ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

 

ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Σατσιά, Ε. Δ.

Αρ. Υπόθεσης: 2498 / 2024

 

Μεταξύ:

 

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

 

και

 

 

1.    I.M.K.A. QUALITY FARM LTD

2.    ΜΙΧΑΛΗ ΜΙΧΑΗΛ

Κατηγορούμενοι

 

Ημερομηνία: 13 Ιανουαρίου, 2026

 

Εμφανίσεις:

 

Για την Κατηγορούσα Αρχή:  κος Γ. Προδρόμου

 

Για τους Κατηγορούμενους:  κος Σ. Δημητρίου με κο B. Κυβερνήτη για Ηλίας Α. Στεφάνου Δ.Ε.Π.Ε.

 

Κατηγορούμενος 2 παρών

 

 

Α Π Ο Φ Α Σ Η

 

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

1.         Το κατηγορητήριο περιλαμβάνει 196 κατηγορίες οι οποίες αφορούν σε αδικήματα:

 

1.1  παράλειψης καταβολής μισθού, περιλαμβανομένων και υπερωριών, σε μηνιαίως αμειβόμενο προσωπικό κατά παράβαση των άρθρων 2, 9(1) και 20 του περί Προστασίας των Μισθών Νόμου του 2007, Ν. 35(Ι)/2007, ως έχει τροποποιηθεί (εφεξής «Νόμος») (κατηγορίες  1 – 162),

 

1.2  παράλειψης αντικατάστασης της ετήσιας άδειας με χρηματική αποζημίωση κατά τον τερματισμό απασχόλησης κατά παράβαση των άρθρων 8(2) και 19 του περί της Οργάνωσης του Χρόνου Εργασίας Νόμου του 2002, Ν. 63(Ι)/2002, ως έχει τροποποιηθεί  (εφεξής «Νόμος Χρόνου Εργασίας») (κατηγορίες 163 – 190), και

 

1.3  παράλειψης παρουσίασης αποδείξεων πληρωμής μισθών και ετήσιας άδειας οι οποίες είχαν ζητηθεί από αρμόδιο λειτουργό του Επαρχιακού Γραφείου Εργασιακών Σχέσεων, κατά παράβαση των άρθρων 2, 12, 17 και 20(4)(γ) του Νόμου και των άρθρων 2, 8(2), 20Δ(1), 20ΣΤ(γ) και 20ΣΤ(2) του Νόμου Χρόνου Εργασίας (κατηγορίες 191 – 196).

 

2.         Η υπόθεση αφορά την παράλειψη καταβολής μισθών, ή μέρους του μισθού και χρηματική αποζημίωση για άδεια η οποία δεν είχε χρησιμοποιηθεί σε δεκατέσσερεις εργοδοτούμενους της Κατηγορούμενης (εφεξής «Παραπονούμενοι»). Όλοι οι Παραπονούμενοι κατάγονται από την Ινδία και είχαν έρθει στην Κύπρο για να εργαστούν στην κτηνοτροφική μονάδα της Κατηγορούμενης.

 

3.         Οι κατηγορίες με αριθμούς 61 – 94 και 193 – 194 οι οποίες αφορούσαν τον παραπονούμενο Rahul Kumar αναστάλθηκαν από το την Κατηγορούσα Αρχή και επομένως οι Κατηγορούμενοι απαλλάχθηκαν από αυτές.

 

4.         Σημειώνεται ότι ο Κατηγορούμενος 2 κατηγορείται υπό την ιδιότητα του ως διευθυντής της Κατηγορούμενης 1 ότι συγκατατέθηκε στην παράλειψη καταβολής μισθών και ότι παρακίνησε την Κατηγορούμενη 1 να μην καταβάλει στους Παραπονούμενους τους μισθούς τους και τη χρηματική τους αποζημίωση για άδεια μετά από τερματισμό της απασχόλησης τους.

 

Β. ΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

 

5.         Τα ποσά τα οποία αναφέρονται στον κατάλογο στο Τεκμήριο 76 καθώς και στη δέσμη αποδείξεων η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 75 έχουν καταβληθεί στους Παραπονούμενους.

 

6.         Το Τεκμήριο 29 το οποίο αποτελείται από πιστοποιητικό σύστασης της Κατηγορούμενης, πιστοποιητικό διεύθυνσης εγγεγραμμένου γραφείου, και πιστοποιητικό αξιωματούχων της Κατηγορούμενης έγινε παραδεκτό και ως προς την αλήθεια του περιεχομένου του. Δηλαδή, είναι παραδεκτό γεγονός ότι ο Κατηγορούμενος 2 είναι διευθυντής της Κατηγορούμενης 1.

 

7.         Τα προαναφερόμενα παραδεκτά γεγονότα αφού εγκρίθηκαν με βάση το άρθρο 19 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9 καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου.

 

8.         Σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκε ότι όλοι οι Παραπονούμενοι (ΜΚ2 – ΜΚ14) ήταν εργοδοτούμενοι στην Κατηγορούμενη 1.

