οσφύ) και στο ισχίο της υποχώρησαν και ο στόχος για μείωση της φλεγμονής και του πόνου είχε επιτευχθεί, εφόσον αυτή (η Ενάγουσα) ήταν πλέον σε λειτουργική κατάσταση. Ήταν η θέση του ότι, όταν ολοκληρώθηκαν οι εν λόγω φυσιοθεραπείες, ο ίδιος εισηγήθηκε στην Ενάγουσα να ακολουθεί συστηματικά το πρόγραμμα ασκήσεων που της έδωσε, για να διατηρηθεί το εύρος κίνησης της άρθρωσης (στο ισχίο), στο καλύτερο δυνατό επίπεδο και δη να διατηρούνται οι μυς γύρω από την εν λόγω άρθρωση σε μία καλή κατάσταση, έτσι ώστε να υποστηρίζουν τόσο την κίνηση όσο και τη σταθερότητα του ισχίου. Επίσης, ήταν η εκτίμηση του ότι, η κατάσταση της άρθρωσης του ισχίου της Ενάγουσας, δυνατόν να επιδεινωθεί, ανάλογα με το επίπεδο φόρτισης σε αυτό. Πάντα συναφώς, ισχυρίστηκε ότι, μελλοντικά η Ενάγουσα μπορεί να χρειαστεί να υποβληθεί σε περαιτέρω φυσιοθεραπείες, χωρίς ο ίδιος να είναι σε θέση να προσδιορίσει τον ακριβή αριθμό τούτων, καθότι κάτι τέτοιο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Στην περίπτωση δε της Ενάγουσας, ως ανέφερε, είναι θετικό το ότι είναι ένα υγιές άτομο, δεν είναι υπέρβαρη, ενώ διατηρεί τη μυϊκή της κατάσταση σε ικανοποιητικό επίπεδο. Εντούτοις, ως ανέφερε, η Ενάγουσα είναι ένα άτομο αρκετά ενεργό, που ασχολείται με διάφορα θέματα και δραστηριότητες, οι οποίες, ως ο ίδιος θεωρεί, θα περιοριστούν πιο σύντομα από ό,τι θα γινόταν αν δεν υποβάλλετο σε ολική αντικατάσταση ισχίου.

 

Πέραν των ανωτέρω, ήταν η θέση του ότι, στη βάση των ιατρικών δεδομένων της Ενάγουσας (δηλαδή την επέμβαση στο αριστερό ισχίο της), υπάρχουν δραστηριότητες που αυτή θα πρέπει να αποφεύγει. Ισχυρίστηκε ότι, σε ένα άτομο, ηλικίας 55 – 60 ετών, το οποίο είναι αρκετά ενεργό στη ζωή του, η αρθροπλαστική ισχίου μπορεί να του στερήσει διάφορες δραστηριότητες, όπως π.χ. «Δεν μπορεί να χορέψει, δεν μπορεί να πάει πεζοπορία, δεν μπορεί να περπατήσει ή να κολυμπήσει όσο θα ήθελε». Επίσης, ισχυρίστηκε ότι ένα άτομο το οποίο υπεβλήθη σε αρθροπλαστική ισχίου, δεν μπορεί ποτέ να επανέλθει στην κατάσταση που ήταν πριν την εν λόγω επέμβαση. Και τούτο διότι, μετά από τέτοιου είδους επεμβάσεις, δεν μπορείς να επιβαρύνεις στο 100% την άρθρωση. Ως ανέφερε, για να έχει κάποιο άτομο πλήρη δύναμη και κινητικότητα, θα πρέπει η άρθρωση του ισχίου να έχει πλήρη λειτουργικότητα, κάτι το οποίο δεν είναι δυνατόν μετά από τέτοιου είδους επέμβαση. Πάντα, συναφώς, ανέφερε ότι, το να μην έχει ένα άτομο πλήρη δύναμη στους μυς, σημαίνει (1) περιορισμός στις δραστηριότητες του και (2) αύξηση του κινδύνου να υποστεί ένα νέο τραυματισμό. Περαιτέρω, ισχυρίστηκε ότι, η αρθροπλαστική ισχίου έχει συγκεκριμένο χρόνο ζωής, τον οποίον δεν προσδιόρισε και ο οποίος, κατά τον ίδιο, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως την ποιότητα του υλικού, αλλά και την φόρτιση που δέχεται το υλικό στην πάροδο των χρόνων. Για παράδειγμα, μία αρθροπλαστική σε ένα άτομο υπέρβαρο ή σε ένα άτομο που επιβαρύνει την άρθρωση με τρέξιμο και ορειβασία, δεν θα αντέξει το ίδιο όσο σε ένα άτομο που δεν προβαίνει σε τέτοια επιφόρτιση του ισχίου. Τέλος, ήταν η θέση του ότι ο ίδιος δεν γνωρίζει ακριβώς ποιες δραστηριότητες έκανε η Ενάγουσα πριν το επίδικο ατύχημα και την ολική αντικατάσταση του αριστερού ισχίου της.

 

ΜΕ 8

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι πολιτικός μηχανικός και εργάζεται ως δημοτικός μηχανικός στο Δήμο Στροβόλου. Ανέφερε ότι στο Δήμο Στροβόλου, τηρείται ο φάκελος με αρ. Β26/2004, ο οποίος αφορά την άδεια οικοδομής του ακινήτου στο οποίο βρίσκεται το επίδικο κατάστημα και ότι, στον εν λόγω φάκελο, το τελευταίο έγγραφο που είναι καταχωρημένο είναι η επιστολή του Αρχηγείου της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας προς τον Δήμο Στροβόλου (ημερ. 3.3.2015), με την οποία ο τελευταίος ενημερώνεται ότι η έκδοση του ζητούμενου πιστοποιητικού τελικής έγκρισης, για το συγκεκριμένο ακίνητο, δεν συστήνεται (βλ. Τεκμήριο 29). Ήταν η θέση του ότι, στη βάση των στοιχείων του πιο πάνω φακέλου, η άδεια οικοδομής του ακινήτου επί του οποίου βρίσκεται το επίδικο κατάστημα, αναγράφει ότι αποτελείται από «κατάστημα» (όχι αρτοποιείο), ενώ η εν λόγω άδεια οικοδομής δεν έχει εκδοθεί στο όνομα της Εναγόμενης, αλλά στο όνομα της (τότε) ιδιοκτήτριας του εν λόγω ακινήτου, την οποία και κατονομάζει και το όνομα της οποίας καταγράφεται δίπλα από την φράση «Αιτητής» στο Τεκμήριο 29. Ανέφερε, επίσης, ότι στη βάση των στοιχείων του φακέλου που τηρείται στον Δήμο Στροβόλου, δεν υπάρχει οποιαδήποτε αίτηση για αλλαγή της άδειας χρήσης του συγκεκριμένου υποστατικού (του επίδικου καταστήματος), από την Εναγόμενη, ούτε οποιοδήποτε πιστοποιητικό τελικής έγκρισης για να μπορεί να λειτουργεί τούτο ως «φούρνος» (αρτοποιείο). Περαιτέρω, δεν υπάρχει εντός του εν λόγω φακέλου οποιοδήποτε πιστοποιητικό πυροπροστασίας, ούτε ο Δήμος Στροβόλου έχει προβεί σε οποιαδήποτε μέτρα, βάσει του ότι στο εν λόγω ακίνητο λειτουργεί αρτοποιείο, χωρίς αλλαγή της άδειας χρήσης του υποστατικού και χωρίς πιστοποιητικό τελικής έγκρισης. Ήταν η θέση του ότι, συνήθως, η αίτηση για την άδεια οικοδομής και αλλαγή της άδειας χρήσης, γίνεται από τους ιδιοκτήτες ενός ακινήτου, ή τους πληρεξουσίους τους, ενώ, γενικότερα, ο φάκελος που τηρείται από τον Δήμο Στροβόλου αφορά μόνο το φυσικό πρόσωπο που αναφέρεται στο Τεκμήριο 29 ως Αιτητής και όχι την Εναγόμενη.

 

ΜΕ 10

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι αρχιτέκτονας και ασκεί το επάγγελμα αυτό από το 1980. Ανέφερε ότι το αρχιτεκτονικό του γραφείο ετοίμασε, κατά το έτος 2003, τα σχέδια που αποτελούν το Τεκμήριο 24. Στο βαθμό που η μαρτυρία του αφορά την υπόδειξη των συνόρων του ακινήτου στο οποίο βρίσκεται το επίδικο κατάστημα και, κατ’ επέκταση, ότι η Εναγόμενη είναι κάτοχος του πλακόστρωτου χώρου που επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, δεν κρίνω σκόπιμο να καταγράψω τούτην, εφόσον αποτελεί πλέον^[12], κοινό τόπο, μεταξύ των μερών ότι η Εναγόμενη ήταν κάτοχος του εν λόγω πλακόστρωτου χώρου.

 

Πέραν των πιο πάνω, ο μάρτυρας αυτός, ανέφερε ότι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για επιστρώσεις δαπέδων χωρίζονται σε κατηγορίες αντιολισθητικότητας, η οποία ξεκινά από την κατηγορία R9 και αυξάνεται μέχρι την κατηγορία R13, με την τελευταία κατηγορία να είναι η πιο αντιολισθητική και να τοποθετείται σε χώρους που υπάρχουν πισίνες, ως επίσης, και σε χώρους πλυσίματος διαφόρων αντικειμένων, ενώ η κατηγορία R9 τοποθετείται, συνήθως, σε χώρους που δεν παρουσιάζονται τα πιο πάνω προβλήματα ολισθηρότητας, και δη σε κατοικίες και διαμερίσματα. Συμφώνησε ότι, ένα κεραμικό κατηγορίας R9, τοποθετείται σε χώρους που υπάρχει κλίση μέχρι 6-9 μοίρες, ούτως ώστε, σε αυτή την κλίση, αν υπάρχουν, επί του εν λόγω κεραμικού, υγρές ουσίες, να είναι αντιολισθητικό. Δηλαδή, ήταν η θέση του ότι, η κατηγοριοποίηση ενός κεραμικού σε κατηγορία R9, 10, 11 κ.ο.κ, καθορίζεται και αναλόγως των μοιρών που το έδαφος έχει κλίση, ούτως ώστε το κεραμικό να διατηρεί την αντιολιοσθητικότητα του, και δη ότι η κλίση του εδάφους επηρεάζει την αντιολισθητικότητα του κεραμικού και, συνεπώς, είναι παράγοντας που λαμβάνεται υπόψη για την τοποθέτηση του κατάλληλου είδους κεραμικού. Ωστόσο, ανέφερε ότι, δεν είναι μόνο η κλίση του εδάφους που λαμβάνεται υπόψη, αλλά και το κατά πόσο η εν λόγω επιφάνεια δύναται να καταστεί βρεγμένη, «δηλαδή υπάρχει βροχή, υπάρχει χρήση καταστήματος, εύκολα μπορεί να υπάρξει υγρασία και να καταστεί μια επιφάνεια η οποία έχει χαμηλή κλήση, ολισθηρότατη». Ο μάρτυρας αυτός ανέφερε ότι δεν γνωρίζει κατά πόσο το δάπεδο στον επίδικο χώρο του ατυχήματος είχε οποιαδήποτε κλίση, ούτε τι κεραμικό υπάρχει στον εν λόγω χώρο.

 

ΜΥ 1

 

Η μάρτυρας αυτή ανέφερε ότι εργάζεται στην Εναγόμενη από το έτος 2015. Ανέφερε, επίσης και τις διάφορες θέσεις που κατείχε στην τελευταία έκτοτε, ως επίσης και τη θέση την οποία κατέχει σήμερα σε αυτήν (την Εναγόμενη), και δη τη θέση διευθύντριας υποκαταστήματος. Αναγνώρισε και υιοθέτησε το Τεκμήριο 31, το οποίο, ως ανέφερε είναι συνταγμένο σε τρίτο πρόσωπο διότι η ίδια κλήθηκε, στις 27.11.2015, από τον κ. Προτέστο (στο εξής «ο Προτέστος»), ο οποίος ήταν, κατά τον δεδομένο χρόνο, υπεύθυνος του τμήματος ασφάλειας και υγείας της Εναγόμενης, να δώσει αυτή την κατάθεση και στον οποίο περιέγραψε το επίδικο περιστατικό και τα όσα εκεί καταγράφονται, εξού και ο γραφικός χαρακτήρας στο Τεκμήριο 31 είναι του Προτέστου. Προτού δε το υπογράψει, το διάβασε, ενώ κατά την ώρα που αυτή περιέγραφε στον Προτέστο, τα όσα εκεί καταγράφονται, η ΜΥ 2 δεν βρισκόταν μαζί τους, αλλά βρισκόταν στο κατάστημα. Ήταν η θέση της ότι, κατά τον χρόνο του επίδικου ατυχήματος, αυτή βρισκόταν εντός του επίδικου καταστήματος και συγκεκριμένα πίσω από τον πάγκο του καφέ (που βρίσκεται αριστερά από την είσοδο του εν λόγω καταστήματος), όπου και εργαζόταν. Ως ανέφερε, κατά τον εν λόγω χρόνο, η ΜΥ 2 βρισκόταν εντός του καταστήματος, χωρίς να θυμάται αν αυτή ήταν εντός του οπτικού της πεδίου. Ισχυρίστηκε ότι, κατά τον χρόνο που εξυπηρετούσε κάποιο πελάτη στο καφέ και γύρισε να πλύνει τα σκεύη, είδε μια κοπέλα (την Ενάγουσα) έξω, στα δεξιά (σημείωσε στο Τεκμήριο 1(α), με «Χ», το σημείο από όπου η ίδια είδε την Ενάγουσα, και με κύκλο, το σημείο στο οποίο, κατά τους ισχυρισμούς της, ήταν η Ενάγουσα). Εκείνη τη στιγμή, η Ενάγουσα υποβαστάζετο από κάποια άλλη κυρία και προσπαθούσε να κάτσει κάτω στο πάτωμα. Εντούτοις, δεν είδε τι προηγήθηκε τούτου, όμως αντιλήφθηκε ότι, για να προσπαθεί η Ενάγουσα να κάτσει στο πάτωμα, κάτι θα είχε πάθει, χωρίς, όμως η ίδια να γνωρίζει τι ήταν αυτό. Η ίδια, ως ανέφερε, δεν θεώρησε ότι ήταν κάτι σοβαρό, καθότι ουδείς ζήτησε βοήθεια από κάποιο άτομο εντός του επίδικου καταστήματος. Ήταν η θέση της ότι έκανε νόημα στην Ενάγουσα, μέσω της τζαμαρίας, από το σημείο όπου βρισκόταν, ουσιαστικά ρωτώντας την αν χρειαζόταν κάποια βοήθεια, με την τελευταία να της κάνει νόημα «όχι». Παρά ταύτα, θεώρησε ορθό να ενημερώσει την ΜΥ 2 (ως υπεύθυνη του καταστήματος) για τα πιο πάνω, ούτως ώστε η τελευταία να πάει να δει αν η Ενάγουσα χρειαζόταν κάτι. Ανέφερε, επίσης, ότι η ίδια δεν γνωρίζει, τι, εν τέλει, έπραξε η ΜΥ 2, καθότι αυτή (η ΜΥ 1) παρέμεινε στο πόστο της και συνέχισε την εργασία της.

 

Περαιτέρω, ανέφερε ότι όλα τα καταστήματα της Εναγόμενης διαθέτουν κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, εντούτοις, δεν μπορεί τούτο να τοποθετηθεί παντού, στους εξωτερικούς χώρους, λόγω προσωπικών δεδομένων. Η ίδια δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει αν το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης στο επίδικο κατάστημα τυγχάνει  χειρισμού από την Εναγόμενη ή από τρίτα πρόσωπα. Από την πείρα της, εκείνο που γνωρίζει είναι ότι οι διευθυντές των καταστημάτων/ υποκαταστημάτων ελέγχουν καθημερινά ότι οι κάμερες (του κλειστού κυκλώματος) βρίσκονται σε λειτουργία. Εντούτοις, ως ανέφερε, δεν γνωρίζει αν κατά την ημέρα του επίδικου συμβάντος, το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης, του επίδικου καταστήματος, ήταν σε λειτουργία.

 

Σε ότι αφορά την καθαριότητα του εξωτερικού πλακόστρωτου/ δαπέδου, η μάρτυρας αυτή ανέφερε ότι, δεν υπήρχε συγκεκριμένο άτομο, στο εν λόγω κατάστημα, για την καθαριότητα, αλλά τούτη ήταν ευθύνη όλων των υπαλλήλων του καταστήματος. Δηλαδή, υπήρχε, ως ανέφερε, καθημερινό πρόγραμμα καθαριότητας, στη βάση του οποίου, ανά τακτά διαστήματα, οι υπάλληλοι του εν λόγω καταστήματος, εκ περιτροπής, καθάριζαν τον εξωτερικό χώρο γενικά, και δη όχι μόνο το δάπεδο, αλλά και πάρα έξω από αυτό. Το εν λόγω πρόγραμμα δεν καθόριζε συγκεκριμένα άτομα, ονομαστικά, καθότι τα άτομα άλλαζαν ανά βάρδια και η υπεύθυνη της κάθε βάρδιας είχε την ευθύνη να τηρείται το πρόγραμμα καθαριότητας.

 

Τέλος, η μάρτυρας αυτή ανέφερε ότι οι προβολείς, που φαίνονται στο Τεκμήριο 15, υπήρχαν κατά την ημέρα του επίδικου ατυχήματος και λειτουργούσαν, χωρίς να θυμάται αν λειτουργούσαν όλοι. Εντούτοις, ανέφερε ότι οι εν λόγω προβολείς είναι τόσο αισθητοί και γίνεται «ολόφωτο» το κατάστημα, ενώ αν τούτοι δεν λειτουργούν, έρχεται άμεσα το τεχνικό τμήμα, το οποίο εργάζεται επί 24ώρου βάσεως, για επισκευή τους.

 

ΜΥ 2

 

Η μάρτυρας αυτή κατέθεσε το Τεκμήριο 32, το οποίο και υιοθέτησε. Ανέφερε ότι εργάζεται στην Εναγόμενη από το Μάιο του 2013, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια είναι τοποθετημένη στο εκπαιδευτικό τμήμα της τελευταίας. Κατά τον επίδικο χρόνο, ήταν υπεύθυνη καταστήματος και τα καθήκοντα της ήταν να ελέγχει τη βάρδια, να οργανώνει διαλείμματα, να ελέγχει τον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο του καταστήματος, να εξυπηρετεί πελάτες, ως επίσης και να επιβλέπει τα διάφορα καθήκοντα των λοιπών υπαλλήλων του καταστήματος. Ισχυρίστηκε ότι, ο λόγος που το Τεκμήριο 32 είναι συνταγμένο σε τρίτο πρόσωπο είναι διότι ο Προτέστος, στις 27.11.2015, κατέγραφε τα όσα η ίδια του υπαγόρευε αναφορικά με το επίδικο συμβάν. Επίσης, ανέφερε ότι ο λόγος που το εν λόγω τεκμήριο συντάχθηκε, στις 27.11.2015, ήταν διότι τότε ειδοποιήθηκε από τον διευθυντή του καταστήματος και τον Προτέστο ότι «υπήρχε κάποιο περιστατικό» και κλήθηκε η ίδια και η ΜΥ 1 για να δώσουν κατάθεση. Κατά το χρόνο δε που έδιδε αυτή την κατάθεση, παρών ήταν μόνο ο Προτέστος, ενώ δεν θυμόταν αν ο Προτέστος ήρθε στο κατάστημα μαζί με κάποιο άλλο πρόσωπο την ημέρα που της έλαβε την εν λόγω κατάθεση. Περαιτέρω, ήταν η θέση της ότι δεν είδε ποτέ, προηγουμένως, το Τεκμήριο 31 και ότι δεν θυμάται η δική της κατάθεση να ήταν γραμμένη σε ένα φύλλο χαρτί Α4.

