ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛEYΚΩΣΙΑΣ

ΕΝΩΠΙΟΝ:  Μ. Παπαθανασίου, Α.Ε.Δ.

 

Αρ. Αγωγής:  3919/2014

 

 

Ημερομηνία: 20 Ιουλίου 2026

 

Εμφανίσεις:

Για τον Ενάγοντα: κ. Χ. Δημητρίου για Νίκος & Χριστόφορος Δημητρίου Δ.Ε.Π.Ε.

Για τους Εναγόμενους: κ. Α. Τσάρκατζιης για Χρίστος Πατσαλίδης ΔΕΠΕ.

Για την Τριτοδιάδικο: κ. Χ. Αρτέμης.

 

ΑΠΟΦΑΣΗ

 

Τα δικόγραφα

Ο Ενάγοντας, με την παρούσα αγωγή του, αξιώνει εναντίον των Εναγόμενων
γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και άλλες ζημιές που ισχυρίζεται ότι υπέστη, συνέπεια εργατικού ατυχήματος. Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, ο Ενάγοντας κατά τον ουσιώδη χρόνο επαγγέλετο τον σιδερά και ήταν υπάλληλος της εταιρείας Metalan Ltd (στο εξής η Metalan), της οποίας ήταν και ο μοναδικός μέτοχος και διευθυντής, ενώ οι Εναγόμενοι ήταν οι κύριοι εργολάβοι εργοταξίου στην Αγλαντζιά (στο εξής το εργοτάξιο), κατόπιν σύμβασης με τον ιδιοκτήτη. Οι τελευταίοι συγκεκριμένα ανέλαβαν και διεκπεραίωναν την ανέγερση δύο ορόφων επί υφιστάμενης οικοδομής και ήσαν κάτοχοι του χώρου και/ή του εργοταξίου και/ή της υπό ανέγερση οικοδομής, την οποία είχαν υπό τον πλήρη έλεγχο και εξουσία τους και ανέθεσαν στον Ενάγοντα και/ή στην Metalan υπεργολαβικά, μεταξύ άλλων σιδηρουργικών εργασιών, την ενίσχυση του ήδη υπάρχοντος οπλισμού και/ή το ζάβωμα σιδέρων. Περαιτέρω, σύμφωνα με τον Ενάγοντα, κατά ή περί την 12/2/2014, ενόσω βρισκόταν στην πιο πάνω αναφερόμενη οικοδομή και εκτελούσε εργασίες ενίσχυσης του ήδη υπάρχοντος οπλισμού στην πλάκα της οροφής του πρώτου ορόφου και/ή ενόσω ασχολείτο με το ζάβωμα σιδέρου που τοποθέτησαν οι Εναγόμενοι, κατ’ εντολή και/ή με οδηγίες των τελευταίων, το σίδερο αποκόπηκε και λόγω της αντίστασης που ο Ενάγων κατέβαλε για το ζάβωμα του σιδέρου, αυτός εκτινάχθηκε με αποτέλεσμα να πέσει στο κενό και/ή στο έδαφος και να τραυματιστεί.

 

Με αυτά υπόψη, είναι η θέση του Ενάγοντα ότι οι Εναγόμενοι, ως κυρίως εργολάβοι του έργου και ως έχοντες την κατοχή και/ή εξουσία του εργοταξίου, παρέβησαν τους ρητούς και/ή εξυπακουόμενους όρους της σύμβασης υπεργολαβίας, δυνάμει των οποίων όφειλαν να του παράσχουν ασφαλή τόπο και/ή χώρο διεξαγωγής της εργασίας του και/ή να μην τον εκθέτουν σε κίνδυνο. Ισχυρίζεται επίσης ότι οι τραυματισμοί του οφείλονταν στην παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων των Εναγόμενων και/ή στην αμέλεια και/ή παράβαση των νόμιμων καθηκόντων τους και/ή των καθηκόντων τους που προβλέπονται στον περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμο και Κανονισμούς, και παραθέτει σχετικές λεπτομέρειες. 

 

Οι Εναγόμενοι στην υπεράσπιση τους παραδέχονται ότι ο Ενάγοντας κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν σιδεράς και ότι ήταν υπάλληλος, διευθυντής και μέτοχος της Metalan, ότι οι ίδιοι ήταν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης νομίμως συσταθείσα στην Κύπρο και δραστηριοποιούνταν σε οικοδομικές και άλλες παρεμφερείς εργασίες, καθώς και ότι «..δια των υπαλλήλων και/ή εκπροσώπων τους ήσαν οι κύριοι εργολάβοι έργου το οποίον διεξήγαν και/ή ανήγειραν και/ή διεκπεραίωναν και/ή εκτελούσαν οικοδομικές εργασίες και/ή διατηρούσαν το οικοδομικόν εργοτάξιο επί της οδού Ηφαίστου 8 στην Αγλαντζιά. Οι Εναγόμενοι ανέλαβαν και διεκπεραίωναν την ανέγερσιν δύο ορόφων επί και/ή ύπερθεν υφισταμένης οικοδομής ευρισκομένης στην οδό Ηφαίστου 8 στην Αγλαντζιά κατόπιν συμβάσης με τον ιδιοκτήτη.» 

 

Τα πιο πάνω γίνονται ευρήματα του Δικαστηρίου.

 

Από εκεί και πέρα, οι Εναγόμενοι προβάλλουν ότι άλλα πρόσωπα, πέραν των ιδιών, είχαν τον έλεγχο της υπό ανέγερση οικοδομής και/ή ασκούσαν συντονισμό και/ή  εποπτεία των εργασιών, ενώ με τον Ενάγοντα δεν υπήρχε σύμβαση αλλά μια προφορική συμφωνία των Εναγόμενων με την Metalan να προβεί έναντι ανταλλάγματος στην εκτέλεση των αναγκαίων σιδηρουργικών εργασιών στην οικοδομή. Συνεπώς, ο Ενάγοντας εργαζόταν στην οικοδομή ως εργοδοτούμενος της Metalan, η οποία ήταν υπεργολάβος των Εναγόμενων και γι’ αυτό οι τελευταίοι δεν παραβίασαν κανένα όρο της σύμβασης υπεργολαβίας και/ή παρείχαν στον Ενάγοντα ασφαλές χώρο διεξαγωγής της εργασίας του. Ο Ενάγοντας δε ως διευθυντής και μέτοχος της Metalan, δεν ενεργούσε κάτω από τις εντολές και/ή οδηγίες των Εναγόμενων αλλά ήταν ανεξάρτητος υπεργολάβος και/ή εργαζόταν σε δική του εταιρεία, υπεργολάβο του έργου, ενεργούσε αυτόβουλα και/ή με δική του ευθύνη, ενώ τα σίδερα στην πλάκα της οικοδομής τοποθετήθηκαν από τον ίδιο τον Ενάγοντα και/ή τον αδελφό του, ο οποίος ήταν και αυτός υπάλληλος της Metalan.

 

Περαιτέρω, οι Εναγόμενοι αρνούνται τους ισχυρισμούς του Ενάγοντα ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επισυνέβη το ατύχημα καθώς και τις λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης των εκ του νόμου και κανονισμών καθηκόντων τους που εμπεριέχονται στην έκθεση απαίτησης, ενώ είναι η θέση τους ότι δεν ήταν αμελείς ούτε παραβίασαν τα καθήκοντα τους αφού είχαν τοποθετήσει περιμετρικά της οικοδομής περίφραξη και/ή στο σημείο από το οποίο έπεσε ο Ενάγοντας υπήρχαν ξύλινα προστατευτικά κιγκλιδώματα και/ή στο εν λόγω σημείο υπήρχαν επαρκή και/ή ασφαλή μέτρα. Περιπλέον, ισχυρίζονται ότι το ατύχημα προκλήθηκε συνεπεία της αποκλειστικής αμέλειας του Ενάγοντα και/ή ένεκα παράβασης των εκ του νόμου και κανονισμών καθηκόντων του και/ή ότι ο τελευταίος είχε γνώση και αντίληψη της κατάστασης πραγμάτων που προκάλεσε τη ζημιά και εκούσια εξέθεσε τον εαυτό του σε αυτήν (volenti non fit injuria), ενώ παραθέτουν διαζευκτικά λεπτομέρειες συντρέχουσαν αμέλειας από μέρους του.

Τέλος, αρνούνται τις λεπτομέρειες σωματικών βλαβών και ειδικών ζημιών του Ενάγοντα και ζητούν την απόρριψη της αγωγής.

 

Ο Ενάγοντας με την απάντηση του στην υπεράσπιση αρνείται τους ισχυρισμούς των Εναγόμενων ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος και βεβαίως ότι έχει εφαρμογή το δόγμα volenti non fit injuria και επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς της έκθεσης απαίτησης του.

 

Τα δικόγραφα της διαδικασίας Τριτοδιαδίκου

Κατόπιν εξασφάλισης σχετικού διατάγματος, οι Εναγόμενοι επέδωσαν ειδοποίηση στην Τριτοδιάδικο, αξιώνοντας να τους καλύψει και/ή πληρώσει και/ή αποζημιώσει για οποιεσδήποτε αποζημιώσεις και/ή έξοδα και/ή ζημιές πληρώσουν και/ή καταβάλουν στον Ενάγοντα και/ή υποστούν δυνάμει της παρούσας αγωγής. Μετά την επίδοση της ειδοποίησης και την καταχώρηση εμφάνισης από μέρους της Τριτοδιαδίκου, ακολούθησαν οδηγίες του Δικαστηρίου για ανταλλαγή δικογράφων μεταξύ τους.

 

Οι Εναγόμενοι με την έκθεση απαίτησης τους ισχυρίζονται ότι η Τριτοδιάδικος, κατά ή περί τον Οκτώβριο του 2013, αποδέχτηκε να παραχωρήσει ασφαλιστική κάλυψη στους Εναγόμενους ύψους €699.000.- αναφορικά με κινδύνους και/ή ατυχήματα και/ή ζημιές και/ή απώλειες και/ή καταστροφές, οι οποίες πηγάζουν από την εκτέλεση του έργου και/ή λαμβάνουν χώρα κατά την εκτέλεση του έργου και η εν λόγω ασφαλιστική κάλυψη εκτείνεται και σε τρίτα πρόσωπα για σωματικές βλάβες και/ή ζημιές που τυχόν υποστούν και οι οποίες προκύπτουν και/ή πηγάζουν από την εκτέλεση του έργου. Στη συνέχεια δε, αναφέρονται στον τραυματισμό του Ενάγοντα και σε σχετική ενημέρωση της Τριτοδιαδίκου, η οποία προχώρησε και υπέβαλε πρόταση στον Ενάγοντα για διευθέτηση των απαιτήσεων του, όμως στη συνέχεια υπαναχώρησε και/ή αρνήθηκε ότι οφείλει να παρέχει κάλυψη στους Εναγόμενους. Και βεβαίως, είναι η θέση των Εναγόμενων ότι η Τριτοδιάδικος οφείλει να τους καλύψει και/ή αποζημιώσει για οποιεσδήποτε αποζημιώσεις πληρώσουν στον Ενάγοντα.

 

Η Τριτοδιάδικος παραδέχεται μόνον ότι η ίδια είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με έδρα της Λευκωσία και ότι ασχολείται με ασφαλιστικές εργασίες, ότι ο Ενάγοντας τραυματίστηκε κατά ή περί τον Φεβρουάριο του 2014 και επίσης ότι οι Εναγόμενοι προφορικά αλλά και γραπτώς με επιστολή των δικηγόρων τους κάλεσαν την Τριτοδιάδικο να καλύψει και/ή αποζημιώσει τους τελευταίους για οποιοδήποτε ποσό πληρώσουν στον Ενάγοντα, η δε Τριτοδιάδικος με επιστολή των δικηγόρων της αρνήθηκε ότι οφείλει να παράσχει οποιαδήποτε κάλυψη.

 

Τα πιο πάνω, με εξαίρεση το ζήτημα του τραυματισμού του Ενάγοντα που θα αποφασιστεί στο πλαίσιο της αγωγής του τελευταίου, γίνονται ευρήματα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της απαίτησης των Εναγόμενων εναντίον της Τριτοδιαδίκου.  Εξάλλου, αυτά αποτελούν μέρος και των παραδεκτών γεγονότων που κατέθεσαν οι δύο πλευρές στις 12/11/2025 (βλ. τεκμήριο Α).

 

Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι η ασφαλιστική κάλυψη που παρείχε ήταν για διάφορους κινδύνους που αναφέρονται ρητά στο συμβόλαιο και ότι ο Ενάγοντας ήταν υπάλληλος και/ή εργοδοτούμενος και/ή διευθυντής της Metalan και ως τέτοιος ή υπό την προσωπική του ιδιότητα ήταν υπεργολάβος για τις εργασίες οπλισμού στο αναφερόμενο κτίριο. Επίσης, ισχυρίζεται ότι αν υπέβαλε κάποια πρόταση ήταν άνευ βλάβης και/ή μη δεσμευτική και επομένως δεν παράγει οποιοδήποτε έννομο αποτέλεσμα και/ή οι Εναγόμενοι εμποδίζονται να την επικαλούνται. Αποτελεί θέση της, δε, ότι δεν οφείλει να παρέχει οποιαδήποτε ασφαλιστική κάλυψη και/ή αποζημίωση για το επίδικο ατύχημα καθότι το συμβόλαιο καλύπτει μόνον υπαλλήλους των Εναγόμενων και/ή κατονομαζόμενα σε αυτό πρόσωπα που ενεργούν ως υπεργολάβοι και ο Ενάγοντας δεν ήταν υπάλληλος των Εναγόμενων ούτε εκ των κατονομαζόμενων ατόμων ως υπεργολάβος. Τέλος, ζητά την απόρριψη της απαίτησης των Εναγόμενων.

  

Οι Εναγόμενοι με την απάντηση τους στην υπεράσπιση της Τριτοδιαδίκου, επαναλαμβάνουν ουσιαστικά τη θέση τους ότι η ασφαλιστική κάλυψη εκτεινόταν σε απαιτήσεις οιουδήποτε προσώπου, περιλαμβανομένων τρίτων προσώπων, για σωματικές βλάβες και/ή ζημιές που τυχόν υποστεί και οι οποίες προκύπτουν από την εκτέλεση του έργου και ότι η Τριτοδιάδικος οφείλει να καλύψει και/ή αποζημιώσει τους Εναγόμενους.

 

H μαρτυρία

Για την πλευρά του Ενάγοντα κατέθεσαν τρεις μάρτυρες και συγκεκριμένα ο Ενάγοντας (ΜΕ1), ο Βαρνάβας Παπαναστασίου (ΜΕ2) και ο Ανδρέας Λανίτης (ΜΕ3). Για τους Εναγόμενους κατέθεσε ένας μάρτυρας, ήτοι ο Κωνσταντίνος Μακρής. Ο Τριτοδιάδικος δεν κάλεσε οποιονδήποτε μάρτυρα.

 

Το περιεχόμενο της μαρτυρίας όλων των μαρτύρων βρίσκεται καταχωρημένο στα πρακτικά και μαζί με το περιεχόμενο των τεκμηρίων, έχει μελετηθεί και λαμβάνεται υπόψη στο σύνολο του, χωρίς το Δικαστήριο στο παρόν σημείο να προβαίνει σε εκτενή παράθεση περίληψης της αλλά αυτό θα γίνει όπου και στο βαθμό που είναι αναγκαίο για σκοπούς αξιολόγησης. Εδώ παρατίθεται μια σύνοψη των όσων ανέφεραν οι μάρτυρες.

 

Ο Ενάγοντας (Μ.Ε.1), κατά την κυρίως εξέταση του, κατέθεσε τη γραπτή δήλωση του (Έγγραφο Α), καθώς και τα τεκμήρια 1-16, και αναφέρθηκε στις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το ατύχημα, καθώς και στους τραυματισμούς και τις ζημιές που, κατά τους ισχυρισμούς του, υπέστη.

 

Ο μάρτυρας αντεξετάστηκε και ενέμεινε στη θέση του ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος και τις εργασίες που του είχαν ανατεθεί. Στο πλαίσιο της αντεξέτασης του κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου και τα τεκμήρια 17-19.

 

Ο Μ.Ε.2 είναι νευροχειρούργος και αναφέρθηκε στην ιατρική έκθεση που ετοίμασε (τεκμήριο 1), κατόπιν της εξέτασης, της χειρουργικής επέμβασης και της μετέπειτα παρακολούθησης του Ενάγοντα. Αντεξετάστηκε κυρίως ως προς τις συνέπειες του τραυματισμού του Ενάγοντα και, ειδικότερα, ως προς την αναφορά στην έκθεση ότι «δεν θα είναι σε θέση να ασκήσει το υφιστάμενο επάγγελμα του (σιδεράς σε οικοδομές)..».

 

Ο Μ.Ε.3, αδελφός του Ενάγοντα και υπάλληλος της Metalan, κατέθεσε τη γραπτή δήλωση του (Έγγραφο Β) και αναφέρθηκε στις εργασίες που διεξάγονταν στην οικοδομή κατά τον ουσιώδη χρόνο, καθώς και στις συνθήκες τραυματισμού του Ενάγοντα, ζητήματα επί των οποίων αντεξετάστηκε.   

 

Ο Μ.Υ.1, διευθυντής των Εναγόμενων, κατέθεσε τη γραπτή δήλωση του (Έγγραφο Γ) και αναφέρθηκε στις εργασίες που ανέθεσαν στην Metalan και στις οδηγίες που δόθηκαν, καθώς επίσης και στην πληροφόρηση που έλαβε για το συμβάν με τον Ενάγοντα και στα μέτρα ασφαλείας που εφαρμόζονταν στην οικοδομή. Επί των ζητημάτων αυτών αντεξετάστηκε.

 

Επιχειρηματολογία των μερών-Γραπτές αγορεύσεις

Οι θέσεις των μερών περιλαμβάνονται στις γραπτές αγορεύσεις των συνηγόρων τους, οι οποίες έχουν τύχει ενδελεχούς μελέτης από το Δικαστήριο. Δεν κρίνεται, ωστόσο, σκόπιμο να παρατεθούν στο παρόν στάδιο όσα αναφέρονται στις αγορεύσεις, ενώ θα γίνει αναφορά σε συγκεκριμένα σημεία αυτών κατωτέρω, εφόσον τούτο κριθεί αναγκαίο.

 

Αξιολόγηση Μαρτυρίας

Έχω παρακολουθήσει με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου και έχω εξετάσει τόσο την προφορική τους μαρτυρία όσο και την γραπτή μαρτυρία που προσέφεραν, στη βάση των καθιερωμένων αρχών αξιολόγησης, προς το σκοπό κατάληξης και διατύπωσης των αναγκαίων ευρημάτων, έχοντας κατά νουν τα επίδικα ζητήματα και τους δικογραφημένους ισχυρισμούς.

 

Υπενθυμίζεται εδώ, ότι το Δικαστήριο έχει τη διακριτική ευχέρεια ν’ αποδέχεται μέρος της μαρτυρίας ενός μάρτυρα που συγκεντρώνει τα απαραίτητα στοιχεία αξιοπιστίας και ν’ απορρίπτει το υπόλοιπο μέρος αυτής ως αναξιόπιστο, ενεργώντας αναλόγως. Για μερική αποδοχή μαρτυρίας, χρειάζεται βεβαίως ικανή αιτιολόγηση από το Δικαστήριο.[1]

 

Επίσης, στο σημείο αυτό επαναλαμβάνω την πάγια νομολογημένη αρχή, ότι η όλη διαδικασία θα πρέπει να κινείται πάνω στις γραμμές που χαράζονται από τη δικογραφία και θέματα εκτός δικογράφων δεν μπορούν και δεν πρέπει να εξετάζονται[2].

 

Η πτώση του Ενάγοντα στο έδαφος από τον πρώτο όροφο - Οι συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το ατύχημα 

Ο Ενάγοντας (Μ.Ε.1), σε γενικές γραμμές, έκανε καλή εντύπωση στο Δικαστήριο. Απάντησε στις ερωτήσεις που του τέθηκαν άμεσα, χωρίς αμφιταλαντεύσεις, και η γενική εντύπωση που αποκόμισα είναι ότι κατέθεσε με ειλικρίνεια. Η ειλικρίνεια του φάνηκε ιδιαίτερα κατά την αντεξέταση του ως προς τη σημερινή του κατάσταση. Στο ζήτημα αυτό όμως θα επανέλθω στο κατάλληλο σημείο κατωτέρω.

 

Βεβαίως, όπως θα διαφανεί από την ανάλυση της μαρτυρίας του που ακολουθεί, υπάρχουν επιμέρους ζητήματα στη μαρτυρία του για τα οποία δεν έχει πείσει για λόγους που θα εξηγηθούν, όμως δεν θεωρώ πως αυτά επηρεάζουν τη γενικότερη εντύπωση που άφησε ως ανωτέρω έχει αναφερθεί ή τον πυρήνα της μαρτυρίας του, κατά τρόπο μάλιστα που να καθιστούν τη μαρτυρία αυτή αναξιόπιστη.

 

Αποτελεί κοινό τόπο μεταξύ των μερών ότι ο Ενάγοντας, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ήταν διευθυντής και μέτοχος της Metalan, ενώ τόσο ο ίδιος όσο και ο αδελφός του (Μ.Ε.3) ήταν υπάλληλοι της εν λόγω εταιρείας.

 

Είναι επίσης κοινώς αποδεκτό ότι οι Εναγόμενοι, ως εργολάβοι, ανέθεσαν στη Metalan, ως υπεργολάβο (σιδεράδες), την προσθήκη και την ενίσχυση του ήδη υπάρχοντα οπλισμού στην επίδικη οικοδομή, με σκοπό τη δημιουργία προεκτάσεων, μπαλκονιών και ορόφων. Πιο συγκεκριμένα, οι Εναγόμενοι είχαν προσθέσει σίδερα (starter) με εποξικό στο μπετόν, με σκοπό την προέκταση και η Metalan θα έπρεπε να προσθέσει οπλισμό, σίδερο επί του υφιστάμενου οπλισμού για την ενίσχυση του μπετόν, προκειμένου να λάβει χώραν η δημιουργία προεκτάσεων και ορόφων.    

 

Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, στην προσπάθεια του να διορθώσει τα αρχικά σίδερα (starters) που είχαν τοποθετήσει οι εργολάβοι «..ένα από τα σίδερα αποκολλήθηκε μη παρέχοντας μου στήριξη λόγω της αντίστασης που κατέβαλα για να ζαβώσω το σίδερο με αποτέλεσμα να εκτιναχθώ και να πέσω στο κενό και να τραυματιστώ σοβαρά. Έχω πέσει από ύψος περίπου τεσσάρων πέντε μέτρων.»  Όπως εξήγησε περαιτέρω κατά τη μαρτυρία του, για να γίνει ο οπλισμός έπρεπε τα σίδερα να έρθουν «σε ευθεία» για να τοποθετηθεί το μπετόν.