 

Γ.  ΜΑΡΤΥΡΙΑ Η ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΣΑΧΘΗΚΕ

 

9.         Προς απόδειξη της υπόθεσης της Κατηγορούσα Αρχής κατέθεσαν δεκαπέντε μάρτυρες. Η ΜΚ1,  κα Μαργαρίτα (Ρίτα) Χατζηκωνσταντίνου είναι Επιθεωρήτρια Εργασιακών Σχέσεων και ήταν μία εκ των προσώπων τα οποία διερεύνησαν τα παράπονα των Παραπονούμενων. Ο ΜΚ15, κος Άντης Αποστόλου είναι ο Διευθυντής του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων (εφεξής «ΤΕΣ» ή «Κατηγορούσα Αρχή») και η μαρτυρία του αφορούσε την εφαρμογή της Συλλογικής Σύμβασης στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας και τους όρους εργοδότησης των εργατών από τρίτες χώρες στους εν λόγω τομείς.

10.      Έδωσαν μαρτυρία επίσης δεκατρείς από τους δεκατέσσερεις Παραπονούμενους. Ο Rahul Kumar δεν προσήλθε στο Δικαστήριο για να δώσει μαρτυρία και οι κατηγορίες οι οποίες τον αφορούσαν αναστάλθηκαν ως έχει προαναφερθεί.

 

11.      Αφού το Δικαστήριο με ενδιάμεση απόφαση του έκρινε ότι αποδείχθηκε επαρκώς εκ πρώτης όψεως υπόθεση εναντίον των Κατηγορούμενων, κλήθηκαν σε απολογία. Οι Κατηγορούμενοι τήρησαν το δικαίωμα της σιωπής. Κατατέθηκαν εκ συμφώνου διάφορα έγγραφα ως τεκμήρια, περιλαμβανομένων και των Τεκμήριων 75 και 76 σε σχέση με τις πληρωμές προς τους Παραπονούμενους και η υπόθεση ορίστηκε για τελικές αγορεύσεις.

 

12.      Σημειώνω σε αυτό το στάδιο ότι το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας, έχει τύχει προσεκτικής μελέτης και το έχω λάβει υπόψιν μου. Δεδομένου ότι οι αρχές οι οποίες διέπουν την αιτιολόγηση δικαστικών αποφάσεων δεν επιβάλλουν την επανάληψη του συνόλου της μαρτυρίας ή την αναφορά σε κάθε επιμέρους πτυχή αυτής, θα προσπαθήσω να περιοριστώ σε μια συνοπτική αναφορά στα ουσιώδη σημεία της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα.

 

13.      Το δε περιεχόμενο των εμπεριστατωμένων και επιμελών αγορεύσεων των συνηγόρων των μερών έχει ληφθεί υπόψη και ειδική αναφορά σε επιχειρήματα τα οποία προβάλλονται γίνεται όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο. Επισημαίνω, ωστόσο, ότι τα επιχειρήματα αμφότερων των πλευρών υπήρξαν, σε όλη τους την εμβέλεια, αντικείμενο σκέψης και προβληματισμού από το Δικαστήριο χωρίς να υπάρχει ανάγκη ειδικής επίκλησης τους. Η δραστικότητα ενός επιχειρήματος συναρτάται με την επίδραση την οποία μπορεί να έχει στη θεώρηση των επίδικων θεμάτων.[1]

 

i.          MK1 – Ρίτα Χατζηκωνσταντίνου

 

14.      Η ΜΚ1 είναι Επιθεωρήτρια Εργασιακών Σχέσεων στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων Λάρνακας – Αμμοχώστου. Η ΜΚ1 μαζί με τον κ. Ανδρέα Λαού διερεύνησαν τα παράπονα των Παραπονούμενων και συνέταξαν την 76σέλιδη Γραπτή Δήλωση / Κατάθεση Λειτουργού η οποία κατατέθηκε ως Έγγραφο Α στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασης της ΜΚ1.

 

15.      Η ΜΚ1 εργάζεται στο ΤΕΣ από το 2007. Τα κύρια της καθήκοντα περιλαμβάνουν τη διεξαγωγή επιθεωρήσεων για σκοπούς ελέγχου εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας, επιθεωρήσεις για αδήλωτη εργασία και παράνομη απασχόληση, διερεύνηση παραπόνων εργοδοτουμένων και παροχή συμβουλών σε εργοδότες και εργοδοτούμενους σε σχέση με την εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας. Εκτός από την μακρόχρονη εμπειρία της έχει παρακολουθήσει αριθμό σεμιναρίων στην Κύπρο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση με την άσκηση των καθηκόντων της. Πριν από το 2007 εργαζόταν για 16 χρόνια ως λογίστρια σε ξενοδοχειακή μονάδα.