 

Πέραν των πιο πάνω, ανέφερε ότι, κατά τον επίδικο χρόνο, δούλευε στην απογευματινή βάρδια, και δη από τις 14:00 μέχρι τις 22:00, ενώ για το επίδικο συμβάν είχε ενημερωθεί από την ΜΥ 1, η οποία της ανέφερε ότι υπήρχε μία κυρία που καθόταν στο εξωτερικό μέρος του καταστήματος. Ήταν η θέση της ότι, η ίδια, αμέσως, πήρε μια μπουκάλα νερό και βγήκε έξω από το κατάστημα, γιατί θεώρησε ότι η Ενάγουσα ζαλίστηκε ή λιποθύμησε. Η ΜΥ 1 δεν βγήκε έξω μαζί της. Ισχυρίστηκε ότι, κατά τον εν λόγω χρόνο, δεν ενημέρωσε τον προϊστάμενο της για το εν λόγω περιστατικό και ο λόγος, ως ανέφερε, ήταν καθότι θεώρησε ότι η Ενάγουσα ήταν καλά, εφόσον δεν δέκτηκε να της καλέσουν ασθενοφόρο. Ήταν η θέση της ότι, η Ενάγουσα, όταν πήγε κοντά της (η ΜΥ 2), της ανέφερε ότι «σκόνταψε και έχασε τα πόδια της και έπεσε» και ότι πονούσε το πόδι της. Παρά ταύτα, δεν ήθελε να της καλέσει ασθενοφόρο.

 

Επιπρόσθετα, ανέφερε ότι, στο επίδικο κατάστημα υπήρχε κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης, τον έλεγχο του οποίου έχει ο διευθυντής του κάθε καταστήματος, ενώ, κατά την επίδικη μέρα, δεν είχαν ενημερωθεί ότι οι κάμερες του κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης δεν λειτουργούσαν. Ισχυρίστηκε ότι, συνήθως, αν τούτες δεν είναι σε λειτουργία, ενημερώνονται από τον διευθυντή του καταστήματος, ο οποίος, επίσης, τους ενημερώνει ότι το τεχνικό τμήμα θα περάσει για επισκευή.

 

Περαιτέρω ανέφερε ότι, το κάθε κατάστημα της Εναγόμενης είχε το δικό του πρόγραμμα καθαριότητας, το οποίο εμπίπτει στο «HASSP», και ότι σε αυτό (το πρόγραμμα) αναγράφονται όλες οι εργασίες καθαριότητας που πρέπει να γίνονται. Συμπληρώνεται δε επίσημο έντυπο ότι οι εν λόγω εργασίες έγιναν. Αναφορικά δε με το επίδικο κατάστημα, ανέφερε ότι υπήρχε καθημερινό πρόγραμμα καθαριότητας, το οποίο ετοιμαζόταν από τον διευθυντή του καταστήματος και οι υπάλληλοι είχαν την ευθύνη, εκ περιτροπής, για την καθαριότητα του, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Η ίδια, ως υπεύθυνη καταστήματος, είχε την ευθύνη να ελέγχει αν το επίδικο κατάστημα καθαριζόταν. Σε ότι αφορά την επίδικη μέρα, η ίδια δεν ήταν σε θέση να θυμηθεί, λόγω του χρόνου που παρήλθε, τα άτομα που ήταν υπεύθυνα για την καθαριότητα του επίδικου καταστήματος. Εντούτοις, ως ανέφερε, συνήθως, ήταν δύο τα υπεύθυνα άτομα, ήταν εκ περιτροπής και δεν ήταν πάντα τα ίδια. Το όνομα δε κάθε υπαλλήλου αναγράφετο δίπλα από την εργασία καθαριότητας για την οποία αυτός είχε την ευθύνη, στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα υπαλλήλων, το οποίο αναρτάτο στον πίνακα των υπαλλήλων. Ως προς τα χρονικά διαστήματα που το επίδικο κατάστημα καθαριζόταν, ανέφερε ότι γινόταν, πάντα, καθαριότητα κατά την παραλαβή και παράδοση της κάθε βάρδιας, ενώ, στο μεταξύ, η ίδια, είχε την ευθύνη να ελέγχει το χώρο (εσωτερικά-εξωτερικά) και όποτε τούτος χρειαζόταν καθάρισμα ή είχε κάτι στο πάτωμα, έδινε οδηγίες, αμέσως, σε κάποιο υπάλληλο, να καθαρίσει. Ήταν δε η θέση της ότι, το επίδικο κατάστημα είχε αρκετή κίνηση, με αποτέλεσμα να υπήρχε συνεχής ανάγκη για καθαριότητα του και ήταν ευθύνη της ίδιας να ελέγχει και να δίνει οδηγίες για τούτο, πράγμα που, ως ανέφερε, έπραττε, καθότι «ο χώρος πρέπει να ήταν πάντα καθαρός». Ερωτηθείσα, αν κατά την επίδικη μέρα, μεταξύ 8μμ – 9μμ, είχε βγεί στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος για να τον ελέγξει (για σκοπούς καθαριότητας), η μάρτυρας δεν ήταν σε θέση να θυμηθεί αν το είχε πράξει. Εντούτοις, ως ανέφερε, οι χώροι επιθεωρούνταν και από τους συναδέλφους της και η ίδια τύγχανε ενημέρωσης αν είχε ο,τιδήποτε που έχρηζε καθαριότητας. Ισχυρίστηκε, επίσης, ότι, κατά τον χρόνο που η ίδια βγήκε έξω για να πάρει νερό στην Ενάγουσα, δεν υπήρχε ο,τιδήποτε στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι: «Την ώρα που βγήκα έξω όταν έγινε το περιστατικό δεν υπήρχε κάτι στον χώρο δηλαδή δεν υπήρχε κάτι, δεν είχε νερά χαμέ, δεν είχε να χύθηκε κάτι, να είχε σκουπίδια δεν είχε κάτι, τώρα εάν με ρωτάτε τι ώρα ακριβώς πριν το περιστατικό, βγήκα να επιθεωρήσω, δεν θυμάμαι να σας πω ναι, αλλά την ώρα που βγήκα έξω όταν έγινε το περιστατικό με την κυρία δεν είχε κάτι στο χώρο, δεν ήταν λερωμένος ο χώρος». Ο δε λόγος που δεν ανέφερε τούτο στο Τεκμήριο 32 ήταν διότι ουδέποτε της λέχθηκε από τον Προτέστο ότι αποτελούσε ισχυρισμό της Ενάγουσας ότι ο εξωτερικός χώρος δεν ήταν καθαρός, ενώ η ίδια δεν γνώριζε τα παράπονα της τελευταίας.

 

Πέραν των ανωτέρω, ισχυρίστηκε ότι, στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος, υπήρχαν πολλοί προβολείς, οι οποίοι λειτουργούσαν κατά τον επίδικο χρόνο, καθότι υπήρχε «πάρα πολύς φωτισμός στον χώρο» και αν δεν λειτουργούσαν ο χώρος θα ήταν σκοτεινός. Ανέφερε δε, ότι τούτοι (οι προβολείς), ήταν σε λειτουργία, καθότι εάν δεν λειτουργούν, ενημερώνουν το τεχνικό τμήμα, για άμεση επιδιόρθωση τους.

 

Τέλος, η μάρτυρας αυτή ανέφερε ότι δεν θυμάται ή τουλάχιστον η ίδια δεν πρόσεξε αν υπήρχε κάποιο άλλο άτομο (η κυρία) μαζί με την Ενάγουσα κατά τον χρόνο που η ίδια βγήκε έξω από το επίδικο κατάστημα, ενώ η αναφορά της στο Τεκμήριο 32 ότι λίγη ώρα αργότερα ήρθε ο σύζυγος της Ενάγουσας έγινε στη βάση των λεγόμενων της τελευταίας, προς την ίδια, ότι το άτομο που ήρθε ήταν ο σύζυγος της. Επίσης, ανέφερε ότι δεν παρατήρησε να μετέβει στο χώρο κάποιο άλλο άτομο μαζί με τον σύζυγο της Ενάγουσας, πριν έρθει το ασθενοφόρο.

 

ΜΥ 3

 

Ο μάρτυρας αυτός είναι πωλητής στον τομέα των ειδών υγιεινής και κεραμικών από το 1995. Κατά το χρονικό διάστημα 1995 – 2012 εργαζόταν ως διευθυντής στην εταιρεία Βάσου Λεπτού (στο εξής «Βάσος Λεπτός»), ενώ από τον Οκτώβριο του 2014 μέχρι σήμερα εργάζεται στην εταιρεία Σοφοκλής Κυπριανού (στο εξής «Σοφοκλής Κυπριανού»). Και οι δύο εν λόγω εταιρείες, ασχολούνται με την πώληση ειδών υγιεινής και κεραμικών. Ως ανέφερε, το επίδικο κατάστημα το γνωρίζει και επισκέφθηκε τούτο πρόσφατα. Ήταν η θέση του ότι, το κεραμικό που είναι τοποθετημένο στο εξωτερικό πλακόστρωτο του επίδικου καταστήματος είχε αγοραστεί από την Σοφοκλής Κυπριανού και πωλήθηκε (σε χονδρική αγορά) στον Βάσο Λεπτό και από τον τελευταίο στην Εναγόμενη. Ήταν η θέση του ότι, τα κεραμικά που εμπίπτουν στην κατηγορία των αντιολισθητικών κεραμικών, ξεκινούν από την κατηγορία R9 και άνω. Ανέφερε ότι ένα κεραμικό αντιολισθητικότητας κατηγορίας R9, μπορεί να τοποθετηθεί σε πάτωμα με κλίση μέχρι 6-10 μοίρες, για να διατηρεί την αντιολισθητικότητα του (να μην είναι ολισθηρό). Αποτέλεσε ισχυρισμό του ότι, το συγκεκριμένο κεραμικό R9 (που είναι τοποθετημένο στον επίδικο χώρο του ατυχήματος) κατασκευάζεται στο εργοστάσιο Pamesa (Ισπανίας), για τα προϊόντα του οποίου η Σοφοκλής Κυπριανού είναι ο αποκλειστικός προμηθευτής στην Κύπρο (βλ. Τεκμήριο 33), ενώ τούτο (το κεραμικό) έχει πιστοποιηθεί από διεθνή εργαστήρια και είναι συμβατό με όλους τους κανονισμούς και προϋποθέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, ως ανέφερε, ο ίδιος τύπος κεραμικού και δη κατηγορίας R9, με διαφορετικό χρωματισμό βρίσκεται στον εξωτερικό χώρο, πριν την είσοδο στο κτίριο 3 του Επαρχιακού Δικαστηρίου (Λευκωσίας) και τούτο το γνωρίζει ένεκα του ότι το εν λόγω κεραμικό αγοράστηκε από την εταιρεία που εργαζόταν. Ισχυρίστηκε ότι, στο επίδικο κατάστημα, ο εξωτερικός πλακόστρωτος χώρος έχει «μια ανεπαίσθητη» κλίση, περίπου μίας (1) μοίρας, για να φεύγουν οι υγρασίες. Το ίδιο και τα κεραμικά που είναι τοποθετημένα πριν την είσοδο του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας.

 

Πάντα, κατά τους ισχυρισμούς του, ο ίδιος πώλησε αμέτρητα κεραμικά αυτής της κατηγορίας (R9), τα οποία αποτελούν την «μερίδα του λέοντος» για τοποθέτηση σε βεράντες, είτε οικιακές είτε ξενοδοχείων, ενώ κάποιοι τα τοποθετούν και σε εσωτερικούς χώρους. Ανέφερε, επίσης, ότι το κεραμικό κατηγορίας R9 είναι το πιο ευρέως διαδεδομένο αντιολισθητικό κεραμικό για χρήση, εκτός από χρήση σε χώρους γκαράζ και πισίνες. Ήταν η θέση του ότι, όσο αυξάνεται η κατηγορία αντιολισθητικότητας, τόσο πιο δύσκολο είναι το κεραμικό να καθαριστεί. Όπως ανέφερε, αν τοποθετήσει κάποιος κεραμικό κατηγορίας R10 στη βεράντα του, αυτή δεν θα καθαρίζεται εύκολα, «δυσκολεύει στο σφουγγάρισμα» και για το λόγο αυτό αποφεύγεται η τοποθέτηση του εν λόγω κεραμικού σε τέτοιους χώρους. Επίσης, σε επαγγελματικούς χώρους, όπως π.χ. κουζίνα ξενοδοχείου ή εργαστήριο κατασκευής τροφίμων, βάσει προδιαγραφών «HASSP», δεν τοποθετείται κεραμικό κατηγορίας άνω της R9, και τούτο διότι η επιφάνεια του κεραμικού κατηγορίας R10 και R11 είναι πιο ανώμαλη, μαζεύει ακαθαρσίες και δεν καθαρίζει εύκολα. Ισχυρίστηκε ότι, ο ίδιος, θα συμβούλευε κάποιον πελάτη του να τοποθετήσει κεραμικό κατηγορίας R10 στην αυλή του ή στο γκαράζ του και, γενικότερα, σε χώρους που δεν χρειάζονται σφουγγάρισμα και καθαρίζονται με λάστιχο, ακριβώς γιατί είναι δύσκολο το καθάρισμα αυτού του είδους/ κατηγορίας κεραμικού, σε αντίθεση με αυτό της κατηγορίας R9. Σε ό,τι αφορά το κεραμικό κατηγορίας R11, ανέφερε ότι τούτο έχει τις υποκατηγορίες (a), (b) και (c), και η χρήση του έχει ως εξής: το κεραμικό κατηγορίας R11(a) δύναται να τοποθετηθεί σε αυλή, αλλά όχι σε βεράντα, καθότι το καθάρισμα του είναι ακόμη πιο δύσκολο από το κεραμικό κατηγορίας R10, το κεραμικό κατηγορίας R11(b) τοποθετείται σε αυλή ή γκαράζ και αυτό της κατηγορίας R11(c) τοποθετείται, συνήθως, γύρω από πισίνα. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι, για το καθάρισμα των κεραμικών κατηγορίας R11, χρειάζεται λάστιχο με πιεστικό. Σε ό,τι αφορά τα κεραμικά κατηγορίας R12, ανέφερε ότι σπανίως τούτα ζητούνται από πελάτες, καθότι, κυρίως, τοποθετούνται, σε πεζοδρόμια. Πιο συγκεκριμένα, ήταν η θέση του ότι, τα κεραμικά κατηγορίας R12 και R13, εάν τοποθετηθούν γύρω από πισίνα και κάποιος πατήσει πάνω σε αυτά, θα σκιστεί το πόδι του, καθότι αποτελούν πολύ εξειδικευμένες υφές.

 

Ερωτηθείς εάν, σε ένα ακάλυπτο εξωτερικό χώρο, ο οποίος μαζεύει υγρασία, νερό και σκόνη, θα ήταν πιο ασφαλές να τοποθετηθεί κεραμικό κατηγορίας R10 και άνω, ο μάρτυρας αυτός ανέφερε ότι η επιλογή και τοποθέτηση ενός κεραμικού αποτελεί ζήτημα που εξετάζεται σφαιρικά. Δηλαδή, αν κάποιος τοποθετήσει κεραμικά κατηγορίας R10 και R11, τα οποία είναι πιο αντιολισθητικά από την κατηγορία R9, θα πρέπει να ανέχεται τις ακαθαρσίες και τους λεκέδες που δεν καθαρίζονται εύκολα, ενώ το κεραμικό κατηγορίας R9 είναι και αντιολισθητικό και καθαρίζεται εύκολα. Σε σχετική υποβολή που του τέθηκε ότι το κεραμικό κατηγορίας R9 δεν είναι κατάλληλο για χρήση σε κοινόχρηστους εξωτερικούς χώρους και ειδικότερα σε χώρους όπως το επίδικο κατάστημα, ήταν η θέση του ότι «ουδέν αναληθέστατο», με τον μάρτυρα να προβάλλει τη θέση ότι το εν λόγω κεραμικό - R9 - είναι κατάλληλο και είναι αντιολισθητικό, είτε πατήσει ένα άτομο πάνω σε αυτό, είτε χίλια άτομα. Δηλαδή, η αντιολισθητικότητα ενός κεραμικού, ως εξήγησε, δεν μεταβάλλεται από το πόσα άτομα πατούν ή περνούν από τον εξωτερικό χώρο στον οποίο τούτο είναι τοποθετημένο, με τις πιθανότητες να γλιστρήσει κάποιος σε ένα τέτοιου είδους κεραμικό να είναι οι ίδιες, είτε τούτο χρησιμοποιείται για οικιακή χρήση (π.χ. βεράντα) είτε για δημόσια χρήση (π.χ στο επίδικο κατάστημα). Ανέφερε, επίσης, ότι ο ίδιος πώλησε κεραμικό της ίδιας κατηγορίας αντιολισθητικότητας, σε άλλο αρτοποιείο, το οποίο και κατονόμασε.

 

Αξιολόγηση Μαρτυρίας

 

Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, είχα την ευκαιρία, μέσα από τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, να παρακολουθήσω με ιδιαίτερη προσοχή όλους τους μάρτυρες οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιον μου, ώστε να είμαι σε θέση να αξιολογήσω την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, με βάση τις σχετικές παραμέτρους που έχει καθορίσει η πλούσια επί του θέματος νομολογία (βλ. μεταξύ άλλων, Ζαβρού v. Χαραλάμπους (1996) 1 Α.Α.Δ. 447, Καρεκλά v. Κλεάνθους (1997) 1 Α.Α.Δ. 1119 και Αθανασίου και άλλος v. Κουνούνη (1997) 1 Α.Α.Δ. 614). 

 

Σημασία στην αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα έχει, μεταξύ άλλων, το περιεχόμενο της μαρτυρίας του, η εκφορά του λόγου του, ο δισταγμός ή η αμεσότητα των απαντήσεων του, η φυσικότητα, η ύπαρξη υπερβολών ή αντιφάσεων κατά τη μαρτυρία του, η σαφήνεια και αμεσότητα των απαντήσεων του, η λογικοφάνεια και αληθοφάνεια της εκδοχής του, η ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος ή προκατάληψης στην υπόθεση, οι ευκαιρίες που είχε να αντιληφθεί τα διαδραματισθέντα και η εν γένει συμπεριφορά του στο εδώλιο (βλ. μεταξύ άλλων C & Α Pelekanos Associates Limited v. Πελεκάνου (1999) 1 Α.Α.Δ. 1273 και Χριστοφή ν. Ζαχαριάδη (2002) 1 Α.Α.Δ. 401). 

 

Ως αναφέρεται στο σύγγραμμα «Το Δίκαιο της Απόδειξης Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές», 2^η έκδοση, των Ηλιάδη και Σάντη (σελ.135): «Η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν περιορίζεται αποκλειστικώς στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας κάθε μάρτυρα ξεχωριστά (Rana και Άλλου v. Δημοκρατίας (2004) 2 ΑΑΔ 489) αλλά αντιπαραβάλλεται και διερευνάται στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και από τις δυο πλευρές (Σκορδέλλη και Άλλων v. Δημοκρατίας, Ποιν. Έφ. 101/13, ημ. 6.6.16, Φώτσιου v Ηροδότου (2010) 1(Β) ΑΑΔ 1172), με αναφορά και στη δικογραφία (S Pavlou & Sons Constructions Ltd και Άλλου v. Θεοδώρου, ΠΕ 199/10, ημ. 6.7.15). […] Τα ευρήματα αξιοπιστίας είναι αλληλένδετα με τη συνολική εκτίμηση της μαρτυρίας και των προεκτάσεων της και συναρτάται με την αντικειμενική όψη των πραγμάτων (Βασιλείου v. Αστυνομίας (2012) 2 ΑΑΔ 254). Αυτή η προσέγγιση επαυξάνει το κύρος των ευρημάτων του Δικαστηρίου και την πίστη του κοινού στη δικαστική διαδικασία […]». 

 

Μικρές αντιφάσεις σε ασήμαντες λεπτομέρειες ή ελαχίστου σημασίας ανακρίβειες, δεν καταστρέφουν την αξιοπιστία των μαρτύρων (Κουδουνάρης v. Αστυνομίας (1991) 2 ΑΑΔ 329), αλλά αντίθετα την ενδυναμώνουν, υπό την έννοια ότι δεν υπήρξε προσχεδιασμός και/ή συνεννόηση μεταξύ των μαρτύρων ως προς το τι θα κατέθεταν (Τυμπιώτης v. Δημοκρατίας (2004) 2 ΑΑΔ 612). Επίσης, το Δικαστήριο έχει τη διακριτική ευχέρεια να αποδεχτεί τη μαρτυρία ενός μάρτυρα, είτε στην ολότητά της, είτε μέρος αυτής (Shahin Haisan Fawzy Mohamed v. Δημοκρατίας (2010) 2 ΑΑΔ 266). 