 

Κατά την αντεξέταση του, τέθηκε στο μάρτυρα ότι η εργασία που του ανατέθηκε δεν περιλάμβανε το διόρθωμα των starters. Ο Ενάγοντας με απόλυτα θετικό και πειστικό τρόπο ανέφερε ότι πάντα γίνεται έτσι η διαδικασία, γιατί ποτέ δεν μπορούν να μπουν σωστά τα σίδερα λόγω των υφιστάμενων σιδέρων που υπάρχουν στην πλάκα και τα οποία μπορεί «να είναι λλίο ζαβά τζιαι να ευθυγραμμιστούν για να γίνει η σωστή τοποθέτηση». Σε άλλο σημείο ανέφερε ότι είναι μέρος της δουλειάς του η διόρθωση και ότι αν τα starters έχουν κάποιο πρόβλημα και πρέπει να ευθυγραμμιστούν, οι ίδιοι θα τα διορθώσουν και δεν χρειαζόταν να του πει κάποιος για να το κάνει.

 

Στο σημείο αυτό επισημαίνω ότι η περί του αντιθέτου θέση του Μ.Υ.1 και η προσπάθεια του να πείσει ότι δεν δόθηκαν ποτέ οδηγίες για διόρθωμα, ότι ήταν παρών ο επιστάτης και θα μπορούσε να ζητήσει από τον ίδιο να προβεί στη σχετική διόρθωση και ότι θα μπορούσαν και οι ίδιοι να το πράξουν χρησιμοποιώντας συγκεκριμένο εργαλείο, θεωρώ ότι αποτελεί εκ των υστέρων σκέψη και δεν έπεισε το Δικαστήριο.

 

Κατ’ αρχάς, ως προς τον ισχυρισμό του ότι θα μπορούσαν να το διορθώσουν με τη χρήση ενός εργαλείου που χρησιμοποιούν και οι ίδιοι στην εργασία τους, να σημειώσω ότι δεν μπορεί να αποδοθεί κάποια βαρύτητα στο συγκεκριμένο ισχυρισμό καθώς δεν τέθηκε ποτέ στον Ενάγοντα ή στον Μ.Ε.3 για να τοποθετηθούν, χωρίς μάλιστα να δοθεί κάποια εξήγηση για την παράλειψη αντεξέτασης[3]. Αντίθετα, παρέμεινε αναντίλεκτη η θέση που προέβαλε ο Ενάγοντας ότι οι ίδιοι έχουν τα εργαλεία για να προβούν στη διόρθωση, ενώ αντίθετα ο εργολάβος δεν διαθέτει τα εργαλεία για να το κάνει.

 

Περαιτέρω, θεωρώ ότι λειτουργεί με αντίθετη ροπή το γεγονός ότι υπήρχε επιστάτης στην οικοδομή, αφού δεν αναφέρθηκε ποτέ στον Ενάγοντα ή στον Μ.Ε.3 ότι ο επιστάτης τους έκανε οποτεδήποτε παρατήρηση για το γεγονός ότι κατά την εργασία τους διόρθωναν τα starters ή ότι τους ζήτησε να σταματήσουν προκειμένου να επιληφθεί του θέματος ο ίδιος ή άλλος υπάλληλος του εργολάβου. Ερωτώμενος μάλιστα ο Μ.Υ.1 αν ο επιστάτης ανέφερε στον Ενάγοντα να σταματήσει να ισιώνει σίδερα, αυτός απάντησε ότι δεν γνωρίζει.

Εν πάση περιπτώσει, ο εργολάβος ανέθεσε στον υπεργολάβο να προσθέσει οπλισμό. Δεν έχει καμία λογική ο υπεργολάβος, κατά την εκτέλεση της εργασίας του, αντιλαμβανομένος ότι ένα starter δεν είναι ευθυγραμμισμένο, από την στιγμή που διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία και είναι σε θέση να προβεί στην ευθυγράμμιση για να μπορέσει να τοποθετήσει σωστά τον οπλισμό, να σταματά τη δουλειά του για να φωνάξει τον εργολάβο προκειμένου να προβεί αυτός στην ευθυγράμμιση. Σε κάθε περίπτωση, το διόρθωμα των starters προκύπτει ότι είναι άμεσα συνυφασμένο με την εκτέλεση της εργασίας που ανατέθηκε στην Metalan και με βρίσκει σύμφωνο η σχετική θέση του Ενάγοντα, στην οποία παρέμεινε σταθερός μέχρι τέλους. Θέση, η οποία επιβεβαιώνεται και από τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, ο οποίος επί του προκειμένου κατέθεσε επίσης με σαφή και θετικό τρόπο.

 

Δεν διέλαθε την προσοχή μου ότι ο Ενάγοντας, όταν του υποδείχθηκαν οι φωτογραφίες 3 και 4 του Παραρτήματος Ι της έκθεσης του Επιθεωρητή (τεκμήριο 16), οι οποίες δείχνουν το χώρο που εργαζόταν, ανέφερε ότι δεν θυμάται ποιο σίδερο προσπάθησε να διορθώσει καθώς πέρασαν 12 χρόνια, ενώ στη συνέχεια ανέφερε ότι οι φωτογραφίες δείχνουν τη δουλειά σε προχωρημένο στάδιο και δεν ήταν έτσι όταν έγινε το ατύχημα αλλά και ότι στις φωτογραφίες δεν φαίνεται κάτι που να χρειάζεται διόρθωση.

 

Παρεμβάλλω εδω, ότι σε σχέση με την έκθεση τεκμήριο 16, στις 29/10/2025 δηλώθηκε από τα μέρη ότι το περιεχόμενο της είναι αποδεκτό για την αλήθεια του. Εν πάση περιπτώσει δεν αμφισβητείται ότι η επίσκεψη του Επιθεωρητή στο εργοτάξιο έγινε στις 13/2/2014, δηλαδή την επόμενη ημέρα του ατυχήματος, ούτε ότι οι φωτογραφίες που είναι επισυνημμένες λήφθηκαν από τον Επιθεωρητή κατά την εν λόγω επίσκεψη του. Bεβαίως, δεν έχει τεθεί μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου ως προς την ακριβή ώρα της επίσκεψης του Επιθεωρητή. O Μ.Υ.1 περιορίστηκε να αναφέρει ότι η επίσκεψη έγινε το πρωί, ενώ ο Μ.Ε.3 την τοποθέτησε χρονικά το πρωί, μια ώρα αφότου άρχισε να εργάζεται.

 

Σε κάθε περίπτωση, απάντηση στο ερώτημα που τίθεται δίδεται μέσα από τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, ο οποίος δεν αμφισβητήθηκε ότι ο ίδιος τελείωσε τη δουλειά την επόμενη μέρα και η μαρτυρία του επί του προκειμένου γίνεται αποδεκτή. Ως προς το σίδερο που ξεκολλήθηκε, σύμφωνα με τον τελευταίο δεν το έβαλαν και το πήρε μαζί του. Όπως επίσης ανέφερε, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, δεν έδειξε στον Επιθεωρητή το σίδερο, αλλά απάντησε στις ερωτήσεις που του έκανε ως προς το που έγινε το ατύχημα.

 

Στο σημείο αυτό αναφέρω ότι δεν διέφυγε της προσοχής μου η θέση που τέθηκε στον Ενάγοντα ότι όταν γίνεται ατύχημα και ειδοποιείται το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας σταματούν οι εργασίες μέχρι να γίνει η επιθεώρηση, και ότι τα άτομα που φαίνονται στις φωτογραφίες (αρ.7 και 8) δεν δούλευαν αλλά έκαναν περίφραξη με οδηγίες του εν λόγω τμήματος, όμως διαπιστώνω ότι η συγκεκριμένη θέση της υπεράσπισης παρέμεινε σε επίπεδο υποβολής και καμία σχετική μαρτυρία δεν παρουσιάστηκε που να το επιβεβαιώνει ή που να επιβεβαιώνει ότι αυτό συνέβη στην προκειμένη περίπτωση. Εξάλλου, επαναλαμβάνω ότι η μαρτυρία του Μ.Ε.3 ότι την επομένη εργάστηκε από το πρωί και τελείωσε ουσιαστικά τη δουλειά δεν αμφισβητήθηκε.

 

Με αυτά υπόψη, έρχομαι τώρα σε ένα καίριο ζήτημα ή/και ερώτημα. Υπήρχε ή όχι προστατευτικό κιγκλίδωμα στο σημείο του πρώτου ορόφου από το οποίο έπεσε στο κενό ο Ενάγοντας. Παρενθετικά, σημειώνω ότι από την έκθεση τεκμήριο 16 προκύπτει ότι το ύψος από το οποίο έπεσε ο Ενάγοντας ήταν 3,7 μέτρα και όχι 4-5 μέτρα που ανέφερε ο τελευταίος. Συνεπώς, επί του προκειμένου δεν γίνεται αποδεκτή η μαρτυρία του Ενάγοντα αλλά η αναφορά στο εν λόγω τεκμήριο που ως αναφέρθηκε ήδη κατατέθηκε ως προς την αλήθεια του περιεχομένου του. Χωρίς να θεωρώ, προσθέτω, ότι ο λανθασμένος υπολογισμός στον οποίο προέβη ο Ενάγοντας για το συγκεκριμένο ζήτημα, επηρεάζει καθ’ οιονδήποτε τρόπο τη γενικότερη αξιοπιστία του.

 

Εν πάση περιπτώσει, ο Ενάγοντας και ο Μ.Ε.3 ισχυρίζονται ότι δεν υπήρχαν προστατευτικά. Από την άλλη, ο Μ.Υ.1 ισχυρίζεται το αντίθετο.

 

Από τη μελέτη του τεκμηρίου 16 και της πραγματικής μαρτυρίας, ήτοι των φωτογραφιών 3 και 4 του τεκμηρίου 16, οι οποίες επαναλαμβάνω λήφθηκαν την επόμενη του ατυχήματος, προκύπτει εκ πρώτης ότι υπήρχε ξύλινη κατασκευή / ξύλινο προστατευτικό.

 

Εξετάζοντας όμως τη μαρτυρία σφαιρικά, αποτελεί συμπέρασμα μου ότι η κατάσταση επί τόπου την ημέρα του ατυχήματος δεν ήταν ως παρουσιάζεται στις εν λόγω φωτογραφίες. Κατ’ αρχάς, τόσο ο Ενάγοντας όσο και ο Μ.Ε.3 επί τούτου ήταν σαφείς και θετικοί: την ημέρα του ατυχήματος δεν υπήρχαν προστατευτικά. Από την άλλη πλευρά, ο Μ.Υ.1 έδωσε αντιφατική μαρτυρία επί του συγκεκριμένου ζητήματος αφού κατά την αντεξέταση του, σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του στη δήλωση του ότι στο σημείο που έπεσε ο Ενάγοντας υπήρχαν ξύλινα προστατευτικά κιγκλιδώματα, ανέφερε ότι δεν γνωρίζει αν είχε προστατευτικό. Μετά την απάντηση του μάλιστα ότι δεν γνωρίζει, ο συνήγορος του Ενάγοντα τον ξαναρώτησε και απάντησε: «Δεν μπορώ να γνωρίζω αν είχε προστατευτικό ή όχι επειδή δεν ήμουν παρών. Αν ήμουν παρών θα ήξερα.»      

 

Εν συνεχεία των ανωτέρω, σημειώνω ότι σύμφωνα με τον Μ.Ε.3, την επόμενη μέρα ένας υπάλληλος των Εναγόμενων επ’ ονόματι Ζαρής, κάρφωνε σανίδια και μάλιστα αυτό ήταν κάτι που διαπίστωσε και ο Επιθεωρητής. Μάλιστα, ο Μ.Ε.3 αναφέρθηκε σε συνομιλία του με τον τελευταίο για το συγκεκριμένο ζήτημα, στο πλαίσιο της οποίας ο ίδιος του ανέφερε ότι δεν είναι ανάγκη να του πει κάτι και «καταλαβαίνεις», με τον Επιθεωρητή να απαντά «Ναι, ναι, καταλαβαίνω». Δεν μου διέφυγε ότι στην έκθεση του, ο τελευταίος έγραψε ότι στην πλευρά που έπεσε ο Ενάγοντας υπήρχαν ξύλινα προστατευτικά κιγκλιδώματα, όμως δεν προκύπτει από πουθενά ότι η εν λόγω αναφορά έχει οποιοδήποτε υπόβαθρο πέραν της εικόνας που αντίκρισε επί τόπου τη συγκεκριμένη μέρα που επισκέφθηκε τη σκηνή. Επισημαίνεται πάντως ότι στην έκθεση ο Επιθεωρητής κάνει ακόμη μια παρατήρηση-διαπίστωση και συγκεκριμένα ότι «η σκηνή του ατυχήματος είχε αλλοιωθεί». Δυστυχώς άλλη επεξήγηση περί τούτης δεν εντοπίζεται στην έκθεση, ενώ ο Επιθεωρητής δεν κλήθηκε για να καταθέσει προκειμένου να παράσχει τις δέουσες διευκρινίσεις.

 

Ως προς τη θέση τώρα του Μ.Υ.1 ότι παρείχαν στον κόσμο που εργαζόταν στο έργο ασφαλές χώρο διεξαγωγής εργασίας και επίσης ότι στο σημείο που έπεσε ο Ενάγοντας υπήρχαν περιμετρικά της οικοδομής ξύλινα προστατευτικά κιγκλιδώματα τα οποία ήταν επαρκή και ασφαλή μέτρα, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Επί τούτων, αναφέρεται κατ’ αρχάς ότι δεν έχει καμία λογική ο Μ.Υ.1 να μιλά για ασφαλές χώρο διεξαγωγής εργασίας και την ίδια στιγμή να προκύπτει ξεκάθαρα από την πραγματική μαρτυρία ότι ένα μεγάλο μέρος της οικοδομής, στον πρώτο όροφο, περιμετρικά δεν είχε προστατευτικά. Εξάλλου, σχετική είναι και η παρατήρηση του επιθεωρητή στην έκθεση του[4]. Δεν μου διαφεύγει ότι ο Μ.Υ.1 κατά τη μαρτυρία του ανέφερε ότι δεν μπήκαν εξ αρχής κιγκλιδώματα περιμετρικά σε ολόκληρη την οικοδομή, επειδή γίνονταν εργασίες νέων θεμελίων και δεν μπορούσαν να τοποθετηθούν σκαλωσιές, όμως με κάθε σεβασμό θεωρώ πως τα όσα ανέφερε είναι προφάσεις εν αμαρτίαις. Κατ’ αρχάς, δεν μπορεί να δοθεί βαρύτητα στη συγκεκριμένη θέση του, η οποία δεν τέθηκε ποτέ στον Ενάγοντα για να την σχολιάσει. Πέραν τούτου, από τη στιγμή που εργαζόταν κόσμος στον πρώτο όροφο, όφειλε να λάβει γενικά μέτρα για αποτροπή της πτώσης οποιουδήποτε εργαζόταν στο συγκεκριμένο όροφο, είτε επειδή αυτός ζαλίστηκε και παραπάτησε, είτε επειδή γλίστρησε, είτε επειδή ένα σίδερο αποκολλήθηκε και τον εκτίναξε προς τα πίσω. Από εκεί και πέρα, σημειώνω ότι ούτως ή άλλως οι υπάλληλοι των Εναγόμενων στις φωτογραφίες 7 και 8 δεν τοποθετούν σκαλωσιές για προστασία αλλά τοποθετούν ένα δίκτυ περιμετρικά της οικοδομής, όπως δηλαδή θα μπορούσαν να πράξουν εξ αρχής οι Εναγόμενοι και χωρίς να είναι σε θέση το Δικαστήριο, ελλείψει σχετικής μαρτυρίας, να εξετάσει στο παρόν στάδιο αν η εν λόγω τοποθέτηση αποτελεί επαρκές μέτρο προστασίας.

 

Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν χάριν συζήτησης γίνει αποδεκτό ότι δεν μπορούσαν να μπουν σκαλωσιές εξ αρχής για το λόγο που ανέφερε και αφήσουμε προς στιγμής στο πλάι την ουσιώδη αντίφαση στη μαρτυρία του που αναφέρθηκε ανωτέρω, το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί έγινε ξύλινο προστατευτικό μόνον στο σημείο που έπεσε ο Ενάγοντας και όχι σε όλη την οικοδομή. Αν ένιωσαν την ανάγκη δηλαδή για σκοπούς προστασίας του κόσμου που εργαζόταν να κάνουν την ξύλινη κατασκευή, γιατί δεν την έκαναν γενικότερα μέχρι να είναι σε θέση να βάλουν τις σκαλωσιές;

 

H απάντηση στο ερώτημα σίγουρα δεν δίνεται μέσα από τη μαρτυρία των Εναγόμενων, η οποία ούτως ή άλλως κρίνεται αντιφατική, αλλά προκύπτει θεωρώ από τα όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω. Οι Εναγόμενοι μέχρι και την ημέρα του ατυχήματος δεν είχαν κάνει οποιαδήποτε κατασκευή ούτε στο σημείο από το οποίο έπεσε ο Ενάγοντας. Το ξύλινο κιγκλίδωμα που είδε και φωτογράφισε ο Επιθεωρητής και το οποίο φαίνεται στις φωτογραφίες 3 και 4, έγινε εκ των υστέρων στην προσπάθεια των Εναγόμενων να καλύψουν την ευθύνη τους, όπως είναι δηλαδή η θέση του Ενάγοντα και του Μ.Ε.3. 

 

Αν και ίσως εκ του περισσού, σημειώνω ότι ένα άλλο στοιχείο που υποστηρίζει την πιο πάνω κατάληξη είναι και το γεγονός της άθικτης ξύλινης περίφραξης. Εξηγώ.

 

Από τη μαρτυρία του Μ.Ε.3 προκύπτει ότι ενόσω εργάζονταν και είχαν πίσω τους το κενό, «στο δευτερόλεπτο» ο αδελφός του έπεσε. Κάτι που συνάδει και με τη θέση του Ενάγοντα ότι ουσιαστικά εκτινάχθηκε προς τα πίσω. Περαιτέρω, δεν έχει δοθεί οποιαδήποτε εξήγηση από την πλευρά των Εναγομένων ως προς το πώς, εάν πράγματι υπήρχε η ξύλινη προστατευτική κατασκευή που απεικονίζεται στις φωτογραφίες, ο Ενάγων εκτινάχθηκε προς τα πίσω και κατέληξε στο κενό χωρίς οποιαδήποτε επαφή με αυτήν ή χωρίς να προκύπτει οποιαδήποτε ένδειξη ότι η κατασκευή επηρεάστηκε από την πτώση του. Το στοιχείο αυτό αποτελεί πρόσθετη ένδειξη που αξιολογείται σε συνδυασμό με το σύνολο της υπόλοιπης μαρτυρίας και όχι αυτοτελώς. Προστίθεται ότι η εν λόγω κατασκευή, όπως απεικονίζεται στις φωτογραφίες και όπως περιγράφηκε από τον Ενάγοντα, φαίνεται να αποτελείται από απλά ξύλινα σανίδια. Υπό το πρίσμα αυτό, ούτε η θέση του Μ.Υ.1 ότι επρόκειτο για επαρκώς ανθεκτική κατασκευή μπορεί να γίνει αποδεκτή.

 

Συνεπώς, γίνεται αποδεκτή η μαρτυρία του Ενάγοντα και του Μ.Ε.3 επί του συγκεκριμένου ζητήματος, σε αντίθεση με τη μαρτυρία του Μ.Υ.1, ο οποίος προκύπτει ότι ήρθε ενώπιον του Δικαστηρίου και κατέθεσε με μοναδικό σκοπό να βοηθήσει τους Εναγόμενους να αποφύγουν την ευθύνη τους και όχι για να πει την αλήθεια.

 

Ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες βρέθηκε στο κενό ο Ενάγοντας, αποδέχομαι τη θετική και πειστική μαρτυρία του τελευταίου, ότι δηλαδή στην προσπάθεια του να διορθώσει τα strarters, ένα από αυτά αποκολλήθηκε με αποτέλεσμα να εκτιναχθεί και να πέσει στο κενό. Όπως εξήγησε περαιτέρω στη μαρτυρία του, επρόκειτο για χοντρό strarter και χρειάστηκε να βάλει δύναμη για να το λυγίσει, εξ ου και ο λόγος που έφυγε πίσω με δύναμη.  Από τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, όπως αναφέρθηκε ήδη, προκύπτει ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο της πτώσης ο Ενάγοντας είχε πίσω του το κενό και συνεπώς ότι εκτινάχθηκε προς τα πίσω.

 

Επισημαίνεται εδω ότι σύμφωνα με τον Ενάγοντα, η αποκόλληση του starter δεν ήταν κάτι αναμενόμενο. Όπως ανέφερε πολύ πειστικά, με δεδομένο ότι τα σίδερα κολλιούνται με εποξικά και θα στήριζαν ολόκληρο μπαλκόνι, αλλά και επειδή πρόκειται για αξιόπιστα υλικά, θεωρείτο απίθανό να αποκολληθεί το starter. Με απόλυτη ειλικρίνεια βεβαίως δέχτηκε ότι είναι κάτι που μπορεί να συμβεί και ότι ήρθε στην αντίληψη του ότι συνέβη 1-2 φορές σε δουλειές, όμως στον ίδιο δεν συνέβη ποτέ ξανά. Σε κάθε περίπτωση, ο Ενάγοντας παρέμεινε σταθερός στη θέση που προώθησε και γίνεται αποδεκτό ότι η αποκόλληση δεν ήταν κάτι αναμενόμενο αλλά αντίθετα ο ίδιος θεωρούσε ότι ήταν κάτι απίθανό να συμβεί.