 

16.      Στο Έγγραφο Α αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι:

 

16.1    Στις 08.02.2023 έλαβε χώρα επιχείρηση της Αστυνομίας σε συνεργασία με την Υπηρεσία Επιθεωρήσεων στο υποστατικό της Κατηγορούμενης όπου διέμεναν και εργάζονταν οι Παραπονούμενοι. Οι Παραπονούμενοι τέθηκαν υπό την προστασία του του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας.

 

16.2    Στις 10.02.2023 υποβλήθηκαν δεκατέσσερα γραπτά παράπονα στην Αστυνομία από εργοδοτούμενους της Κατηγορούμενης.

 

16.3    Στις 20.02.2023 είχαν συνάντηση με τους Παραπονούμενους σε χώρο τον οποίο τους υπέδειξε η Αστυνομία. Οι Παραπονούμενοι ανέλυσαν τα παράπονα τους και έδωσαν σχετικές διευκρινίσεις.

 

16.4    Παρατίθενται για τον κάθε παραπονούμενο σχετικές πληροφορίες, περιλαμβανομένων των πότε ξεκίνησε να εργάζεται, συμφωνημένος μισθός, ποσά τα οποία έλαβε, ποσά τα οποία οφείλονται, το κατά πόσον έλαβε άδεια ανάπαυσης, πόσες μέρες την εβδομάδα εργαζόταν, ώρες εργασίας, το κατά πόσον αποζημιωνόταν για τις επιπλέον ώρες εργασίας και το κατά πόσον ο εργοδότης του του παρείχε διατροφή.

 

16.5    Τα γραπτά παράπονα των Παραπονούμενων κατατέθηκαν ως Τεκμήρια 1 – 14.

 

16.6    Όλοι ανεξαιρέτως οι Παραπονούμενοι ανέφεραν ότι ο εργοδότης τους δεν τους παρείχε φαγητό και νερό, ότι εργάζονταν επτά μέρες την εβδομάδα, δεν πήραν ποτέ ρεπό ή άδεια ανάπαυσης. Σε κανέναν δεν είχε καταβληθεί ο μισθός Ιανουαρίου του 2023 ούτε και ο μισθός για τις ημέρες που εργάστηκαν κατά το Φεβρουάριο. Επιπρόσθετα, όλοι οι Παραπονούμενοι ανέφεραν ότι εργάζονταν περισσότερες από οκτώ ώρες την ημέρα.

 

16.7    Η ΜΚ1 αναφέρθηκε στις επικοινωνίες τις οποίες είχε με τον Κατηγορούμενο και τους δικηγόρους του.

 

16.8    Ως Τεκμήριο 15 κατατέθηκε επιστολή προς τους Κατηγορούμενους, με την οποία καλείτο ο Κατηγορούμενος 2 σε συνάντηση, στις 10.03.2023, για διερεύνηση των παραπόνων. Ζητήθηκε και η προσκόμιση εγγράφων σε σχέση με τους Παραπονούμενους όπως συμβόλαια εργασίας και αποδείξεις πληρωμής μισθών. 

 

16.9    Αναφέρει ότι ο Κατηγορούμενος επικαλέστηκε λόγους υγείας και η συνάντηση εν τέλει πραγματοποιήθηκε στα γραφεία του ΤΕΣ στη Λάρνακα στις 12.04.2023 παρουσία του τότε δικηγόρου των Κατηγορούμενων.

 

16.10    Κατά τη συνάντηση, ο Κατηγορούμενος δεν απάντησε σε καμία από τις ερωτήσεις οι οποίες υποβλήθηκαν επικαλούμενος την έρευνα την οποία διεξάγει η Αστυνομία και το ότι αν ανέφερε οτιδήποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί ως παρέμβαση στο έργο της Αστυνομίας.  Παρέδωσε κατάθεση την οποία είχε παραδώσει και στην Αστυνομία (Τεκμήριο 18) καθώς και δήλωση την οποία συνέταξε και υπέγραψε (Τεκμήριο 19). Στο Τεκμήριο 19 ο Κατηγορούμενος προβάλλει διάφορους ισχυρισμούς τόσο γενικούς για όλους τους εργοδοτούμενους όσο και ειδικούς για κάθε παραπονούμενο ξεχωριστά.

 

16.11    Ο Κατηγορούμενος ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι εκκρεμεί για όλους τους Παραπονούμενους ο μισθός Ιανουαρίου  και Φεβρουαρίου του 2023 και είναι διατεθειμένος να τον καταβάλει. Ο λόγος για τον οποίο δεν πληρώθηκε είναι η επιχείρηση της Αστυνομίας και η πιθανότητα η καταβολή του μισθού να θεωρηθεί προσπάθεια επηρεασμού μαρτύρων.

 

16.12    Ανέφερε περαιτέρω ότι δεν παρεχόταν διατροφή αλλά το σπίτι στο οποίο διέμεναν είναι πλήρως εξοπλισμένο με όλες τις απαραίτητες οικιακές συσκευές. Προέβαλε τον ισχυρισμό ότι όλοι οι εργάτες εργάζονταν 6 μέρες την εβδομάδα, 6 – 8 ώρες την ημέρα. Οι εργοδοτούμενοι λάμβαναν αυτά τα οποία είχαν συμφωνήσει. Σε σχέση με την κατακράτηση του διαβατηρίου τους ανέφερε πως οι εργοδοτούμενοι του παρέδιδαν τα διαβατήρια τους για σκοπούς ασφαλούς φύλαξης.