 

Όσον αφορά στη προσέγγιση μαρτυρίας εμπειρογνώμονα, στην υπόθεση Philippou v. Odysseos (1989) 1 C.L.R. 1 έχουν αναφερθεί τα ακόλουθα: 

 

«(1) The duty of an expert is to furnish the Judge with the necessary scientific criteria for testing the accuracy of their conclusions, so as to enable the Judge to form his own independent judgment by the application of these criteria to the facts proved in evidence. (2) Trial Judges should not turn themselves into experts. They may look at the real and other evidence and draw inferences and reach conclusions as regards the existence of liability for negligence, not in the form of an expert opinion, but as a matter of sheer common sense.» 

 

Στην υπόθεση Σπύρου v. Χατζηχαραλάμπους (1989) 1(E) Α.Α.Δ. 298, λέχθηκαν τα εξής: 

«Τα Δικαστήρια δέχονται τη μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την εξειδικευμένη γνώμη τους για να καταλήξουν σε ορθές αποφάσεις. Το καθήκον αυτών των μαρτύρων είναι να δώσουν στον Δικαστή τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να μπορέσει να σχηματίσει γνώμη για την ανεξαρτησία της κρίσης του και να καταλήξει ορθά στα ευρήματα των γεγονότων από την ενώπιον του μαρτυρία. Κατά κανόνα, η ιατρική μαρτυρία, όπως και άλλη μαρτυρία εμπειρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα. Σχετικές είναι οι υποθέσεις Andreas Anastassiades v. The Republic (1977) 2 C.L.R. 97 και Kyriacos Nicola Kouppis v. The Republic (1977) 2 C.L.R. 361». 

 

Στην υπόθεση Κωνσταντίνα Σιακόλα ν. Αστυνομίας, Ποινική Έφεση αρ. 53/2011, ημερ. 24.1.2013, το Δικαστήριο ανέφερε, τα ακόλουθα, αναφορικά με το θέμα της αξιολόγησης της μαρτυρίας εμπειρογνώμονα: 

«Σύμφωνα με τη νομολογία, το Δικαστήριο αποφασίζει κατά πόσο ένας μάρτυρας    είναι ικανός να δώσει μαρτυρία ως εμπειρογνώμονας. Για την εξακρίβωση τούτου, πρέπει να απαντηθούν δύο ερωτήματα: Πρώτο, κατά πόσο το αντικείμενο της εμπειρογνωμοσύνης του εμπίπτει στην κατηγορία των θεμάτων εκείνων για τα οποία επιτρέπεται να δοθεί μαρτυρία πραγματογνώμονα και δεύτερο, κατά πόσο ο μάρτυρας έχει αποκτήσει είτε κατόπιν σπουδών είτε λόγω εμπειρίας επαρκή γνώση του αντικειμένου ώστε η γνώμη του να καθίσταται πολύτιμη (of value) στην επίλυση των επίδικων θεμάτων (βλ. μεταξύ άλλων, R. ν Bonython (1984) 38 S.A.S.R. 45 και R. ν Henderson [2010] EWCA 1269). Είναι δε σαφώς νομολογημένο από το Ανώτατο Δικαστήριο ότι η εμπειρογνωμοσύνη πάνω σε ένα θέμα δεν βασίζεται μόνο στα ακαδημαϊκά προσόντα αλλά και στην πραγματική εμπειρία που αποκτάται πάνω σ' αυτό. Βλ. Θεοσκέπαστη Φαρμ ν. Δημοκρατίας (1990) 1 Α.Α.Δ.984.»  

 

Αφού το Δικαστήριο ικανοποιηθεί ότι ένας μάρτυρας μπορεί να θεωρηθεί ως εμπειρογνώμονας και αυτός αξιολογείται ανάλογα, με την όλη συμπεριφορά του στο εδώλιο του μάρτυρα να μην παραγνωρίζεται, αλλά να λαμβάνεται και αυτή υπόψη για τον σκοπό εκτίμησης της αξίας της μαρτυρίας του. Σχετικά παραπέμπω στην υπόθεση Joyce v. Yeomans (1981) 2 All Ε.R. 21. 

 

Σημειώνω εδώ ότι ο ΜΕ 6 είναι γιατρός, ο οποίος προσήλθε ενώπιον του Δικαστηρίου τόσο ως μάρτυρας γεγονότων (αναφορικά με το πότε τον επισκέφθηκε η Ενάγουσα και τι του ανέφερε), όσο και ως μάρτυρας γνώμης (αναφορικά με τις εξετάσεις στις οποίες την υπέβαλε και τη διάγνωση της ιατρικής της κατάστασης, στην οποία αυτός προέβη, βάσει της εξειδίκευσής του). Αναφέρω, επίσης, ότι η πλευρά της Εναγόμενης, δεν αμφισβήτησε τα προσόντα του εν λόγω μάρτυρα, ούτε την εμπειρία του, στον τομέα της εξειδίκευσής του, με βάση τα νομολογιακά κριτήρια (βλ. Θεοσκέπαστη Φαρμ ν. Δημοκρατίας (1990) 2 Α.Α.Δ. 934). Πρόκειται για γιατρό (ορθοπαιδικό χειρούργο) που, ως προκύπτει από τη μαρτυρία του, είναι εγγεγραμμένος ως τέτοιος στην Κύπρο εδώ και δεκαετίες, με αποδεδειγμένη πρακτική εμπειρία. Συνεπώς, δεν παρέχεται έρεισμα στο Δικαστήριο να θέσει υπό αξιολόγηση το αν εμπίπτει στη νομολογιακή έννοια του «εμπειρογνώμονα». Στη βάση δε των όσων τέθηκαν ενώπιον μου, κρίνω ότι τούτος εμπίπτει εντός της πιο πάνω έννοιας.

 

Τα πιο πάνω ισχύουν, κατ’ αναλογία, και για τους ΜΕ 3 και ΜΕ 7, τα προσόντα και η πείρα των οποίων, στον τομέα εργασίας τους, και δη στον τομέα της φυσιοθεραπείας, επίσης, δεν αμφισβητήθηκαν από πλευράς της Εναγόμενης. Πρόκειται για μάρτυρες οι οποίοι προσήλθαν ενώπιον του Δικαστηρίου τόσο ως μάρτυρες γεγονότων (αναφορικά με το πότε τους επισκέφθηκε η Ενάγουσα και τι τους ανέφερε), όσο και ως μάρτυρες γνώμης (αναφορικά με την κατάσταση της Ενάγουσας και τις θεραπείες που της έκαναν, βάσει της εμπειρίας τους).

 

Σε ό,τι αφορά τους λοιπούς μάρτυρες (ΜΕ 4 και ΜΥ 3) οι οποίοι παρουσιάστηκαν ενώπιον μου και παρουσίασαν μαρτυρία γνώμης ως προς την αντιολισθητικότητα ή μη του κεραμικού που ήταν τοποθετημένο στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος, σημειώνω ότι, παρά το ότι αυτοί δεν κατέχουν τα απαραίτητα ακαδημαϊκά προσόντα, εντούτοις, εμπίπτουν εντός του όρου του εμπειρογνώμονα επί του ζητήματος για το οποίο παρουσιάστηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου για να δώσουν μαρτυρία γνώμης. Και τούτο διότι, οι εν λόγω μάρτυρες διαθέτουν πολυετή πείρα στον τομέα πώλησης κεραμικών δαπέδων, η οποία (πείρα) δεν αμφισβητήθηκε από πλευράς της Εναγόμενης (σε ότι αφορά τον ME 4), είτε από πλευράς της Ενάγουσας (σε ότι αφορά τον ΜΥ 3), με αποτέλεσμα η πραγματική εμπειρία που απέκτησαν στον εν λόγω τομέα να τους καθιστά εμπειρογνώμονες επί του εν λόγω ζητήματος (βλ. Θεοσκέπαστη Φαρμ (ανωτέρω)).

 

Τα ίδια ισχύουν σε σχέση με τον ΜΕ 10, στο βαθμό που αφορά τη γνώμη που εξέφρασε για το πιο πάνω ζήτημα της αντιολισθητικότητας του κεραμικού τύπου R9, εφόσον, από πλευράς της Εναγόμενης, δεν αμφισβητήθηκαν τα ακαδημαϊκά προσόντα και η πείρα του ως αρχιτέκτονας, ενώ, στη βάση της πολυετούς πείρας του στον τομέα εργασίας του και των προσόντων του, κρίνω ότι τούτος εμπίπτει εντός του όρου του εμπειρογνώμονα και δύναται να εκφέρει γνώμη επί του ζητήματος της αντιολισθητικότητας κεραμικών.

 

Υπό το φως των πιο πάνω αρχών, και αφού παρακολούθησα με ιδιαίτερη προσοχή τους μάρτυρες, κατά τη στιγμή που παρέθεσαν την μαρτυρία τους, προφορική και έγγραφη, ενώπιον μου, την οποία αντιπαρέβαλα και εξέτασα ως σύνολο, σε συνάρτηση με τις δικογραφημένες θέσεις των διαδίκων, προχωρώ στην πιο κάτω αξιολόγηση. 

 

Ενάγουσα

 

Σημειώνω εξ αρχής ότι, εν προκειμένω, σε ότι αφορά τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος, στην ουσία, ενώπιον μου, έχω μόνο τη θέση της Ενάγουσας. Ουδείς εκ των υπόλοιπων μαρτύρων είχε ή επικαλέστηκε, έστω, ιδίαν γνώση ως προς τις συνθήκες και/ή την αιτία πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος.

 

Η Ενάγουσα δεν μου έκανε καθόλου καλή εντύπωση ως μάρτυρας. Είμαι της γνώμης ότι, στην προσπάθεια της να μετατοπίσει την όποια ευθύνη για την πτώση της στην Εναγόμενη, προώθησε ισχυρισμούς που χαρακτηρίζονται από υπερβολή, υπεκφυγές, αντιφάσεις, ενώ κάποιοι εξ αυτών συγκρούονται και με την κοινή λογική, με αποτέλεσμα η μαρτυρία της, σε ό,τι αφορά την αιτία πτώσης της, να αποτελεί ακροσφαλές υπόβαθρο επί του οποίου το Δικαστήριο να μπορούσε να καταλήξει σε σχετική κρίση. Προς επίρρωση της μόλις πιο πάνω εκφρασθείσας κρίσης μου, σημειώνω, όχι εξαντλητικά, τα ακόλουθα.

 

Αποτέλεσε βασική θέση της Ενάγουσας ότι, η πτώση της οφείλετο στην ολισθηρότητα του κεραμικού του εξωτερικού πλακόστρωτου του επίδικου καταστήματος, το οποίο, κατά την ίδια, ήταν ακατάλληλο για χρήση σε εξωτερικό χώρο, ως επίσης και ότι η πτώση της οφείλετο σε ανεπαρκή φωτισμό στο εν λόγω σημείο (της πτώσης).

 

Ωστόσο, η Ενάγουσα παρουσίασε διαφορετικές εκδοχές ως προς την αιτία της πτώσης της, κατά τη δια ζώσης μαρτυρία της. Ειδικότερα, ενώ αποτέλεσε βασική εκδοχή της ότι η πτώση της, οφειλόταν στην ολισθηρότητα του κεραμικού και στον ανεπαρκή φωτισμό, κατά μία άλλη εκδοχή της, ο λόγος που γλίστρησε ήταν μόνο η ολισθηρότητα του κεραμικού, εγκαταλείποντας, ουσιαστικά, το ζήτημα του ανεπαρκούς φωτισμού. Πιο συγκεκριμένα, η Ενάγουσα ανέφερε τα εξής σε ότι αφορά το εν λόγω ζήτημα:

 

«Ε. Δηλαδή είναι η θέση σας ότι ο λόγος που γλιστρήσατε και πέσατε κάτω, δεν είχε φως αρκετό;

Α. Γλίστρησα λόγω ολισθηρότητας του δαπέδου, δεν μπορώ να πω κάτι άλλο, το θέμα του φωτισμού υπάρχει μια διαφορά στον φωτισμό στο σημείο το συγκεκριμένο ναι ανεπαρκής φωτισμός, αλλά εγώ γλίστρησα λόγω ολισθηρότητας του δαπέδου όπως σας είπα […]»^[13].

 

Επιπρόσθετα, πέραν της βασικής της θέσης ότι η ολισθηρότητα του κεραμικού, οφείλετο στην ακαταλληλότητα του για χρήση σε εξωτερικό χώρο, κατά μία άλλη εκδοχή της υπήρχε ακαθαρσία, και, πιο συγκεκριμένα, σκόνη και υγρασία στο εν λόγω κεραμικό, πράγμα που το καθιστούσε ολισθηρό. Και τούτο, ενώ, κατά μία άλλη θέση της, η ίδια δεν είδε σε ποιο σημείο είχε σκόνη ή νερό στο εν λόγω πλακόστρωτο, «δεν επικεντρώθηκα να πω εδώ έχει σκόνη, εδώ έχει νερό, ήταν γλιστερό το πάτωμα ολισθηρό». Παρά την πιο πάνω θέση της, σε άλλο σημείο της μαρτυρίας της, ανέφερε ότι, αφ’ ης στιγμής έπεσε στο εν λόγω πλακόστρωτο, η αιτία πτώσης της πρέπει να ήταν η ολισθηρότητα του, και τούτο εν είδει συμπεράσματος, επειδή γλίστρησε. Ερωτηθείσα γιατί γλιστρούσε, ανέφερε τα εξής, τα οποία κρίνω σκόπιμο να καταγράψω αυτούσια:

«Ε.      Γιατί γλιστρούσες κυρία μάρτυς, απάντα στο Δικαστήριο;

Α.        Λόγω του δαπέδου, δεν ξέρω τι άλλο είχε, ακαθαρσίες νερά.

Ε.        Είδες εσύ κάτι;

A.        Γλιστρούσα λόγω της ολισθηρότητας του δαπέδου.

[…]

E.         Μετά που γλίστρησες, μετά που έκατσες, μετά που ήρθε κόσμος μετά που ειδοποίησαν ασθενοφόρα, είδες εσύ οτιδήποτε πάνω στο πλακόστρωτο;

A.         Υπήρχε ακαθαρσία ναι.

E.         Πού;

A.         Στο πλακόστρωτο.

E.         Τι ακαθαρσία;

A.         Σκόνη, υγρασία, αλλά δεν επικεντρώθηκα να πω εδώ έχει σκόνη, εδώ έχει νερό, ήταν γλιστερό το πάτωμα ολισθηρό.

E.         Κυρία μάρτυς, επειδή και στην επόμενη παράγραφο αναφέρεστε σε 7 ξεχωριστά θέματα, εννοώ της γραπτής σας δήλωσης, γράφουμε εμείς οι δικηγόροι, γράφει η αγωγή σου, δαμέ μαρτυρείς εσύ, θέλω να πεις στο Δικαστήριο ειλικρινά τον λόγο της συμπερασματικής κατ' εμένα ολισθηρότητας του δαπέδου. Δηλαδή είπες αφού έπεσα πρέπει να ήταν ολισθηρό, εγώ σου το λέω ότι εν συμπέρασμα, εάν ξέρεις με ειλικρίνεια στο Δικαστήριο, εάν δεν ξέρεις να προχωρήσουμε παρακάτω. 

A.         Δεν καταλαβαίνω τι πρέπει να απαντήσω. Το πάτωμα ήταν γυαλιστό, ολισθηρό δεν ήταν πάτωμα για εξωτερικό χώρο. Αυτό είναι το συμπέρασμά μου εμένα χωρίς να υπάρχουν οτιδήποτε σημεία για να αντισταθείς σε ένα γλίστρημα, που βλέπω πλέον ότι υπάρχουν σε άλλους φούρνους, σε άλλους χώρους».

 

Εύλογα διερωτάται κανείς, τι ήταν αυτό που καθιστούσε ολισθηρό το εν λόγω κεραμικό; Το υλικό από το οποίο τούτο ήταν φτιαγμένο, το οποίο, κατά την Ενάγουσα, δεν ήταν κατάλληλο για χρήση σε εξωτερικό χώρο ή το ότι, κατά τους ισχυρισμούς της, υπήρχε ακαθαρσία, και δη σκόνη και υγρασία επ’ αυτού; Οι θέσεις που προώθησε η Ενάγουσα ήταν εντελώς αντιφατικές μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να πλήττεται συθέμελα η αξιοπιστία της, ενώ, ταυτόχρονα, το Δικαστήριο δεν έχει ενώπιον του οποιοδήποτε ασφαλές υπόβαθρο για κρίση ως προς την αιτία πτώσης της.

 

Επιπρόσθετα, όμως με τα πιο πάνω, η όποια θέση της προωθήθηκε περί ύπαρξης σκόνης και υγρασίας στο εν λόγω πλακόστρωτο, με σκοπό να δικαιολογήσει τα όσα ανέφερε περί ολισθηρότητας του, ήταν εντελώς γενική και αόριστη. Πουθενά, κατά τη μαρτυρία της, η Ενάγουσα ανέφερε τι ήταν αυτή η υγρασία και δη αν εννοεί την υγρασία της ατμόσφαιρας ή αν υπήρχε ποσότητα νερού στο πάτωμα ή κάποια άλλη ουσία, όπως π.χ. χυμένο γάλα ή κάτι άλλο. Υπενθυμίζω δε, στο σημείο αυτό, ότι, αποτέλεσε κοινό τόπο, μεταξύ των μερών, ότι εκείνη την ημέρα δεν είχε οποιαδήποτε βροχόπτωση και, επομένως, η όποια υγρασία (αν υπήρχε) στο εν λόγω πλακόστρωτο, δεν ήταν λόγω ύπαρξης νερών από βροχή.

 

Εύλογα, επίσης, διερωτάται κανείς πως η Ενάγουσα δεν ήταν σε θέση να τοποθετηθεί σαφώς ως προς το τι υπήρχε στο πλακόστρωτο που το καθιστούσε ολισθηρό; Κατά την Ενάγουσα, μετά την πτώση της, δεν πανικοβλήθηκε, ήξερε ακριβώς τι έγινε και ήταν σε θέση να δει γύρω της και να δει ότι υπήρχε ακαθαρσία, σκόνη και υγρασία. Στη βάση αυτής της θέσης της, πως είναι δυνατόν, κατά άλλη σχετική εκδοχή της, να μην παρατηρεί κατά πόσο το δάπεδο ήταν βρεγμένο ή καλυμμένο με κάποια άλλη ολισθηρή ουσία, πόσο μάλλον όταν η ολισθηρότητα του δαπέδου, λόγω της μη καθαριότητας του, αποτελεί, κατά την ίδια, την αιτία της πτώσης της.

 

Είμαι της γνώμης, και, ως εκ τούτου, κρίνω ότι, αν πράγματι η Ενάγουσα έστρεφε την προσοχή της για αναζήτηση της αιτίας πτώσης της, θα ήταν σε θέση να τοποθετηθεί με σιγουριά και σαφήνεια ως προς το κατά πόσο το δάπεδο ήταν βρεγμένο ή όχι ή κατά πόσο είχε οποιαδήποτε άλλη ουσία επ’ αυτού που το καθιστούσε ολισθηρό και όχι απλά να αναφερθεί σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο γενικά και αόριστα. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι η τοποθέτηση της αυτή έγινε με σκοπό να δικαιολογήσει τις δικογραφημένες λεπτομέρειες αμέλειας, τις οποίες υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης της (βλ. παράγραφο 3 του Εγγράφου Α), που ήθελαν το δάπεδο να είναι ολισθηρό καθότι η Εναγόμενη δεν το διατηρούσε καθαρό από σκόνες και άλλες ακαθαρσίες, και όχι γιατί είχε τον οποιοδήποτε λόγο να πιστεύει ότι αυτό είχε σκόνη ή υγρασία.