 

Αντίθετα, για το ζήτημα των συνθηκών του ατυχήματος, δεν αποδέχομαι την εικοτολογία του Μ.Υ.1, ο οποίος θεωρώ πως στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας που αναφέρθηκε για να αποφευχθούν οι ευθύνες των Εναγόμενων, δήλωσε ότι για να πέσει ο Ενάγοντας «θα πρέπει να εκτελούσε την εργασία του με πολύ απρόσεκτο τρόπο με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία του». Το Δικαστήριο, βεβαίως, δεν μπορεί να βασιστεί στις εικασίες του Μ.Υ.1, ο οποίος δεν ήταν παρών στο χώρο και δεν έχει ιδίαν γνώση των συνθηκών της πτώσης του Ενάγοντα, προκειμένου να εξάγει οποιοδήποτε ασφαλές συμπέρασμα για τις συνθήκες υπό τις οποίες έγινε το ατύχημα. Θα επαναλάβω όμως ξανά και τούτο. Ακόμη και έτσι να είχαν τα πράγματα, οι Εναγόμενοι όφειλαν σε κάθε περίπτωση να λάβουν κατάλληλα μέτρα στο χώρο που ήταν υπό την ευθύνη τους, προκειμένου να αποτραπεί η πτώση του Ενάγοντα.

 

Ως προς τον Μ.Ε.3, οφείλω να επισημάνω ότι η στενή συγγενική σχέση με τον Ενάγοντα, δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί ως εύλογος λόγος αμφισβήτησης της αξιοπιστίας του μάρτυρα[5]. Εν πάση περιπτώσει, κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του το Δικαστήριο ετέθη σε εγρήγορση για το ενδεχόμενο η μαρτυρία του να υποκινείται από την επιθυμία του να βοηθήσει τον αδελφό του.

 

Είναι βεβαίως γεγονός και δεν μου διέφυγε ότι αρχικά, μέσω της κατάθεσης του, παρουσίασε τον εαυτό του ως αυτόπτη μάρτυρα της αποκόλλησης του starter και της πτώσης του Ενάγοντα στο κενό, ενώ κατά τη μαρτυρία του ενώπιον του Δικαστηρίου αποδέχτηκε ότι στην πραγματικότητα τα πράγματα δεν ήταν έτσι και δεν είδε την πτώση. Πιο συγκεκριμένα, στη μαρτυρία του ανέφερε ότι βρισκόταν σε κοντινή απόσταση από τον Ενάγοντα (ένα μέτρο), ήταν σκυφτός και δεν έβλεπε τον Ενάγοντα, καθώς επίσης ότι είδε τον τελευταίο στο έδαφος όταν έπεσε.   

 

Από εκεί και πέρα όμως, στην πορεία της μαρτυρίας του διαπίστωσα ότι δεν είχα  ενώπιον μου μάρτυρα ο οποίος προσπαθούσε να παρουσιάσει τα πράγματα με επιτηδευμένο τρόπο. Αμέσως, όταν ρωτήθηκε σχετικά, αποδέκτηκε χωρίς δισταγμό ότι δεν έβλεπε τον Ενάγοντα την στιγμή της πτώσης του και γενικότερα κατέθεσε με αμεσότητα και με ένα φυσικό και θετικό τρόπο που έδινε την εικόνα προσώπου που έζησε τα γεγονότα που περιέγραφε. Μέρος της μαρτυρίας του επίσης, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, δεν αμφισβητήθηκε. Με εξαίρεση λοιπόν την αρχική αναφορά του ότι είδε την αποκόλληση του starter, αποδέχομαι τη μαρτυρία του.

 

Από την άλλη, η μαρτυρία του Μ.Υ.1, για λόγους που ευκρινώς προκύπτουν από τα όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω, στο βαθμό που αυτή αφορούσε την ανατεθείσα εργασία στην Metalan, τα προστατευτικά μέτρα που υποτίθεται ότι λήφθηκαν και τις συνθήκες της πτώσης του Ενάγοντα από τον πρώτο όροφο της οικοδομής ή/και του ατυχήματος, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

 

Ο τραυματισμός του Ενάγοντα, η μεταφορά του στο νοσοκομείο, οι σωματικές βλάβες που υπέστη και η χειρουργική επέμβαση.

 

Ο Ενάγοντας από την πτώση του στο έδαφος τραυματίστηκε και μεταφέρθηκε με ιδιωτικό αυτοκίνητο στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, κάτι που δεν αμφισβητήθηκε. Ως προς την αναφορά του Μ.Υ.1 ότι η μεταφορά έγινε με ασθενοφόρο, όπως προέκυψε κατά τη μαρτυρία του προήλθε από λανθασμένη πληροφόρηση που έτυχε την ημέρα εκείνη.

 

Αναφορικά με τις διαπιστώσεις των γιατρών μετά την αξιολόγηση των τραυμάτων του, σχετική είναι η μαρτυρία του Μ.Ε.2 και γι’ αυτό κρίνω σκόπιμο να παρεμβάλλω εδώ την αξιολόγηση της μαρτυρίας του τελευταίου.

 

Ο Μ.Ε.2 είναι νευροχειρούργος και ο ιατρός που χειρούργησε τον Ενάγοντα στις 13/2/2014. Παρόλο που δεν αμφισβητήθηκε ότι πρόκειται για εμπειρογνώμονα, σημειώνω ότι, σε κάθε περίπτωση, από τη μαρτυρία του και τα όσα ανέφερε, το Δικαστήριο έχει πεισθεί ότι διαθέτει την απαιτούμενη εξειδικευμένη γνώση και εμπειρία στον τομέα της νευροχειρουργικής.

 

Ο συγκεκριμένος μάρτυρας, μου έκανε ομολογουμένως θετική εντύπωση. Οι απαντήσεις του ήταν άμεσες, τεκμηριωμένες και επιστημονικά εξηγημένες, ενώ δεν διαπίστωσα στοιχεία μεροληψίας ή υπερβολής.

 

Όπως αναφέρει στην ιατρική έκθεση που ετοίμασε, ημερομηνίας 14/7/2014 (τεκμήριο 1), στις 12/2/2014, ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε στο ΤΑΕΠ του Αρεταίειου Νοσοκομείου, όπου έγινε αξιολόγηση των τραυμάτων του και διαπιστώθηκε ότι έφερε πολλαπλές εκδορές και μώλωπες σε διάφορα μέρη του σώματος του. Αφού έτυχε των πρώτων βοηθειών, διενεργήθηκε μαγνητική τομογραφία της σπονδυλικής στήλης, η οποία ανέδειξε συμπιεστικό ασταθές κάταγμα του σπονδυλικού σώματος Ο1 (τεκμήριο 12). Στις 13/2/2014, ο Ενάγοντας υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση διαυχενικής σπονδυλοδεσίας Θ12-Ο2, προς σταθεροποίηση του κατάγματος. Μετεγχειρητικά, η αξονική τομογραφία ΟΜΣΣ στις 14/2/2014 επιβεβαίωσε την ικανοποιητική σταθεροποίηση του κατάγματος και κινητοποιήθηκε με τη χρήση κηδεμόνα σπονδυλικής στήλης. Στις 17/2/2014 έλαβε εξιτήριο από το νοσοκομείο και συνέχισε να χρησιμοποιεί τον κηδεμόνα για διάστημα ακόμα δύο μηνών, ενώ τελούσε υπό παρακολούθηση σε τακτά χρονικά διαστήματα με ακτινολογικό έλεγχο του κατάγματος. Επίσης, ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης, με συνδυασμό φυσιοθεραπείας και υδροθεραπείας/κολύμβησης.[6]

 

Περαιτέρω, ο μάρτυρας ανέφερε ότι η τελευταία φορά που εξέτασε τον Ενάγοντα ήταν τον Δεκέμβριο του 2014. Ανέφερε επίσης ότι την περίοδο που προηγήθηκε, ο τελευταίος είχε κάνει ακτινογραφίες για να δουν την σταθεροποίηση του κατάγματος και επειδή τότε αντιμετώπιζε ακόμα πόνο στη μέση, του είχαν εισηγηθεί να κάνει κάποιες ενέσεις στη σπονδυλική στήλη.  

 

Καμία εκ των πιο πάνω αναφορών του δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση του και όλα τα πιο πάνω γίνονται ευρήματα του Δικαστηρίου. Βεβαίως ως προς την αναφορά για την εισήγηση να γίνουν ενέσεις, διευκρινίζεται ότι αυτό που γίνεται αποδεκτό είναι ακριβώς ότι ο ίδιος έκανε τη συγκεκριμένη εισήγηση επειδή ο Ενάγοντας συνέχιζε τότε να πονάει τη μέση του και όχι ότι πράγματι ο τελευταίος έκανε θεραπεία με ενέσεις, αφού καμία σχετική μαρτυρία δεν έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου από τον Ενάγοντα περί τούτου. 

 

Ό,τι αμφισβητείται από την έκθεση του εντοπίζεται στις δύο τελευταίες παραγράφους, όπου αναφέρονται τα εξής:

 

« Δυστυχώς λόγω του κατάγματος δεν θα είναι σε θέση να εξασκήσει το υφιστάμενο του επάγγελμα (σιδεράς σε οικοδομές) και θα πρέπει να ασχοληθεί με εργασία μη χειρονακτικής[7] φύσεως καθώς δεν θα είναι σε θέση να σηκώνει βάρη.

Ο κύριος Λανίτης θα είναι σε θέση να ξαναεργαστεί μετά από πάροδο έξι μηνών από την ημερομηνία του ατυχήματος. »

 

Επί τούτων, σημειώνω ότι κατά την κυρίως εξέταση του, διευκρίνισε ότι με την πιο πάνω αναφορά του εννοεί ότι ο Ενάγοντας γενικά δεν θα είναι σε θέση να εξασκήσει το υφιστάμενο επάγγελμα του ως σιδεράς σε οικοδομές και θα πρέπει να ασχοληθεί με εργασία μη χειρωνακτικής φύσεως, καθώς δεν θα είναι σε θέση να σηκώνει βάρη. Διευκρινίζοντας δε περαιτέρω την πιο πάνω αναφορά του στην αντεξέταση, όταν του τέθηκε ότι η σημερινή εργασία του Ενάγοντα είναι χειρωνακτική, ανέφερε πως θεωρεί σαφή την αναφορά του, ότι δηλαδή ο Ενάγοντας δεν είναι σε θέση να ασχοληθεί με χειρωνακτική εργασία στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει να σηκώνει βάρη.     

 

Κατά την αντεξέταση του, ζητήθηκε από το μάρτυρα να σχολιάσει την αναφορά του Δρ Θ.Χριστοφή, ορθοπεδικού χειρουργού-τραυματολόγου, στην ιατρική έκθεση του ημερομηνίας 14/3/2023 (τεκμήριο 20), ότι: «Κατά την κλινική εξέταση παρατηρείται ικανοποιητικά επουλωμένο χειρουργικό τραύμα στην οπίσθια επιφάνεια της οσφύος από τον 12^ο θωρακικό μέχρι τον 2^ο οσφυϊκό σπόνδυλο. Φυσιολογικό εύρος κίνησης, κάμψης, έκτασης, πλάγιας κάμψης και στροφικών κινήσεων της σπονδυλικής στήλης, με φυσιολογική νευρολογική εξέταση των κάτω άκρων.» 

Παρενθετικά, σημειώνεται ότι η έκθεση του εν λόγω ιατρού, ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα για λογαριασμό των Εναγόμενων στις 8/12/2022, κατατέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου εκ συμφώνου, ως προς την αλήθεια του περιεχομένου της[8].    

 

Ως προς τη συγκεκριμένη αναφορά του ιατρού Χριστοφή, ο μάρτυρας αναφέρε κατ’ αρχάς ότι ο ίδιος δεν εξέτασε τον Ενάγοντα (πρόσφατα) και ότι δεν έχει λόγο να διαφωνήσει με το συνάδελφο του. Εξάλλου, σημειώνεται εδώ παρενθετικά, και ο ίδιος ο Ενάγοντας δέχεται ότι «κινούμαι κανονικά εκτός από κάποιες κινήσεις που τις αποφεύγω» και ότι «οι κινήσεις ήρθαν σε ένα πολύ καλό σημείο.» Περαιτέρω, όμως, ο μάρτυρας εξήγησε πολύ πειστικά γιατί ο Ενάγοντας δεν παρουσιάζει νευρολογικές απώλειες και έχει πλήρη κίνηση, καθώς και το λόγο που στην περίπτωση του Ενάγοντα η εργασία που απαιτεί άρση βάρους συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο φθοράς και/ή αύξησης του κινδύνου περαιτέρω εκφυλιστικών αλλοιώσεων που θα χρειαστούν χειρουργείο σε κατοπινό στάδιο. Εξ ου και η εισήγηση του να μην ασχοληθεί σαν σιδεράς.

 

Στο σημείο αυτό, το Δικαστήριο κρίνει σκόπιμο να παραθέσει αυτούσια την επιστημονικά τεκμηριωμένη επεξήγηση που έδωσε ο μάρτυρας. Μέσα από αυτήν καθίσταται σαφής η διάκριση μεταξύ της παρούσας λειτουργικής κατάστασης του Ενάγοντα και του μακροπρόθεσμου κινδύνου που συνεπάγεται η επαναλαμβανόμενη άρση βαρών, ενώ παράλληλα τεκμηριώνεται πειστικά η γνώμη του ότι ο Ενάγοντας δεν θα πρέπει να ασκεί το επάγγελμα του σιδερά ή οποιαδήποτε άλλη εργασία που απαιτεί συστηματική άρση βαρών.

 

« Δεν έχω εξετάσει τον ασθενή αλλά δεν έχω λόγο να αμφισβητώ ότι όντως εξετάζοντας τον ασθενή κάποιος ο οποίος υπέστη κάταγμα και σπονδυλοδεσία στη θωρακοοσφυϊκή συμβολή θα επιδείξει στην εξέταση αυτά τα ευρήματα. Το τι δεν αναφέρει και το τι δεν μπορεί η κλινική εξέταση να δείξει, είναι το στρες το οποίο βάζεις στη σπονδυλική στήλη για να κάνεις αυτές τις κινήσεις τις οποίες περιγράφετε. Να εξηγήσω. Η σπονδυλική στήλη είναι μια αλυσίδα από σπονδύλους οι οποίοι ο καθένας κινείται για ένα μικρό διάστημα με αποτέλεσμα όταν βάλεις όλες τις κινήσεις μαζί να μπορέσουμε να κάνουμε είτε την κάμψη είτε την έκταση είτε τη στροφική κίνηση. Εάν ακινητοποιήσεις, εξουδετερώσεις, αχρηστεύσεις ένα τμήμα της σπονδυλικής στήλης, νοουμένου ότι δεν είναι υπέρμετρο, δεν είναι πάνω από δύο ή τρία επίπεδα, οι υπόλοιποι σπόνδυλοι θα κινηθούν λίγο περισσότερο ούτως ώστε να καλύψουν το κενό το οποίο δεν υφίσταται από εκείνους που έχουν ακινητοποιηθεί. Το πρόβλημα γι' αυτό είναι ότι έρχεσαι και βάζεις επιπλέον στρες εις τη σπονδυλική στήλη με αποτέλεσμα να φθείρονται πιο γρήγορα τα υπόλοιπα επίπεδα γι' αυτό όπου έχεις σπονδυλοδεσία η οποία έγινε για οποιονδήποτε λόγο, για το κάταγμα είναι ακόμα χειρότερο αλλά κάνουμε σπονδυλοδεσία για εκφυλιστικές νόσους κ.λπ, πάντοτε οι προειδοποιήσεις στον ασθενή είναι ότι αυξάνεται ο κίνδυνος εκφυλισμού, βλάβης των επιπέδων δίπλα από τη σπονδυλοδεσία γιατί εκείνα τα επίπεδα, αντί να κάνει κίνηση για παράδειγμα τριών μοιρών, θα κάνει κίνηση τεσσάρων μοιρών για να καλύψει εκείνο που δεν κινείται. Όταν η ακινητοποίηση είναι σε μεταβατική ζώνη και οι μεταβατικές ζώνες της σπονδυλικής στήλης αφενός είναι το κρανίο στην αυχενική μοίρα, η αυχενική μοίρα στη θωρακική, δηλαδή Α7 με Θ1, η θωρακοοσφυϊκή, ο Θ12 με τον Ο1 γιατί εκείνες οι περιοχές πέραν από το ότι τους δώσαμε άλλο όνομα, έχουν και διαφορετική μορφολογία, η θωρακική και η οσφυϊκή μοίρα έχουν διαφορετικές λειτουργίες να κάνουν. Εκεί όπου ενώνονται οι δύο διαφορετικές δομές, είναι ακόμα πιο ευαίσθητες οι περιοχές όταν αφαιρέσεις την κίνηση από εκείνη την περιοχή γιατί στη θωρακοοσφυϊκή συμβολή όπου δυστυχώς επειδή ο τραυματισμός ήταν στο Ο1, έπρεπε να δεθεί από το Θ12 στον  Ο2, είναι εκεί ο θώρακας ο οποίος λόγω του ότι έχει τις πλευρές, η κίνηση των θωρακικών σπονδύλων δεν είναι τόσο ως είναι ο αυχένας ή η μέση, στην οσφυϊκή μοίρα έχουμε την κίνηση που μας επιτρέπει να κάνουμε κάμψη και έκταση που αναφέρεται και η θωρακική μοίρα, έρχεται να ενωθεί πάνω στην οσφυϊκή στον Θ12‑ Ο1 η οποία στην περίπτωση του κύριου Λανίτη ακινητοποιήθηκε γιατί το κάταγμα για να σταθεροποιηθεί έπρεπε να μπουν βίδες, κοχλίες στον προηγούμενο υγιή σπόνδυλο που ήταν ο Θ12 μέχρι τον επόμενο υγιή που ήταν ο Ο2. Αυτό είναι, συνεπώς άλλο η εξέταση για το τι μπορεί να κάνει κάποιος και άλλο ποιες θα είναι οι επιπτώσεις του εάν κάνει τούντο πράγμα μακροπρόθεσμα, επανειλημμένα, καθημερινά με φόρτωμα βάρους και ούτω καθεξής. Άρα πολύ σωστά ο συνάδελφος είπε ότι όταν τον εξέταζε ευτυχώς ο ασθενής που θα μπορούσε να ήταν παράλυτος από τη μέση και κάτω, δεν έχει νευρολογικές απώλειες γι' αυτό σταθεροποιήθηκε η σπονδυλική στήλη του. Όταν χτύπησε είχε ασταθές κάταγμα στον Ο1 και έπρεπε να χειρουργηθεί για σταθεροποίηση και να αποφύγουμε νευρολογικές απώλειες το οποίο πετύχαμε. Άρα δεν έχει νευρολογικές απώλειες, στην εξέταση έχει πλήρη κίνηση γιατί αχρηστεύσαμε σε εισαγωγικά δύο μόνο επίπεδα, Θ12‑ Ο1, Ο1‑ Ο2, άρα έρχονται τα υπόλοιπα επικουρικά και καλύπτουν την απώλεια. Αυτό όμως συνεπάγεται με ευαισθησία των διπλανών επιπέδων στον τύπο του μικροτραυματισμού ή της φθοράς από επαναλαμβανόμενες κάμψεις, φόρτωμα βάρους και ούτω καθεξής γι' αυτό και η εισήγηση ήταν για να αποφύγει προβλήματα στο μέλλον, παραπάνω από ό,τι μπορούν να έχουν όλοι όσοι κάνουν αυτήν τη δουλειά, είναι το είδος της εργασίας, το να σηκώνεις βάρη θα έχεις φθορές στη σπονδυλική στήλη άρα είναι δεκτό ότι κάποια φθορά θα υπάρξει. Όταν όμως έχει επιπλέον ακινητοποίηση δύο επιπέδων και δη θωρακοοσφυϊκής συμβολής, ένωσης των δύο τμημάτων της σπονδυλικής σου στήλης, αυξάνει πολύ περισσότερο τον κίνδυνο περαιτέρω εκφυλιστικών αλλοιώσεων που θα χρειαστούν χειρουργείο σε κατοπινό στάδιο. Και αυτή ήταν η εισήγηση στην έκθεσή μου όπως έγραψα ότι μπορεί μεν να εργαστεί μετά από έξι μήνες όταν έχει επουλωθεί πλέον το τραύμα και έχει κάνει την αποκατάστασή του κ.λπ αλλά σίγουρα δεν θα ήταν σοφό να ασχοληθεί σαν σιδεράς το οποίο εξ όσων ξέρω υπονοεί βάρη με φόρτωμα της σπονδυλικής στήλης σε κάμψη, έκταση, με επιπρόσθετη επιδείνωση της κατάστασης. »

 

Από την πιο πάνω εξήγηση, προκύπτουν κατά την άποψη μου τρία σημαντικά σημεία που χρήζουν επισήμανσης: πρώτον, η απουσία νευρολογικών απωλειών δεν αναιρεί τη σοβαρότητα της κάκωσης· δεύτερον, η πλήρης κίνηση δεν σημαίνει απουσία κινδύνου· τρίτον, ο κίνδυνος αφορά κυρίως την επαναλαμβανόμενη άρση βαρών και τη μακροχρόνια επιβάρυνση της σπονδυλικής στήλης.

 

Πριν αναφερθεί οτιδήποτε άλλο, να σημειώσω ότι δεν διέλαθαν την προσοχή του Δικαστηρίου και οι αναφορές του Δρ Χριστοφή στο τέλος της έκθεσης του, ότι: «Έχουν παρέλθει 9 χρόνια από το ατύχημα. Στο παρόν στάδιο ο ασθενής δεν αναφέρει οποιεσδήποτε ενοχλήσεις και έχει επιστρέψει στην κανονικότητα του. Έχει επίσης επιστρέψει σε εργασία, και εργάζεται κατασκευάζοντας και τοποθετώντας μπαλόνια για φουσκωτά σκάφη.» 

 

Λαμβάνοντας υπόψη ότι το Τεκμήριο 20 κατατέθηκε εκ συμφώνου ως προς την αλήθεια του περιεχομένου του, καθώς και ότι ο Ενάγων δεν αμφισβήτησε τις πιο πάνω αναφορές, οι οποίες αποτυπώνουν την εικόνα που παρουσίαζε κατά την εξέτασή του από τον Δρ Χριστοφή, αυτές γίνονται αποδεκτές. Το γεγονός ότι ο Ενάγων κατά τη μαρτυρία του αναφέρθηκε σε πόνους στη μέση, και συγκεκριμένα στην περιοχή της επέμβασης όταν σηκώνει βάρη, δεν οδηγεί κατ' ανάγκη σε διαφορετικό συμπέρασμα, καθόσον πρόκειται για ενοχλήσεις που, κατά τη δική του περιγραφή, εμφανίζονται υπό συγκεκριμένες συνθήκες και όχι κατά την καθημερινή του λειτουργικότητα. Εξάλλου, η πιο πάνω θέση συνάδει και με τη μαρτυρία του Μ.Ε.2, ο οποίος εξήγησε ότι άλλο είναι οι ενοχλήσεις που παρουσιάζει ο ασθενής κατά τον χρόνο της εξέτασης, άλλο οι ενοχλήσεις που θα έχει σε πέντε ή δέκα χρόνια και άλλο ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος ή οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις που ενδέχεται να εκδηλωθούν στο μέλλον ως αποτέλεσμα της συνεχούς καταπόνησης της σπονδυλικής στήλης.