 

16.13    Ορισμένοι εργοδοτούμενοι, όπως ο Amit Kumar, Amarpreet Singh και ο Rohit Rai οι οποίοι είχαν ξεκινήσει τον Δεκέμβριο δεν είχαν πληρωθεί καθότι δεν πρόλαβε να ανοίξει ο τραπεζικός τους λογαριασμός.

 

16.14    Στις 15.05.2023 οι νομικοί σύμβουλοι των Κατηγορούμενων ενημέρωσαν το ΤΕΣ ότι έχει καταχωριστεί ποινική υπόθεση στο Ε.Δ. Λευκωσίας για να παραπεμφθεί στο Κακουργιοδικείο σε σχέση με τα ίδια θέματα, ότι δεν πρόκειται να απαντήσουν σε άλλες ερωτήσεις και ότι η παράλληλη διερεύνηση από το ΤΕΣ συνιστά παρέμβαση στο ανακριτικό έργο, κατάχρηση της διαδικασίας και παραβιάζει το δικαίωμα των Κατηγορούμενων στη μη αυτοενοχοποίηση (Τεκμήριο 20).

 

16.15    Στις 13.06.2023 η ΜΚ1 απέστειλε επιστολή προς τους Κατηγορούμενους με την οποία τους ζητούσε όπως προσκομίσουν τα στοιχεία τα οποία είχαν ζητηθεί από το ΤΕΣ (Τεκμήριο 21). Τέθηκε προθεσμία μέχρι την 21.06.2023. Προειδοποιήθηκαν οι Κατηγορούμενοι ότι αν δεν προσκομιστούν στοιχεία το ΤΕΣ θα προχωρήσει στις σχετικές διαδικασίες μόνο με τις θέσεις οι οποίες τέθηκαν από τους Παραπονούμενους.

 

16.16    Στις 26.06.2023 και 28.06.2023 προσκομίστηκαν έγγραφα από τους Κατηγορούμενος μέσω ηλ. ταχυδρομείου (Τεκμήριο 23). Δεν είχαν προσκομιστεί αποδείξεις πληρωμής των μισθών των Παραπονούμενων.

 

16.17    Στις 03.08.2023 στάλθηκε επιστολή μέσω τηλεομοιότυπου, από την  ΜΚ1 για το ΤΕΣ προς τους Κατηγορούμενους ενημερώνοντας τους για τα οφειλόμενα ποσά. Περαιτέρω οι Κατηγορούμενοι καλούντο όπως καταβάλουν τους αναφερομένους μισθούς και όπως προσκομίσουν τα κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία πληρωμής, μέχρι τις 17.08.2023 (Τεκμήριο 24).

 

16.18    Στις 04.08.2023 στάλθηκε απαντητική επιστολή στο ΤΕΣ από τους δικηγόρους των Κατηγορούμενων (Τεκμήριο 25), με την οποία ζητούσαν όπως τους εφοδιάσουν, για κάθε Παραπονούμενο αναλυτική κατάσταση υπολογισμού των οφειλόμενων ποσών.

 

16.19    Στις 08.08.2023 στάλθηκε επιστολή μέσω τηλεομοιότυπου από το ΤΕΣ προς τους Κατηγορούμενους, ενημερώνοντας τους για την κατάσταση των οφειλών προς τους Παραπονούμενους κατά τρόπο αναλυτικό (Τεκμήριο 6). Στις 12.09.2023 η ΜΚ1 παρέλαβε επιστολή από τους δικηγόρους των Κατηγορούμενων με την οποία τους ενημέρωναν ότι ο Κατηγορούμενος δε θα προβεί σε οποιαδήποτε πληρωμή προς τους Παραπονούμενους γιατί οι ισχυρισμοί τους δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια. (Τεκμήριο 27).

 

16.20    Εξηγεί ότι αξιολογήθηκαν τα στοιχεία τα οποία τέθηκαν ενώπιον τους και υπολόγισαν το ποσό το οποίο οφείλεται στον κάθε Παραπονούμενο. Χρησιμοποιήθηκαν ως βάση οι συμβάσεις απασχόλησης αλλοδαπών εργαζομένων στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας.