 

Επιπρόσθετα με τα πιο πάνω, αποτέλεσε θέση της, κατά την κυρίως εξέταση της, ότι η πτώση της και, κατ’ επέκταση, ο τραυματισμός της οφείλετο στο ότι η Εναγόμενη δεν είχε τοποθετήσει σήμανση ότι υπήρχε σκαλί στο σημείο που ξεκινούσε το πλακόστρωτο στο επίδικο κατάστημα. Εύλογα και πάλι διερωτάται κανείς, αν η πτώση της Ενάγουσας οφείλετο, ως αποτελεί τη βασική εκδοχή της, στην ολισθηρότητα του κεραμικού, πως, μπορεί τούτη να σχετίζεται με την απουσία σήμανσης περί ύπαρξης σκαλιού, δεδομένης της μη προώθησης από την ίδια άλλης θέσης που να την θέλει να μην έχει αντιληφθεί την εκεί παρουσία του (του σκαλιού); Ειδικότερα δε όταν, κατά τους ισχυρισμούς της, ξεκίνησε να γλιστρά, αφότου πάτησε επί του εν λόγω πλακόστρωτου, έχοντας, ήδη, προφανώς, ανέβει σε αυτό. Είτε, επομένως, η πτώση της οφείλετο στο γεγονός ότι, η απουσία σήμανσης περί ύπαρξης σκαλιού, ενδεχομένως, να την οδήγησε να σκοντάψει και να πέσει, είτε η πτώση της οφείλετο λόγω της ολισθηρότητας του κεραμικού που ήταν ακατάλληλο για χρήση σε εξωτερικό χώρο, όταν πλέον ανέβηκε το εν λόγω σκαλί και πάτησε στο πλακόστρωτο. Οι πιο πάνω αντικρουόμενες εκδοχές που προβλήθηκαν εκ μέρους της Ενάγουσας, ως προς την αιτία πτώσης της, πλήττουν την αξιοπιστία της, σε τέτοιο βαθμό που η μαρτυρία της, για το εν λόγω επίδικο ζήτημα, δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

 

Τα πιο πάνω δε, δεικνύουν, κατά την γνώμη μου, την έκδηλη προσπάθεια της Ενάγουσας να μετατοπίσει με κάθε δυνατό τρόπο την ευθύνη στην Εναγόμενη για το επίδικο ατύχημα, προβάλλοντας, κατά αυτό τον τρόπο διαζευκτικές και αντικρουόμενες εκδοχές, οι οποίες πλήττουν θεμελιακά την αξιοπιστία της ως προς την πραγματική αιτία πτώσης της.

 

Τα όσα δε λοιπά ανέφερε στην παράγραφο 3 του Εγγράφου Α, παρέμειναν, παντελώς, γενικά, αόριστα και ατεκμηρίωτα, ενώ σε καμία περίπτωση συνέδεσε τούτα με την αιτία πτώσης της κατά τον επίδικο χρόνο. Συναφώς, αποδέκτηκε, αντεξεταζόμενη, ότι το σημείο που βρίσκεται η ράμπα αναπήρων, δεν έχει καμία σχέση με το σημείο πτώσης της.

 

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, κρίνω ότι η μαρτυρία της Ενάγουσας δεν μπορεί να αποτελέσει ασφαλές υπόβαθρο για εξαγωγή ασφαλών ευρημάτων ή συμπερασμάτων ως προς τις συνθήκες υπό τις οποίες επήλθε η πτώση της και, κατά συνέπεια, απορρίπτω το μέρος αυτό της μαρτυρίας της Ενάγουσας.

 

Αναφορικά τώρα, με την μαρτυρία της σε σχέση με τις σωματικές βλάβες και ζημιές που υπέστη συνεπεία του τραυματισμού της, τούτη χαρακτηρίζεται από υπερβολή και συγκρούεται και με την ενώπιον του Δικαστηρίου αποδεκτή έγγραφη μαρτυρία. Και εξηγώ.

 

Κατ’ αρχάς, σε ό,τι αφορά τη θέση της ότι, ένεκα των τραυματισμών της, για περίοδο 6 μηνών είχε περιορίσει τις κοινωνικές της δραστηριότητες και αδυνατούσε να καθαρίσει την οικία της και να φροντίσει τον εαυτό και την οικογένεια της, με αποτέλεσμα να την βοηθούν συγγενικά της πρόσωπα, τούτη δεν μπορεί να γίνει δεκτή για τους εξής λόγους. Στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 3, οι 24 φυσιοθεραπείες τις οποίες διενέργησε στην Ενάγουσα, ολοκληρώθηκαν στις 25.1.2016 (βλ. Τεκμήριο 18), με αυτήν (την Ενάγουσα) να είχε επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα ενός ατόμου που υπέστη κάταγμα ισχίου και προέβη σε ολική αρθροπλαστική. Ήταν δε η Ενάγουσα, στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 3, σε λειτουργική κατάσταση κατά το πέρας των εν λόγω φυσιοθεραπειών. Επίσης, σημειώνω ότι, στη βάση του Τεκμηρίου 7, η όποια αναρρωτική άδεια της και κατ’ επέκταση απουσία της, από την εργασία της, ήταν μόνο μέχρι τις 31.12.2015. Επομένως, τα όσα ανέφερε περί περιορισμού των κοινωνικών και άλλων δραστηριοτήτων της, επειδή για περίοδο 6 μηνών χρησιμοποιούσε πατερίτσες, ή ότι, κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα, αδυνατούσε να φροντίσει τον εαυτό της και την οικογένεια της, αποτελούν εκ των υστέρων σκέψεις της, εφόσον στη βάση της μαρτυρίας που η πλευρά της παρουσίασε, αυτή βρισκόταν σε πλήρη λειτουργική κατάσταση 3,5 μήνες περίπου μετά το επίδικο ατύχημα (μέχρι τις 25.1.2016 στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 3).

 

Το δε ποσό που αξιώνει για τις υπηρεσίες των συγγενικών της προσώπων που ανέλαβαν την φροντίδα της, ουδόλως τεκμηριώθηκε, εφόσον όταν αυτή ερωτήθηκε, σχετικώς, ως προς το κατά πόσο έχει αποδείξεις για την πληρωμή του εν λόγω ποσού προς τα εν λόγω πρόσωπα, ανέφερε πως δεν είχε, ενώ, πουθενά δεν υπήρξε ισχυρισμός, εκ μέρους της, ότι, τα εν λόγω πρόσωπα, τα οποία κατονόμασε ως τις «κουνιάδες της», σταμάτησαν την εργασία τους για να την φροντίζουν και, ως εκ τούτου, ότι θα έπρεπε να ανταμειφθούν για το μισθό που έχαναν από αυτήν. Το μόνο σχετικό που ανέφερε η Ενάγουσα ήταν ότι, τα εν λόγω πρόσωπα έχαναν χρόνο από το σπίτι τους για να την βοηθήσουν, πράγμα που από μόνο του δεν επαρκεί, ειδικότερα, εφόσον ουδεμία μαρτυρία υπάρχει ότι αυτή κατέβαλε το εν λόγω ποσό που αξιώνει. Εν πάση περιπτώσει, η ίδια, κατά την μαρτυρία της, αναφέρθηκε σε πληθυντικό αριθμό προσώπων που την βοηθούσαν («οι κουνιάδες της»), τα οποία, κατ’ ισχυρισμόν, πλήρωνε για τις υπηρεσίες τους, ενώ το ποσό που αξιώνει είναι τον κατώτατο μισθό (βάσει του καν. 2(α) των ΚΔΠ 180/2012) για ένα και μόνο πρόσωπο. Εύλογα, επομένως, διερωτάται κανείς, αν όντως τα όσα ανέφερε περί πληρωμής των εν λόγω προσώπων που την βοηθούσαν ισχύουν, γιατί επιζητεί αποζημιώσεις για την καταβολή μισθού σε ένα και μόνο πρόσωπο. Κάτι τέτοιο, σημειώνω, δεν στέκει στην κοινή λογική. Ξενίζει δε η δικαιολογία που έδωσε ότι δεν είχε αποδείξεις από τα πρόσωπα αυτά, λόγω της στενής συγγενικής σχέσης που διατηρεί με αυτές. Και τούτο, όχι γιατί είναι λογικό, σε κάθε περίπτωση, να απαιτούνται αποδείξεις πληρωμής από στενά συγγενικά πρόσωπα για υπηρεσίες που παρείχαν, αλλά γιατί η Ενάγουσα, εν προκειμένω, καταχώρησε την παρούσα αγωγή, με σκοπό να λάβει αποζημίωση για τα έξοδα της, περιλαμβανομένων και των πιο πάνω, καθιστώντας έτσι λογική και αναμενόμενη την αναζήτηση, εκ μέρους της, σχετικών αποδείξεων, ούτως ώστε να αποδείξει τη σχετική ζημιά της.

 

Άλλο σημείο ενδεικτικό της υπερβολής και της ανειλικρίνειας της Ενάγουσας είναι τα όσα ανέφερε περί του ότι, από τον τραυματισμό της, της έμειναν μόνιμα κατάλοιπα, και δη ότι αδυνατεί πλέον να καθίσει σε σκληρό κάθισμα ή κάτω στο πάτωμα για να παίξει με τα εγγόνια της, να καθίσει σε βαθύ κάθισμα, να φορέσει τακούνια, αλλά και ότι δεν μπορεί να κάνει οποιοδήποτε είδος γυμναστικής, όπως έκανε πριν, ως επίσης και ότι ο γιατρός της, της απαγόρευσε να προβαίνει σε κάποιες κινήσεις. Και τούτο διότι, τα πιο πάνω δεν υποστηρίζονται από την μαρτυρία που η πλευρά της παρουσίασε ενώπιον του Δικαστηρίου και, ειδικότερα, τη μαρτυρία των ΜΕ 3 και ΜΕ 6. Υπενθυμίζω ότι, στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 3, κατά το πέρας των 24 φυσιοθεραπειών που διενήργησε στην Ενάγουσα, αυτή ήταν λειτουργική και συνέχιζε την γυμναστική της, για σκοπούς ενδυνάμωσης των μυών της, ενώ, στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 6, η ρουτίνα και καθημερινότητα της Ενάγουσας δεν επηρεάζεται, ούτε της απαγορεύεται να προβαίνει σε κάποιες συγκεκριμένες κινήσεις, ενώ αυτή δεν παρουσιάζει έλλειμμα ή κάποιο περιορισμό στην κίνηση. Στην υπόθεση Λεοντίου v. Καραγιώργη, Πολ. Έφεση αρ. 189/2012, απόφαση ημερ. 12.7.2018, ECLI:CY:AD:2018:A360, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την πρωτόδικη κρίση ότι η εκεί εφεσείουσα υπέρβαλλε στις τοποθετήσεις της ως προς τη συμπτωματολογία και τα παρεπόμενα του δυστυχήματος, βασιζόμενο σε ουσιαστική ιατρική μαρτυρία.

 

Σε ό,τι δε αφορά τη θέση της ότι η ύπαρξη ουλής στο σημείο του αριστερού ισχίου την επηρεάζει ψυχολογικά και ότι αναγκάζεται να καλύπτει το εν λόγω σημείο όταν πηγαίνει στη θάλασσα, παρατηρώ ότι, αφενός η Ενάγουσα δεν δικογραφεί την ύπαρξη ουλής ή ότι αυτή επηρεάζεται ψυχολογικά από αυτήν, ως μόνιμα κατάλοιπα, και, επομένως, είναι κάτι που δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη (βλ. Courtis and others v. Panos K. Iasonides (1970) 1 CLR 180, στην οποία αναφέρθηκε ότι η δίκη δρομολογείται κατά μήκος των γραμμών που οριοθετεί η δικογραφία). Αφετέρου δε, υπενθυμίζω ότι, αποτέλεσε, δήλωση, του συνηγόρου της, κατά την ακροαματική διαδικασία^[14] ότι η Ενάγουσα δεν διεκδικεί αποζημιώσεις για το ζήτημα της ουλής.

 

Πέραν των ανωτέρω, δεν μπορώ να δεκτώ τη θέση της Ενάγουσας ότι εξακολουθεί να υποβάλλεται σε φυσιοθεραπευτική αγωγή, εφόσον η μόνη άλλη φυσιοθεραπεία την οποία διενήργησε, στη βάση της μαρτυρίας που η ίδια παρουσίασε ενώπιον του Δικαστηρίου, ήταν οι 9 φυσιοθεραπείες στις οποίες προέβη στον ΜΕ 7, κατά το έτος 2022, προς αντιμετώπιση της φλεγμονής (τροχαντηρίτιδας) που παρουσίασε στο αριστερό της ισχίο.

 

Στη βάση όλων των ανωτέρω, κρίνω την μαρτυρία της Ενάγουσας αναξιόπιστη και ως τέτοια δεν την αποδέχομαι.

 

ΜΕ 2

 

Επί της ουσίας, η μαρτυρία του ΜΕ 2 δεν αμφισβητήθηκε. Εξού και η μαρτυρία του περιλαμβάνεται στα κοινώς αποδεκτά και μη αμφισβητούμενα γεγονότα. Εν πάση περιπτώσει, η μαρτυρία του δεν κρίνεται σχετική με τα επίδικα ζητήματα, καθότι το γεγονός ότι η Πυροσβεστική δεν συνέστησε την έκδοση πιστοποιητικού τελικής έγκρισης του επίδικου καταστήματος, δεν έχει συσχετιστεί, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, με την αιτία πτώσης της Ενάγουσας, ούτε αποτέλεσε λόγο, στη βάση της μαρτυρίας της τελευταίας, για την πτώση της.

 

Συνεπώς, τη μαρτυρία του ΜΕ 2 την αποδέχομαι στο σύνολο της και στη βάση αυτής έχω ήδη προβεί σε ανάλογα ευρήματα, ανωτέρω, στα κοινώς αποδεκτά και μη αμφισβητούμενα γεγονότα.

 

ΜΕ 3

 

Ο μάρτυρας αυτός, γενικά, μου έκανε καλή εντύπωση. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι προσήλθε στο Δικαστήριο με σκοπό να πει την αλήθεια και τα όσα έλαβαν χώρα κατά τη χρονική περίοδο που η Ενάγουσα τον επισκεπτόταν για τις 24 φυσιοθεραπείες που της προσέφερε. Η δε μαρτυρία του δεν παρουσιάζει τέτοιες αντιφάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να κλονίσουν την αξιοπιστία του, ενώ, στην πλειοψηφία της, η μαρτυρία του, επί της ουσίας, δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά της Εναγόμενης.

 

Το μόνο μέρος της μαρτυρίας του εν λόγω μάρτυρα το οποίο δεν μπορώ να δεκτώ, είναι τα όσα ανέφερε περί του ότι στις περιπτώσεις ασθενών που προέβησαν σε αρθροπλαστική ισχίου, οι οδηγίες που δίδονται από τον θεράποντα γιατρό είναι να αποφεύγονται εφ’ όρου ζωής συγκεκριμένες κινήσεις. Και τούτο, όχι γιατί αποκλείω, γενικότερα, να δίδονται τέτοιες οδηγίες, αλλά γιατί, εν προκειμένω, βάσει της μαρτυρίας του ΜΕ 6 (θεράποντα γιατρού), τούτος δεν απαγόρευσε στην Ενάγουσα να προβεί σε οποιεσδήποτε δραστηριότητες, δεδομένου ότι τούτη δεν παρουσιάζει κάποιο έλλειμμα/ περιορισμό κίνησης, και θεωρεί (ο ΜΕ 6) ότι, η καθημερινότητα της, γενικότερα, δεν επηρεάζεται.

 

Δεν μπορώ, επίσης, να δεκτώ τη θέση του ΜΕ 3 ότι  ο ίδιος εισηγήθηκε στην Ενάγουσα να αποφεύγει συγκεκριμένες κινήσεις εφ’ όρου ζωής, εφόσον κατά μία άλλη εκδοχή του, τέτοιου είδους οδηγίες δίδονται από τον θεράποντα γιατρό κάθε ασθενή και, επομένως, όχι από τον ίδιο ως φυσιοθεραπευτή.

 

Στη βάση, επομένως, των πιο πάνω, πλην των όσων ρητώς δεν αποδέκτηκα, τη λοιπή μαρτυρία του ΜΕ 3 την αποδέχομαι και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

ΜΕ 4

 

Κατ’ αρχάς, σε ό,τι αφορά τη θέση της πλευράς της Εναγόμενης, μέσω της αγόρευσης του συνηγόρου της, ότι ο μάρτυρας αυτός δεν υιοθέτησε το Τεκμήριο 3 και, επομένως, ότι, ουσιαστικά, τούτο δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη, με κάθε σεβασμό, δεν με βρίσκει σύμφωνη, καθότι ο μάρτυρας αυτός, κατά την κυρίως εξέταση του (Έγγραφο Γ), ανέφερε ότι συνέταξε το εν λόγω τεκμήριο, το οποίο αναγνώρισε και υιοθέτησε το περιεχόμενο του.

 

Ο μάρτυρας αυτός, αν και εξέφρασε, στη βάση θεωρώ, υπερβολής, τη θέση ότι το επίδικο κεραμικό δεν συστήνεται για τοποθέτηση σε εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους, εντούτοις, στη βάση της υπόλοιπης μαρτυρίας του και της ουσιαστικής θέσης που προώθησε μέσω αυτής, η πιο πάνω θέση του δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Και εξηγώ.

 

Η όποια θέση του περί του ότι το συγκεκριμένο είδος κεραμικού (R9) δεν συστήνεται για χρήση σε εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους, επί της ουσίας, στηρίζεται, με τούτο να αποτελεί και το απαύγασμα της γνώμης του, ότι πρόκειται για κεραμικό της χαμηλότερης κατηγορίας αντιολισθητικότητας, το οποίο όμως, όταν είναι βρεγμένο και ο χρήστης του κινείται βιαστικά επ’ αυτού, ελλοχεύει ο κίνδυνος ολίσθησης. Ενδεικτικό τούτου είναι και η αναφορά του ότι το εν λόγω κεραμικό, κατηγορίας R9, είναι κατάλληλο για χρήση σε μικρές βεράντες διαμερισμάτων (οι οποίες προφανώς αποτελούν εξωτερικό χώρο) και δεν είναι κατάλληλο σε εξωτερικούς χώρους που βρέχονται και είναι χωρίς υπόστεγο και «ο άλλος να βουρά να μπει μέσα στον φούρνο […]».

 

Είναι για αυτό το λόγο που δεν μπορώ να προσδώσω οποιαδήποτε βαρύτητα, στην έτερη θέση του ότι το είδος κεραμικού που είναι κατάλληλο για χρήση σε εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους είναι αυτό της κατηγορίας R11 και, ότι, το R9, κατά κανόνα, χρησιμοποιείται σε εσωτερικούς χώρους, καθότι η ολισθηρότητα ή μη ενός δαπέδου, βάσει των ανωτέρω αναφορών του εν λόγω μάρτυρα, προφανώς, δεν εξαρτάται από το χώρο που τούτο τοποθετείται, δηλαδή αν είναι εσωτερικός ή εξωτερικός χώρος, όπως η βεράντα (εξάλλου αποδέχθηκε ότι το εν λόγω κεραμικό ανήκει στην κατηγορία R9 που εμπίπτει στις κατηγορίες αντιολισθητικότητας), αλλά από τις περιστάσεις που περιβάλλουν τούτο (π.χ. αν υπάρχει επ’ αυτού νερό, βροχή κτλ). Σημειώνω δε, ότι, σε κανένα σημείο της μαρτυρίας του, ο μάρτυρας αυτός ανέφερε ότι απλώς και μόνο επειδή το εν λόγω κεραμικό τοποθετείται σε εξωτερικό χώρο, χάνει την ιδιότητα του αντιολισθητικού, με εκείνο που ανέφερε να ήταν ότι τούτο είναι αντιολισθητικό στην χαμηλότερη κλίμακα και καθίσταται ολισθηρό όταν είναι βρεγμένο και κάποιος περπατά βιαστικά επ’ αυτού.

 

Από την άλλη, αν και υπέδειξε το κεραμικό κατηγορίας R11 ως κατάλληλο για τοποθέτηση σε εξωτερικούς χώρους, έπραξε τούτο μόνο στη βάση του ότι η επιφάνεια αυτού είναι πιο άγρια, χωρίς ωστόσο να συνυπολογίσει και άλλους παράγοντες, στους οποίους αναφέρθηκαν οι ΜΕ 10 και ΜΥ 3 (π.χ. οι μοίρες του δαπέδου όπου τοποθετείται ένα κεραμικό), οι οποίοι υπέχουν ουσιαστικής σημασίας αναφορικά με την καταλληλότητα του εν λόγω κεραμικού για τοποθέτηση σε εξωτερικούς χώρους, με αποτέλεσμα να μην μπορώ, αφενός, να εξετάσω την ορθότητα της εν λόγω θέσης του και, αφετέρου, επ’ αυτής, να καταλήξω σε ανεξάρτητα δικά μου ευρήματα ή συμπεράσματα.

 

ΜΕ 5

 

Επί της ουσίας, η μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα δεν τελεί πλέον υπό αμφισβήτηση, εφόσον, ως προανέφερα, ο συνήγορος της Εναγόμενης, κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων, προέβη σε δήλωση ότι δεν θα προωθήσει τη θέση ότι ο χώρος που επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα δεν βρισκόταν στην κατοχή της Εναγόμενης. Συνεπώς, η μαρτυρία του ΜΕ 5, αποτελεί πλέον μέρος των κοινώς αποδεκτών και μη αμφισβητούμενων γεγονότων, εξού και τούτη καταγράφεται ανωτέρω στη σχετική ενότητα.