 

Κατά την κρίση μου, και λαμβάνοντας υπόψη την επεξήγηση του μάρτυρα ανωτέρω, τα πιο πάνω όχι μόνο δεν αναιρούν τη γνώμη του Μ.Ε.2 αλλά, αντιθέτως, είναι απολύτως συμβατά με την επιστημονική εξήγηση που ο ίδιος έδωσε. Όπως εξήγησε, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η παρούσα λειτουργική κατάσταση του Ενάγοντα ή το κατά πόσο αυτός δύναται σήμερα να σηκώνει βάρη, αλλά οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που συνεπάγεται η επαναλαμβανόμενη άρση βαρών. Υπό το πρίσμα αυτό, η γνώμη του ότι ο Ενάγοντας δεν θα πρέπει να ασκεί το επάγγελμα του σιδερά ή άλλη χειρωνακτική εργασία που απαιτεί συστηματική άρση βαρών κρίνεται επιστημονικά τεκμηριωμένη και ορθή.

 

Είναι γεγονός βέβαια ότι ο Ενάγοντας ένα χρόνο περίπου μετά το ατύχημα, όπως αναφέρεται σε άλλο σημείο κατωτέρω, ξεκίνησε να ασχολείται με την κατασκευή και τοποθέτηση μπαλονιών σε φουσκωτά σκάφη. Πρόκειται για το επάγγελμα που ασκεί μέχρι και σήμερα. Από τη μαρτυρία του Ενάγοντα κατέστη σαφές ότι η φύση της δουλειάς του είναι μεν χειρωνακτική, όμως είναι πιο ελαφριά σε σχέση με την εργασία του σιδερά. Επίσης, ότι, αναλόγως του μεγέθους τους, τα μπαλόνια μπορούν να μετακινηθούν από δύο ή περισσότερα άτομα. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, ένα μπαλόνι έξι μέτρων μπορεί να το σηκώσει με τη γυναίκα του, ένα μεγαλύτερο μπαλόνι οκτώ μέτρων χρειάζονται 3-4 άτομα για να «σοζιάζει», δηλαδή για σκοπούς εξισορρόπησης, ενώ περαιτέρω είναι σε θέση να σηκώσει και μόνος του το μπαλόνι αλλά αυτό εξαρτάται από το μέγεθος, διότι χρειάζεται να το «σοζιάζεις».

 

Η πιο πάνω μαρτυρία του Ενάγοντα γίνεται, κατά βάση, αποδεκτή. Ειδικότερα, αποδέχομαι ότι η εργασία με τα μπαλόνια είναι λιγότερο απαιτητική σωματικά από τη σιδηρουργική εργασία και ότι, αναλόγως του μεγέθους τους, τα μπαλόνια μπορούν να μετακινηθούν από δύο ή περισσότερα άτομα. Ωστόσο, η έτερη θέση του ότι δεν γνωρίζει το βάρος των μπαλονιών δεν γίνεται αποδεκτή. Αναμενόταν από πρόσωπο που ασκεί το συγκεκριμένο επάγγελμα επί σειρά ετών να είναι σε θέση να δώσει, έστω κατά προσέγγιση, το βάρος τους. Η στάση του αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία και το Δικαστήριο δεν πείθεται ότι η αδυναμία του να προσδιορίσει έστω κατά προσέγγιση το βάρος ήταν πραγματική.

 

Με αυτά υπόψη, επανερχόμενος στον Μ.Ε.2, σημειώνω ότι η θέση του ως προς το ζήτημα της άρσης βαρών ήταν και πάλιν σαφής. Το ζήτημα δεν είναι αν ο Ενάγοντας σηκώνει 20, 50 ή 100 κιλά βάρος ή αν μπορεί να το κάνει, αλλά οι επιπτώσεις του να το κάνει ή/και «εάν είναι σοφό, σωστό και ενδεικνυόμενο να το κάνει κατ' επανάληψη για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα.» Σύμφωνα με το μάρτυρα:

 

« … Σίγουρα ο τραυματισμός τον οποίο υπέστη ο κύριος Λανίτης, η συμβουλή των γιατρών είναι να μην πρώτον ασχολείται με το σήκωμα βάρους και όταν λέω σηκώνω βάρος δεν εννοώ να το πιάσω μόνο, είναι πολύ διαφορετικό να πιάσω κάτι από εδώ να το μεταφέρω εδώ και πολύ διαφορετικό να σκύψω να το σηκώσω όσον αφορά τη σπονδυλική στήλη. Άρα η συμβουλή η δική μας και λέω δεν εξέτασα ούτε να δω τι κάνει τώρα αλλά δεν αλλάζει η μορφή της συμβουλής και όταν λέμε συμβουλή δεν λέμε ότι δεν θα μπορεί να το κάνει, και εγώ μπορώ να κάνω κάποια πράγματα τώρα αλλά δεν είναι σοφό να τα κάνω και αν τα κάνω θα υποστώ κάποιες επιπτώσεις. Συνεπώς από εκεί και πέρα, δεν ξέρω, το Δικαστήριο θα αποφασίσει, δεν είμαι σίγουρος καν τι είναι το ζήτημα, αλλά η συμβουλή η δική μου σαν νευροχειρουργός ο οποίος επιδιόρθωσα, στερέωσα τη σπονδυλική στήλη που υπέστη κάταγμα, ήταν ότι είναι καλύτερα να αποφεύγει να σηκώνει βάρη υπέρμετρα. Τώρα λέμε το να σηκώσει μια μπουκάλα νερό ή ένα αυτό δεν είναι πρόβλημα αλλά αν είναι καθημερινό και έχει συμβεί και σηκώνει βάρη, αυτό θα προκαλέσει προβλήματα. Μπορεί για τον ίδιο να είναι αποδεκτό να του τα προκαλέσει. Εκείνο θα το αφήσω στην κρίση σας.»

 

Τέλος, ο μάρτυρας, αντεξεταζόμενος, ξεκαθάρισε για τον Ενάγοντα με τον ίδιο πειστικό τρόπο ότι: «..Άλλο οι ενοχλήσεις που έχει αυτήν τη στιγμή, άλλο οι ενοχλήσεις που θα έχει σε πέντε ή δέκα χρόνια, άλλο εκφυλιστικές αλλοιώσεις τις οποίες μπορεί να έχει τώρα οι οποίες θα δημιουργήσουν πρόβλημα μετά συνεπώς δεν ξέρω, έχει γίνει απεικονιστικός έλεγχος για παράδειγμα της σπονδυλικής στήλης του να δούμε σε ποια κατάσταση είναι τώρα σε σύγκριση με το πώς ήταν το 2014 με βάση τη δουλειά που κάνει; Ερώτηση. »

 

Συνοψίζω, λέγοντας ότι ο Μ.Ε.2 ήταν ειλικρινής και τεκμηρίωσε επαρκώς και με πειστικότητα τα συμπεράσματα και ευρήματα του[9]. Η εντύπωση που αποκόμισα ήταν ότι ο εν λόγω μάρτυρας προσπάθησε με τρόπο αμερόληπτο και αντικειμενικό να παραθέσει την επιστημονική του άποψη επί των όσων ερωτάτο, δίδοντας τα απαραίτητα στοιχεία και εχέγγυα για να μπορεί το Δικαστήριο να ελέγξει τη μαρτυρία του, συμμορφούμενος πλήρως προς τις αρχές που διέπουν την αξιολόγηση της μαρτυρίας τέτοιων προσώπων, τις οποίες είχα υπόψιν κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας του[10].  Συναφώς, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της.

 

Συνέπειες του τραυματισμού, απώλεια ημερομισθίων

Δεν έχει αμφισβητηθεί και γίνεται αποδεκτό ότι μετά το ατύχημα και τον τραυματισμό του, ο Ενάγοντας δεν επανήλθε στην προηγούμενη εργασία του, ήτοι αυτή του σιδερά. Επισημαίνεται ότι η Metalan τερμάτισε τις εργασίες της από τις 31/5/2014, καθώς επίσης από την ίδια ημερομηνία τερμάτισε την απασχόληση του Ενάγοντα και ακύρωσε την εγγραφή της στο ΦΠΑ και στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις ως εργοδότης (βλ. τεκμήρια 14-15). Ως προς τη θέση του Ενάγοντα ότι έλαβε ιατρική συμβουλή ότι δεν μπορεί να εργαστεί ξανά σε παρόμοιας φύσης εργασία, αυτή γίνεται αποδεκτή και σχετικά είναι όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω.

 

Επίσης, γίνεται αποδεκτό ότι το μηνιαίο εισόδημα του Ενάγοντα από την εργασία του ως σιδεράς, κατά τον ουσιώδη χρόνο του ατυχήματος, ήταν €1350 (βλ. και την αναλυτική κατάσταση αποδοχών ασφαλισμένου – τρίτο έγγραφο στο τεκμήριο 9 και πρώτο έγγραφο στο τεκμήριο 10). Από την εν λόγω αναλυτική κατάσταση προκύπτει επίσης ότι έλαβε τον μισθό του Γενάρη 2014 (€1350) και μέρος του μισθού του Φεβράρη 2014 (€540), οπότε δηλαδή συνέβη το ατύχημα.

 

Από τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτουν επίσης τα ακόλουθα:

 

-       Στις 16/6/2014, ο Ενάγοντας έλαβε από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις ποσό €2.079,44 ως επίδομα σωματικής βλάβης  για την περίοδο από 15/2/2014 μέχρι 30/5/2014 (βλ. το τρίτο έγγραφο στο τεκμήριο 10).

-       Κατόπιν αίτησης του ημερ.15/9/2014 για παροχή λόγω αναπηρίας από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και εξέτασης του από το Ιατρικό Συμβούλιο στις 11/12/2014, το τελευταίο απεφάνθη ότι ο βαθμός αναπηρίας που υπέστη στις 12/2/2014 ήταν σε ποσοστό 10%. Σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία η παροχή για βαθμό αναπηρίας 10% είναι εφάπαξ ποσό ύψους €3.777,87, το οποίο και του καταβλήθηκε (βλ. τεκμήριο 11).

 

Παρενθετικά, αναφέρω ότι από την επιστολή των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων τεκμήριο 11 προκύπτει ότι, για σκοπούς της σχετικής νομοθεσίας, το Ιατρικό Συμβούλιο υπολόγισε τον βαθμό αναπηρίας του Ενάγοντα σε 10% και του καταβλήθηκε το προβλεπόμενο εφάπαξ ποσό. Πέραν τούτου, δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία ως προς τη βάση υπολογισμού του εν λόγω ποσοστού ή ως προς το κατά πόσον αυτό αφορά μόνιμη ή άλλη μορφή αναπηρίας, ώστε να εξαχθούν περαιτέρω συμπεράσματα. Από την αναφορά πάντως του Ενάγοντα κατά τη μαρτυρία του ότι η εν λόγω επιστολή αφορούσε «το ποσό που μου εδώκαν οι Κοινωνικές Ασφαλίσεις τζιείνους τους 6 μήνες που διούν για ιατρικά έξοδα», εύλογα συνάγεται ότι δεν πρόκειται για μόνιμη αναπηρία.

 

Από εκεί και πέρα, ο Ενάγοντας ανέφερε στη δήλωση του ότι έλαβε άδεια απομάκρυνσης από οποιαδήποτε σχετική εργασία για περίοδο ενός έτους και επίσης ότι δεν είχε εργαστεί πουθενά για περίοδο 2,5 - 3 ετών περίπου και ότι απώλεσε €70.000.-.  Περαιτέρω, ανέφερε ότι:

 

« 23. Η ζωή μου μετά το ατύχημα δεν είναι η ίδια και ποτέ δεν θα είναι η ίδια. Είναι θέση των γιατρών ότι πιθανόν να μην υπάρξει πλήρης αποκατάσταση ή και 100% αποκατάσταση. Ακόμη και μέχρι σήμερα δεν μπορώ να εκτελώ βαριές εργασίες και ουδέποτε θα μπορέσω ξανά να ασχοληθώ με την εργασία με την οποία ήμουν εξειδικευμένος.

 

24. Για περίοδο 6 μηνών είχα αφόρητους πόνους και λόγω της φύσης των τραυμάτων ήμουν περιορισμένος σε ακινησία δηλαδή ήμουν στο κρεβάτι για περίοδο 6 μηνών. Δεν μπορούσα να απολαμβάνω τη καθημερινότητα μου και τις δραστηριότητες μου οι οποίες απαντώνται κυρίως σε θαλάσσια σπορ, υποβρύχιο κυνήγι, καταδύσεις και συναφή. »

 

Κατά τη μαρτυρία του, ο Ενάγοντας διευκρίνισε ως προς την περίοδο των έξι μηνών ανωτέρω, ότι ουσιαστικά μετά το ατύχημα παρέμεινε στο κρεβάτι για τρείς μήνες, ενώ για περίοδο επιπλέον τριών μηνών ήταν περιορισμένος στο σπίτι. Η μαρτυρία του επί του προκειμένου γίνεται αποδεκτή, όπως αποδεκτή γίνεται και η θέση του για τους πόνους και τους περιορισμούς που υπέστη για περίοδο έξι μηνών. Εξάλλου, το μέρος της μαρτυρίας του αναφορικά με τα πιο πάνω δεν έχει αμφισβητηθεί. Υπενθυμίζεται δε, ότι μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο, συνέχισε να χρησιμοποιεί κηδεμόνα για περίοδο δύο μηνών, ενώ παρακολουθείτο σε τακτά χρονικά διαστήματα με ακτινολογικό έλεγχο του κατάγματος και εντατικό πρόγραμμα αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης, με συνδυασμό φυσιοθεραπείας και υδροθεραπείας / κολύμβησης. Επίσης, ο Μ.Ε.2 καθόρισε την περίοδο των έξι μηνών για να μπορεί να ξαναεργαστεί.   

 

Σε υποβολή ότι ένα χρόνο μετά το ατύχημα, ίσως και λιγότερο, ξεκίνησε να εξασκεί την εργασία τοποθέτησης μπαλονιών σε σκάφη, η οποία είναι χειρωνακτική και απαιτεί να σηκώνει βάρη, απάντησε ότι : «Ήβρα τον μάστρο μου, επήα να κάμω μαθήματα στη Λεμεσό. Μπορεί να ήταν στο training που άρχισα τζιαί μάθαινα για να κάνω τη δουλειά μου. Δοκίμασα τζιαι άλλες δουλειές. Ευτυχώς που εβρέθηκε η δουλειά τούτη. »

 

Επισημαίνεται ότι από την υποβολή της υπεράσπισης πιο πάνω, προκύπτει ότι ουσιαστικά είναι αποδεκτό ότι στην πραγματικότητα χρειάστηκε περίπου ένα χρόνο για να επανέλθει και να μπορεί να εργαστεί. Από την άλλη όμως, διαπιστώνω ότι ο Ενάγοντας πέραν της μαρτυρίας του Μ.Ε.2 για άδεια να μην εργαστεί για έξι μήνες, δεν παρουσίασε άλλη συγκεκριμένη μαρτυρία ή αποδεικτικά για επιπλέον περίοδο έξι μηνών, προς επιβεβαίωση δηλαδή της αναφοράς του ως προς την ισχυριζόμενη άδεια για περίοδο ενός έτους. Όμως, από τη συνδυασμένη ανάγνωση της μαρτυρίας που ευρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Ενάγοντας, για περίοδο έξι μηνών, βρισκόταν στην κατάσταση που περιγράφηκε ανωτέρω, ενώ και ο Μ.Ε.2 εισηγήθηκε να μην εργαστεί για το ίδιο χρονικό διάστημα, ότι ο τελευταίος εξέτασε τον Ενάγοντα τον Δεκέμβριο του 2014 και του εισηγήθηκε να υποβληθεί σε ενέσεις επειδή συνέχιζε να παρουσιάζει πόνους, καθώς και ότι ο Ενάγοντας εξετάστηκε από το Ιατροσυμβούλιο στις 11/12/2014, σε συνδυασμό με τη θέση της υπεράσπισης που αναφέρθηκε ανωτέρω, κατά την κρίση μου προκύπτει ότι ο Ενάγοντας δεν ήταν σε θέση να εργαστεί μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου 2014.

 

Περαιτέρω, ο Ενάγοντας δεν έδωσε καμία λεπτομέρεια όσον αφορά τις «άλλες δουλειές» που ανέφερε, ούτε όμως σε σχέση με τον «μάστρο» του ή τα μαθήματα στα οποία αναφέρθηκε και τη διάρκεια τους.  Επίσης, δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο προς υποστήριξη της θέσης του ότι στην αρχή δεν πληρωνόταν, ούτε όμως παρουσίασε οποιαδήποτε στοιχεία για να καταδείξει πότε ξεκίνησε να πληρώνεται και με ποιο μισθό, αλλά ούτε και πόσα είναι ο μισθός του σήμερα. Δεν διέλαθε την προσοχή μου βεβαίως ότι ανέφερε στη μαρτυρία του ότι λαμβάνει €1000-1300 μηνιαίως από την εργασία του σήμερα, όμως, δεν παρουσίασε καταστάσεις των κοινωνικών ασφαλίσεων, ανάλογες με αυτές που παρουσίασε για την προηγούμενη του εργασία, ή άλλα αποδεικτικά και θεωρώ ότι επί του προκειμένου η μαρτυρία του κρίνεται γενική και αόριστη.

 

Σε συνεχεία των ανωτέρω, σημειώνω ότι ο Ενάγοντας στην ουσία δεν αρνήθηκε ότι ξεκίνησε να ασχολείται με τη νέα του δουλειά ένα χρόνο περίπου μετά το ατύχημα. Ο ίδιος αναφέρθηκε βέβαια σε έναρξη μαθημάτων ένα χρόνο μετά, όμως, ως ήδη αναφέρθηκε, δεν δόθηκε συγκεκριμένη μαρτυρία επί του προκειμένου, όπως ούτε για το ότι δεν αμοιβόταν και γενικότερα δεν έπεισε το Δικαστήριο σε σχέση με αυτά. Σε κάθε περίπτωση, ενόψει των όσων αναφέρθηκαν ανωτέρω, η θέση που πρόβαλε στην κατάθεση του ότι δεν εργάστηκε πουθενά για περίοδο 2,5 - 3 χρόνων, κρίνεται γενική και αόριστη, και ως τέτοια δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

 

Από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτει ουσιαστικά ότι ο Ενάγοντας μετά την πάροδο ενός περίπου χρόνου από το ατύχημα, επανήλθε σε ένα φυσιολογικό τρόπο ζωής. Το usb τεκμήριο 19, περιλαμβάνει βίντεο που τον δείχνει να χορεύει σε κέντρο με έντονο τρόπο και δεν αρνήθηκε ότι το χορευτικό στιγμιότυπο όπου τον βλέπουμε να πρωταγωνιστεί είναι ένα χρόνο μετά το ατύχημα. Επί τούτου, ανέφερε ότι δεν είπε ποτέ ότι έχει πρόβλημα με τα πόδια του αλλά το πρόβλημα είναι το βάρος.

 

Επίσης, από τις φωτογραφίες τεκμήρια 17 και 18, οι οποίες δεν αρνήθηκε ότι λήφθηκαν περί τα μέσα του 2015, δηλαδή ενάμιση χρόνο περίπου μετά το ατύχημα, φαίνεται να εργάζεται με άλλα άτομα στο σπίτι του και επίσης να σπρώχνει αμαξούδι προκειμένου να τοποθετήσει ξύλα για το τζάκι. Για την εργασία βεβαίως, ανέφερε ότι έκανε μαθήματα αλλά για τούτο ισχύουν όσα αναφέρθηκαν σε άλλο σημείο ανωτέρω.

 

Ως προς τη σημερινή του κατάσταση, ο Ενάγοντας θεωρώ ότι ήταν ειλικρινής. Αποδέχτηκε χωρίς περιστροφές ότι ασχολείται με τα χόμπι του, ήτοι το ψάρεμα και την ποδηλασία. Αποδέχτηκε επίσης ότι πήγε με τη βάρκα στο Καστελλόριζο. Περαιτέρω, ανέφερε ότι οι κινήσεις ήρθαν σε ένα πολύ καλό σημείο και ότι κινείται κανονικά.

 

Ήταν βεβαίως η θέση του ότι αποφεύγει κάποιες κινήσεις και ότι όταν σηκώνει βάρος πονεί τη μέση του, στην περιοχή της επέμβασης, για 1-2 μέρες, αλλά του περνά. Διευκρινίζοντας παράλληλα ότι δεν έχει τα μουδιάσματα που είχε τον πρώτο χρόνο. Επίσης, ανέφερε ότι αυτό που δεν κάνει πλέον εν σχέσει με προηγουμένως, είναι να πηγαίνει γυμναστήριο.

 

Ο Ενάγοντας υπέστη ένα σοβαρό τραυματισμό στον σπόνδυλο και υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση σπονδυλοδεσίας. Έχοντας δε υπόψη και τη μαρτυρία του Μ.Ε.2, θεωρώ ότι ο πόνος από την ανασήκωση βάρους δικαιολογείται. Υπό το φως της μαρτυρίας που ευρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου και δη συγκεκριμένων αναφορών του Ενάγοντα από τις οποίες προκύπτει ότι δεν αρνείται ότι σηκώνει βάρη κάποιες φορές[11], σε συνδυασμό με τη διαπίστωση του Δικαστηρίου σε προηγούμενο σημείο ότι απέφυγε να δώσει πληροφορία για το βάρος των μπαλονιών, τα πιο πάνω θα μπορούσαν, κατ' αρχήν, να εγείρουν ζήτημα παραβίασης του καθήκοντος του Ενάγοντα προς μείωση της ζημιάς του, όμως με δεδομένο ότι δεν δικογραφείται τέτοιο ζήτημα από τους Εναγόμενους, οι οποίοι φέρουν και το σχετικό βάρος απόδειξης[12], είναι σαφές ότι κάτι τέτοιο δεν δύναται να εξεταστεί. Το γεγονός, όμως, ότι ο Ενάγων, παρά τις ιατρικές συστάσεις, προβαίνει περιστασιακά σε άρση βάρους ή ασκεί ελαφρύτερη χειρωνακτική εργασία δεν αναιρεί τα ιατρικά ευρήματα ούτε την επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώμη του Μ.Ε.2 ότι η επαναλαμβανόμενη άρση βαρών συνεπάγεται αυξημένο μακροπρόθεσμο κίνδυνο.