 

16.21    Η ΜΚ1 εξηγεί ότι λήφθηκαν υπόψη οι μισθοί οι οποίοι αναφέρονται στη Συλλογική Σύμβαση η οποία καλύπτει τους όρους εργοδότησης στους τομείς της γεωργίας και κτηνοτροφίας, οι οποίοι είναι όπως αναφέρονται στο Διάταγμα Κατώτατων Μισθών. Συγκεκριμένα, μέχρι τις 31.12.2022 ήταν €870 μικτά για τους πρώτους 6 μήνες της απασχόλησης και ακολούθως €924 μικτά. Από 01.01.2023 ανέρχετο σε €885 μικτά για τους 6 πρώτους μήνες της εργοδότησης και €940 μικτά μετά τους 6 μήνες εργοδότησης.  Στη συνέχεια, από τα ποσά αυτά αφαιρέθηκε ποσοστό ύψους 10% λόγω του ότι προσφερόταν διαμονή.

 

16.22    Δεδομένου του ότι οι Κατηγορούμενοι δεν προσκόμισαν στοιχεία σε σχέση με την παροχή σίτισης στους Παραπονούμενους η ΜΚ1 προχώρησε επί τη βάσει ότι δεν προσφερόταν σίτιση από τον εργοδότη – γι’ αυτό και αφαιρέθηκε μόνο το ποσοστό που αναλογεί στη διαμονή.

 

16.23    Ακολούθως, η ΜΚ1 προβαίνει στον υπολογισμό του καθαρού ημερήσιου μισθού για τα έτη 2021 και 2022 καθώς και του ωριαίου μισθού για σκοπούς υπολογισμού των ωφελημάτων.  Ο ίδιος υπολογισμός γίνεται και για το έτος 2023 όταν ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε από €870 σε €885 για τους πρώτους 6 μήνες εργοδότησης και από €924 σε €940 (μικτά). Από τον υπολογισμό του μισθού αφαιρούνται και €60 για την συνεισφορά του εργοδοτούμενου για την ασφάλεια υγείας.

 

16.24    Για κάθε έναν από τους Παραπονούμενους παρατίθεται σχετικός πίνακας στον οποίο υπολογίζεται ο μισθός τον οποίο έπρεπε να λαμβάνει και αφαιρείται το ποσό το οποίο είχε πληρωθεί στην πραγματικότητα. Περαιτέρω, υπολογίζεται πόσες ώρες εργαζόταν κάθε εβδομάδα και από την τιμή αυτή αφαιρούνται οι 80 ώρες που θα έπρεπε να εργάζεται ο κάθε Παραπονούμενος με βάση το πρότυπο της σύμβασης απασχόλησης και τη Συλλογική Σύμβαση. Οι επιπρόσθετες ώρες  θεωρούνται υπερωρίες και πολλαπλασιάζονται επί ενάμιση φορά τον ωριαίο μισθό (π.χ. ο Βharat εργάστηκε 102 επιπλέον ώρες τον Σεπτέμβριο οι οποίες πολλαπλασιάζονται επί 1.5 φορές €4.42 που αναλογεί στον ωριαίο μισθό το 2022 για εργοδοτούμενο που εργαζόταν λιγότερο από 6 μήνες).

 

16.25    Ως προς τις άδειες υπολογίζονται οι μέρες άδειας που δικαιούτο ο κάθε εργοδοτούμενος ανάλογα με την διάρκεια της εργοδότησης του π.χ. για απασχόληση 4.5 μηνών δικαιούται σε 9 μέρες άδειας. Ακολούθως ο αριθμός ημέρων πολλαπλασιάζεται επί το ημερομίσθιο του εργοδοτούμενου για να υπολογιστεί η αποζημίωση που έπρεπε να δοθεί κατά το τέλος της απασχόλησης για άδειες οι οποίες δεν χρησιμοποιήθηκαν.

 

16.26    Επιπρόσθετα κατέθεσε ως Τεκμήριο 28 επιστολή από την Ελληνική Τράπεζα ημερομηνίας 14.08.2023 η οποία αναφέρει πως η Κατηγορούμενη κατέβαλε συγκεκριμένα ποσά σε εννέα εκ των Παραπονούμενων μέχρι τον Ιανουάριο του 2023. Η ΜΚ1 σημειώνει πως οι Παραπονούμενοι τους ανέφεραν πως είχαν λάβει κάποιους μισθούς οι οποίοι είχαν ληφθεί υπόψη στους υπολογισμούς στους οποίους προέβη το ΤΕΣ. Κάποια ποσά είναι διαφορετικά από αυτά που δήλωσαν οι Παραπονούμενοι. Πέντε εκ των Παραπονούμενων δήλωσαν ότι είχαν λάβει μεγαλύτερο ποσό από αυτά που φαίνονται στο Τεκμήριο 28 – περίπου €100 περισσότερα. Και η μάρτυρας στον υπολογισμό συμπεριέλαβε το ποσό το οποίο ανέφεραν οι Παραπονούμενοι (δηλαδή το πιο ευνοϊκό για τον εργοδότη).

 

16.27    Ο Ranjit Singh ανέφερε ότι έλαβε το ίδιο ποσό με αυτό που αναφέρεται στο Τεκμήριο 28 δηλαδή €624. Ο Kumar Anil ανέφερε ότι έλαβε €1,355 (Τεκμήριο 28: €1807), ο Hari Singh €1495 (Τεκμήριο 28: €2050  - το οποίο εν τέλει διαφάνηκε πως ήταν λάθος και το σωστό ποσό είναι αυτό που ανέφερε ο Hari Singh), και ο Bharat €805 (αντί €1807, ως αναφέρει το Τεκμήριο 28).