 

Η δε επιπρόσθετη μαρτυρία του ότι η Εναγόμενη, αφότου κατέστη ενοικιαστής του επίδικου καταστήματος, άλλαξε τα κεραμικά στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο, ουδόλως αμφισβητήθηκε από την πλευρά της τελευταίας.

 

Στη βάση των πιο πάνω, τη μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα την αποδέχομαι στο σύνολο της και, στη βάση αυτής, έχω ήδη προβεί σε ανάλογα ευρήματα ανωτέρω.

 

ΜΕ 6

 

Ο μάρτυρας αυτός μου έκανε εξαιρετική εντύπωση. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ενώπιον του Δικαστηρίου προσήλθε για να μεταφέρει την πραγματική εικόνα της ιατρικής κατάστασης της Ενάγουσας και των τραυματισμών της. Οι δε θέσεις που προώθησε ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν σαφείς και εμπεριστατωμένες, ενώ η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται από αμεσότητα και ευκρίνεια. Έδωσε πειστικές εξηγήσεις και με επιστημονικό τρόπο εξήγησε γιατί κατέληξε στα ευρήματα του, στη βάση του ελέγχου και των εξετάσεων που ο ίδιος διενήργησε στην Ενάγουσα. Η δε μαρτυρία του δεν παρουσιάζει αντιφάσεις, αδυναμίες ή αμφιταλαντεύσεις. Ήταν πλήρως κατατοπιστικός και με τη μαρτυρία του εφοδίασε το Δικαστήριο με εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία, εχέγγυα και επιστημονικά κριτήρια που επιτρέπουν την ανεξάρτητη κατάληξη του επί των επίδικων ζητημάτων.

 

Εν πάση περιπτώσει, σημειώνω ότι, επί της ουσίας, η μαρτυρία του, δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά της Εναγόμενης, με τον συνήγορο της τελευταίας να δηλώνει, κατά το στάδιο της τελικής του αγόρευσης, τα εξής: «Ο Μ.Ε 6 ήταν σαφής και ειλικρινής και τα ιατρικά του σημειώματα (Τεκμήρια 6-10) και τα όσα ανάφερε στην μαρτυρία του, θα καθοδηγήσουν το δικαστήριο για να επιδικάσει επί πλήρους ευθύνης ως γενικές αποζημιώσεις, το ποσό που θα κρίνει λογικό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η υπεράσπιση δέχεται ότι αυτά που είχε η Ενάγουσα και βρήκε ο Μ.Ε. 6 προκλήθηκαν από την ισχυριζόμενη πτώση της Ενάγουσας έξω από το Φούρνο της Εναγόμενης.»^[15]

 

Στη βάση όλων των πιο πάνω, δεν θεωρώ ότι παρέχεται οποιοδήποτε έρεισμα αμφισβήτησης της μαρτυρίας του ΜΕ 6 σε ό,τι αφορά τους τραυματισμούς και την ιατρική κατάσταση της Ενάγουσας και, συνεπώς, αποδέχομαι την εν λόγω μαρτυρία του, στο σύνολο της, και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

ΜΕ 7

 

Σε γενικές γραμμές, ο μάρτυρας αυτός μου έκανε καλή εντύπωση. Η μαρτυρία του δεν παρουσιάζει οποιεσδήποτε ουσιώδεις αντιφάσεις ή εγγενείς αδυναμίες που θα μπορούσαν να κλονίσουν την αξιοπιστία του. Εν πάση περιπτώσει, πλείστα εκ των όσων ανέφερε στο Έγγραφο Δ που κατέθεσε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του, επί της ουσίας τους, δεν αμφισβητήθηκαν από πλευράς της Εναγόμενης. Η όποια δε αντεξέταση του περιορίστηκε στα όσα ισχυρίστηκε ότι συνέστησε στην Ενάγουσα, για σκοπούς διατήρησης του εύρους της κίνησης της άρθρωσης του ισχίου της, στο καλύτερο δυνατόν επίπεδο, αλλά και στον ισχυρισμό του ότι η δική του εκτίμηση είναι ότι η κατάσταση της Ενάγουσας, ανάλογα με το επίπεδο φόρτισης της άρθρωσης του ισχίου της, δυνατόν να επιδεινωθεί.

 

Σε ό,τι αφορά την τελευταία θέση του, με δεδομένο ότι τούτη δεν υποστηρίζεται από την ιατρική μαρτυρία του ΜΕ 6, ο οποίος δεν ανέφερε κάτι τέτοιο, δεν μπορώ να την δεκτώ.

 

Επίσης, δεν μπορώ να δεκτώ το μέρος της μαρτυρίας του που θέλει την Ενάγουσα να πρέπει να αποφεύγει συγκεκριμένες δραστηριότητες, εφόσον, επαναλαμβάνω, τούτο δεν υποστηρίζεται από την μαρτυρία του ΜΕ 6, ο οποίος ανέφερε ότι δεν υπάρχουν κάποιες δραστηριότητες τις οποίες θα πρέπει να αποφεύγει η Ενάγουσα, ούτε θεωρεί ότι αυτή επηρεάζεται στην καθημερινότητα της, ενώ δεν έχει οποιοδήποτε έλλειμμα ή περιορισμό κίνησης. Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζω ότι, και ο ίδιος ο ΜΕ 7 όταν αντεξετάστηκε επί τούτου, εξήγησε ότι τα όσα ανέφερε ως δραστηριότητες τις οποίες δεν μπορεί να κάνει ή περιορίζει ένα άτομο που υπεβλήθη σε αρθροπλαστική ισχίου, τα ανέφερε ως παραδείγματα που επηρεάζουν τη ζωή ενός ατόμου που έχει ένα τέτοιο πρόβλημα, γενικότερα, και όχι της Ενάγουσας συγκεκριμένα, εφόσον ο ίδιος δεν γνωρίζει ακριβώς τις δραστηριότητες που έκανε ή είχε η Ενάγουσα πριν το επίδικο ατύχημα και την επέμβαση αρθροπλαστικής ισχίου.

 

Επομένως, πλην των όσων ρητώς δεν αποδέκτηκα για τους λόγους που εξήγησα ανωτέρω, τη λοιπή μαρτυρία του ΜΕ 7 την αποδέχομαι και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. 

 

ΜΕ 8

 

Η μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα, επί της ουσίας της δεν αμφισβητήθηκε, με τις όποιες ερωτήσεις του τέθηκαν από το συνήγορο της Εναγόμενης κατά την αντεξέταση του να ήταν διευκρινιστικής φύσης και μόνο. Εξού και η μαρτυρία του περιλαμβάνεται στα ανωτέρω κοινώς αποδεκτά και μη αμφισβητούμενα γεγονότα. Εν πάση περιπτώσει, η μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα και, ειδικότερα, το γεγονός ότι δεν έχει γίνει αλλαγή της άδειας χρήσης του επίδικου καταστήματος ή ότι τούτο δεν έχει πιστοποιητικό τελικής έγκρισης, ουδόλως συσχετίστηκε με την αιτία πτώσης της Ενάγουσας, ούτε η τελευταία επικαλέστηκε ότι τα πιο πάνω συνέβαλαν στην πτώση της καθ’ οιονδήποτε τρόπο.

 

Συνεπώς, τη μαρτυρία του ΜΕ 8 την αποδέχομαι στο σύνολο της και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

ΜΕ 10

 

Τα όσα ανέφερε ο μάρτυρας αυτός αναφορικά με τα αρχιτεκτονικά σχέδια που αυτός ετοίμασε, αλλά και οι ισχυρισμοί του περί του ότι ο εξωτερικός πλακόστρωτος χώρος του επίδικου καταστήματος, όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα, αποτελεί μέρος του ακινήτου επί του οποίου τούτο βρίσκεται, δεν αποτελούν πλέον, στη βάση της δήλωσης του συνηγόρου της Εναγόμενης, κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων, επίδικο ζήτημα. Συνεπώς, τη μαρτυρία του μάρτυρα αυτού, επί τούτων, την αποδέχομαι στο σύνολο της και στη βάση αυτής προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

Προχωρώ, επομένως, να αξιολογήσω την λοιπή του μαρτυρία και δη αυτήν αναφορικά με ολισθηρότητα ή μη του κεραμικού κατηγορίας R9.

 

Σημειώνω δε ότι, σε γενικές γραμμές, ο μάρτυρας αυτός μου έκανε καλή εντύπωση. Ενδεικτικό της ειλικρίνειας του ήταν το γεγονός ότι ο ίδιος ανέφερε ότι δεν γνωρίζει το είδος του κεραμικού στον επίδικο χώρο του ατυχήματος, ούτε αν το δάπεδο στον εν λόγω χώρο είχε οποιαδήποτε κλίση.

 

Επίσης, με την μαρτυρία του, εφοδίασε το Δικαστήριο με εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία, εχέγγυα και επιστημονικά κριτήρια που επιτρέπουν την ανεξάρτητη κατάληξη του επί των επίδικων ζητημάτων. Για παράδειγμα, ανέφερε ότι η αντιολισθητικότητα ενός κεραμικού εξαρτάται όχι μόνο από την κατηγορία αντιολισθητικότητας του, αλλά και από την κλίση του δαπέδου επί του οποίου τοποθετείται.

 

Εντούτοις, δεν μπορώ να δεκτώ τη θέση του ότι το κεραμικό κατηγορίας R9 συνήθως, τοποθετείται σε κατοικίες και διαμερίσματα και γενικότερα σε χώρους που δεν υπάρχουν προβλήματα ολισθηρότητας, καθότι κατά μία άλλη θέση του, το εν λόγω κεραμικό είναι αντιολισθητικό (στη χαμηλότερη κατηγορίας αντιολισθητικότητας) και διατηρεί την αντιολισθητικότητα του όταν τοποθετείται σε δάπεδο με κλίση μέχρι 6-9 μοίρες, ακόμα και αν υπάρχει κάποια ουσία επ’ αυτού.

 

Επίσης, δεν μπορώ να δεκτώ τη θέση του ότι σε χαμηλή κλίση, όταν είναι βρεγμένο το εν λόγω κεραμικό, καθίσταται «ολισθηρότατο», εφόσον πουθενά δεν εξήγησε ο εν λόγω μάρτυρας, αν όντως έτσι έχουν τα πράγματα, πως είναι δυνατόν να κρίνεται κατάλληλο για οικιακή χρήση.

 

Στη βάση επομένως των πιο πάνω, πλην των όσων ρητώς δεν αποδέκτηκα, τη λοιπή μαρτυρία του ΜΕ 10 την αποδέχομαι και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

MY 1

 

Μολονότι η μάρτυρας αυτή, σε γενικές γραμμές μου έκανε καλή εντύπωση, η μαρτυρία της, δεν βοήθησε το Δικαστήριο ως προς τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος και τα ζητήματα που παρέμειναν υπό αμφισβήτηση, εφόσον η μάρτυρας αυτή δεν είδε πως προκλήθηκε το εν λόγω ατύχημα και, επομένως, δεν είχε ιδίαν γνώση των συνθηκών αυτού. Από τα όσα η ίδια ανέφερε στο Δικαστήριο, την Ενάγουσα την είδε για πρώτη φορά κατά τον χρόνο που υποβαστάζετο από κάποια άλλη κυρία και προσπαθούσε να κάτσει στο έδαφος έξω από το επίδικο κατάστημα.

 

Το γεγονός ότι η εν λόγω μάρτυρας συνεχίζει να εργάζεται στην Εναγόμενη, από μόνο του, δεν αποτελεί λόγο περί κρίσης αναξιοπιστίας της, ενώ το γεγονός ότι δεν θυμόταν αν, κατά τον επίδικο χρόνο, τα κεραμικά στον εξωτερικό και εσωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος ήταν τα ίδια, δεν οδηγεί σε συμπέρασμα επιλεκτικής μνήμης εκ μέρους της, ειδικότερα, εφόσον το ότι τούτα ήταν τα ίδια, αποτελεί κοινό τόπο μεταξύ των μερών.

 

Είναι η θέση του συνηγόρου της Ενάγουσας, στην αγόρευση του, ότι η μάρτυρας αυτή θα πρέπει να κριθεί αναξιόπιστη καθότι, ενώ στο Δικαστήριο ανέφερε ότι δεν είδε τι προηγήθηκε της στιγμής που είδε την Ενάγουσα να υποβαστάζεται από μία άλλη κυρία, στο Τεκμήριο 31 καταγράφει ότι πριν από αυτό, είδε τις δύο κυρίες (την Ενάγουσα και μία άλλη) να κουβεντιάζουν. Δεν παραγνωρίζω ότι στο Τεκμήριο 31 η μάρτυρας αυτή καταγράφει ότι πρώτα είδε δύο κυρίες να κουβεντιάζουν στο εξωτερικό μέρος του καταστήματος και, ακολούθως, μετά από λίγα λεπτά, ενώ κουβέντιαζαν, η Ενάγουσα άρχισε να κάθεται στο πάτωμα. Εντούτοις, εν πρώτοις, σημειώνω ότι τούτη η διαφορά, ουδόλως υποδείχθηκε στην εν λόγω μάρτυρα, κατά την αντεξέταση της, για να της δοθεί η ευκαιρία να την εξηγήσει. Κατά δεύτερο και πιο σημαντικό, σημειώνω ότι τούτη η διαφορά, ουδεμία σημασία έχει αναφορικά με τα επίδικα ζητήματα, εφόσον η μάρτυρας αυτή ήταν σταθερή στη θέση της, η οποία και δεν αμφισβητήθηκε, ότι ουδόλως είδε την Ενάγουσα κατά το χρόνο της πτώσης της ή τι προκάλεσε τούτη, και, επομένως, ότι δεν έχει γνώση της αιτίας πτώσης της.

 

Ως προς το μέρος της μαρτυρίας της που τη θέλει να είδε την Ενάγουσα να υποβαστάζεται από το σημείο που σημείωσε επί του Τεκμηρίου 1(α) (με την ένδειξη «Χ»), με δεδομένο ότι, το εν λόγω σημείο, δεν έχει συσχετιστεί με οποιοδήποτε τρόπο με την αιτία πτώσης της Ενάγουσας, δεν θεωρώ ότι έχει την σημασία που του προσδίδει ο συνήγορος της Ενάγουσας. Εν πάση όμως περιπτώσει, η μάρτυρας αυτή, ήταν ιδιαίτερα σαφής και επεξηγηματική, κατά την αντεξέταση της, ότι από το Τεκμήριο 1(α) δεν μπορεί να εξηγήσει ξεκάθαρα τον τόπο που η ίδια βρισκόταν και από όπου είδε την Ενάγουσα, κατά τον εν λόγω χρόνο, επειδή δεν φαίνεται καθαρά στην εν λόγω φωτογραφία, εξού και, με επεξηγηματικό τρόπο, ανέφερε, υποδεικνύοντας το Τεκμήριο 1(δ), ότι, το σημείο από όπου είδε την Ενάγουσα να προσπαθεί να κάτσει κάτω ήταν η τζαμαρία που γράφει «40 χρόνια Ζορπάς», αναφέροντας και το εξής «δεν είμαι βιονική, δεν βλέπω μέσα από κολώνες, βλέπω μέσα από το τζάμι». Εντούτοις, επαναλαμβάνω ότι, αφ’ ης στιγμής, το σημείο που η μάρτυρας αυτή είδε την Ενάγουσα να κάθεται κάτω στο πλακόστρωτο, δεν συσχετίστηκε, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, με την αιτία πτώσης της τελευταίας, αλλά ούτε η εν λόγω μάρτυρας διατείνεται ότι έχει γνώση της αιτίας πτώσης αυτής, τα όσα προβάλλονται από το συνήγορο της Ενάγουσας δεν έχουν τη σημασία που θέλει να τους προσδώσει. Τέλος, είναι καλά γνωστό, ότι χωρίς να ληφθούν οι αναγκαίες, επί τόπου μετρήσεις, δεν αναμένεται από ένα μέσο λογικό άνθρωπο να μπορεί να υποδείξει με ακρίβεια συγκεκριμένο σημείο, πόσο μάλλον όταν εκεί δεν αφέθηκε οτιδήποτε που να δεικνύει το σημείο είτε από όπου η ΜΥ 1 είδε την Ενάγουσα, είτε το σημείο στο οποίο βρισκόταν η τελευταία.

 

Το δε γεγονός ότι η ΜΥ 2 ανέφερε ότι, όταν η ίδια εξήλθε του επίδικου καταστήματος και προσέγγισε την Ενάγουσα, δεν είδε κάποια κυρία μαζί της, δεν καταδεικνύει οποιαδήποτε αναξιοπιστία στον εν λόγω ισχυρισμό της ΜΥ 1, και δη των όσων ανέφερε περί του ότι η τελευταία είδε την Ενάγουσα να υποβαστάζεται από κάποια άλλη κυρία. Το πως ενήργησε η εν λόγω κυρία μετά από αυτό το γεγονός και αν ένας λογικός άνθρωπος στη θέση της θα έφευγε, ενώ η Ενάγουσα είχε κτυπήσει, δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο περί αναξιοπιστίας της ΜΥ 1.

 

Στη βάση όλων των ανωτέρω, τη μαρτυρία της ΜΥ 1 την αποδέχομαι στο σύνολό της και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

MY 2

 

Η μάρτυρας αυτή, σε γενικές γραμμές, μου έκανε καλή εντύπωση. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ενώπιον του Δικαστηρίου προσήλθε με σκοπό να αναφέρει τα γεγονότα, ως η ίδια τα βίωσε κατά τον δεδομένο χρόνο. Η δε μαρτυρία της δεν παρουσιάζει τέτοιες αντιφάσεις, αδυναμίες ή αμφιταλαντεύσεις που θα μπορούσαν να κλονίσουν την αξιοπιστία της.

 

Επαναλαμβάνω ότι, ομοίως, με την ΜΥ 1, το γεγονός ότι, η εν λόγω μάρτυρας συνεχίζει να εργάζεται στην Εναγόμενη, από μόνο του, δεν αποτελεί λόγο περί κρίσης αναξιοπιστίας της, δεδομένης της καλής ποιότητας της μαρτυρίας της και της ανυπαρξίας ουσιωδών αντιφάσεων στους ισχυρισμούς της, ενώ το γεγονός ότι δεν θυμόταν αν τα κεραμικά στον εξωτερικό και εσωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος ήταν τα ίδια, ή αν μαζί με τον Προτέστο, στις 27.11.2015, μετέβη και κάποιος κ. Αθανασίου (όπως αναγράφεται στην Έκθεση Γεγονότων που ετοίμασε ο Προτέστος και αποτελεί το Τεκμήριο 4 επί της αίτησης της Εναγόμενης ημερ. 14.6.2016 που βρίσκεται εντός του Δικαστηριακού φακέλου, στην οποία παραπέμπει ο συνήγορος της Ενάγουσας), δεν οδηγεί σε συμπέρασμα επιλεκτικής μνήμης εκ μέρους της, εφόσον, ακόμη και αν το εν λόγω πρόσωπο μετέβη στο επίδικο κατάστημα με τον Προτέστο, δεν σημαίνει ότι τούτος ήταν παρών κατά το χρόνο καταγραφής του Τεκμηρίου 32. Τουναντίον, η μάρτυρας αυτή ήταν ειλικρινής, αναφέροντας στο Δικαστήριο τα όσα η ίδια πραγματικά θυμόταν. Επίσης, το αν ο Προτέστος στην εν λόγω Έκθεση Γεγονότων που ετοίμασε, ανέφερε ότι είναι Διευθυντής Διασφάλισης Ποιότητας και Συστημάτων και όχι υπεύθυνος ασφάλειας και υγείας, ως ανέφερε η ΜΥ 2, και πάλι δεν οδηγεί σε εύρημα αναξιοπιστίας της εν λόγω μάρτυρος, εφόσον ο τίτλος του εν λόγω προσώπου δεν μεταβάλλει το ουσιώδες και δη ότι αυτός ήταν το πρόσωπο στο οποίο αυτή υπαγόρευσε τα όσα καταγράφονται στο Τεκμήριο 32. Εν πάση όμως περιπτώσει, η λογική και μόνο θέλει ότι όταν ένας μάρτυρας καταθέτει μετά από αρκετή παρέλευση χρόνου, είναι αδύνατο να θυμάται κάθε λεπτομέρεια. Ως αναφέρθηκε στην Σκορδέλλη και Άλλων v. Δημοκρατίας (2016) 2 ΑΑΔ 436, «…η ανθρώπινη μνήμη δεν λειτουργεί μηχανιστικά και σίγουρα ο ανθρώπινος νους δεν εργάζεται ως ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής ώστε να καταγράφει εξομοιωτικά και να αναπαράγει με τον ίδιο τρόπο λεπτομέρειες περιγράφοντας μια σκηνή ή ένα επεισόδιο. Στο κάθε άτομο, ενδεχομένως να εντυπώνονται διαφορετικές λεπτομέρειες με βάση τα προκρίματα και τα ενδιαφέροντα του. […]». Εδώ, προφανώς, εκείνο που εντυπώθηκε στην εν λόγω μάρτυρα, και ήταν και λογικό να της εντυπωθεί, είναι τα όσα έγιναν κατά τον επίδικο χρόνο και όχι ο τύπος του κεραμικού ή αν ο κ. Αθανασίου μετέβη στο κατάστημα με τον Προτέστο όταν αυτή έδωσε την κατάθεση της.