 

Νομική πτυχή αναφορικά με το θέμα της ευθύνης

Ως προκύπτει από την έκθεση απαίτησης και τα γεγονότα της παρούσας, η αγωγή έχει ως νομική βάση το αστικό αδίκημα της αμέλειας, με βάση το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148.  Το άρθρο 51 (1) προνοεί τα ακόλουθα:

« 51. (1) Αμέλεια συvίσταται-

 

(α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε͘  ή

 

(β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής:

 

Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια.»

 

Η αμέλεια, ως αυτοτελές αδίκημα, μπορεί να ορισθεί ως η παράβαση υποχρέωσης επιμέλειας που οφείλεται από τον εναγόμενο στον ενάγοντα, η οποία προκαλεί ζημιά στον ενάγοντα.  Εναπόκειται στον ενάγοντα ν’ αποδείξει τα τρία συστατικά στοιχεία του αδικήματος, δηλαδή ότι ο Εναγόμενος υπείχε υποχρέωση επιμέλειας έναντι του, ότι ο εναγόμενος παρέβη την υποχρέωση αυτή και ότι ως συνέπεια της παράβασης ο ενάγων υπέστη ζημιά.  Η απώλεια μπορεί να προκύψει από πράξη ή παράλειψη και μπορεί να είναι ζημιά σε περιουσία, προσωπική βλάβη ή οικονομική απώλεια[13].

 

Όπως προκύπτει από την αποδεκτή μαρτυρία αλλά και από όσα αναφέρονται κατωτέρω, οι Εναγόμενοι ήταν οι κύριοι εργολάβοι του έργου και οι κάτοχοι ή/και υπεύθυνοι του χώρου όπου διεξάγονταν οι επίδικες εργασίες και/ή του εργοταξίου.

 

Η ευθύνη του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας ρυθμίζεται από το άρθρο 51 (2) (β) του Κεφ.148, το οποίο προνοεί τα ακόλουθα:

 

« (2) Υποχρέωση, να μην επιδεικνύεται αμέλεια υφίσταται στις πιο κάτω περιπτώσεις, δηλαδή-

……..

(β) o κάτoχoς ακίνητης ιδιοκτησίας υπέχει τέτοια υποχρέωση έvαvτι κάθε προσώπου που τελεί νόμιμα, καθώς και έvαvτι του κυρίου oπoιασδήπoτε ιδιοκτησίας που αποκτήθηκε νόμιμα, εντός, επί ή τόσov πλησίov της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας ώστε κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων να επηρεάζεται από την αμέλεια:

 

Νοείται ότι o κύριος και o κάτoχoς ακίνητης ιδιοκτησίας υπέχoυv από κoιvoύ τέτοια υποχρέωση σε σχέση με τη συντήρηση και την επισκευή της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας, έvαvτι κάθε προσώπου που δεν βρίσκεται, καθώς και έvαvτι του κυρίου ιδιοκτησίας που δεν βρίσκεται εντός ή επί της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας ή εντός ή επί oπoιασδήπoτε ακίνητης ιδιοκτησίας η όποια συνέχεται και κατέχεται μαζί με την ακίνητη αυτή ιδιοκτησία από τον κύριο και τον κάτoχo της ή από τον καθένα από αυτούς:

 

Νοείται περαιτέρω ότι o κάτoχoς ακίνητης ιδιοκτησίας δεν υπέχει τέτοια υποχρέωση σε σχέση με την κατάσταση ή τη συντήρηση ή την επισκευή της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας έvαvτι απλού αδειoύχoυ (bare licensee) o oπoίoς βρίσκεται ή η ιδιοκτησία του oπoίoυ βρίσκεται, εντός ή επί της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας, παρά μόvo για πρoειδoπoίηση αυτού, για οποιοδήποτε κρυμμέvo ή απαρατήρητο κίvδυvo εντός ή επί ακίνητης ιδιοκτησίας, τον οποίο o κάτoχoς γνωρίζει ή πρέπει κατά τεκμήριο να θεωρηθεί ότι γνωρίζει.

 

Για τους σκοπούς του άρθρου αυτού "απλός αδειoύχoς" σημαίνει οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο εισέρχεται νόμιμα σε ακίνητη ιδιοκτησία άλλως παρά-

 

(i) σε σχέση με εργασία στην όποια έχει συμφέρov o κάτoχoς της ακίνητης ιδιοκτησίας͘  ή

 

(ii) κατά τη νόμιμη εκτέλεση δημόσιου καθήκovτoς βάσει των διατάξεων οποιουδήποτε voμoθετήματoς ή άλλως πως, και περιλαμβάνει τους πρoσκαλεσμέvoυς, εκτός αυτούς που είναι με αμοιβή, και τους υπηρέτες του κατόχου της ακίνητης ιδιοκτησίας. »

 

Στην Μιχαήλ ν. Ττουνιά κ.ά. (2005) 1(Α) Α.Α.Δ. 19, αναφέρθηκε ότι:

 

« Όσον αφορά την ευθύνη του κατόχου, είναι θεμελιωμένο ότι ένας κάτοχος υποστατικού έχει, προς όλους τους νόμιμα ευρισκομένους στο υποστατικό του, το κοινό καθήκον φροντίδας το οποίο εξυπακούει ότι ο κάτοχος θα πρέπει να επιδεικνύει τέτοια φροντίδα όση υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης είναι εύλογη, ώστε να διασφαλίζει ότι το οποιοδήποτε νόμιμα ευρισκόμενο στα υποστατικά πρόσωπο θα είναι εύλογα ασφαλές κατά τη χρήση των υποστατικών, για τους σκοπούς για τους οποίους ευρίσκεται νόμιμα στο χώρο».

Επίσης, στην Αγγελίδης ν. Λούτσιου (2010) 1(Α) Α.Α.Δ. 200, 207, λέχθηκε ότι:

 

«Όπως είναι θεμελιωμένο, κάτοχος ενός ακινήτου ή μέρος ακινήτου είναι το πρόσωπο που έχει επαρκή βαθμό ελέγχου του ακινήτου ώστε να του επιβάλλεται το καθήκον της επιμέλειας προς τα πρόσωπα που έρχονται ή βρίσκονται νόμιμα σ' αυτό. Ο βαθμός ελέγχου θεωρείται, εκ πρώτης όψεως, επαρκής αν είναι τέτοιος ώστε το άτομο που τον ασκεί να οφείλει να συνειδητοποιήσει ότι παράλειψη του να ασκήσει επιμέλεια μπορεί να καταλήξει σε βλάβη ή ζημιά προσώπου που έρχεται ή βρίσκεται στο ακίνητο (Δέστε: Wheat v. Lacon (E.) & Co. Ltd [1966] 1 Q.B. 335)». 

 

Το θέμα της συντρέχουσας αμέλειας διέπεται από το άρθρο 57 του Κεφ. 148 και η ύπαρξη της αποτελεί παράγοντα μείωσης των αποζημιώσεων που θα καταβάλει ο εναγόμενος (Covotsos Textiles v. Serghiou (1981) 1 C.L.R. 475). Ο καταμερισμός ευθύνης πρόκλησης ατυχήματος στα άτομα που ευθύνονται αποτελεί κατ' εξοχήν έργο του εκδικάζοντος Δικαστηρίου. Η ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας απορρέει από την παράλειψη του ενάγοντα να επιδείξει την απαιτούμενη επιμέλεια για να προστατεύσει τον ίδιο τον εαυτό του από βλάβη ή ζημιά. Το κριτήριο για να αποφασιστεί αν έχει επιτευχθεί συντρέχουσα αμέλεια είναι βασικά το ίδιο με την αμέλεια αφού το προβλεπτό πρόκλησης ζημιάς και η παράλειψη να ληφθούν προφυλάξεις έναντι προβλεπτών κινδύνων είναι το κλειδί για να καταλήξει το Δικαστήριο σε εύρημα ύπαρξης συντρέχουσας αμέλειας[14].

 

Στην υπόθεση Μακρίδης v. Dharaghii κ.ά. (1990) 1 Α.Α.Δ. 1013, έχουν λεχθεί τα ακολούθα σε σχέση με τον καταμερισμό αμέλειας:

«Το Δικαστήριο αποφασίζει πρώτα αν έχει αποδειχθεί αμέλεια σε βάρος των εναγομένων. Εάν η απόφαση είναι καταφατική, τότε εξετάζει με βάση το Άρθρο 57 αν ο ενάγων έχει συντρέχουσα αμέλεια. Αποφασίζει το ποσοστό της ευθύνης μεταξύ εναγομένων, από τη μια, και ενάγοντα, από την άλλη, και μειώνει το ποσό των αποζημιώσεων ανάλογα με το ποσοστό της συντρέχουσας αμέλειας του ενάγοντα. Εάν επιδόθηκαν ειδοποιήσεις, με βάση το Άρθρο 64 και τη Δ.10, θ.12(1) των Διαδικαστικών Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας, προχωρεί στον καταμερισμό της ευθύνης και στον καθορισμό του ποσοστού της συνεισφοράς ή αποζημίωσης μεταξύ των εναγομένων.»

 

Περαιτέρω, στην υπόθεση Βλάσιος v. Αντωνίου (1990) 1 Α.Α.Δ. 815, το Ανώτατο Δικαστήριο έχει αναφέρει τα ακολούθα:

 

«Η συντρέχουσα αμέλεια δεν στηρίζεται στην ύπαρξη καθήκοντος του ζημιωθέντος προς τον εναγόμενο. Εκείνο που είναι αναγκαίο να αποδειχθεί όταν εγείρεται ισχυρισμός συντρέχουσας αμέλειας, είναι ότι αυτός που ζημιώθηκε δεν πήρε για τον ίδιο του τον εαυτό και συμφέρον, λογικές προφυλάξεις και συνέβαλε έτσι με την έλλειψη φροντίδας, στη ζημιά του. Δεν πρόκειται στην ουσία για υπεράσπιση, αλλά για συνθήκη δυνάμει της οποίας μειώνονται αναλογικά οι αποζημιώσεις που δικαιούται ο ενάγοντας.»

 

Ομοίως, στην υπόθεση Γεωργική Εταιρεία Πλατωνιά Λτδ v Mohammad Al Sharif (2012) 1 ΑΑΔ 28, το ζήτημα της συντρέχουσας αμέλειας τέθηκε ως εξής:

 

« … H συντρέχουσα αμέλεια, όπως λέχθηκε και στην Θεόδωρος Λαζάρου ν. Νέμεσις Εργοληπτική Δημόσια Εταιρεία Λτδ κ.ά. (2011) 1 Α.Α.Δ. 1325, δεν εδράζεται σε καθήκον επιμέλειας που φέρει ο ενάγων απέναντι στον εναγόμενο, αλλά στο καθήκον αυτοπροστασίας του με την επίδειξη ανάλογης επιμέλειας. Το βάρος της απόδειξης συντρέχουσας αμέλειας, το φέρει ο εναγόμενος και δεν εναπόκειται στον ενάγοντα να το αποσείσει εκ προοιμίου (Charlesworth & Perry on Negligence 7^η έκδ. σελ. 146-147, παρ. 3-11). » [15]

 

Στην υπόθεση Θεράπων Μιχαήλ v. Ιωάννου & Παρασκευαΐδης Λτδ κ.ά. (1998) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1494, έχει αναφερθεί ότι το βάρος απόδειξης της ύπαρξης συντρέχουσας αμέλειας φέρει ο εναγόμενος που την επικαλείται. Ωστόσο, το Δικαστήριο μπορεί να συμπεράνει την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας από τη μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντα ή από τα γεγονότα που στοιχειοθετούν το συμβάν, όπως διαπιστώνονται από το Δικαστήριο.

 

Το βάρος απόδειξης συντρέχουσας αμέλειας θα μετατεθεί από τους ώμους του εναγόμενου, μόνον αν η μαρτυρία του ενάγοντα εγείρει ζήτημα συντρέχουσας αμέλειας (βλ. Ηρακλέους v. Χήρα και άλλου (1996) 1 ΑΑΔ 1374).

 

Ευθύνη

Κατ’ αρχάς, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι οι Εναγόμενοι ήταν οι κύριοι εργολάβοι και οι κάτοχοι ή/και υπεύθυνοι του χώρου όπου διεξάγονταν οι επίδικες εργασίες και/ή του εργοταξίου. Αυτό, ούτως ή άλλως, είναι κάτι που έγινε ευθέως παραδεκτό από τον Μ.Υ.1. Ο κύριος εργολάβος έχει υποχρέωση να προστατεύει όλους τους εργαζόμενους στο εργοτάξιο και «.. παραμένει κάτοχος της οικοδομής καθ' όλους τους ουσιώδεις χρόνους, ό,τι συμβαίνει σε μία οικοδομή μέσα στο πλαίσιο του κανονικού ρυθμού εργασίας της τον αφορά και αποτελεί δική του ευθύνη.»[16] 

 

Οι Εναγόμενοι ανέθεσαν στην Metalan ως υπεργολάβο να προσθέσει σίδερο για την ενίσχυση του μπετόν, προκειμένου να λάβει χώραν η δημιουργία προεκτάσεων και ορόφων, και βάσει των οδηγιών και εντολών των Εναγόμενων, οι εργοδοτούμενοι της Metalan ήτοι ο Ενάγοντας και ο Μ.Ε.3 εργαζόταν στο επίδικο εργοτάξιο και συγκεκριμένα στον πρώτο όροφο της οικοδομής. Ο Μ.Υ.3 ανέφερε ότι «ο κάθε υπεργολάβος δουλεύει υπό τη δική μας καθοδήγηση..», ενώ υπενθυμίζεται ότι στο εργοτάξιο υπήρχε επιστάτης, ο οποίος ήταν υπάλληλος των Εναγόμενων.

 

Κατά την εκτέλεση των εργασιών και συγκεκριμένα κατά την προσπάθεια του Ενάγοντα να διορθώσει τα starters, χρειάστηκε να βάλει δύναμη για να λυγίσει ένα χοντρό starter, το οποίο όμως αποκολλήθηκε, με αποτέλεσμα να εκτιναχθεί προς τα πίσω και να πέσει στο κενό από ύψος 3,7 μέτρα.

 

Εν προκειμένω, όμως, οι Εναγόμενοι παρέλειψαν να έχουν ασφαλισμένο το χώρο εργασίας για τους σιδεράδες που εργάζονταν εκεί και ειδικότερα παρέλειψαν να έχουν περίφραξη περιμετρικά του πρώτου ορόφου και δη στο σημείο που εργάζονταν οι σιδεράδες ή/και προστατευτικά κιγκλιδώματα γύρω από την οικοδομή και το χώρο εργασίας που να εμποδίζουν πτώσεις. Η προσφορά ενός κατάλληλου και ασφαλούς χώρου εργασίας, συμπεριλαμβανομένης και της τοποθέτησης των προστατευτικών κιγκλιδωμάτων για την προστασία των εργαζόμενων στο εργοτάξιο από πτώση, ήταν αναμφίβολα δική τους ευθύνη.[17]  Εξάλλου τούτο δεν αμφισβητήθηκε και αυτός είναι βεβαίως και ο λόγος που επιχειρήθηκε από μέρους των Εναγόμενων, ανεπιτυχώς, να τεθεί ότι στο σημείο της πτώσης υπήρχαν τέτοια προστατευτικά κατά τον ουσιώδη χρόνο του ατυχήματος.

 

Κατά την κρίση μου, αν είχαν τοποθετηθεί κατάλληλα προστατευτικά κυγλιδώματα από τους Εναγόμενους, η πτώση του Ενάγοντα στο κενό θα αποφεύγετο.

 

Αποτελεί, συνεπώς, κατάληξη μου ότι η γενεσιουργός αιτία της πρόκλησης του ατυχήματος ήταν η παράλειψη παροχής εκ μέρους των Εναγόμενων ενός ασφαλούς χώρου εργασίας και ειδικότερα η παράλειψη τοποθέτησης προστατευτικών κιγκλιδωμάτων περιμετρικά του πρώτου ορόφου όπου εργάζονταν οι σιδεράδες, μεταξύ αυτών και ο Ενάγοντας, για προστασία έναντι του προβλεπτού κινδύνου πτώσης.

 

Η υπεράσπιση «volenti non fit injuria»

Οι Εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι ο Ενάγοντας είχε γνώση και αντίληψη της κατάστασης πραγμάτων που προκάλεσε τη ζημιά και εκούσια εξέθεσε τον εαυτό του σε αυτήν (volenti non fit injuria). Πρόκειται για την γνωστή ειδική υπεράσπιση του κοινοδικαίου, η οποία κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 59 του Κεφ. 148.

 

Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγων εκτελούσε την εργασία για την οποία βρισκόταν στο εργοτάξιο με τον συνήθη τρόπο, χωρίς να αποδειχθεί ότι προέβη σε οποιαδήποτε απρόσεκτη ή επικίνδυνη ενέργεια. Η πτώση του στο κενό επήλθε επειδή, κατά την προσπάθεια ευθυγράμμισης του starter, αυτό αποκολλήθηκε αιφνιδίως, γεγονός το οποίο δεν μπορούσε ευλόγως να αναμένει. Αντίθετα, ο Ενάγοντας θεωρούσε για τους λόγους που εξηγήθηκαν ότι ήταν απίθανη μια αποκόλληση.

 

Έχοντας υπόψη όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω, θεωρώ πως στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει προκύψει μαρτυρία ότι ο Ενάγοντας μετά από πλήρη εκτίμηση όλων των δεδομένων, εξέθεσε εκούσια τον εαυτό του σ’ επικίνδυνη κατάσταση, αποποιούμενος, ταυτοχρόνως, κάθε δικαίωμα για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων (βλ. Vasiliko Cement Works v. Stavrou (1978) 1 C.L.R 389[18]).

 

Προσθέτω, δε, έχοντας υπόψη όσα αναφέρει ο συνήγορος των Εναγόμενων στην αγόρευση του, ότι το γεγονός ότι ο Ενάγοντας είχε υπόψη του ότι συνέβη αποκόλληση του starter σε ακόμη 1-2 περιπτώσεις σε άλλες δουλειές, χωρίς σημειώνω να έχει συμβεί στον ίδιο παρόμοιο συμβάν, δεν αρκεί για να υπαγάγει την παρούσα περίπτωση στο πεδίο εφαρμογής της πιο πάνω υπεράσπισης και να θεωρηθεί ότι ο Ενάγοντας εκούσια συγκατατέθηκε σε μια επικίνδυνη κατάσταση και μάλιστα αποποιήθηκε κάθε δικαίωμα του για αποζημιώσεις.[19]  Η γνώση ότι σε σπάνιες περιπτώσεις είχε παρουσιαστεί αποκόλληση starter σε άλλα εργοτάξια, δεν ισοδυναμεί με εκούσια αποδοχή του συγκεκριμένου κινδύνου που πραγματώθηκε στην παρούσα υπόθεση, ούτε με παραίτηση από το δικαίωμα αποζημίωσης.

 

Συνεπώς, η σχετική θέση της υπεράσπισης απορρίπτεται.

 

Κατά πόσο υπήρχε συντρέχουσα αμέλεια του Ενάγοντα

Παρά τη μη προώθηση στην τελική αγόρευση του συνηγόρου των Εναγόμενων ζητήματος συντρέχουσας αμέλειας, το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τους δικογραφημένους ισχυρισμούς των Εναγόμενων, προχωρεί στην εξέταση του για σκοπούς πληρότητας.

 

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι ο Ενάγοντας ήταν ένας έμπειρος σιδεράς και η εταιρεία του συνεργαζόταν με τους Εναγόμενους για σειρά ετών. Επίσης, είναι σαφές ότι ο Ενάγων γνώριζε κατά τον ουσιώδη χρόνο ότι δεν είχαν τοποθετηθεί προστατευτικά κιγκλιδώματα και δεν ζήτησε την τοποθέτηση τους πριν αρχίσει να εργάζεται. 

 

Ωστόσο, κατά την κρίση μου, τα πιο πάνω στοιχεία δεν αρκούν αφ' εαυτών για να θεμελιώσουν παράλειψη του καθήκοντος αυτοπροστασίας. Η γνώση της έλλειψης προστατευτικών κιγκλιδωμάτων δεν συνεπάγεται, χωρίς άλλο, ότι ο Ενάγων παρέβη το καθήκον αυτοπροστασίας, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι κατά την εκτέλεση της εργασίας του ενήργησε κατά τρόπο απρόσεκτο ή ανέλαβε κίνδυνο πέραν εκείνου που ευλόγως συνεπαγόταν η εργασία που του είχε ανατεθεί.

 

Ως ήδη αναφέρθηκε, ο Ενάγων εκτελούσε την εργασία για την οποία βρισκόταν στο εργοτάξιο με τον συνήθη τρόπο, χωρίς να αποδειχθεί ότι προέβη σε οποιαδήποτε απρόσεκτη ή επικίνδυνη ενέργεια. Η πτώση του στο κενό επήλθε επειδή, κατά την προσπάθεια ευθυγράμμισης του starter, αυτό αποκολλήθηκε αιφνιδίως, γεγονός το οποίο δεν μπορούσε ευλόγως να αναμένει.

 

Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν θεωρώ ότι η συμπεριφορά του συνιστά παράβαση του καθήκοντος αυτοπροστασίας που να δικαιολογεί καταλογισμό συντρέχουσας αμέλειας.

 

Κατάληξη σε σχέση με το θέμα της ευθύνης

Έχοντας υπόψη όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω, βρίσκω ότι οι Εναγόμενοι ευθύνονται αποκλειστικά έναντι του Ενάγοντα και είναι υπόχρεοι να τον αποζημιώσουν για τις  ζημιές και τις σωματικές βλάβες που υπέστη.  

 

Γενικές Αποζημιώσεις

Έχοντας υπόψη τη μαρτυρία που έχει γίνει αποδεκτή, βρίσκω ότι:

 

1.    O Ενάγοντας, κατά την ημέρα του ατυχήματος, ήταν ηλικίας 33 ετών και ήταν σιδεράς.

2.    Μετά τον τραυματισμό του κατά το επίδικο ατύχημα, μεταφέρθηκε στο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών του Αρεταίειου Νοσοκομείου, όπου έγινε αξιολόγηση των τραυμάτων του και διαπιστώθηκε ότι έφερε πολλαπλές εκδορές και μώλωπες σε διάφορα μέρη του σώματος του. Αφού έτυχε των πρώτων βοηθειών, διενεργήθηκε μαγνητική τομογραφία της σπονδυλικής στήλης, η οποία ανέδειξε συμπιεστικό ασταθές κάταγμα του σπονδυλικού σώματος Ο1 (τεκμήριο 12).