 

16.28    Η καταγραφή των παραπόνων των Παραπονούμενων στο Έγγραφο Α έγινε με βάση το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 32.

 

17.      Η μάρτυρας πρόσθεσε ότι δεν έχουν προσκομιστεί αποδείξεις πληρωμής μισθού από τους Κατηγορούμενους.

 

18.      Κατέθεσε ως Τεκμήριο 30 αντίγραφο της Συλλογικής Σύμβασης η οποία καλύπτει τους όρους εργοδότησης προσωπικού στους τομείς της Γεωργίας και Κτηνοτροφίας ημερομηνίας 10.01.2021 μέχρι 31.12.2022. Πρόσθεσε ότι από τη στιγμή που δεν έχει αντικατασταθεί με άλλην εξακολουθεί να ισχύει.

 

19.      Κατέθεσε επίσης τα έντυπα δεδομένων διερεύνησης παραπόνων τα οποία συμπλήρωσαν οι λειτουργοί του ΤΕΣ που διερεύνησαν την υπόθεση (ΜΚ1 και Α. Λαού) όταν συναντήθηκαν με τους Παραπονούμενους (Τεκμήριο 31).

 

20.      Ως Τεκμήριο 32 κατέθεσε την Υπουργική Απόφαση του 1991, η οποία αναθεωρήθηκε το 2007 «Εγκύκλιος για την υλοποίηση της στρατηγικής απασχόλησης ξένου εργατικού δυναμικού στην Κύπρο, Μάιος 2008 Λευκωσία» στην οποία καθορίστηκαν τα κριτήρια, καθώς και η διαδικασία για παραχώρηση αδειών και εργασίας αλλοδαπού, καθώς και η αμοιβή και οι όροι απασχόλησης της. Σε αυτήν την εγκύκλιο αναγράφεται συγκεκριμένα στη σελίδα 16 ότι το ποσοστό της διατροφής ανέρχεται στο 15%, ενώ το ποσοστό της διαμονής στα 10%.  

 

21.      Η ΜΚ1 πρόσθεσε, ότι όσον αφορά τα ποσοστά 15% αποκοπή για διατροφή και 10% για διαμονή,  γίνεται αναφορά στη σελίδα 16 στο σημείο γ (3). Ανέφερε επίσης ότι όσον αφορά τους όρους απασχόλησης, αναφέρεται στη σελίδα 15, στο σημείο α (2) (3) ότι: « Οι όροι εργοδότησης που προβλέπονται από τη σχετική συλλογική σύμβαση, διακλαδική ή επιχειρησιακή, για ντόπιο προσωπικό, θα εφαρμόζονται από τον εργοδότη και για το αλλοδαπό προσωπικό ».

 

22.      Σε σχέση με τις ώρες εργασίας των Παραπονούμενων ο εργοδότης δεν παρείχε οποιοδήποτε πρόγραμμα εργασίας. Ανέφερε ο εργοδότης κατά τρόπο αόριστο ότι εργάζονταν 6 - 8 ώρες. Οι θέσεις του εργοδότη πρόσθεσε δεν ήταν σαφείς και δεν μπορούσε να ληφθούν υπόψη. Λήφθηκαν υπόψη οι θέσεις των Παραπονούμενων που ανέφεραν ότι δεν εργάζονταν λιγότερο από 8 ώρες κάθε μέρα. Με βάση τα συμβόλαια τους και τη Συλλογική Σύμβαση στον κλάδο γεωργίας και κτηνοτροφίας οι εργάτες έπρεπε να εργάζονται 80 ώρες ανά δύο εβδομάδες.

 

23.      Κατά την αντεξέταση της, η ΜΚ1 διευκρίνισε σε σχέση με τα παράπονα τα οποία είχαν υποβληθεί για το χώρο διαμονής των Παραπονούμενων, ότι το ΤΕΣ θεώρησε πως παρεχόταν διαμονή και δεν ήταν δικό τους θέμα να κρίνουν εάν ήταν κατάλληλη αλλά θέμα άλλης υπηρεσίας. Περαιτέρω, η ΜΚ1 ανέφερε πως η συνεργασία του ΤΕΣ με την Αστυνομία ήταν μέχρι να ληφθούν οι καταθέσεις  / δηλώσεις των Παραπονούμενων, υπό την έννοια ότι τους μετέφεραν στο χώρο που κατοικούσαν οι Παραπονούμενοι και ακολούθως δεν υπήρχε οποιαδήποτε συνεργασία.