 

Πέραν των πιο πάνω, είναι η θέση του συνηγόρου της Ενάγουσας ότι η μάρτυρας αυτή θα πρέπει να κριθεί αναξιόπιστη, καθότι ενώπιον του Δικαστηρίου ανέφερε ότι όταν διάβασε και υπόγραψε το Τεκμήριο 32 δεν είχε ενώπιον της το Τεκμήριο 31, ενώ, στη βάση της μεταγενέστερης δήλωσης του συνηγόρου της Εναγόμενης, το περιεχόμενο των Τεκμηρίων 31 και 32 περιλαμβάνετο σε ένα φύλλο χαρτί Α4 (Τεκμήριο 34), το οποίο αποστάληκε στο συνήγορο της Ενάγουσας, μετά το στάδιο της αποκάλυψης εγγράφων, στο πλαίσιο της παρούσας αγωγής. Σημειώνω, εν προκειμένω, σημαντικά το εξής. Το γεγονός ότι το Τεκμήριο 32 περιλαμβάνετο στο ίδιο φύλλο χαρτιού Α4 με το Τεκμήριο 31, θα είχε τη σημασία του αν τα όσα καταγράφονταν στο Τεκμήρια 31 και 32 ήταν πανομοιότυπα και/ή τα ίδια. Εντούτοις, εν προκειμένω, η θέση της ΜΥ 1 (στο Τεκμήριο 31) ήταν ότι αυτή δεν είχε καμία γνώση της αιτίας πτώσης της Ενάγουσας, με την τελευταία να γίνεται αντιληπτή στην ίδια (την ΜΥ 1) όταν πλέον υποβαστάζετο από κάποια κυρία και την βοηθούσε να κάτσει στο πάτωμα, ενώ η ΜΥ 1 δεν είχε εξέλθει του επίδικου καταστήματος σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο. Η δε ΜΥ 2 ήταν το μόνο πρόσωπο που εξήλθε του επίδικου καταστήματος, μετά την πτώση της Ενάγουσας και τα όσα αναφέρει στο Τεκμήριο 32, αποτελούν γεγονότα μεταγενέστερα αυτών των οποίων η ΜΥ 1 καταγράφει στο Τεκμήριο 31. Εν πάση όμως περιπτώσει, ακόμη κι αν το περιεχόμενο των δύο εν λόγω τεκμηρίων περιλαμβάνεται σε ένα φύλλο χαρτί Α4 (Τεκμήριο 34), υπενθυμίζω ότι η θέση της μάρτυρος αυτής ήταν ότι δεν θυμόταν να πει αν το Τεκμήριο 32 ήταν σε ένα φύλλο χαρτί Α4, αλλά και ότι όταν υπέγραφε τούτο (το Τεκμήριο 32), δεν είχε ενώπιον της το Τεκμήριο 31. Επίσης, και πιο σημαντικά, η θέση της μάρτυρος αυτής, η οποία έμεινε ακλόνητη καθ’ όλη τη διάρκεια της μαρτυρίας της, ήταν ότι δεν της δόθηκε ποτέ, από τον Προτέστο, κάτι έτοιμο για να υπογράψει, αλλά υπαγόρευσε η ίδια σε αυτόν τα γεγονότα όπως έγιναν κατά τον επίδικο χρόνο και τα βίωσε, τα οποία ακολούθως αυτή διάβασε και υπέγραψε.

 

Στη βάση όλων των ανωτέρω, την μαρτυρία της ΜΥ 2 την αποδέχομαι στην ολότητα της και, στη βάση αυτής προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

MY 3

 

Ο μάρτυρας αυτός μου έκανε εξαιρετική εντύπωση. Ήταν σαφής και ιδιαίτερα επεξηγηματικός στις απαντήσεις που έδωσε σε σχέση με το ζήτημα για το οποίο κλήθηκε να καταθέσει ενώπιον του Δικαστηρίου. Η μαρτυρία του δεν παρουσιάζει οποιεσδήποτε ουσιώδεις αντιφάσεις ή εγγενείς αδυναμίες που θα μπορούσαν να κλονίσουν την αξιοπιστία του. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ενώπιον του Δικαστηρίου προσήλθε για να μεταφέρει την πραγματική εικόνα αναφορικά με την αντιολισθητικότητα του κεραμικού που ήταν τοποθετημένο στον επίδικο χώρο του ατυχήματος και γενικότερα των κεραμικών κατηγορίας R9. Οι δε θέσεις που προώθησε ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν σαφείς και εμπεριστατωμένες, ενώ η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται από αμεσότητα και ευκρίνεια. Έδωσε πειστικές εξηγήσεις και με εμπεριστατωμένο τρόπο εξήγησε γιατί κατέληξε στα ευρήματα του, στη βάση της πολυετούς εμπειρίας του στον τομέα πώλησης ειδών υγιεινής και κεραμικών. Η δε μαρτυρία του δεν παρουσιάζει αντιφάσεις, αδυναμίες ή αμφιταλαντεύσεις. Ήταν πλήρως κατατοπιστικός και με τη μαρτυρία του εφοδίασε το Δικαστήριο με εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία, εχέγγυα και εμπειρικά κριτήρια που επιτρέπουν την ανεξάρτητη κατάληξη του επί των επίδικων ζητημάτων.

 

Ειδικότερα, ο μάρτυρας αυτός εξήγησε στη βάση ποιων κριτηρίων γίνεται η επιλογή της κάθε κατηγορίας κεραμικού, ενώ ανέδειξε και το εξόφθαλμο, και δη ότι ένα κεραμικό δεν μπορεί να είναι αντιολισθητικό για τον πολύ κόσμο και να μην είναι για τον ένα και το αντίστροφο.

 

Επίσης, με ιδιαίτερη σαφήνεια, εξήγησε τα κριτήρια επιλογής ενός κεραμικού σε ένα κατάστημα ως το επίδικο, όπου δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κεραμικό πέραν της κατηγορίας αντιολισθητικότητας R9 ως ανέφερε, αφού τούτο θα είχε πιο άγρια επιφάνεια και δεν θα καθαρίζετο εύκολα, με αυτούς να αποτελούν παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη για την επιλογή του κατάλληλου κεραμικού για ένα χώρο ως το επίδικο κατάστημα.

 

Στη βάση όλων των ανωτέρω, τη μαρτυρία του ΜΥ 3 την αποδέχομαι στο σύνολο της και, στη βάση αυτής, προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα.

 

Τελικά Ευρήματα

 

Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης της ενώπιον μου μαρτυρίας, μπορώ να καταλήξω με ασφάλεια και στα, επιπρόσθετα, των αρχικών, εξής ευρήματα:

 

1.     Κατά τον επίδικο χρόνο, για λόγους που έμειναν άγνωστοι στο Δικαστήριο, η Ενάγουσα έπεσε στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο του επίδικου καταστήματος και κτύπησε, με αποτέλεσμα να υποστεί κάταγμα αριστερού ισχίου. Η ίδια, ελάχιστα μετά τη πτώση της, ανέφερε στην ΜΥ 2 ότι ο λόγος που έπεσε ήταν ότι σκόνταψε στο σκαλί, έχασε τα πόδια της και έπεσε.

2.     Η μετεγχειρητική πορεία της Ενάγουσας (από την ολική αντικατάσταση του αριστερού ισχίου) εξελίχθηκε με την χρήση βοηθημάτων για τη βάδιση της, τη λήψη παυσίπονης φαρμακευτικής αγωγής και τη διενέργεια 24 φυσιοθεραπειών, με σκοπό την αποκατάσταση της, στο μέτρο του δυνατού. Κανένας όμως ασθενής που υποβάλλεται σε ολική αντικατάσταση ισχίου δεν θα επανέλθει/ αποκατασταθεί στο 100% όπως ήταν πριν από την εν λόγω επέμβαση.

3.     Η Ενάγουσα απουσίαζε από την εργασία της από τις 9.10.2015 μέχρι τις 31.12.2015.

4.     Οι εν λόγω 24 φυσιοθεραπείες ολοκληρώθηκαν στις 25.1.2016 (βάσει του Τεκμηρίου 18), με την Ενάγουσα πλέον να είναι λειτουργική, εντούτοις να παρουσιάζει κάποιες ενοχλήσεις, οι οποίες ήταν φυσιολογικό να παρουσιάζονται σε ασθενή που υποβλήθηκε σε επέμβαση ολικής αντικατάστασης ισχίου. Το δε κόστος των εν λόγω 24 φυσιοθεραπειών ήταν €1.200 (Τεκμήρια 17 και 18).

5.     Η Ενάγουσα, πριν το επίδικο ατύχημα, δεν παρουσίαζε οποιοδήποτε πρόβλημα στο αριστερό της γόνατο, παρά το ότι προϋπήρχαν του εν λόγω ατυχήματος, ασυμπτωματικά, εκφυλιστικές αλλαγές στο χόνδρο της επιγονατιδομηριαίας αριστερής άρθρωσης, ως διαφάνηκε στην μαγνητική τομογραφία στην οποία υπεβλήθη στις 14.12.2015. Κατά την εν λόγω ημερομηνία (14.12.2015), η Ενάγουσα παρουσίαζε άλγος στο αριστερό γόνατο, το οποίο είναι πιθανόν να παρουσιάστηκε λόγω του επίδικου τραυματισμού της. Έκτοτε, όμως, η Ενάγουσα δεν παρουσίασε οποιοδήποτε πρόβλημα στο αριστερό της γόνατο, ούτε και παραπονέθηκε για πόνο στο εν λόγω σημείο.

6.     Στην Ενάγουσα, δεν απαγορεύεται να προβαίνει σε οποιεσδήποτε κινήσεις, εφόσον τούτη δεν παρουσιάζει οποιοδήποτε έλλειμμα κίνησης ή περιορισμό στην κίνηση.

7.     Κατά την αλλαγή του καιρού, και δη κατά το φθινόπωρο και την άνοιξη, η Ενάγουσα παρουσιάζει άλγος στην περιοχή του αριστερού ισχίου και δυσκολία στη βάδιση. Προς αντιμετώπιση των εν λόγω συμπτωμάτων, στην Ενάγουσα συνίσταται η λήψη αντιφλεγμονώδους και παυσίπονης αγωγής, ως επίσης και η διενέργεια φυσιοθεραπειών, αλλά και ξεκούραση για περίοδο μίας εβδομάδας με 10 μέρες περίπου. Εντούτοις, τα συμπτώματα και το άλγος που παρουσιάζονται κατά την αλλαγή του καιρού, φθίνουν με την πάροδο του χρόνο και συνήθως εξαλείφονται. Η Ενάγουσα, στη βάση του Τεκμηρίου 8, κατά το Νοέμβριο του 2018, εξακολουθούσε κατά την αλλαγή του καιρού να παρουσιάζει τα πιο πάνω συμπτώματα, ενώ κατά τον Οκτώβριο του 2021 εξακολουθούσε να υποφέρει από περιοδικές ενοχλήσεις στο αριστερό ισχίο λόγω αλλαγής των καιρικών συνθηκών.

8.     Η Ενάγουσα, κατά την εξέτασή της από τον ΜΕ 6, στις 10.9.2022, παρουσίασε υμενίτιδα τροχαντήρα στο αριστερό της ισχίο, φλεγμονή η οποία είναι πιο πιθανόν να παρουσιαστεί σε άτομα που προέβησαν σε ολική αντικατάσταση ισχίου, παρά σε άτομα που δεν προέβησαν σε τέτοιου είδους επέμβαση. Για το εν λόγω ζήτημα, η Ενάγουσα ακολούθησε 9 φυσιοθεραπείες στον ΜΕ 7, το κόστος των οποίων ανήλθε στο ποσό των €270 (βλ. Τεκμήρια 12 και 13). Περαιτέρω, κατά την εξέταση της από τον ΜΕ 6, στις 10.1.2023, ο τελευταίος διαπίστωσε ότι, αυτή εξακολουθούσε να παρουσιάζει ευαισθησία στην περιοχή του μείζονος τροχαντήρα του αριστερού ισχίου.

9.     Η Ενάγουσα είναι πιθανόν, στο μέλλον, να χρειαστεί να υποβληθεί σε επέμβαση αναθεώρησης της ολικής αντικατάστασης ισχίου, το κόστος της οποίας, εκτός ΓΕΣΥ, ανέρχεται περί τις €12.000 - €15.000, ενώ η εν λόγω επέμβαση είναι πιο χρονοβόρα και περίπλοκη. Η ανάγκη κατάληξης μου σε εύρημα ως προς το κόστος μίας τέτοιας μελλοντικής επέμβασης, προκύπτει στην βάση της εκδήλωσης ξεκάθαρης πρόθεσης της Ενάγουσας, τούτη (την εγχείρηση) να την διενεργήσει στον ΜΕ 6, στον οποίο έχει απόλυτη εμπιστοσύνη (για χρόνια θεράπων γιατρός της), ο οποίος δεν εντάχθηκε στο ΓΕΣΥ.

10.   Τα αντιολισθητικά κεραμικά κατατάσσονται σε κατηγορίες, οι οποίες ξεκινούν από την  κατηγορία R9 και αυξάνονται μέχρι την κατηγορία R13. Επομένως, ένα κεραμικό κατηγορίας R9 είναι αντιολισθητικό στην χαμηλότερη κατηγορία αντιολισθητικότητας.

11.   Το κεραμικό στο εξωτερικό πλακόστρωτο που επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα είναι αντιολισθητικό κατηγορίας R9. Το εν λόγω κεραμικό, διατηρεί την αντιολισθητικότητα του σε πάτωμα που έχει μέγιστη κλίση 6-9 μοίρες. Αν τοποθετηθεί σε πάτωμα που έχει κλίση πέραν των 9 μοιρών, η αντιολισθητικότητα του μειώνεται. Το εξωτερικό πλακόστρωτο στο επίδικο κατάστημα δεν είχε κλίση πέραν της μίας (1) μοίρας.

12.   Το γεγονός ότι τούτο το κεραμικό (R9) τοποθετήθηκε σε κοινόχρηστο εξωτερικό χώρο και/ή χώρο μεγάλης επισκεψιμότητας, δεν επηρεάζει τις αντιολισθητικές του ιδιότητες.

13.   Στον επίδικο πλακόστρωτο χώρο, δεν υπήρχε οποιαδήποτε ακαθαρσία ή ποσότητα νερού ή οτιδήποτε άλλο επ’ αυτού, που καθιστούσε το κεραμικό ολισθηρό.

14.   Η Εναγόμενη, στο επίδικο κατάστημα, τηρούσε πρόγραμμα καθαριότητας. Η δε καθαριότητα του επίδικου καταστήματος, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, ήταν ευθύνη των υπαλλήλων του, κατά την παράδοση και αλλαγή της βάρδιας, αλλά και εκ περιτροπής ανά τακτά διαστήματα εντός της ημέρας. Η υπεύθυνη του καταστήματος (ΜΥ 2) είχε την ευθύνη να ελέγχει ότι το εν λόγω πρόγραμμα καθαριότητας τηρείτο, αλλά και ότι οι χώροι του καταστήματος ήταν καθαροί. Εξού και τους επέβλεπε, και αν υπήρχε ο,τιδήποτε στο πάτωμα, είτε εξωτερικά είτε εσωτερικά, έδινε οδηγίες να καθαριστεί.

15.   Στον εξωτερικό χώρο του επίδικου καταστήματος υπήρχε αριθμός προβολέων, οι οποίοι παρείχαν επαρκή φωτισμό και οι οποίοι, κατά τον επίδικο χρόνο, λειτουργούσαν.

16.   Η Εναγόμενη δεν ήταν το πρόσωπο που υπέβαλε οποιεσδήποτε αιτήσεις στους αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες για την έκδοση πιστοποιητικού πυρασφάλειας, τελικής έγκρισης και αλλαγής άδειας χρήσης του επίδικου καταστήματος.

 

Νομική Πτυχή

 

Εξ αρχής σημειώνω το εξής. Η παρούσα αγωγή βασίζεται τόσο στη βάση της αμέλειας όσο και στην, κατ’ ισχυρισμόν, παράβαση θέσμιου καθήκοντος από πλευράς της Εναγόμενης.  Εντούτοις, πέραν του ότι, ως ανέφερα ανωτέρω, η οποιαδήποτε παράβαση στη βάση του ότι το επίδικο κατάστημα δεν είχε πιστοποιητικό τελικής έγκρισης, αλλαγή άδειας χρήσης ή πιστοποιητικό πυροπροστασίας, δεν συσχετίστηκε, καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την αιτία πτώσης της Ενάγουσας, ελλείπει και η δέουσα δικογράφηση για να μπορεί να προωθείται η εν λόγω βάση αγωγής (παράβαση θέσμιου καθήκοντος). Και εξηγώ.

 

Στο σύγγραμμα Bullen  and  Leake  and  Jacob's  Precedents  of  Pleadings, 12η έκδοση, σελ. 516, υπό τον τίτλο «Actions  based on  Breach  of Statutory Duty», σελ. 517, υπό τον τίτλο «Pleading», αναφέρονται τα εξής:"If a plaintiff's cause of action, depends on a statute, he must plead all facts necessary to bring him within that statute (Seear v. Lawson (1880) 16 Ch. D.121; Read v. Brown (1889) 22 Q.B.D. 128); accordingly, in every claim based upon a breach of any provision of the Factories Act 1961, or of any regulation or order made thereunder, all facts necessary to bring the case within the particular provision relied on must be pleaded, and the breach must be alleged by reference to the particular provision in question which must be specifically referred to or identified".

 

Προκύπτει, επομένως, από το ανωτέρω απόσπασμα ότι όλοι οι ισχυρισμοί γεγονότων που κατατάσσουν την υπόθεση ενός διαδίκου εντός του πεδίου εφαρμογής μιας νομοθετικής διάταξης, καθώς και η συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη, θα πρέπει να δικογραφούνται ρητά. Κάτι τέτοιο, εν προκειμένω, δεν έχει γίνει, εφόσον με την Έκθεση Απαίτησης της, η Ενάγουσα δεν δικογραφεί τη συγκεκριμένη διάταξη του Νόμου, την οποία, κατ’ ισχυρισμόν της, παραβίασε η Εναγόμενη.

 

Προχωρώ, επομένως, να εξετάσω την παρούσα αγωγή, στη βάση της έτερης βάσης αγωγής και δη της κατ’ ισχυρισμόν αμέλειας της Εναγόμενης, ως κάτοχος της επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας (του επίδικου καταστήματος).

 

Σε σχέση με το βάρος απόδειξης σε υποθέσεις αμέλειας, διαφωτιστική είναι η απόφαση στην υπόθεση Σοφοκλέους ν. Καλογήρου (1997) 1 (Α) ΑΑΔ 369, όπου έχει κριθεί ότι το βάρος απόδειξης το φέρει ο Ενάγοντας. Περαιτέρω, ο Ενάγοντας έχει υποχρέωση να αποδείξει και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ αμέλειας και ζημίας. Σχετική είναι η απόφαση  Ράλλης Μακρίδης και Υιοί Λτδ ν. Λουκά (2003) 1 (Α) Α.Α.Δ 447.  

 

Επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση, ως αστική, το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους ώμους της Ενάγουσας, η οποία οφείλει να αποδείξει τους ισχυρισμούς της, στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Σχετική είναι η απόφαση Μαρσέλ ν. Λαϊκής (2001) 1 Α.Α.Δ. 1858, όπου, με αναφορά στις σχετικές αυθεντίες επί του θέματος, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα:

«Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αν απέτυχε να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο (standard of proof), ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης δεν θεωρείται ότι το απέσεισε, έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, Phipson on Evidence, 14^th Edition, para 4-38 και Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη (1997) 1(Β) Α.Α.Δ 614, όπου γίνεται και εκτενής ανασκόπηση της νομολογίας»^[16].