3.    Στις 13/2/2014, ο Ενάγοντας υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση διαυχενικής σπονδυλοδεσίας Θ12-Ο2, προς σταθεροποίηση του κατάγματος.

4.    Μετεγχειρητικά, η αξονική τομογραφία ΟΜΣΣ στις 14/2/2014 επιβεβαίωσε την ικανοποιητική σταθεροποίηση του κατάγματος και κινητοποιήθηκε με τη χρήση κηδεμόνα σπονδυλικής στήλης. Στις 17/2/2014 έλαβε εξιτήριο από το νοσοκομείο και συνέχισε να χρησιμοποιεί τον κηδεμόνα για διάστημα ακόμα δύο μηνών, ενώ τελούσε υπό παρακολούθηση σε τακτά χρονικά διαστήματα με ακτινολογικό έλεγχο του κατάγματος. Επίσης, ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης, με συνδυασμό φυσιοθεραπείας και υδροθεραπείας/κολύμβησης. Για περίοδο τριών μηνών μετά το ατύχημα ήταν κλινήρης, ενώ για περίοδο επιπλέον τριών μηνών ήταν περιορισμένος στο σπίτι. Καθ’ όλη την περίοδο των έξι μηνών, αντιμετώπιζε  πόνους και ήταν περιορισμένος, μη μπορώντας να ασχοληθεί με τα χόμπι του.

5.    Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2014, ο Ενάγοντας έκανε ακτινογραφίες για να δουν την σταθεροποίηση του κατάγματος και επειδή τότε αντιμετώπιζε ακόμα πόνο στη μέση, ο ιατρός του είχε εισηγηθεί να κάνει κάποιες ενέσεις στη σπονδυλική στήλη.  Κατά την ίδια περίοδο, ο Ενάγοντας ένιωθε μουδιάσματα στη μέση.

6.    Ο Ενάγοντας δεν ήταν σε θέση να εργαστεί μέχρι τις 31/12/2014, ενώ λόγω του κατάγματος και της σπονδυλοδεσίας δεν είναι σε θέση να εξασκήσει ξανά το επάγγελμα του σιδερά που ασκούσε προηγουμένως ή άλλο επάγγελμα που απαιτεί την άρση βαρών. Η εργασία που απαιτεί επαναλαμβανόμενη άρση βαρών συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο φθοράς και/ή αύξησης του κινδύνου περαιτέρω εκφυλιστικών αλλοιώσεων, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν αναγκαία τη χειρουργική επέμβαση σε κατοπινό στάδιο. Ως αποτέλεσμα της σπονδυλοδεσίας στη θωρακοοσφυϊκή συμβολή, υφίσταται αυξημένος κίνδυνος φθοράς των παρακείμενων επιπέδων της σπονδυλικής στήλης και ανάπτυξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Η επαναλαμβανόμενη άρση βαρών και η καταπόνηση της σπονδυλικής στήλης με συνεχείς κάμψεις και εκτάσεις αυξάνουν τον κίνδυνο αυτό.

7.    Ως προς τη σημερινή του κατάσταση, παρατηρείται ικανοποιητικά επουλωμένο χειρουργικό τραύμα στην οπίσθια επιφάνεια της οσφύος από τον 12^ο θωρακικό μέχρι τον 2^ο οσφυϊκό σπόνδυλο. Επίσης, παρατηρείται φυσιολογικό εύρος κίνησης, κάμψης, έκτασης, πλάγιας κάμψης και στροφικών κινήσεων της σπονδυλικής στήλης, με φυσιολογική νευρολογική εξέταση των κάτω άκρων. Με εξαίρεση κάποιες κινήσεις που αποφεύγει και τον πόνο που νιώθει στη μέση, στην περιοχή της επέμβασης, όταν χρειάζεται να σηκώσει κάποιο βάρος, ο οποίος υποχωρεί μετά την πάροδο 1-2 ημερών, ο Ενάγοντας δεν παρουσιάζει οποιοδήποτε πρόβλημα στην καθημερινότητα του, ενώ ασχολείται με τα χόμπι του.

 

Επισημαίνεται εδώ ότι δεν υπάρχει καμία μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου ως προς το κατά πόσο σήμερα, μετά την πάροδο πέραν των 12 ετών από το ατύχημα, έχουν προκύψει εκφυλιστικές αλλοιώσεις ή/και αρθρίτιδα συνεπεία της σπονδυλοδεσίας. Ως προς τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις που αναφέρονται στις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 12/2/2014 (τεκμήριο 12) και 30/3/2016 (τεκμήριο 13), σημειώνω ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε μαρτυρία που να συνδέει αιτιωδώς τις αναφερόμενες εκφυλιστικές αλλοιώσεις με τον επίδικο τραυματισμό ή τη σπονδυλοδεσία.

 

Αντίθετα, εκείνο που προκύπτει από τη μαρτυρία του Μ.Ε.2 είναι ότι η μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/2/2014 (Τεκμήριο 12) οδήγησε στη διάγνωση του κατάγματος και, ακολούθως, στη διενέργεια της σπονδυλοδεσίας. Ως εκ τούτου, οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις που καταγράφονται στο εν λόγω τεκμήριο δεν είναι δυνατόν να αποδοθούν στη σπονδυλοδεσία. Περαιτέρω, δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε μαρτυρία που να συνδέει αιτιωδώς τις αλλοιώσεις αυτές με τον επίδικο τραυματισμό. Το ίδιο ισχύει και ως προς τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις που καταγράφονται στη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 30/3/2016 (Τεκμήριο 13), ως προς τις οποίες επίσης δεν δόθηκε οποιαδήποτε ιατρική εξήγηση ή μαρτυρία που να επιτρέπει τη διασύνδεσή τους με τον επίδικο τραυματισμό ή τη σπονδυλοδεσία. Υπό τα δεδομένα αυτά, δεν δύναται να γίνει εύρημα ότι οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις που καταγράφονται στα Τεκμήρια 12 και 13 αποτελούν συνέπεια του ατυχήματος.

 

Συνεπώς, εκείνο που προκύπτει από την αποδεκτή μαρτυρία είναι η ύπαρξη κινδύνου ανάπτυξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων στο μέλλον.

 

Η υπάρχουσα νομολογία επί του θέματος των αποζημιώσεων θέτει ότι οι αποζημιώσεις θα πρέπει να συνιστούν εύλογη και δίκαιη αποκατάσταση του ενάγοντος (βλ. Ioannou & Paraskevaides (Overseas) Ltd and Other v. Christofis (1982) 1 C.L.R. 719), αλλά το Δικαστήριο δεν θα πρέπει να αποπειράται να επιδικάσει αποζημιώσεις για το πλήρες ποσό ή να προβεί σε τέλεια χρηματική αποκατάσταση (βλ. Paraskevopoulos v. Georghiou (1970) 1 C.L.R. 118 και Xenopoulos and another v. Anastasiou (1981) 1 C.L.R. 521). Από την άλλη, οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές (βλ. Δ. Κουμπαρή κ.ά. ν. Δ. Χρίστου Φατρή (2001) 1 Β Α.Α.Δ. σελ. 921). Σε κάθε υπόθεση βέβαια, είναι ανάγκη να γίνονται οι αναγκαίες προσαρμογές έχοντας υπόψη τα ιδιαίτερα περιστατικά της υπόθεσης και να συνυπολογίζεται η μείωση, με την πάροδο του χρόνου, της αξίας του χρήματος (βλ. Φοινικαρίδης άλλη ν. Γεωργίου άλλων (1991) 1 ΑΑΔ 475).

 

Γεγονός αποτελεί ότι δεν υπάρχει ξεκαθαρισμένο και επακριβές κονδύλι για κάθε τραύμα ξεχωριστά. 

 

Έχω διεξέλθει με προσοχή τη Νομολογία προς το σκοπό καθοδήγησης μου για το θέμα των γενικών αποζημιώσεων. Εξάλλου μόνον καθοδήγηση θα μπορούσε το Δικαστήριο να λάβει από προηγούμενες αποφάσεις, αφού είναι σχεδόν αδύνατο να συμπίπτουν τραυματισμοί και τα ιδιαίτερα περιστατικά των θυμάτων. 

 

Επισημαίνω ότι σύμφωνα με τον συνήγορο του Ενάγοντα, δικαιολογείται η επιδίκαση ποσού €110.000 για το θέμα αυτό. Προς επίρρωση της θέσης του, παραπέμπει στην απόφαση Olympic Building and Metal Construction Ltd v. Παναγιώτη Παπαιωάννου (2014) 1 ΑΑΔ 1958, όπου επιδικάστηκε ποσό €90.000 και λέγει ότι θα πρέπει να δοθεί «ανάλογη αποζημίωση με τα σημερινά δεδομένα». Έχοντας μελετήσει την εν λόγω απόφαση, θ’ αρκεστώ εδώ να πω, με όλο το σέβας, ότι πρόκειται σαφώς για πολύ σοβαρότερη περίπτωση εν σχέση με την παρούσα και δεν μπορεί να υποστηρίξει την εισήγηση του.

 

Στην υπόθεση Χατζηθεοδοσίου ν. Διονυσίου (2007) 1 Α.Α.Δ. 1121, ο εφεσείων υπέστη διάφορα τραύματα σε όλο του το σώμα, με σοβαρότερο το κάταγμα του 6^ου θωρακικού σπονδύλου, παρέμεινε στο νοσοκομείο για διάστημα 20 ημερών με συντηρητική θεραπεία και ακολούθησε φυσιοθεραπεία με αναρρωτική άδεια ενός έτους. Παρέμεινε με ελαφριά εμπρόσθια καθίζηση του 6^ου θωρακικού σπονδύλου κατά 30%, με μόνιμα κατάλοιπα την κύφωση της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης με την ορθοστασία, το ανεβοκατέβασμα σκαλών, τη μεταφορά βάρους στο χέρι, το γονάτισμα και το βαθύ κάθισμα να είναι επιβαρυντικά στοιχεία που προκαλούσαν πόνο στην περιοχή του κατάγματος. Επίσης καθημερινές δραστηριότητες όπως η ορθοστασία, η οδήγηση για διάστημα πέραν της μισής ώρας, οι αθλοπαιδιές, ακόμη και κατάκλιση στην ίδια θέση για διάστημα μισής ώρας θα προκαλούσαν πόνο, ενώ θα αναπτύσσονταν και οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις. Το ποσό Λ.Κ.10.000 που επιδικάστηκε πρωτόδικα, αυξήθηκε σε Λ.Κ.15.000 (€25.630).

 

Στην Novichkova Daria v. Θέμη Βλαβή, Πολιτική Έφεση Αρ. 83/2009, ημερ.31/5/2012, η εφεσείουσα τραυματίστηκε σε τροχαίο δυστύχημα στις 18/3/2005 στη Λεμεσό. Κατά την εισαγωγή της στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού «έφερε κακώσεις στο πρόσωπο, με θλαστικό τραύμα στη δεξιά υπερόφρυα χώρα και περιοθλαμικό δεξιό αιμάτωμα, κάκωση κοιλίας με εκχυμώσεις και αριστερή λαγόνια ακρολοφία, με έντονη ευαισθησία. Είχε επίσης κάταγμα της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, 05.

 

Αξονική τομογραφία πυέλου έδειξε μεγάλη συλλογή αίματος, αλλά ήταν φυσιολογική ως προς τον εγκέφαλο, τον αυχένα και την κοιλία. Αξονική τομογραφία της οσφύος κατέδειξε συντριπτικό κάταγμα εντός του σπονδυλικού σωλήνα, προκαλώντας μεγάλη στένωση και πίεση στο μηνιγγικό σάκο. Η εφεσείουσα παρέμεινε στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας για 6 μέρες, η δε νοσηλεία της συνεχίστηκε στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Νοσοκομείου, παρουσίασε όμως υγροθώρακα στο δεξιό ημιθωράκιο και τοποθετήθηκε χειρουργικά σωλήνας κλειστής παροχέτευσης, από 27.4.2005-30.4.2005.

 

Η εφεσείουσα ήταν σε αυστηρό κλινοστατισμό σε έκταση οσφύος σε τρομερά άβολη στάση, με μαξιλάρι κάτω από τη μέση και με πλήρη απαγόρευση κίνησης, ακόμη και για φυσικές ανάγκες για περίοδο 60 ημερών, ενώ είχε και κάταγμα σφηνοειδούς ταρσού το οποίο τοποθετήθηκε σε γύψινο κνημοποδικό νάρθηκα. Στις 26.5.2005, εξήλθε του Νοσοκομείου με ζώνη οσφύος. Τον Ιούλιο του 2005, η Εφεσείουσα ορθοστατούσε με τη χρήση ειδικού κηδεμόνα κορμού για λίγα μόνο λεπτά και βάδιζε με δυσκολία και υποσταταζόμενη. Υπήρχε τότε μυϊκή αδυναμία των μυών και των κάτω άκρων, δυσκαμψία στους μύες της ράχης και οσφύος, έντονη οσφυαλγία και επώδυνη δυσκαμψία της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης. Μέχρι την 22.12.2005, εννέα μήνες μετά τον τραυματισμό της, η εφεσείουσα είχε ικανοποιητική αποκατάσταση της μυϊκής ισχύος της, βαδίζουσα άνετα χωρίς υποστήριξη. Υπεχώρησαν οι διάφορες δυσκαμψίες, ως προηγουμένως καταγράφηκαν, με επάνοδο των κινήσεων της δεξιά ποδοκνημικής εντός φυσιολογικών ορίων.

 

Κατά καιρούς θα εμφανίζεται οσφυϊκό άλγος, και δυσκαμψία ιδιαιτέρως μετά από κόπωση και αλλαγή του καιρού. Οι πιθανότητες μετατραυματικά οστεοαρθρίτιδας είναι περιορισμένες, ενώ ουλή 2 εκ. που παρέμεινε στο δεξιό θώρακα κάτω από την περιοχή της μασχάλης δεν δημιουργεί εμφανισιακό πρόβλημα, δεν επιδείχθηκε δε οποιοδήποτε σημάδι στη δεξιά υπερόφρυα χώρα ως κατάλοιπο. »

 

Περαιτέρω, το Ανώτατο Δικαστήριο, ανατρέποντας σχετικό πρωτόδικο εύρημα, αποφάνθηκε ότι θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή η θέση της εφεσείουσας περί νευρολογικών σημείων και καταλοίπων, και πιο συγκεκριμένα για ενοχλήσεις στα πόδια (πόνους, υπαισθησία / μουδιάσματα). Περαιτέρω, αποδέχθηκε ότι ο εκφυλισμός του κολλαγόνου 1 και η απώλεια της σύστασης του ήταν αποτέλεσμα των τραυματισμών της στο δυστύχημα.

 

Υπό το φως των ανωτέρω, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει να επαναπροσδιοριστούν οι ορθές αποζημιώσεις για τον πόνο και την ταλαιπωρία της εφεσείουσας και προχώρησε σε αύξηση του ποσού των €25.000 που επιδικάστηκε πρωτόδικα σε €40.000.

 

Στην Κωνσταντίνου Χαρίτου v. Ανδρέα Μιχαήλ, αγωγή αρ. 2830/08 Ε. Δ. Λάρνακας, ημερομηνίας 5/6/2012, το Δικαστήριο κατέληξε στα πιο κάτω ευρήματα ως προς τις σωματικές βλάβες του Ενάγοντα:

 

« v Ο Ενάγων υπέστη εξάρθημα του δεξιού ώμου και συμπιεστικό συντριπτικό κάταγμα του δεύτερου οσφυϊκού σπονδύλου μετά από τραυματισμό σε τροχαίο δυστύχημα που επεσυνέβη στις 7.3.08.

 

v Το εξάρθρημα αντιμετωπίστηκε με απλή κλειστή ανάταξη αμέσως μετά από ατύχημα και με την άφιξη του Ενάγοντα στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας. Παρέμεινε για παρακολούθηση στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας μέχρι τις 11.3.08.

 

v Κρίθηκε αναγκαία η μεταφορά του στο νευροχειρουργικό τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας στις 11.3.08 όπου και του χορηγήθηκε χειρουργική μορφή θεραπείας με σκοπό τη σταθεροποίηση του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου.

 

vΛόγω της φύσεως του κατάγματος του δεύτερου οσφυικού σπονδύλου που ήταν συντριπτικό κάταγμα με παρεκτόπιση καταταγέντων τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα το οποίο θεωρήθηκε και ήταν ασταθές τέθηκε η αναγκαία ένδειξη για χειρουργική επέμβαση όπως και έγινε. Συγκεκριμένα έγινε σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης, σπονδυλοδεσία από τον 12^ο θωρακικό σπόνδυλο μέχρι τον 4^ο οσφυϊκό σπόνδυλο με το σύστημα VARI-GRIP ώστε να μην κινδυνεύει ο Ενάγων κατά την κινητοποίηση του να υποστεί νευρολογική βλάβη. Αν δεν διενεργείτο σπονδυλοδεσία λόγω του ότι το κάταγμα ήταν ασταθές κατά την κινητοποίηση του Ενάγοντα υπήρχε μεγάλος κίνδυνος παρεκτόπισης του σπονδύλου που υπέστη το κάταγμα και ενδεχόμενο δημιουργίας νευρολογικής βλάβης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το κάταγμα δεν άγγιξε τον νωτιαίο μυελό μόλις σε μία απόσταση 2 εκ. περίπου.

 

v Η σταθεροποίηση του σπονδύλου επιτεύχθηκε μέσω τοποθέτησης των αναγκαίων σταθεροποιητικών μεταλλικών προσθετικών. Συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκαν γάντζοι οι οποίοι εφάπτονται στα τόξα των εν λόγω σπονδύλων, σταθεροποιούνται με βίδες πάνω στους σπονδύλους, οι γάντζοι ενώνονται και σταθεροποιούνται με μεταλλικές ράγες ώστε να ακινητοποιηθεί η περιοχή του κατάγματος. Η επέμβαση αυτή της σπονδυλοδεσίας έγινε με ολική αναισθησία. Ο Ενάγων νοσηλεύτηκε στη Νευροχειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας από 11.3.08 μέχρι 28.3.08.

 

vΟυδέποτε ανέπτυξε ο Ενάγων οποιασδήποτε μορφής νευρολογική σημειολογία, είτε μετατραυματικά, είτε μετεγχειρητικά. Η μετεγχειρητική του πορεία υπήρξε ομαλή χωρίς επιπλοκές.

 

v Ο Ενάγων κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου του διενεργήθη η επέμβαση της σπονδυλοδεσίας στις 19.3.08 έτυχε αναλγησίας, αντιβίωσης μετεγχειρητικά και αντιθρομβωτικής αντιμετώπισης.

 

v Ο Ενάγων έλαβε εξιτήριο στις 28.3.08 και ακολούθησε το μετεγχειρητικό πρόγραμμα επανεκτιμήσεως στα εξωτερικά ιατρεία της νευροχειρουργικής κλινικής για διάστημα 6 μηνών καθώς και πρόγραμμα φυσικής αποκατάστασης και ενδυνάμωσης. Ο Ενάγων συνεχίζει ακόμη πρόγραμμα εκγύμνασης και ενδυνάμωσης πράγμα που του επιτρέπει να βρίσκεται σε καλή κατάσταση αλλά δεν του επιτρέπεται να επανέλθει σε πρόγραμμα πρωταθλητισμού.  Ο Ενάγων δεν μπορεί πλέον να υποβάλλει τη σπονδυλική του στήλη σε τέτοιου βαθμού καταπόνηση σε μόνιμη και/ή συστηματική βάση όπως απαιτείται από όλα τα αθλήματα.

 

v Ο Ενάγων πριν να επισυμβεί το επίδικο δυστύχημα ασχολείτο, εκτός από την εργασία του και με τον αθλητισμό και συγκεκριμένα το άθλημα του τριάθλου στο οποίο είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο πρωταθλητισμού ώστε να συμμετέχει στην Εθνική Ομάδα της Κύπρου.

 

v Μετά το ατύχημα ο Ενάγων έλαβε μέρος σε αγώνα τρίαθλου στο οποίο άθλημα πριν το δυστύχημα ασχολείτο σε επίπεδο πρωταθλητισμού και ήταν μέλος της Εθνικής Ομάδας της Κύπρου.  Για τους αγώνες αυτούς που έλαβε μέρος μετά το επίδικο δυστύχημα δεν έκανε προετοιμασία και εντατική προπόνηση όπως αυτή που έκαμνε προηγουμένως αλλά απλή γυμναστική και ασκήσεις ενδυνάμωσης. Η συμμετοχή δε σε τέτοιους αγώνες δεν ήταν αυτή του αθλητή της Εθνικής Ομάδας αλλά ως ενός απλού αθλητή. Σήμερα δεν έχει πλέον τη δυνατότητα για προπόνηση για πρωταθλητισμό παρά μόνο μπορεί να κάνει απλή εκγύμναση.

 

vΗ λειτουργικότητα του δεξιού ώμου έχει επανέλθει στα φυσιολογικά προ του ατυχήματος επίπεδα, ενώ η κινητικότητα της οσφύος της σπονδυλικής στήλης είναι ελαφρώς περιορισμένη και έχει επανέλθει σε μέγιστο βαθμό.

 

vΠαραμένει μικρού βαθμού δυσκαμψία στην έκταση και κάμψη της οσφύος η οποία δικαιολογεί την αίσθηση δυσκαμψίας σε περιπτώσεις παρατεταμένης κάμψης του κάτω μέρους της σπονδυλικής στήλης, ανασήκωσης και μεταφοράς μεγάλων βαρών.

 

v Θα υπάρχουν ενοχλήσεις περιοδικές ήπιας και παροδικής έντασης κυρίως μετά από παρατεταμένες δραστηριότητες συνεχούς υπερφόρτισης της οσφύος.

 

vΗ χειρουργική ουλή μήκους 22 εκ. στην οσφυϊκή περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία είναι πλήρως επουλωμένη θα παραμείνει.