 

24.      Η ΜΚ1 αναγνώρισε το υπόδειγμα της σύμβασης απασχόλησης στον τομέα γεωργίας και κτηνοτροφίας με ημερομηνία Μάιος 2022 (Τεκμήριο 34) και ανέφερε ότι είχε ετοιμαστεί από Τμήμα Εργασίας και κατατίθεται υπογραμμένο από τον εργοδότη για να μπορέσει να εργοδοτήσει οποιοδήποτε πρόσωπο. Οι όροι εργοδότησης στο Τεκμήριο 34 στην ουσία υιοθετούν τους όρους της Συλλογικής Σύμβασης (Τεκμήριο 30). Στη σύμβαση γίνεται παραπομπή και στη Συλλογική Σύμβαση και αναφέρεται ότι οποιαδήποτε άλλα ωφελήματα περιλαμβάνονται σε αυτήν και δεν αναφέρονται στη σύμβαση απασχόλησης αποτελούν μέρος της σύμβασης απασχόλησης.

 

25.      Απέρριψε τον ισχυρισμό ότι ήταν σημαντικό να καταγράψει στην κατάθεση της ότι άλλα πρόσωπα τα οποία εργάζονταν στην Κατηγορούμενη δεν είχαν παράπονο αναφέροντας ότι η αρμοδιότητα της είναι να εξετάζει τα παράπονα τα οποία υποβλήθηκαν και όχι αυτά που δεν υποβλήθηκαν.

 

26.      Ανέφερε επίσης ότι κατά τη συνάντηση που είχαν με τον Κατηγορούμενο 2 δεν απαντήθηκαν όλες οι ερωτήσεις τους. Δεν προσκομίστηκε κάποιο πρόγραμμα εργασίας. Υπήρχε ασάφεια ως προς το ωράριο εργασίας του κάθε Παραπονούμενου. Για παραδείγματα αναφέρθηκε στη δήλωση του Κατηγορούμενου ότι εργάζονταν 6 – 8 ώρες ημερησίως. Η μάρτυρας εξήγησε ότι αν πολλαπλασιαστεί ο μέσος όρος ήτοι 7 ώρες επί 6 μέρες έχουμε 42 ώρες την εβδομάδα και 84 ώρες σε δύο εβδομάδες, δηλαδή πάλι υπάρχει υπέρβαση τεσσάρων ωρών.

 

27.      Για τους τρεις Παραπονούμενους οι οποίοι δεν έλαβαν καθόλου μισθό, υποβλήθηκε ότι δεν πρόλαβαν να τελειώσουν οι διαδικασίες εγγραφής τους. Η ΜΚ1 επιβεβαίωσε ότι αυτός ήταν ο ισχυρισμός του εργοδότη, ωστόσο ανέφερε πως θα μπορούσαν να πληρωθούν με άλλο τρόπο.

 

28.      Υποβλήθηκε ότι δεν ήταν πλήρης η διερεύνηση και ότι δεν ήταν αντικειμενική καθότι δεν λήφθηκαν καταθέσεις από τους άλλους δέκα υπάλληλους της φάρμας. Η ΜΚ1 επέμεινε ότι έπραξαν σύμφωνα με τις αρμοδιότητες που έχουν για τη διερεύνηση των παραπόνων και επανέλαβε ότι δεν είναι σχετικό το τι γινόταν με άλλους εργοδοτούμενους οι οποίοι δεν υπέβαλαν παράπονο.

 

29.      Υποβλήθηκε ακόμα ότι ο κάθε εργοδοτούμενος ενημερωνόταν προφορικά πριν να έρθει στην Κύπρο ότι δεν θα παρεχόταν διατροφή και συμφωνούσε με αυτόν τον όρο. Η ΜΚ1 παρέπεμψε στη σύμβαση απασχόλησης και ανέφερε ότι πρέπει να τηρείται ανεξαρτήτως προφορικών συμφωνιών.

 

 

 

30.      Σε σχέση με το ύψος του μισθού όπως το υπολόγισε η ΜΚ1:

 

30.1    Υποβλήθηκε ότι οι πρόνοιες της Συλλογικής Σύμβασης σε σχέση με τον κατώτατο μισθό ενεργοποιούνται μόνο όταν ο εργοδότης δεν παρέχει ούτε διατροφή ούτε στέγαση. Η μάρτυρας απάντησε πως είναι σαφέστατο στη σύμβαση ότι στις περιπτώσεις που δεν παρέχεται διαμονή και διατροφή ο μικτός μισθός θα πρέπει να είναι ο κατώτατος μισθός. Και μέσα στην στρατηγική απασχόλησης αναφέρονται ξεκάθαρα στη σελίδα 16 τα ποσοστά τα οποία αναλογούν στην στέγαση και στην διατροφή. Εάν δεν παρέχεται διαμονή ή διατροφή, τα αντίστοιχα ποσοστά θα πρέπει να αφαιρούνται.