 

Όπως επίσης έχει νομολογηθεί, μόνο αξιόπιστη μαρτυρία μπορεί να βαρύνει την πλάστιγγα των πιθανοτήτων (Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη (1997) 1 Α.Α.Δ. 614). Συνεπώς, το Δικαστήριο θα κρίνει κατά πόσο η Ενάγουσα πέτυχε να αποσείσει το αποδεικτικό βάρος που την βαραίνει, μόνο στη βάση της μαρτυρίας που έχει δεχθεί ως αξιόπιστη.

 

Ως έχει προαναφερθεί, η βάση της αγωγής της Ενάγουσας είναι το αστικό αδίκημα της αμέλειας που διέπεται από το άρθρο 51^[17] του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Πιο συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη τους δικογραφημένους της ισχυρισμούς, αλλά και την εκδοχή που προωθήθηκε από πλευράς της, το ζήτημα της ευθύνης της Εναγόμενης, διέπεται από τις πρόνοιες του άρθρου 51(2)(β)^[18] του Κεφ. 148, οι οποίες ρυθμίζουν την ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας έναντι προσώπων που τελούν νόμιμα σε αυτήν, το οποίο κωδικοποιεί, όχι όμως εξαντλητικά, το Αγγλικό κοινοδίκαιο επί τη βάση του οποίου και ερμηνεύεται (βλ. Λ. Π. Φραγκεσκίδης & Σια Λτδ ν. Μάμα (1989) 1E Α.Α.Δ. 70 και Σχολική Εφορεία Στροβόλου ν. Στεργίδου κ.α., Πολ. Έφεση Αρ. 8/11, ημερ. 4.3.2016).

 

Η ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας, βάσει του προαναφερόμενου άρθρου 51(2)(β) του Κεφ. 148, εξετάστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο, στην υπόθεση Σχολική Εφορεία Στροβόλου ν Μαρίνας Στεργίδου κ. α., Πολιτική Έφεση Αρ. 8/2011, ημερ. 4.3.2016, στην οποία αναλύθηκαν οι αρχές που αφορούν αυτή την πτυχή του αστικού αδικήματος της αμέλειας. Παραθέτω αυτούσιο, το μέρος της απόφασης του Εφετείου, όπου γίνεται η ανάλυση των σχετικών αρχών:

 

«Η ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας διέπεται από τις πρόνοιες του άρθρου 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, οι διατάξεις του οποίου ερμηνεύονται, με βάση το αγγλικό δίκαιο. Κάτοχος δε, είναι εκείνος που έχει τον έλεγχο και την άμεση επίβλεψη της ιδιοκτησίας, με εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την είσοδο σ΄αυτήν. Η ευθύνη βασίζεται στην κατοχή και τον έλεγχο (Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σια ν. Μάμα (1989) 1 ΑΑΔ 70).

[...]

Όπως εξηγήθηκε στην προαναφερθείσα υπόθεση Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σία Λτδ, ο κάτοχος έχει δύο καθήκοντα: για τη στατική κατάσταση των πραγμάτων (κατάσταση, συντήρηση και επιδιόρθωση του ακινήτου) και για τη λειτουργία της δραστηριότητας ή επιχείρησής του.

Η διαφοροποίηση αυτή έχει σημασία για τη ρύθμιση του κοινοδικαίου η οποία κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 51(2)(β), με βάση την οποία, η ευθύνη του κατόχου διαφοροποιείται αναλόγως του κατά πόσο το πρόσωπο που βρίσκεται στο υποστατικό είναι «προσκεκλημένος» («invitee») ή «απλός δικαιούχος» («bare licensee»).  

«Προσκεκλημένος» είναι το πρόσωπο που βρίσκεται στην ιδιοκτησία με πρόσκληση του κατόχου, ρητή ή εξυπακουόμενη, για τους σκοπούς της επιχείρησης ή της δραστηριότητας του κατόχου, υπό την έννοια ότι ο κάτοχος έχει κάποιο χρηματικό ή υλικό συμφέρον, όπως συμφέρον έχει και ο προσκεκλημένος.  Με άλλα λόγια, ο προσκεκλημένος είναι το πρόσωπο που εισέρχεται στην ιδιοκτησία με τη συγκατάθεση του κατόχου για σκοπούς κάποιας εργασίας αναφορικά με την οποία ο κάτοχος και ο προσκεκλημένος έχουν κοινό συμφέρον (βλ. Λέσχη Ιπποδρομιών Λευκωσίας ν. Νικήτα (2000) 1 ΑΑΔ 1712).

«Απλός δικαιούχος» είναι το πρόσωπο που εισέρχεται στην ιδιοκτησία νόμιμα, όχι όμως σε σχέση με εργασία στην οποία έχει συμφέρον ο κάτοχος, ούτε κατά τη νόμιμη εκτέλεση δημοσίου καθήκοντος, όπως ρητώς εξηγείται στο άρθρο 51(2)(β).

Σε ότι αφορά τις «δραστηριότητες» στα υποστατικά του κατόχου, το καθήκον έναντι «προσκεκλημένου» και «απλού δικαιούχου» είναι ταυτόσημο και έγκειται σε υποχρέωση λήψης λογικών μέτρων ώστε το υποστατικό να είναι ασφαλές από κινδύνους την ύπαρξη των οποίων ο κάτοχος γνωρίζει ή θα όφειλε, ως λογικός άνθρωπος, να γνωρίζει.

Σε ότι όμως αφορά την στατική κατάσταση του ακινήτου, το καθήκον επιμέλειας του κατόχου έναντι «απλού δικαιούχου» περιορίζεται σε προειδοποίηση για κρυμμένο ή λανθάνοντα κίνδυνο τον οποίο γνωρίζει ή πρέπει να θεωρηθεί ότι γνωρίζει (βλ. Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σία Λτδ, ανωτέρω, Κυριακίδης ν. Tenekedzian (1994) 1 ΑΑΔ 504).»

 

Προκύπτει από τα ανωτέρω ότι, υφίσταται διαφοροποίηση, στο καθήκον επιμέλειας του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας, μεταξύ απλού δικαιούχου και προσκεκλημένου. Η διαφοροποίηση έγκειται στο καθήκον επιμέλειας ως προς τη στατική κατάσταση του ακινήτου. Αντίθετα, όταν η ζημιά προκαλείται στα πλαίσια της λειτουργίας της δραστηριότητας ή της επιχείρησης σε υποστατικά - ακίνητη ιδιοκτησία - τότε ο κάτοχος υπέχει έναντι του επισκέπτη, είτε είναι προσκεκλημένος, είτε αδειούχος, καθήκον όπως λάβει εύλογη φροντίδα - λογικά μέτρα, ώστε το υποστατικό του να είναι ευλόγως ασφαλές και να μεριμνά για την αποτροπή ή την πρόληψη πρόκλησης ζημιάς από ασυνήθιστο κίνδυνο, την ύπαρξη του οποίου γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει, ως ένας λογικός άνθρωπος. Το κατά πόσο ο κίνδυνος είναι ασυνήθιστος, κρίνεται αντικειμενικά, με βάση τα γεγονότα της κάθε υπόθεσης (βλ. Λέσχη Ιπποδρομιών Λευκωσίας ν. Νικήτα (2000) 1 ΑΑΔ 1712 και Slater Cross Ltd [1956] 2 All ER 625).

 

Ως αναφέρεται στην  Φραγκεσκίδης (ανωτέρω), ο κάτοχος έχει καθήκον προς τον προσκεκλημένο να λάβει φροντίδα όπως το υποστατικό του είναι εύλογα ασφαλές, δεν είναι όμως ασφαλιστής. Το καθήκον δεν είναι να εμποδίσει ασυνήθιστο κίνδυνο, αλλά να εμποδίσει ζημιά από ασυνήθιστο κίνδυνο, τον οποίο γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει. Με άλλα λόγια, ο κάτοχος υπέχει καθήκον για τη λήψη λογικών μέτρων, προς αποτροπή γνωστών ή ευλόγως προβλεπτών κινδύνων (βλ. Μιχαήλ ν. Ττουνιά κ.α. (2005) 1Α Α.Α.Δ 19). Το ότι η πιθανότητα εκδηλώσεως του κινδύνου είναι μικρή, δεν απαλλάσσει τον κάτοχο από τη λήψη προστατευτικών μέτρων, εφόσον ο κίνδυνος είναι προβλεπτός (βλ. Σχολική Εφορεία Στροβόλου (ανωτέρω)). Το τι αποτελεί λογικό μέτρο εξαρτάται από όλα τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης, όπως την φύση της πρόσκλησης, την φύση του κινδύνου, την γνώση του προσκεκλημένου. Όσον αφορά την πρακτικότητα των μέτρων, που πρέπει να λαμβάνονται για την εξάλειψη ή ελάττωση του κινδύνου, αυτή εξαρτάται επίσης από τα περιστατικά της κάθε περίπτωσης. Ως λέχθηκε στην Πολυμέταλ Λτδ, Μεταλλικές Κατασκευές κ.α. ν. Κωνσταντίνου (1998) 1Α Α.Α.Δ 393, το καθήκον μέριμνας για την ασφάλεια του επισκέπτη περιλαμβάνει όλα εκείνα τα μέτρα που θα τον προστάτευαν από προβλεπτούς κινδύνους, η λήψη των οποίων ήταν ευχερής.

 

Στην απόφαση Φραγκεσκίδης (ανωτέρω) υιοθετήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση G.I.P. Constructions v. Neophytou and another (1983) 1 Α.Α.Δ. 669, ότι «τα όρια του καθήκοντος προς τον γείτονα προσδιορίζει η ανθρωπιστική συμπεριφορά η οποία αναμένεται από τον κάθε πολίτη στον προγραμματισμό και την εκτέλεση των δραστηριοτήτων του». Η διατήρηση λοιπόν ενός ευλόγως προβλεπτού κινδύνου, ο οποίος μπορούσε ευχερώς να εξαλειφθεί, θεμελιώνει ευθύνη του κατόχου από αμέλεια, προκύπτουσα από αθέτηση των υποχρεώσεων του βάσει του άρθρου 51(2)(β) του Κεφ. 148, αλλά και από αθέτηση του γενικότερου συμφέροντος για την επίδειξη της δέουσας επιμέλειας για την προστασία του γείτονα, δηλαδή του προσώπου που, κατά λογική πρόβλεψη, είναι ενδεχόμενο να επηρεαστεί (βλ. Σχολική Εφορεία Στροβόλου (ανωτέρω)). Τέλος στην Indermaur v. Dames [1866] L.R. 1 C.P. 274, λέχθηκε ότι όπου υπάρχει μαρτυρία για αμέλεια, πρέπει να κριθεί κατά πόσο λήφθηκε εύλογη φροντίδα είτε με προειδοποίηση, φωτισμό, προφύλαξη ή άλλως πως και κατά πόσο υπήρξε συντρέχουσα αμέλεια από την πλευρά του θύματος.

 

Αναφορικά τώρα με την αναγκαία σύνδεση της αιτιώδους συνάφειας με το ζημιογόνο αποτέλεσμα, στην υπόθεση Ζωή Κωνσταντίνου v. The Cyprus Phassouri Plantations Co. Ltd (1992) 1 ΑΑΔ 720, αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά:

 

“Είναι νομολογημένο πως, η αιτιώδης συνάφεια πρέπει να συνδέεται με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Για να αποδειχθεί ευθύνη για αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδεικνύεται αμέλεια ή παράβαση νομικού καθήκοντος, καθώς επίσης και ότι η παράβαση αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος της απόδειξης και των δυο αυτών στοιχείων βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Κάποια νομολογία δημιούργησε κάποια διαφοροποίηση στον κανόνα αυτό, που όμως δεν χρειάζεται να αναλύσουμε, γιατί το όλο θέμα το ξεκαθάρισε από πιθανές παρερμηνείες η υπόθεση Wilsher v. Essex Area Health Authority [1988] 1 All E.R. 871, την οποία υιοθετούμε και στην οποία αποφασίστηκαν τα ακόλουθα:

"Where a plaintiff's injury was attributable to a number of possible causes, one of which was the defendant's negligence, the combination of the defendant's breach of duty and the plaintiff's injury did not give rise to a presumption that the defendant had caused the injury. Instead, the burden remained on the plaintiff to prove the causative link between the defendant's negligence and his injury, although that link could legitimately be inferred from the evidence."

Επίσης, στην υπόθεση Golfar v. Coggjns & Griffith (Liverpool) Ltd [1943] 76 Ll. L. Rep. 1, 4 A.C. 197, 203, που αναφέρθηκε στην υπόθεση Stavrou (ανωτέρω), στη σελ. 672, αναφέρονται τα εξής ως προς το τι πρέπει ο ενάγων να αποδείξει σχετικά με το ελαττωματικό σύστημα εργασίας για το οποίο παραπονείται.

"... the plaintiff must allege and prove specifically what is the defect in the system of which he complains. In other words, it is not sufficient that the system adopted was in fact unsafe, he must show something which could reasonably have been done or omitted which would have made the system reasonably safe and that this failure was the cause of his accident."^[19]

Η εφεσείουσα δεν απέδειξε, όπως είπαμε, ότι το σύστημα εργασίας ήταν ελαττωματικό, ούτε την αιτία της πτώσης^[20]. Ο δικηγόρος της εφεσείουσας, αναπτύσσοντας την επιχειρηματολογία του, εισηγήθηκε πως η αιτία της πτώσης οφειλόταν στο γεγονός ότι η σκάλα "έγειρε" επειδή βούλιαξε στο έδαφος που ήταν βρεγμένο και λασπωμένο από τη βροχή. Η εισήγηση αυτή μας προβλημάτισε. Όμως, από την όλη μαρτυρία, δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Τουναντίον, το μόνο παράπονο που διατυπώθηκε ήταν ότι το βούλιαγμα δημιουργούσε πρόβλημα, γιατί η σκάλα γινόταν πιο βαριά και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειαζόταν και η βοήθεια άλλης εργάτριας για τη μετακίνησή της. Δεν υπήρξε καμιά μαρτυρία ότι η σκάλα "έγειρε" επειδή βούλιαξε στο έδαφος ή επειδή γλίστρησε στη λάσπη».

 

Συντρέχουσα αμέλεια

 

Στην περίπτωση που αποδειχθεί αμέλεια, το Δικαστήριο προχωρά να εξετάσει αν υπάρχει συντρέχουσα αμέλεια. Η ευθύνη που αναζητείται ώστε να αποδοθεί συντρέχουσα αμέλεια, είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αποτυχία λήψης μέτρων αυτοπροστασίας εκεί όπου τούτα, υπό τις περιστάσεις που προκαλείται η ζημιά στον διάδικο, αποτελούν εύλογα και δυνατά μέτρα που ήταν αναμενόμενο να ληφθούν από το μέσο συνετό άνθρωπο που θα βρισκόταν στη θέση του. Το δε βάρος απόδειξης συντρέχουσας αμέλειας, το φέρει ο διάδικος που την επικαλείται (βλ. Γεωργική Εταιρεία Πλατώνια Λτδ v. Mohammad Al Sharif (2012) 1 ΑΑΔ 28, Andreas Vrondis & Sons (Constructions) Ltd v. Σοφοκλή Παπαλεοντίου, Πολιτική Έφεση αρ. 189/11, ημερ. 15.5.2017, ECLI:CY:AD:2017:A177 και Ελένη Κατσουνάρη, ν Κυπριακή Δημοκρατία, Πολιτική Έφεση αρ. 57/2012, απόφαση ημερ. 27.2.2018), ECLI:CY:AD:2018:A93.     

 

 

Υπαγωγή των γεγονότων της παρούσας στο ανωτέρω νομικό πλαίσιο

 

Με δεδομένη την ανυπαρξία αποδεκτής μαρτυρίας, στη βάση της οποίας να μπορώ να σχηματίσω κρίση επί των συνθηκών που επήλθε η πτώση της Ενάγουσας, η παρούσα αγωγή, είναι έκθετη σε απόρριψη. Ούτε η αρχή του res ipsa loquitur τυγχάνει εφαρμογής στην παρούσα περίπτωση, αφ’ ης στιγμής η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι γνωρίζει την αιτία πτώσης της (βλ. Ιωαννίδης v. Καλλία ως Παραλήπτη και Διαχειριστή της Intercosmetics Ltd (2011) 1Β ΑΑΔ 1522). Δεν λησμονώ ότι το βάρος απόδειξης, εν προκειμένω, είναι στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων. Εντούτοις, η μαρτυρία της Ενάγουσας αποτελεί, για τους λόγους που εξηγήθηκαν ανωτέρω και δεν θα επαναλάβω, ακροσφαλές υπόβαθρο για την εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος ως προς την πραγματική αιτία πτώσης της. Αποτέλεσμα τούτου, είναι ότι η Ενάγουσα δεν κατάφερε να αποσείσει το βάρος απόδειξης που είχε στους ώμους της ότι η εκδοχή της ως προς τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος είναι πιο πιθανή παρά όχι.

 

Η απόδειξη από πλευράς της Ενάγουσας της αιτίας πτώσης της, ήταν απαραίτητη για σκοπούς σύνδεσης της με την όποια ενέργεια ή παράλειψη της Εναγόμενης. Εν ολίγοις, η Ενάγουσα απέτυχε να υποδείξει τι ήταν εκείνο που έπρεπε η Εναγόμενη να πράξει ή που παρέλειψε να πράξει, συνεπεία του οποίου προκλήθηκε ο επίδικος τραυματισμός της (βλ. Golfar v. Coggins & Griffith (Liverpool) Ltd [1943] 76 Ll. L. Rep. 1, 4 AC, 197, στην οποία έγινε παραπομπή με επιδοκιμασία στην υπόθεση Stavrou v. Orfanides & Murat and others (1982) 1 CLR 663).

 

Δεν υπάρχει, επίσης, ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία που να αποδεικνύει την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της ζημιάς (του τραυματισμού) της Ενάγουσας και της αιτίας πρόκλησης του ατυχήματος και δη ότι η ζημιά της προκλήθηκε από την παράλειψη της Εναγόμενης να λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα για να διατηρεί τον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο του επίδικου καταστήματος ασφαλή για χρήση.

 

Εν πάση περιπτώσει, σημειώνω ότι, στη βάση της ενώπιον μου αποδεκτής μαρτυρίας, το κεραμικό στον επίδικο χώρο του ατυχήματος ήταν αντιολισθητικό κατηγορίας R9, το οποίο διατηρεί την αντιολισθητικότητα του, ακόμη και όταν είναι βρεγμένο, όταν είναι τοποθετημένο σε δάπεδο που έχει κλίση μέχρι 6-9 μοίρες. Εν προκειμένω, η κλίση του επίδικου δαπέδου/ πλακόστρωτου δεν ήταν πέραν της μίας μοίρας. Επίσης, στη βάση των τελικών μου ευρημάτων ανωτέρω, δεν υπήρχε το ο,τιδήποτε στο επίδικο δάπεδο, κατά τον εν λόγω χρόνο, που το καθιστούσε ολισθηρό, ενώ ο φωτισμός στον εξωτερικό πλακόστρωτο χώρο του επίδικου καταστήματος, ήταν επαρκής.

 

Γενικές Αποζημιώσεις

 

Παρά την ως άνω κατάληξη και με σκοπό επίλυσης όλων των θεμάτων, θα πρέπει να σημειώσω πως όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις, οι αρχές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται εκτενής αναφορά τους. Αρκεί να λεχθεί ότι ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη για την απώλεια και ζημιά, χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi (1982) 1 CLR 789). H νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας, και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρή ν. Γεωργίου (1995) 1 ΑΑΔ 66, Θεμιστοκλέους ν. Παρασκευά (1992) 1 Α.Α.Δ. 498, Παναγή κ.ά. ν. Κακόψιτου κ.ά. (2001) 1 Α.Α.Δ. 839). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο, υπό την έννοια της αρχής του stare decisis, αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Είναι δεκτό, επίσης, πως πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος (βλ. Ιακώβου ν. Ι. Παπαδάκη κ.ά. (2000) 1 ΑΑΔ 2079, Τζιβανίδης ν. Μιχαηλίδη (2008) 1 Α.Α.Δ. 218 και Karkallis v. Galatariotis & Sons (1980) 1 C.L.R.265). Αποτελεί, επίσης, σταθερή αρχή πως οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση δεν έχει σκοπό την τιμωρία, αλλά την αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν αν δεν τραυματιζόταν (βλ. Μιχαήλ v. Συκοπετρίτης Λτδ (2000) 1 ΑΑΔ 1049 και Μαυροπετρή (ανωτέρω)).