 

v Στο μέλλον θα υπάρχουν στην περιοχή του τραυματισμού εκφυλιστικές αλλοιώσεις οι οποίες ίσως να επιδεινώνονται από την επέμβαση και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν. Η τοποθέτηση αυτών των υλικών προκαλεί και ένα βαθμό περιορισμού στην κινητικότητα της οσφυικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.Εφόσον έχει καταργηθεί η κίνηση σε πέντε σπονδύλους σε προσπάθεια του Ενάγοντα όπως κινητοποιήσει περισσότερο τη σπονδυλική στήλη στις κάμψεις, εκτάσεις στροφικά και πλάγιες κινήσεις η κινητικότητα πλέον είναι σε σημεία άνωθεν και κάτωθεν της αρθρόδεσης οπόταν τα σημεία αυτά δέχονται περισσότερη πίεση από ότι πριν που γινόταν κατανομή της κίνησης σε όλο το εύρος της σπονδυλικής στήλης. Κατά συνέπεια είναι ενδεχόμενο να επισυμβεί οστεοαρθρίτιδα στο άνω και κάτω μέρος της περιοχής της σπονδυλοδεσίας ενδεχόμενο το οποίο θα οφείλεται μερικώς στον τραυματισμό του Ενάγοντα και μερικώς στη φυσική φθορά που επέρχεται μέσω του χρόνου.

 

vΟι επιπτώσεις και τα συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας και γενικά εκφυλιστικές αλλοιώσεις είναι οσφυαλγία, ισχιαλγία, δυσκαμψία ή επίταση της δυσκαμψίας στην οσφυϊκή μοίρα και του πόνου και αιμωδίες στα κάτω άκρα.  »

 

Ακολούθως, η κα Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Α.Ε.Δ. (όπως ήταν τότε), αφού  παρέπεμψε στις υποθέσεις Χατζηθεοδοσίου (ανωτέρω) και Novichkova (ανωτέρω), και σημείωσε τις ομοιότητες και τις διαφορές των εν λόγω υποθέσεων με την περίπτωση που είχε ενώπιον της, επιδίκασε στον ενάγοντα ποσό €40.000.

  

Είναι γεγονός ότι η υπόθεση Χρίστου (ανωτέρω) παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με την περίπτωση του Ενάγοντα στην παρούσα υπόθεση. Επισημαίνω βεβαίως ότι στην εν λόγω υπόθεση το κάταγμα ήταν συντριπτικό με παρεκτόπιση καταταγέντων τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα, ενώ ήταν και ασταθές. Η  σπονδυλοδεσία δε, έγινε από τον 12^ο θωρακικό σπόνδυλο μέχρι τον 4^ο οσφυϊκό σπόνδυλο. Ο ενάγοντας επίσης, δεν μπόρεσε να ασχοληθεί ξανά με τον πρωταθλητισμό, αν και μπορούσε να γυμναστεί κανονικά.  

 

Ως προς τις εφετειακές αποφάσεις που μνημονεύονται ανωτέρω, επισημαίνω ότι τα κατάγματα που υπέστησαν οι εφεσείοντες αντιμετωπίστηκαν συντηρητικά και όχι χειρουργικά, ούτε βεβαίως έγινε σπονδυλοδεσία.

 

Όμως, στην Χατζηθεοδοσίου, ο εφεσείων παρέμεινε με ελαφριά εμπρόσθια καθίζηση του 6^ου θωρακικού σπονδύλου κατά 30% και με τα μόνιμα κατάλοιπα και τα προβλήματα στις καθημερινές του δραστηριότητες που καταγράφηκαν ανωτέρω.

 

Περαιτέρω, στην Novichkova το κάταγμα ήταν συντριπτικό εντός του σπονδυλικού σωλήνα, προκαλώντας μεγάλη στένωση και πίεση στο μηνιγγικό σάκο. Επίσης, η εφεσείουσα παρουσίασε υγροθώρακα στο δεξιό ημιθωράκιο και τοποθετήθηκε χειρουργικά σωλήνας κλειστής παροχέτευσης για περίοδο τεσσάρων ημερών, ενώ υπέστη σοβαρή ταλαιπωρία για περίοδο 60 ημερών, μη μπορώντας να κινηθεί ούτε για φυσικές της ανάγκες, και άλλες δυσκολίες στη συνέχεια ως εμφαίνονται ανωτέρω. Τα κατάλοιπα και ο νευραλγικός κατά καιρούς πόνος που επισήμανε το Εφετείο, έχουν επίσης καταγραφεί. 

 

Στην προκειμένη περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τον τραυματισμό του Ενάγοντα και το γεγονός ότι το κάταγμα που υπέστη στη σπονδυλική στήλη αντιμετωπίστηκε χειρουργικά με διαυχενική σπονδυλοδεσία, τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη, το κατάλοιπο των ενοχλήσεων, ήτοι του πόνου, όταν σηκώνει βάρος, το γεγονός ότι δεν είναι σε θέση να εργαστεί ξανά στο επάγγελμα που ασκούσε προηγουμένως και το σοβαρό ενδεχόμενο ανάπτυξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων μελλοντικά, οι οποίες εφόσον εμφανιστούν θα αντιμετωπιστούν χειρουργικά, και προβαίνοντας στις αναγκαίες αναπροσαρμογές εν σχέσει με τις αποφάσεις πιο πάνω, κρίνω ότι το δίκαιο και εύλογο ποσό αποζημίωσης που δικαιούται ο Ενάγοντας υπό τις περιστάσεις είναι €40.000.-.

 

Ειδικές Αποζημιώσεις

Σύμφωνα με την πάγια Νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, οι ειδικές ζημιές θα πρέπει να καταγράφονται στις έγγραφες προτάσεις με λεπτομέρεια και πρέπει ν’ αποδεικνύονται αυστηρά, με συγκεκριμένη και θετική μαρτυρία[20].

 

Εξετάζω τις ειδικές ζημιές με τη σειρά που καταγράφονται στην έκθεση απαίτησης του Ενάγοντα.

 

Ο Ενάγοντας αξιώνει απώλεια ημερομισθίων €40.000. Με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου, έχει απωλέσει ημερομίσθια από την ημέρα του ατυχήματος, ήτοι 12/2/2014, μέχρι και τις 31/12/2014. Συνολικά, δηλαδή, απώλεσε ημερομίσθια 10 μηνών και 16 ημερών. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το μηνιαίο εισόδημα του ήταν €1350, συνεπάγεται ότι απώλεσε €14.271,50, το οποίο και δικαιούται.

 

Για ιατρικά έξοδα, αξιώνει ποσό €12.648. Από τα τεκμήρια που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι ο Ενάγοντας πλήρωσε τα ακόλουθα ιατρικά έξοδα (βλ. τεκμήριο 3):

 

(α) €55 – ακτινολογικό - τιμολόγιο ημερομηνίας 29/7/2014 (πρώτο έγγραφο τεκμηρίου 3)[21].

(β) €4570 – φάρμακα και αναλώσιμα, κλινικό εργαστήριο, Α’Βοήθειες, ακτινολογικό, μαγνητικός τομογράφος, χειρουργικός θάλαμος, χειρουργεία, αναισθησιολογικό, κ.α. - τιμολόγιο ημερομηνίας 17/2/2014 (τρίτο και πέμπτο έγγραφο τεκμηρίου 3[22]). Το εν λόγω ποσό εξοφλήθηκε με δύο πληρωμές ημερομηνίας 12/2/2014 και 17/2/2014 (βλ. τις σχετικές αποδείξεις, έκτο και έβδομο έγγραφο του τεκμηρίου 3).

(γ) €7.730 – κόστος επέμβασης, εμφυτεύματα/αναλώσιμα, αμοιβή βοηθού και αμοιβή αναισθησιολόγου - τιμολόγιο ημερομηνίας 13/2/2014 (τέταρτο έγγραφο τεκμηρίου 3). Το ποσό εν λόγω πληρώθηκε στις 17/2/2014 (βλ. τη σχετική απόδειξη, όγδοο έγγραφο του τεκμηρίου 3).

(δ) €100 για δύο επισκέψεις στον Μ.Ε.2 στις 29/7/2014 και στις 2/12/2014 (βλ. τα δύο τελευταία έγγραφα του τεκμηρίου 3).

 

Συνολικά, προκύπτει ότι ο Ενάγοντας κατέβαλε για ιατρικά έξοδα ποσό €12.455.

 

Δεν διέλαθε την προσοχή μου ότι επί του τεκμηρίου 12 υπάρχει επισυνημμένο τιμολόγιο ύψους €600.-, το οποίο προκύπτει να εκδόθηκε και να πληρώθηκε στις 30/3/2016. Η ημερομηνία έκδοσης του συμπίπτει με τη διενέργεια της μαγνητικής τομογραφίας τεκμήριο 13 και είναι σαφές ότι αφορά τα έξοδα της τελευταίας, ενώ εκ παραδρομής έχει επισυναφθεί στο τεκμήριο 12. Ούτως ή άλλως τα έξοδα της μαγνητικής τομογραφίας τεκμήριο 12 προκύπτει ότι έχουν χρεωθεί με το τιμολόγιο του Αρεταίειου Νοσοκομείου ημερομηνίας 17/2/2014 ανωτέρω (βλ. σημείο 11).  Εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω ποσό αφορά τιμολόγιο που εκδόθηκε και πληρωμή που έγινε μετά την καταχώρηση της έκθεσης απαίτησης, δεν επιχειρήθηκε η τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης για να προστεθεί και δεν προκύπτει από την τελική αγόρευση του συνηγόρου του Ενάγοντα κάποια ειδική αναφορά ότι διεκδικείται.

 

Ως προς το ποσό που διεκδικεί για «νάρθηκα», ύψους €250, σχετικό είναι το τιμολόγιο ημερ.14/2/2014 της εταιρείας Orthohouse, με σημείωση επ’ αυτού ότι έχει πληρωθεί (βλ. το ένατο έγγραφο του τεκμηρίου 3).

 

Για τα έξοδα φυσιοθεραπείας, αξιώνεται ποσό €1.000. Παρά την αναφορά του Ενάγοντα στη μαρτυρία του ότι έχει πληρώσει το εν λόγω ποσό, εντούτοις έχει παρουσιάσει μόνον μια βεβαίωση του Μ.Κορδάτου, κινησιολόγου, ημερομηνίας 20/6/2014, για το ποσό των €240 (τεκμήριο 6). Δεν έχει παρουσιαστεί οποιαδήποτε άλλη βεβαίωση ή απόδειξη και δεν έχει δοθεί ούτε κάποια εξήγηση για τούτο. Συνεπώς, δεν μπορεί να του αποδοθεί το υπόλοιπο ποσό που αξιώνει, πέραν δηλαδή  του ποσού των €240. 

 

Τέλος, αξιώνει ποσό €500.- για μεταφορικά, το οποίο όμως δεν μπορεί να αποδοθεί αφού δεν έχει γίνει καμία αναφορά στη μαρτυρία του Ενάγοντα, ούτε παρουσιάστηκε οποιαδήποτε απόδειξη ή υποστηριχτικό έγγραφο.

 

Συνοψίζοντας όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω, καταλήγω ότι ο Ενάγοντας δικαιούται ποσό €27.216,50 ως ειδικές ζημιές (€14.271,50 + €12.455 + €250 + €240).

 

Τόκος

Όσον αφορά το θέμα του τόκου, να σημειώσω ότι το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 58Α του Κεφ. 148, όπως έχει τροποποιηθεί από τον Ν.82(1)/2008, καθώς και από τη σχετική νομολογία[23].

 

Στην Φοινικαρίδης, για το θέμα της επιδίκασης τόκου επί των γενικών αποζημιώσεων, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, πως είναι δυνατό να διαδραματίσει ρόλο, ο τρόπος με τον οποίο προωθήθηκε η αγωγή προς εκδίκαση. Στις περιπτώσεις που παρατηρείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής, θα ήταν λανθασμένο να επιδικάζεται τόκος χωρίς να ληφθεί υπόψη η καθυστέρηση αυτή. Για όσο χρόνο διαρκεί η αδικαιολόγητη καθυστέρηση, ο Ενάγων στερείται τα χρήματα στα οποία δικαιούται από δικό του σφάλμα. 

 

Εν προκειμένω, το γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο καταχωρίστηκε στις 8/7/2014 και η έκθεση απαίτησης στις 3/3/2015, δηλαδή πέντε μήνες και ένα χρόνο περίπου αντίστοιχα μετά το επίδικο περιστατικό. Λαμβάνοντας υπόψη και ότι ο Ενάγοντας τύγχανε παρακολούθησης από τον Μ.Ε.2 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2014, είναι σαφές πως καμία καθυστέρηση δεν παρατηρήθηκε στην καταχώρηση και προώθηση της αγωγής από μέρους του Ενάγοντας και θεωρώ δίκαιο ο τόκος να επιδικαστεί από την ημέρα του ατυχήματος, ήτοι 12/2/2014.  

 

Σε σχέση με τις ειδικές ζημιές, επειδή μπορεί εύκολα να γίνει ο διαχωρισμός τους, επιδικάζεται νόμιμος τόκος ως ακολούθως:

- επί του ποσού των  €14.271,50 από 1/1/2015, καθόσον μέχρι την ημερομηνία αυτή είχε αποκρυσταλλωθεί το σύνολο του ποσού που αφορά την απώλεια ημερομισθίων, και

- επί του ποσού των €12.455 από 3/12/2014, καθόσον μέχρι την ημερομηνία αυτή είχε αποκρυσταλλωθεί το σύνολο του ποσού που αφορά τα ιατρικά έξοδα ανωτέρω, και

- επί του ποσού των €250, από 14/2/2014, οπότε έγινε η πληρωμή του ποσού για τον νάρθηκα, και

- επί του ποσού των €240, από 20/6/2014, οπότε εκδόθηκε η βεβαίωση που επιβεβαιώνει την πληρωμή του εν λόγω ποσού για τα έξοδα του κινησιολόγου.

 

Η απαίτηση των Εναγόμενων εναντίον της Τριτοδιάδικου

Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, οι δύο πλευρές δεν έχουν παρουσιάσει μάρτυρες και αρκέστηκαν στην κατάθεση παραδεκτών γεγονότων (βλ. Τεκμήριο Α) και εγγράφων (τεκμήρια 21-24). Τα παραδεκτά γεγονότα είναι τα εξής:

 

« 1. Ο Τριτοδιάδικος είναι εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης με έδρα την Λευκωσία και ασχολούνται με ασφαλιστικές εργασίες.

 

2.  Οι Εναγόμενοι στα πλαίσια των νομίμων υποχρεώσεων τους και/ή των καθηκόντων τους ως εργολάβοι οικοδομών περί τον Οκτώβριο του 2013 ζήτησαν από τον Τριτοδιάδικο όπως τους παραχωρήσει ασφαλιστική κάλυψη και την αναγκαία ασφαλιστική κάλυψη παντός κινδύνου αναφορικά με έργο που ελάμβανε χώρα επί της οδού Ηφαίστου 8, στην Αγλαντζιά και συγκεκριμένα με ανακαίνιση του ισογείου και προσθήκη δύο ορόφων κτιρίου ευρισκόμενου επί της οδού Ηφαίστου 8, στην Αγλαντζιά (στο εξής το έργο).

 

3. Κατά ή περί την 3/1/14 έναντι νομίμου ανταλλάγματος, η Τριτοδιάδικος, παραχώρησε στην Εναγόμενη με το συμβόλαιο (policy) αρ. CA203-00330 (και σύμφωνα με την πρόταση-proposal και/ή την δήλωση-declaration ημερομηνίας κατά ή περί 25/10/13) ασφαλιστική κάλυψη για την περίοδο 25/10/13 ως 31/12/16 (Ασφάλιση Εργολαβίας Παντός Κινδύνου - Contractors All Risk Insurance) για το συνολικό ποσό €699.000,00 για διάφορους κινδύνους που αναφέρονται ρητά σε αυτό για την περίοδο των εργασιών και της συντήρησης έργου ανακαίνισης από αυτούς του πρώτου ορόφου συγκεκριμένου κτιρίου στην οδό Ηφαίστου 8, 2101 Αγλαντζιά και ανέγερσης επιπρόσθετων δύο ορόφων σε αυτό.

 

4. Οι Εναγόμενοι ενημέρωσαν άμεσα τον Τριτοδιάδικο και/ή αντιπρόσωπο του τόσο προφορικά όσο και γραπτώς δια τον τραυματισμό του Ενάγοντα κατά την εκτέλεση του έργου.

 

5.  Ο Τριτοδιάδικος κατόπιν της ενημέρωσης που έτυχε από τους Εναγομένους, προχώρησε και υπέβαλε εις τον Ενάγοντα δια τον τραυματισμό του συγκεκριμένη πρόταση για εξώδικο φιλικό συμβιβασμό της απαίτησης του σχετικά με τις ζημιές και/ή σωματικές βλάβες που υπέστηκε κατά την εκτέλεση του έργου, αξιώνοντας από τον Ενάγοντα όπως απαλλάξει τον Τριτοδιάδικο και/ή τους Εναγόμενους από οποιαδήποτε ευθύνη και προς τελική και πλήρη ικανοποίηση όλων των απαιτήσεων.

 

6.  Ο Τριτοδιάδικος στη συνέχεια αρνήθηκε ότι οφείλει να παρέχει κάλυψη στους Εναγομένους για το ατύχημα που αφορά η παρούσα αγωγή στη βάση των όρων του πιο πάνω ασφαλιστηρίου μεταξύ Εναγομένων και Τριτοδιαδίκου.

 

7.  Ο Τριτοδιάδικος και οι Εναγόμενοι αποδέχονται και/ή αναγνωρίζουν ότι τα πιο πάνω στις παραγράφους 5. και 6. αναφερόμενα δεν αποτελούν ούτε είναι δυνατό να αποτελέσουν κώλυμα (estoppel) η[24] αποποίηση (waiver) για την εξάσκηση του δικαιώματος του Τριτοδιάδικου να αρνηθεί και/ή να αρνείται να παρέχει κάλυψη στους Εναγόμενους για το επίδικο ατύχημα.

 

8.  Οι Εναγόμενοι προφορικά αλλά και γραπτώς με επιστολή των δικηγόρων τους, κάλεσαν τον Τριτοδιάδικο όπως καλύψουν και/ή αποζημιώσουν τους Εναγόμενους για οιονδήποτε ποσό πληρώσουν εις τον Ενάγοντα και/ή όπως καλύψουν τα έξοδα των Εναγομένων που πηγάζουν από την παρούσα αγωγή και/ή όπως αναγνωρίσουν ότι οφείλουν να καλύψουν τους Εναγομένους δυνάμει σχετικού ασφαλιστήριου συμβολαίου, ο δε Τριτοδιάδικος δια επιστολή των δικηγόρων αρνήθηκε ότι οφείλει να παράσχει οποιαδήποτε κάλυψη στους Εναγομένους στη βάση των όρων του ασφαλιστηρίου συμβολαίου αναφορικά με το ατύχημα που αφορά η παρούσα αγωγή και αναφορικά με τις αξιώσεις του Ενάγοντα στα πλαίσια της παρούσας αγωγής.

 

 

9. Σχετικά με τα πιο πάνω οι διάδικοι συμφωνούν όπως κατατεθούν ως ΤΕΚΜΗΡΙΑ τα πιο κάτω έγγραφα, την αλήθεια του περιεχομένου των οποίων όλοι αποδέχονται και παραδέχονται:

 

(α) Αντίγραφο Contract Works Insurance Proposal Form ημερ. 25/10/13.

(β) Αντίγραφο Συμβολαίου (policy) αρ. CA203-00330 με ημερ. Έναρξης 25/10/13 και λήξης 31/12/2016

(γ) Αντίγραφο Παραρτήματος (Schedule) του Συμβολαίου (policy) αρ. CA203- 00330.

(δ) Επιστολή Κωνσταντίνου Μακρή προς Commercial General Insurance Ltd.  »

 

Πριν υπεισέλθω στην εξέταση της απαίτησης των Εναγόμενων εναντίον της Τριτοδιαδίκου επί της ουσίας, θεωρώ πως χρήζει εξέτασης κατά προτεραιότητα το ζήτημα που εγείρει στην αγόρευση του ο συνήγορος της τελευταίας περί λανθασμένης προσεπίκλησης της στη διαδικασία και η συνακόλουθη εισήγηση για απόρριψη της απαίτησης των Εναγόμενων για το λόγο αυτό.

 

Με κάθε σεβασμό προς τον συνήγορο της Τριτοδιαδίκου, η εισήγηση του δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

 

Κατ’ αρχάς, σημειώνω ότι το Δικαστήριο, κατόπιν αίτησης των Εναγόμενων ημερομηνίας 7/9/2015 και των όσων τέθηκαν ενώπιον του μέσω σχετικών ενόρκων δηλώσεων αλλά και των όσων αναφέρθηκαν στην αγόρευση των συνηγόρων των Εναγόμενων, ικανοποιήθηκε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις της Δ.10, θ.1 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας και στις 2/12/2015 ενέκρινε την αίτηση, δίδοντας άδεια για την προσεπίκληση της Τριτοδιαδίκου. Ακολούθησε η επίδοση σχετικής ειδοποίησης προς την Τριτοδιάδικο και η καταχώριση εμφάνισης εκ μέρους της τελευταίας, άνευ οιασδήποτε διαμαρτυρίας. Η Τριτοδιάδικος βεβαίως, με την επίδοση της ειδοποίησης και την εμφάνιση της, κατέστη διάδικος στην αγωγή, υπέχοντας ρόλο εναγόμενου στη διαδικασία τριτοδιαδίκου.

 

Στη συνέχεια, οι Εναγόμενοι καταχώρισαν αίτηση για να δοθούν οδηγίες για ανταλλαγή δικογράφων μεταξύ των Εναγόμενων και της Τριτοδιαδίκου, καθώς επίσης για να επιτραπεί στην Τριτοδιάδικο να εμφανισθεί κατά την εκδίκαση της αγωγής και να συμμετάσχει κατά τον τρόπο που θα καθορίσει το Δικαστήριο και δεσμευθεί από το αποτέλεσμα της δίκης. Περαιτέρω, για να καθοριστεί ότι το ζήτημα της ευθύνης της Τριτοδιαδίκου να αποζημιώσει τους Εναγόμενους, εκδικαστεί κατά την εκδίκαση της παρούσας αγωγής. Με τη σύμφωνη γνώμη της Τριτοδιαδίκου, η αίτηση εγκρίθηκε και δόθηκαν οδηγίες για την ανταλλαγή δικογράφων.

 

Μετά την καταχώριση και την ανταλλαγή των δικογράφων, η αγωγή προχώρησε μέχρι και την τελική της εκδίκαση, χωρίς ποτέ η πλευρά του Τριτοδιάδικου να εγείρει ζήτημα λανθασμένης προσεπίκλησης της. 

 

Με δεδομένα τα πιο πάνω και ιδίως ότι το διάταγμα ημερομηνίας 2/12/2015 εξακολουθεί να ισχύει, ότι η Τριτοδιάδικος εμφανίστηκε στη διαδικασία, καταχώρισε εμφάνιση και αποδέχθηκε ότι το ζήτημα της ευθύνης της να αποζημιώσει τους Εναγόμενους θα κρινόταν στο πλαίσιο της παρούσας αγωγής, καθώς και ότι δεν προέβαλε στο δικόγραφο της τον ισχυρισμό που προβάλλει για πρώτη φορά με την αγόρευση της, στερώντας έτσι και από την άλλη πλευρά τη δυνατότητα να απαντήσει, κρίνω ότι, υπό τις περιστάσεις, δεν είναι επιτρεπτή η εξέταση του ζητήματος αυτού. Συνεπώς, η σχετική εισήγηση απορρίπτεται.

 

Ερχόμενος στην εξέταση της απαίτησης των Εναγόμενων, σημειώνω ότι έχω μελετήσει με προσοχή τα παραδεκτά γεγονότα, το περιεχόμενο των τεκμηρίων 21-24, καθώς και όσα αναφέρουν οι συνήγοροι των μερών στις αγορεύσεις τους.   

           

Από τη μελέτη όλων των ανωτέρω, προκύπτουν τα ακόλουθα.

 

1.  Στη δήλωση του ασφαλιζομένου στην πρόταση ασφάλισης τεκμήριο 21 (βλ. τελευταία σελίδα), αναφέρεται «I also agree that this Proposal and Declaration shall be binding upon me, shall form the basis of this Policy between myself and Commercial General insurance limited and will be considered as forming part of the Policy to be issued.» Συναφώς, η πρόταση ασφάλισης αποτελεί και declaration, καθώς επίσης τη βάση και μέρος του συμβολαίου, κάτι που βεβαίως δεν αμφισβητείται.

 

2.  Με αυτό υπόψη, σημειώνω ότι η πρόταση ασφάλισης δεν ζητά δήλωση υπεργολάβων. Η μόνη αναφορά σε υπεργολάβο εντοπίζεται στο σημείο 3 (Section A), όπου αναφέρεται «If Proposer is a sub-contractor..», όμως αυτό αφορά τον ασφαλιζόμενο. 

 

3.  Ο όρος C56 του πίνακα (τεκμήριο 23), ο οποίος αποτελεί επίσης μέρος του συμβολαίου ασφάλισης, έχει ως εξής:

 

« C56. Cover for Cross Liability

 

It is hereby declared and agreed that subject otherwise to the terms, exclusions, provisions and conditions contained in the Policy or endorsed thereon and subject to the Insured having paid the agreed extra premium, the Third Party Liability cover of the Policy shall apply to the Insured Parties named in the Schedule, as if a separate policy had been issued to each party and subject to the limit of indemnity and the excess applicable defined herebelow, provided that the Insurers shall not indemnify the Insured under this Endorsement in respect of liability for:

 

- loss of or damage to items insured or insurable under Section I of the Policy even if not recoverable due to an excess or any limit,

 

- fatal or non-fatal injury or illness of employees or workmen who are or could have been insured under Workmen's Compensation and/or Employer's Liability insurance.

 

Insured Parties:

 

Main Contractor's name – Nicolas K. Makris & Sons Ltd

 

Sub-contractors' names – according to Insured's declaration

 

Warranted that the limit of indemnity in respect of all claims relating to this Endorsement and arising out of one event is limited to €100,000.00 and that an excess of €1,000.00 shall apply for each and every claimant. »

 

(έμφαση δοθείσα)

 

4.  Έχοντας αυτά υπόψη, σημειώνω ότι ο συνήγορος των Εναγόμενων στην αγόρευση του αναφέρει πως το γεγονός ότι δεν αναγράφεται το όνομα του ενάγοντα στην ασφαλιστική κάλυψη και αναγράφεται μόνον ότι καλύπτει υπεργολάβους, δεν μπορεί να δίδει στην ασφαλιστική εταιρεία το δικαίωμα να αρνείται την κάλυψη καθότι στην πρόταση ασφάλισης τεκμήριο 21, δεν υπήρχε ερώτηση και/ή κουτάκι για να δηλωθούν ονομαστικά οι υπεργολάβοι. Και συνεχίζει: «Η πρόταση ασφάλισης και/ή το έντυπο ήταν έγγραφο του τριτοδιαδίκου με προ τυπωμένο περιεχόμενο και/ή ερωτήσεις, στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνεται ερώτηση και/ή κουτάκι για να συμπληρωθεί με τα ονόματα των υπεργολάβων. Οποιαδήποτε δήλωση (declaration) των υπεργολάβων θα μπορούσε να γίνει μέσω της πρότασης ασφάλισης. Το τεκμήριο 21 ήταν το μόνο έντυπο που συμπληρώθηκε από την εναγόμενη πριν την έκδοση του ασφαλιστηρίου και το μόνο έγγραφο που δόθηκε στην εναγόμενη για να δηλώσει τα στοιχεία της και τα στοιχεία του έργου, πριν την έκδοση του ασφαλιστηρίου. Εξάλλου σύμφωνα με τα παραδεκτά γεγονότα το εν λόγω έγγραφο-τεκμήριο αρ.21, συνιστά πρόταση και/ή δήλωση (declaration). Εάν ήταν σημαντικό δια την ασφαλιστική εταιρεία να δηλωθούν οι υπεργολάβοι, όφειλε να ερωτήσει τον εργολάβο, παρέχοντας του την ευχέρεια να τους δηλώσει στην πρόταση ασφάλισης. »

 

Περαιτέρω, αναφέρει ότι παρά το γεγονός ότι δεν δηλώθηκαν τα ονόματα των υπεργολάβων, η Τριτοδιάδικος εξέδωσε το ασφαλιστήριο, ασφαλίζοντας τους Εναγόμενους και/ή τους υπεργολάβους αυτών.  Η στάση της Τριτοδιαδίκου δεικνύει ότι η παράθεση των ονομάτων αυτών δεν ήταν ουσιώδης για την έκδοση του ασφαλιστηρίου και/ή για να παρέχει κάλυψη στους υπεργολάβους των Εναγόμενων, ενώ η στάση και/ή η συμπεριφορά της δεν μπορεί παρά να συνιστά κώλυμα για την ίδια (estoppel by conduct) για να ισχυρίζεται ότι δεν τους καλύπτει.

 

5.  Από την άλλη, σύμφωνα με το συνήγορο της Τριτοδιάδικου, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι οι Εναγόμενοι διάβασαν την αναφορά πιο πάνω και αν επιθυμούσαν να καλύψει και υπεργολάβους, τότε θα έπρεπε να το δηλώσουν. Επίσης, προσθέτει, δεν αποτελεί δικαιολογία το γεγονός ότι δεν υπήρχε σχετική ερώτηση ή χώρος στην πρόταση ασφάλισης. «Αντίθετα, …., ενόψει των πιο πάνω και λόγω του ότι είναι η Εναγόμενη που επιθυμούσε να περιλάβει και ασφάλιση υπεργολάβων στο Συμβόλαιο, θα έπρεπε ή να αρνηθεί να προχωρήσει σε συμπλήρωση και υπογραφή της Πρότασης χωρίς Δήλωση για τους υπεργολάβους και/ή να αρνηθεί να συνάψει το Ασφαλιστήριο Συμβόλαιο, όπου η αναφορά για ανάγκη για Δήλωση των στοιχείων τυχόν υπεργολάβων ήταν ΡΗΤΗ! Αντίθετη ερμηνεία και/ή θέση θα είχε ως αποτέλεσμα το παράδοξο η Εναγόμενη να εξαναγκαστεί να καλύψει όλους τους υπεργολάβους, χωρίς να γνωρίζει ποιοι ακριβώς είναι και τα στοιχεία τους, για να μπορέσει να προβεί λογικά σε έρευνα (back ground check/due diligence) αναφορικά με αυτούς για να καταλήξει αν επιθυμεί να τους περιλάβει στην κάλυψη. Κάτι τέτοιο προφανώς θα δημιουργούσε πολύ επικίνδυνο και άδικο για τις Ασφαλιστικές Εταιρείες προηγούμενο.»

 

6.  (α) Από τη μελέτη της πρότασης ασφάλισης, προκύπτει ότι πρόκειται για ένα τυποποιημένο έγγραφο της Τριτοδιάδικου που περιλαμβάνει συγκεκριμένες ερωτήσεις και στοιχεία που συμπληρώνονται από τον ασφαλισμένο. Περαιτέρω, από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι η εν λόγω πρόταση ήταν το μόνο έγγραφο που δόθηκε στους Εναγόμενους προς συμπλήρωση πριν την έκδοση του ασφαλιστηρίου. Η συγκεκριμένη πρόταση ασφάλισης και δήλωση (declaration), ως αναφέρθηκε ήδη, δεν περιλάμβανε ερώτηση ως προς τους υπεργολάβους των Εναγόμενων ή/και του έργου και έτσι οι τελευταίοι δεν δήλωσαν ονομαστικά τους υπεργολάβους.

 

(β)  Όμως, στον όρο C56 δεν αφήνεται αμφιβολία ως προς τα «Ασφαλισμένα Μέρη». Θα ήταν οι Εναγόμενοι και «Sub-contractors' names – according to Insured's declaration». Ως προς τους υπεργολάβους, δεν αναφέρεται σε υπεργολάβους γενικά ή σε υπεργολάβους που καθορίζονται γραπτώς στην πρόταση ασφάλισης ή πριν την έναρξη του συμβολαίου. Ούτε αναφέρεται σε υπεργολάβους του εργολάβου «of any tier», όπως ίσχυε για παράδειγμα στην περίπτωση της Haberdashers’ Aske’s Federation Trust v. Lakehouse Contracts Ltd & Ors [2018] EWHC 558 (TCC). Στην υπόθεση αυτή του Ανωτάτου Δικαστηρίου, όπου υπήρχε και λίστα των ασφαλισμένων μερών, θεωρήθηκε ότι οι όροι του συμβολαίου περιλάμβαναν όλους τους υπεργολάβους της Lakehouse (κυρίως εργολάβου) ανεξάρτητα από το αν οι σχετικές συμβάσεις υπεργολαβίας είχαν συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος του ασφαλιστηρίου έργου ή μεταγενέστερα (βλ. παρ.33). Βεβαίως θα πρέπει να ειπωθεί εδώ ότι το ζήτημα που απασχόλησε στην εν λόγω υπόθεση δεν ήταν όμοιο με αυτό που συζητείται στην παρούσα, όμως έχει ενδιαφέρον να επισημανθεί η αναφορά που γίνεται στην παράγραφο 34 ότι για τον προσδιορισμό της πρόθεσης των μερών και προκειμένου να διαπιστωθεί αν ένα πρόσωπο απέκτησε την ιδιότητα του συνασφαλισμένου (co-assured), είναι επιτρεπτό να εξεταστούν όχι μόνο τα έγγραφα του ασφαλιστηρίου, αλλά και η σύμβαση που έχει συναφθεί μεταξύ του ασφαλισμένου και του φερόμενου ως συνασφαλισμένου (CPR-υπεργολάβος). Και το λέω αυτό, για να τονίσω ότι στην προκειμένη περίπτωση το Δικαστήριο δεν μπορεί να στρέψει την προσοχή του στη συμφωνία των Εναγόμενων και της Metalan, αφού ουδέν σχετικό αναφέρθηκε ή τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.

 

Ό,τι θα πρόσθετα εδώ, όμως, σε συνέχεια των ανωτέρω, είναι ότι στην προκειμένη περίπτωση η πρόθεση των μερών ως προς την έκταση της κάλυψης των υπεργολάβων, δεν μπορεί να αναζητηθεί ούτε στο έγγραφο της πρότασης ασφάλισης, αφού δεν προκύπτει καμία σχετική αναφορά. Η πρόθεση των μερών, όπως αποτυπώνεται στον όρο C56, ήταν να επεκταθεί η κάλυψη και σε υπεργολάβους, όχι όμως αδιακρίτως, αλλά μόνο σε εκείνους που θα αποτελούσαν τα «Insured Parties» κατά τον ίδιο τον όρο, ήτοι στους υπεργολάβους των οποίων τα ονόματα («Sub-contractors' names») θα περιλαμβάνονταν σύμφωνα με τη δήλωση του ασφαλισμένου («according to Insured's declaration»). Η ερμηνεία αυτή προκύπτει από το ίδιο το λεκτικό του όρου, όπως αυτό αποτυπώνεται στον πίνακα που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ασφαλιστηρίου, χωρίς να αναδεικνύεται οποιαδήποτε πραγματική ασάφεια ως προς το περιεχόμενό του.

 

Δεν διέλαθε βεβαίως την προσοχή μου ότι ο όρος αναφέρει «according to insured’s declaration» και ότι η πρόταση ασφάλισης σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στο σημείο 1 ανωτέρω είναι declaration. Δεν θεωρώ όμως ότι τούτο αλλάζει την ουσία του πράγματος, ούτε μπορεί, με κάθε σεβασμό λέω, να οικοδομείται επιχειρηματολογία περί κάλυψης των υπεργολάβων γενικά, άρα και της Metalan που εργοδοτούσε τον Ενάγοντα, απλά και μόνον επειδή δεν υπήρχε πεδίο προς συμπλήρωση και δεν αναφέρεται οτιδήποτε στην πρόταση ασφάλισης. Δεν μπορεί να συναχθεί η πρόθεση των μερών ως εκ της μη συμπερίληψης πεδίου στην πρόταση ασφάλισης, όταν το συγκεκριμένο έγγραφο απλά τηρεί σιγή ιχθύος για το ζήτημα που απασχολεί.

 

Οι Εναγόμενοι συμβλήθηκαν με την Τριτοδιάδικο για την παροχή ασφαλιστικής κάλυψης αναφορικά με το έργο για διάφορους κινδύνους, η οποία παραχωρήθηκε στις 3/1/2014, ήτοι ενάμιση περίπου μήνα πριν το επίδικο ατύχημα. Οι Εναγόμενοι ως συμβεβλημένοι, έλαβαν γνώση των εγγράφων που καταρτίστηκαν και εν πάση περιπτώσει δεν υπάρχει μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου είτε ότι δεν περιήλθαν στην κατοχή τους τα έγγραφα είτε ότι δεν έγιναν κοινωνοί των όρων που περιλαμβάνονται σε αυτά. Επίσης, δεν έχει τεθεί μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου ότι τα μέρη συμφώνησαν κάτι διαφορετικό εν σχέσει με ό,τι καταγράφεται στον όρο C56 ή ότι οι Εναγόμενοι ζήτησαν οποιαδήποτε διευκρίνιση αναφορικά με τη δήλωση που έπρεπε να γίνει και δεν τους δόθηκε.

 

(γ) Υπό το φως το ανωτέρω, το Δικαστήριο καταλήγει ότι με το υπόβαθρο της μαρτυρίας που ευρίσκεται ενώπιον του και για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί, δεν έχει καταδειχθεί ότι η Metalan αποτελούσε insured party και κατ’ επέκταση η Τριτοδιάδικος δεν είχε υποχρέωση κάλυψης δυνάμει του όρου C56.

 

7.  (α) Το θέμα όμως δεν τελειώνει εδώ. Το γεγονός ότι η Metalan δεν αποδείχθηκε ότι απέκτησε την ιδιότητα ασφαλισμένου μέρους (insured party) δυνάμει του όρου C56 δεν αποκλείει αφ' εαυτού την υποχρέωση της Τριτοδιαδίκου να αποζημιώσει τους Εναγομένους, εφόσον η απαίτηση μπορεί να εμπίπτει στην ανεξάρτητη κάλυψη ευθύνης έναντι τρίτων που παρέχεται από το Section II του συμβολαίου, κάτι που εν πάση περιπτώσει αποτελεί και εισήγηση των Εναγόμενων.

 

(β) Ως αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο συνήγορος των Εναγόμενων στην αγόρευση του: «Με λίγα λόγια, ο ενάγοντας μπορεί να θεωρηθεί τρίτος και να ενεργοποιηθεί η υποχρέωση του τριτοδιαδίκου να καλύψει την εναγόμενη κάτω από τον όρο ότι οφείλει να καλύψει την εναγόμενη για οποιαδήποτε απαίτηση εναντίον της εναγομένης σε σχέση με σωματικές βλάβες που υποστεί οιονδήποτε πρόσωπο για ατύχημα που λαμβάνει χώρα στον τόπο εκτέλεσης του έργου.»

 

Επίσης, είναι η θέση του συνηγόρου ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν ισχύει η εξαίρεση της παραγράφου 2 (a) των εξαιρέσεων του Section II.

 

(γ) Σύμφωνα με το Section II:

 

« SECTION II – LIABILITY TO THIRD PARTIES

 

The Company will indemnify the Insured against:

 

1.  all sums which the Insured shall become legally liable to pay for compensation in respect of  

     (a)   bodily injury to or illness of any person

     (b)   loss of or damage to property

occurring as a result of an accident at the Situation of the Contract and arising out of the performance of the Contract

 

2.  all costs and expenses of litigation

    (a)    recovered by any claimant against the Insured

    (b)    incurred with the written consent of the Company

in respect of a claim against the Insured for compensation to which the indemnity expressed in this Policy applies.  »

 

Η αναφερθείσα εξαίρεση δε, είναι η εξής:

 

« EXCEPTIONS TO SECTION II

The indemnity expressed in this Section shall not apply to or include:

…….

2.  Liability in respect of

 

(a) injury to or illness of any person under a contract of service or apprenticeship with the insured if such liability is in respect of injury or illness arising out of and in the course of the employment of such person by the Insured. »

 

(έμφαση δοθείσα)

 

(δ) Ο συνήγορος της Τριτοδιαδίκου δεν ισχυρίζεται στην αγόρευση του ότι ο Ενάγοντας δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες με βάση τον πιο πάνω όρο του συμβολαίου. Η θέση του επί του προκειμένου είναι ότι ο Ενάγοντας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τρίτο πρόσωπο, αφού ισχύει η εξαίρεση ανωτέρω και συγκεκριμένα «..ενόψει του ότι η εργοδότρια του εταιρεία είχε ως ανωτέρω συνάψει και εργαζόταν υπό Συμβόλαιό για υπηρεσίες.»

 

(ε) Ο Ενάγοντας εν προκειμένω δεν είναι υπάλληλος των Εναγόμενων και ούτε τελεί «υπό σύμβαση εργασίας ή μαθητείας» με τους Εναγόμενους. Η εξαίρεση είναι διατυπωμένη στενά και εφαρμόζεται μόνο όταν το τραυματισθέν πρόσωπο τελεί υπό σχέση contract of service ή apprenticeship με τον ίδιο τον ασφαλισμένο («with the insured»). Δεν επεκτείνεται σε εργαζομένους ανεξάρτητου υπεργολάβου. Συνεπώς, η αναφορά του συνηγόρου των Εναγόμενων στην αγόρευση του ότι η εξαίρεση αναφέρεται σε σύμβαση εργασίας (contract of service) και όχι σε σύμβαση παροχής υπηρεσιών (contract of services), με βρίσκει σύμφωνο. Πέραν της απόφασης στην οποία παραπέμπει ο εν λόγω συνήγορος[25], σημειώνω ότι σχετική με το ζήτημα του κατά πόσο μια σύμβαση είναι σύμβαση εργασίας (contract of service) ή σύμβαση παροχής υπηρεσιών (contract for services) είναι, μεταξύ άλλων, και η Polyancon Estates Co. LTD v. Κυπριακή Δημοκρατία (2009) 3 ΑΑΔ 411. Δεν χρειάζεται όμως να με απασχολήσει περαιτέρω το ζήτημα, εφόσον δεν αμφισβητήθηκε ποτέ ότι ο Ενάγοντας δεν ήταν υπάλληλος/μισθωτός των Εναγόμενων.

 

(στ) Υπό τις περιστάσεις, θεωρώ ότι από τη στιγμή που ο Ενάγων δεν εμπίπτει στην εν λόγω εξαίρεση ή σε οποιαδήποτε εξαίρεση του Section II, αποτελεί «any person» κατά την κύρια ρήτρα κάλυψης και η ευθύνη των Εναγομένων έναντί του συνιστά ευθύνη έναντι τρίτου κατά την έννοια του ασφαλιστηρίου. Κατ’ επέκταση, η Τριτοδιάδικος όφειλε να καλύψει τους Εναγόμενους σε σχέση με τη ζημιά του Ενάγοντα, με βάση το Section II του συμβολαίου (τεκμήριο 22).

 

Κατάληξη

Α. Εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγόμενων:

 

i.  Για ποσό €40.000 (γενικές αποζημιώσεις), πλέον νόμιμο τόκο από 12/2/2014 μέχρι εξόφλησης, και

 

ii. Για ποσό €27.216,50 (ειδικές ζημιές), πλέον νόμιμο τόκο:

- επί του ποσού των  €14.271,50 από 1/1/2015 μέχρι εξόφλησης, και

- επί του ποσού των €12.455 από 3/12/2014 μέχρι εξόφλησης, και

- επί του ποσού των €250 από 14/2/2014 μέχρι εξόφλησης, και

- επί του ποσού των €240 από 20/6/2014 μέχρι εξόφλησης.

iii. Τα έξοδα της αγωγής θα είναι υπέρ του Ενάγοντα και σε βάρος των Εναγόμενων, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. 

 

Β. i. Περαιτέρω, εκδίδεται απόφαση υπέρ των Εναγόμενων και εναντίον της Τριτοδιάδικου ως οι αξιώσεις της παραγράφου 15 Α και Γ της έκθεσης απαίτησης των Εναγόμενων εναντίον της τελευταίας.

 

ii.  Η αξίωση υπό Β, με την οποία ζητείται απευθείας πληρωμή της Τριτοδιαδίκου προς τον Ενάγοντα απορρίπτεται, καθόσον η αξίωση υπό Γ, με την οποία διατάσσεται η κάλυψη και αποζημίωση των Εναγόμενων για τα ποσά που θα καταβάλουν στον Ενάγοντα, έχει ήδη γίνει δεκτή, ενώ, σε κάθε περίπτωση, δεν υφίσταται απευθείας έννομη σχέση μεταξύ Ενάγοντα και Τριτοδιάδικου. Απορρίπτονται επίσης οι αξιώσεις υπό Δ και Ε ως μη αναγκαίες.

 

iii. Τα έξοδα της διαδικασίας τριτοδιαδίκου θα είναι υπέρ των Εναγόμενων και εναντίον της Τριτοδιαδίκου, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. 

 

 

(Υπ.)  ……………………………….

                                                                                            Μ. Παπαθανασίου, Α.Ε.Δ.

 

 

Πιστόν αντίγραφον

 

 

Πρωτοκολλητής