 

Ο ευπαίδευτος συνήγορος για την Ενάγουσα εισηγήθηκε, ότι το ποσό των €90.000 είναι λογικό ως γενικές αποζημιώσεις για τον τραυματισμό της Ενάγουσας, πλέον του ποσού των €12.000 για την πιθανή μελλοντική επέμβαση αναθεώρησης της ολικής αντικατάστασης του ισχίου, ως επίσης και το ποσό των €2.772^[21] για τη φροντίδα και τις υπηρεσίες που παρείχαν στην Ενάγουσα οι συγγενείς και φίλοι της, του συνολικού ποσού των €1.470 για τις φυσιοθεραπείες στις οποίες υπεβλήθη η Ενάγουσα, αλλά και το ποσό των €1.000 για μελλοντικές φυσιοθεραπείες. Σε αντιδιαστολή, ο ευπαίδευτος συνήγορος των Εναγομένων εισηγήθηκε ότι, επί πλήρους ευθύνης, το ποσό των €40.000 είναι λογικό ως γενικές αποζημιώσεις.

 

Εξ αρχής σημειώνω ότι, τα ποσά που εισηγείται ο συνήγορος της Ενάγουσας εκφεύγουν της καθ’ ύλην αρμοδιότητας του παρόντος Δικαστηρίου, ως επίσης και της κλίμακας που η πλευρά της Ενάγουσας προσδιόρισε με το ειδικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα που καταχώρησε (Κλίμακα: €50.000 - €100.000).

 

Πέραν όμως της πιο πάνω σημείωσης μου, μελέτησα με προσοχή τα στοιχεία αριθμού υποθέσεων στις οποίες καθορίστηκαν ποσά γενικών αποζημιώσεων για παρόμοιους τραυματισμούς και τα σύγκρινα με αυτά της υπό κρίση περίπτωσης. Άντλησα καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων στις οποίες υπάρχει αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση, στην έκταση των τραυμάτων και στα επακόλουθα, προβαίνοντας, βέβαια, στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι η κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και ότι είναι σχεδόν αδύνατο να υπάρξουν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς γεγονότα και στοιχεία (βλ. Γενικός Εισαγγελέας v. Χ.Γ., Πολ. Έφεση αρ. 152/15, απόφαση ημερ. 23.5.2024).

 

Στην υπόθεση Χριστοφόρου v. Χαραλάμπους κ.α. (1993) 1 ΑΑΔ 560, ο ενάγοντας, ηλικίας 41 ετών, υπέστη σοβαρό κάταγμα της άρθρωσης του δεξιού ισχίου και ελαφρύ τραύμα στη δεξιά παρειά. Χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση για τοποθέτηση οστιακών ενώσεων, ενώ παρέμεινε στο νοσοκομείο για 6 εβδομάδες. Ως μόνιμα κατάλοιπα, υπέστη βράχυνση του δεξιού ποδιού κατά ενάμιση εκατοστό, χωλότητα, οστεοαρθρίτιδα, σοβαρό περιορισμό των κινήσεων του δεξιού ποδιού και περιοδικούς πόνους, ιδιαίτερα κατά την μεταβολή των καιρικών συνθηκών. Υπήρχε ανάγκη για υποβολή σε αρθροπλαστική εγχείρηση στο μέλλον. Το επιδικασθέν ποσό των ΛΚ 8.000 ως γενικές αποζημιώσεις κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε σε ΛΚ 12.000. Ιδιαίτερη, όμως, σημασία φαίνεται να αποδόθηκε κατ' έφεση στην επώδυνη μετατραυματική κατάσταση του θύματος και τη σημαντική αναπηρία που του προκάλεσε.

 

Στην υπόθεση Χαράλαμπος Χαραλάμπους v. Ξυδά (2007) 1 ΑΑΔ 792, ο εφεσείων, υπέστη θλαστικό τραύμα αριστερού αντίχειρα, κάταγμα βάσεως 5^ου μετακαρπίου αριστεράς χειρός, συντριπτικό κάταγμα κοτύλης αριστερού ισχίου, διάστρεμμα αριστερού γόνατος, αίμαρθρο τραύματος αριστερού αντίχειρος. Έγινε συρραφή του θλαστικού τραύματος του αντίχειρα και τοποθετήθηκε γύψινος νάρθηκας για την ακινητοποίηση του κατάγματος της φάσεως του 5ου μετακαρπίου της αριστεράς χειρός. Επίσης, έγινε δερματική έλξις αριστερού κάτω άκρου για τρεις εβδομάδες. Παρέμεινε στο νοσοκομείο για περίοδο 25 περίπου ημερών και εκτός εργασίας για περίοδο οκτώ μηνών. Υπήρξε εύρημα αρχόμενης οστεοαρθρίτιδας, ενώ υπήρχε δυσκολία στο βαθύ κάθισμα και κούραση στην ορθοστασία και στο παρατεταμένο περπάτημα και ο εφεσείων στο μέλλον θα χρειαζόταν αντικατάσταση της άρθρωσης του ισχίου. Το επιδικασθέν ποσό των ΛΚ 8.000 ως γενικές αποζημιώσεις κρίθηκε έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε σε ΛΚ 12.000.

 

Όπως γίνεται αντιληπτό οι υποθέσεις πιο πάνω αφορούν τραυματισμούς που ομοιάζουν, θα μπορούσε να λεχθεί, με την παρούσα περίπτωση, αλλά πρόκειται αναμφίβολα για σοβαρότερες περιπτώσεις σε σχέση με την παρούσα.  

 

Δεν μου διαφεύγει, βέβαια, σε καμία περίπτωση ότι, αφενός οι πιο πάνω αποφάσεις εξεδόθησαν τα έτη 1993 και 2007 αντίστοιχα (σε εφετειακό επίπεδο, με τις πρωτόδικες κρίσεις να ανάγονται, προφανώς, σε προγενέστερο χρόνο) και, αφετέρου, ότι τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται μια τάση για αύξηση των αποζημιώσεων σε σύγκριση με το ύψος των αποζημιώσεων που επιδικαζόταν στο παρελθόν (βλ. Μαρκίδου v. Παπαμάρκου, Πολ. Έφεση 288/18, απόφαση ημερ. 16.7.2024).  Όπως, επίσης, δεν μου διαφεύγει ότι στην προκειμένη περίπτωση η Ενάγουσα όταν επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα και τραυματίστηκε ήταν 55 χρονών ενώ σήμερα είναι 65.   

 

Οι παράγοντες, κατ’ εμένα, που υπέχουν σημασίας για τον υπολογισμό των αποζημιώσεων, είναι ο πόνος και η ταλαιπωρία την οποία υπέστη και συνεχίζει να υπόκειται η Ενάγουσα συνεπεία του επίδικου ατυχήματος, τα όποια τυχόν κατάλοιπα τα οποία έχουν μείνει ως αποτέλεσμα του συγκεκριμένου τραυματισμού, το κατά πόσο πρόκειται για μόνιμες βλάβες, ενώ, στα πλαίσια της ταλαιπωρίας, θα πρέπει να συνυπολογιστεί και η οποιαδήποτε επίδραση είχαν τα επίδικα τραύματα στην καθημερινότητα της Ενάγουσας και γενικότερα στις εργασίες τις οποίες έκανε.

 

Έχοντας υπόψη τα όσα καταγράφηκαν στα ευρήματα μου ανωτέρω, τα οποία δεν κρίνω σκόπιμο να επαναλάβω, κρίνω ότι το δίκαιο και εύλογο ποσό γενικών αποζημιώσεων που θα δικαιούτο η Ενάγουσα, στην περίπτωση που το Δικαστήριο κατέληγε ότι υπήρχε ευθύνη εκ μέρους της Εναγόμενης για τους τραυματισμούς της, είναι, υπό τις περιστάσεις, το ποσό των €35.000, συνυπολογίζοντας ότι η Ενάγουσα έχει υποστεί τα τραύματα που αναφέρθηκαν ανωτέρω, ότι για περίοδο 3,5 μηνών^[22] (το μέγιστο) ήταν αναγκασμένη να ακολουθεί φαρμακευτική παυσίπονη αγωγή και πρόγραμμα φυσιοθεραπειών, με σκοπό να μειώσει τον πόνο στην περιοχή του ισχίου, να αφήσει τα περιπατητικά βοηθήματα και να επανέλθει, στο μέτρο του δυνατού, στην κατάσταση που ήταν πριν την επέμβαση. Λαμβάνω, επίσης, υπόψη ότι, στις 14.12.2015, παρουσίασε πόνο στο αριστερό της γόνατο, ο οποίος παρουσιάστηκε ένεκα του επίδικου τραυματισμού της, παρά το ότι προϋπήρχαν εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην εν λόγω επιγονατίδα, ασυμπτωματικά, αλλά και ότι, τον Σεπτέμβρη του 2022, παρουσίασε, λόγω της επέμβασης της ολικής αντικατάστασης ισχίου, υμενίτιδα τροχαντήρα (φλεγμονή), ως επίσης και ότι εξακολουθεί να παρουσιάζει ευαισθησία στην περιοχή του μείζονος τροχαντήρα. Περαιτέρω, λαμβάνω υπόψη ότι, υπάρχει πιθανότητα ενόχλησης και άλγους στην περιοχή του αριστερού ισχίου κατά την μεταβολή των καιρικών συνθηκών, συνοδευόμενα από δυσκολία στη βάδιση, συμπτώματα τα οποία φθίνουν συν το χρόνο και συνήθως εξαλείφονται. Έχω επίσης υπόψη ότι, μετά τις 14.12.2015, η Ενάγουσα δεν παρουσίασε ξανά πόνο στο αριστερό της γόνατο, ενώ οι όποιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις παρουσιάστηκαν στην αριστερή επιγονατίδα, προϋπήρχαν του επίδικου συμβάντος. Επίσης, λαμβάνω υπόψη ότι, η Ενάγουσα δεν προέβη σε άλλες φυσιοθεραπείες, πλην αυτών που της διενήργησε ο ΜΕ 3 και ο ΜΕ 7. Πέραν των ανωτέρω, λαμβάνω υπόψη ότι η Ενάγουσα μετά το πέρας των 24 φυσιοθεραπειών, ήταν σε λειτουργική κατάσταση, ενώ η καθημερινότητα της, μετά από αυτές και την αποκατάσταση της, στο μέτρο του δυνατού, δεν επηρεάστηκε, εφόσον δεν παρουσιάζει οποιοδήποτε έλλειμμα ή περιορισμό κίνησης, ούτε της απαγορεύτηκαν οποιεσδήποτε δραστηριότητες ή κινήσεις.

 

Σημειώνω εδώ ότι, δεν λησμονώ ότι η Ενάγουσα παρουσιάζει ουλή 15 εκατοστών στο σημείο του αριστερού της ισχίου, λόγω της επέμβασης, πλην όμως, κατόπιν δήλωσης του συνηγόρου της ότι δεν αξιώνεται οποιαδήποτε αποζημίωση για τούτη, αυτή δεν θα ληφθεί υπόψη για σκοπούς γενικών αποζημιώσεων. Εν πάση περιπτώσει, τούτη δεν θα μπορούσε, επίσης να ληφθεί υπόψη, εφόσον δεν δικογραφείται, όπως δεν δικογραφείται και ο κατ’ ισχυρισμόν ψυχολογικός επηρεασμός της Ενάγουσας λόγω της ύπαρξης της εν λόγω ουλής, ως μόνιμα κατάλοιπα.

 

Σε ό,τι αφορά την πιθανότητα ανάγκης στο μέλλον η Ενάγουσα να υποβληθεί σε επέμβαση αναθεώρησης της ολικής αντικατάστασης του αριστερού ισχίου, η οποία δεν αποτελεί αποκρυσταλλωμένη ζημία, με αποτέλεσμα, ως τέτοια να μπορεί να συμπεριληφθεί στο ποσό των γενικών αποζημιώσεων (βλ. Ορθοδόξου v. Ιωάννου (2012) 1 ΑΑΔ 1561), κρίνω ότι στο ποσό των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να προστεθεί και το ποσό των €12.000 για την διενέργεια της εν λόγω τυχόν μελλοντικής επέμβασης.

 

Σε ό,τι αφορά το ποσό των €1.000 που αξιώνει η Ενάγουσα, μέσω της αγόρευσης του συνηγόρου της, για τη διενέργεια μελλοντικών φυσιοθεραπειών, χωρίς να παραγνωρίζω ότι στη βάση του Τεκμηρίου 8, στην Ενάγουσα, κατά την αλλαγή του καιρού, συστήνεται η διενέργεια φυσιοθεραπειών προς αντιμετώπιση του άλγους που παρουσιάζει στο αριστερό της ισχίο, εντούτοις, σημειώνω ότι, δεν έχει προσφερθεί οποιαδήποτε μαρτυρία ότι η αυτή (η Ενάγουσα), τα τελευταία 8 χρόνια (μέχρι και την μαρτυρία της ενώπιον του Δικαστηρίου), κατά την μεταβολή των καιρικών συνθηκών, προέβη σε οποιεσδήποτε τέτοιες φυσιοθεραπείες με σκοπό την αντιμετώπιση των εν λόγω συμπτωμάτων της. Εν πάση περιπτώσει, δεν παρουσιάστηκε ούτε οποιαδήποτε μαρτυρία προσδιοριστική του πιο πάνω ποσού, για να μπορούσε τούτο να είναι προσδιοριστικό της όποιας μελλοντικής δαπάνης της, ενώ, στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 6, ο πόνος κατά την αλλαγή του καιρού φθίνει με τον χρόνο και συνήθως εξαλείφεται.

 

Ειδικές Αποζημιώσεις

 

Σε ό,τι αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις που αξιώνονται από την Ενάγουσα, αρκούμαι να αναφέρω τα ακόλουθα.

 

Αναφορικά με το ποσό των €2.772 που αναφέρει ο συνήγορος της Ενάγουσας στην αγόρευση του, για την φροντίδα και τις υπηρεσίες που παρείχαν στην τελευταία συγγενικά και φιλικά της πρόσωπα, έχοντας ως δεδομένο ότι η συγκεκριμένη μαρτυρία της Ενάγουσας, δεν έγινε αποδεκτή για τους λόγους που εξήγησα ανωτέρω, τούτο δεν μπορεί να της επιδικαστεί. Εν πάση περιπτώσει, ως, μεταξύ άλλων, ανέφερα κατά την αξιολόγηση της Ενάγουσας, σε αντίθεση με τα όσα αποφασίστηκαν στην υπόθεση Panayides A. Contracting Ltd v. Νίκου Σταύρου Χαραλάμπους (2004) 1 ΑΑΔ 416 (στην οποία παραπέμπει ο συνήγορος της), όπου επιδικάστηκε ποσό ειδικών αποζημιώσεων για τις υπηρεσίες της μητέρας του εκεί εφεσείοντα, η οποία αναγκάστηκε να σταματήσει την εργασία της για όση περίοδο τον φρόντιζε, εν προκειμένω, ουδεμία τέτοια μαρτυρία έχει παρουσιαστεί για τα συγγενικά πρόσωπα της Ενάγουσας. Επίσης, η τελευταία, ουδεμία μαρτυρία παρουσίασε που να αποδεικνύει ότι κατέβαλε το εν λόγω ποσό που διεκδικεί (βλ. Παπαγιάννη v. Τσιμεντοποιεία Βασιλικού Δημόσια Εταιρεία, Πολ. Έφεση αρ. 51/2018, απόφαση ημερ. 24.11.2023) , ενώ ο χρόνος (6 μήνες) για τον οποίο διεκδικεί αποζημιώσεις για την φροντίδα της ίδιας και της οικογένειας της, δεν ανταποκρίνεται στην λοιπή αποδεκτή μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, και δη ότι η άδεια ασθενείας της έληξε στις 31.12.2015, πράγμα που σημαίνει ότι μετά την εν λόγω ημερομηνία επανήλθε στην εργασία της, αλλά και ότι στη βάση της μαρτυρίας του ΜΕ 3, μετά το πέρας των 24 φυσιοθεραπειών (με την τελευταία πληρωμή αυτών να έγινε στις 25.1.2016 (Τεκμήριο 18)), η Ενάγουσα ήταν πλέον σε λειτουργική κατάσταση.

 

Τέλος, σε ό,τι αφορά, το ποσό των €1.470 που αναφέρει ο συνήγορος της Ενάγουσας, μέσω της αγόρευσης του ότι διεκδικείται από αυτήν για τις υπηρεσίες φυσιοθεραπείας που της πρόσφεραν οι ΜΕ 3 και ΜΕ 7 (Τεκμήρια 12, 13, 17 και 18), υπενθυμίζω τη θέση του ιδίου και της Ενάγουσας, καθ’ όλη την διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ότι δεν διεκδικούνται οποιεσδήποτε ειδικές αποζημιώσεις από την τελευταία, αλλά και ότι οι ειδικές ζημιές της έχουν καλυφθεί από την ασφαλιστική εταιρεία που της παρείχε κάλυψη (βλ. παράγραφο 9 του Εγγράφου Α), με αποτέλεσμα να μην δικαιούται στην επιδίκαση του εν λόγω ποσού, καθότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με τη διπλή αποζημίωση για την εν λόγω ζημιά της (βλ. μεταξύ άλλων, Lincoln v Hayman and another (1982) 1 WLR 488, Mitheo Ltd v Koudounas (1988) 1 CLR 796, Κώστα Ιακώβου v. Αλέξανδρου Παπαδάκη κ.α. (2000) 1 ΑΑΔ 2079).

 

Τόκος

  

Παραμένει το θέμα του τόκου. Είναι γνωστό ότι το Δικαστήριο έχει ευρεία διακριτική ευχέρεια σε σχέση με το θέμα του τόκου, σχετικό είναι το άρθρο 58 (Α) του Κεφ. 148 και το άρθρο 33 του Νόμου 14/60. Υπάρχει δε επί του θέματος πλούσια νομολογία, ενδεικτικά αναφέρω Φοινικαρίδης κ.ά. v. Γεωργίου κ.α. (1991, 1 Α.Α.Δ. 475) και Θεοφάνους v. Κουρουκλά (2006) 1 Α.Α.Δ. 528.

 

Στην υπό εξέταση περίπτωση, το ατύχημα συνέβη στις 9.10.2015 και η Ενάγουσα καταχώρησε ειδικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα στις 27.11.2015. Συνεπώς, δεν θεωρώ ότι ολιγώρησε στην καταχώρηση της αγωγής της, εξού και στο ποσό των γενικών αποζημιώσεων, εξαιρουμένου του ποσού των €12.000 για την διενέργεια μελλοντικής επέμβασης αναθεώρησης της ολικής αντικατάστασης αριστερού ισχίου, θα δικαιούτο τόκο από την ημερομηνία του ατυχήματος ήτοι 9.10.2015, αν αποδείκνυε την παρούσα αγωγή της (βλ. Fysco -ν- Γεωργίου (1991) 1 Α.Α.Δ. 1014). Το δε ποσό των €12.000 για τη διενέργεια της πιο πάνω μελλοντικής επέμβασης, θα έφερε τόκο από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης (σε περίπτωση επιτυχίας της παρούσας αγωγής της Ενάγουσας), αφού πρόκειται για μελλοντική δαπάνη (βλ. Ορθοδόξου v. Ιωάννου (ανωτέρω)).

 

Κατάληξη

 

Για όλους τους πιο πάνω λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω, η Ενάγουσα δεν απέσεισε το βάρος που είχε για να αποδείξει ότι η Εναγόμενη ήταν αμελής και, ως εκ τούτου, η αγωγή της, εναντίον της Εναγόμενης, απορρίπτεται.

 

Σε ό,τι αφορά τα έξοδα, δεν βρίσκω κανέναν λόγο για να αποκλίνω από τον γενικό κανόνα που τα θέλει να ακολουθούν το αποτέλεσμα και, ως εκ τούτου, επιδικάζονται έξοδα υπέρ τη Εναγόμενης και εναντίον της Ενάγουσας, ως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο.

 

 

(Υπογρ.)………………………..

Ν. Πετρίδου, Ε.Δ.

 

Πιστό Αντίγραφο

 

Πρωτοκολλητής