 

30.2    Υποβλήθηκε ότι το Τεκμήριο 33 δεν έχει καμιά νομική ισχύ. Η ΜΚ1 συμφώνησε ωστόσο ανέφερε πως είναι η στρατηγική  - η πολιτική που εφαρμόζεται και καθορίζει τους όρους εργοδότησης όλων των αλλοδαπών εργαζομένων. Παρέπεμψε στην σελ. 15 στο σημείο 3 όπου αναφέρεται πως «Οι όροι εργοδότησης που προβλέπονται από τη σχετική συλλογική σύμβαση (κλαδική ή επιχειρησιακή), για ντόπιο προσωπικό, θα εφαρμόζονται από τον εργοδότη και για αλλοδαπό προσωπικό. Νοείται ότι αν παραβιάζονται οι όροι του συμβολαίου η άδεια αποσύρεται». Πρόσθεσε ότι πρόκειται για ένα προσωπικό συμβόλαιο το οποίο παραπέμπει στη Συλλογική Σύμβαση, ενώ τα ποσοστά εξαγάγονται από τη στρατηγική απασχόλησης. Όσα ωφελήματα και όροι διαλαμβάνονται στη Συλλογική Σύμβαση και δεν προβλέπονται στη σύμβαση απασχόλησης ισχύουν.

 

30.3    Υποβλήθηκε ότι το περί Κατώτατου Ορίου Μισθών Διάταγμα προνοεί ότι οι διατάξεις του παρόντος Διατάγματος δεν εφαρμόζονται στους οικιακούς εργαζόμενους, στους εργάτες γεωργοκτηνοτροφίας και στους εργαζόμενους στη ναυτιλία. Η ΜΚ1 συμφώνησε, ανέφερε όμως ότι η σύμβαση των εργαζομένων και η ισχύουσα συλλογική σύμβαση προνοούν ότι ισχύει.

 

30.4    Διαφώνησε ότι το ποσοστό του 10% είναι αυθαίρετο.

 

30.5    Υποβλήθηκε ότι υπήρχε ρητή συμφωνία μεταξύ της Κατηγορούμενης 1 και των Παραπονούμενων ότι θα λαμβάνουν κάθε μήνα συγκεκριμένο ποσό, ως βασικό μισθό. Ότι θα τους παρέχεται διαμονή και όχι διατροφή και ότι ανάλογα με την απόδοση τους, θα λαμβάνουν ίσως και κάποιο φιλοδώρημα. Η ΜΚ1 ανέφερε ότι οι Παραπονούμενοι δεν ανέφεραν κάτι τέτοιο.

 

30.6    Υποβλήθηκε ότι η μαθηματική φόρμουλα η οποία χρησιμοποιήθηκε για να υπολογίσει τα ποσά τα οποία οφείλονται στους Παραπονούμενους είναι λανθασμένη καθότι δεν χρησιμοποίησε ως βάση τα ποσά που ανέφεραν οι Παραπονούμενοι. Δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ο κατώτατος μισθός. Η ΜΚ1 απάντησε ότι οι υπολογισμοί των μισθών έχουν γίνει με βάση τις πρόνοιες στη σύμβαση απασχόλησης των εργαζομένων. Δηλαδή λήφθηκαν υπόψη οι μισθοί που αναφέρονται στη συλλογική σύμβαση και όπως αναφέρονται στο διάταγμα του κατώτατου μισθού.

 

31.      Υποβλήθηκε ότι το Τεκμήριο 28 δηλαδή η επιστολή της Ελληνικής Τράπεζας στην οποία αναφέρονται τα συνολικά ποσά που είχαν πληρωθεί μέσω της Τράπεζας προς εννέα από τους Παραπονούμενους ήταν επαρκής. Η Μάρτυρας ανέφερε ότι το εν λόγω έγγραφο δεν ξεκαθαρίζει το κατά πόσον τα ποσά αυτά αποτελούν μισθούς και δεν μπορεί να εξισωθεί με αρχείο μισθοδοσίας το οποίο ο εργοδότης  όφειλε να τηρεί και να προσκομίσει για τον κάθε Παραπονούμενο. Υποβλήθηκε πως η ουσία είναι ότι δόθηκαν οι πληροφορίες.

 

32.      Σε υποβολή ότι οι Παραπονούμενοι δεν ζήτησαν ποτέ άδεια, η ΜΚ1 ανέφερε ότι ακόμα και αν δεν ζήτησαν ο εργοδότης όφειλε να την πληρώσει κατά τον τερματισμό της απασχόλησης.

 

33.      Περαιτέρω, υποβλήθηκε ότι εάν χρειαζόταν περαιτέρω διευκρινίσεις ή έγγραφα όφειλε να τα ζητήσει όπως είχε κάνει και προηγουμένως. Η ΜΚ1 ανέφερε ότι απέστειλε επιστολές στην Κατηγορούμενη και ζήτησε τα έγγραφα τα οποία χρειαζόταν. Από τη στιγμή που οι Κατηγορούμενοι απάντησαν μέσω των δικηγόρων τους ότι δεν συμφωνούν με τα ποσά και  συνεπώς δεν θα προχωρήσουν σε πληρωμή τότε δεν υπήρχε οτιδήποτε άλλο να πράξουν.

 

34.      Τέλος, απέρριψε υποβολή ότι δεν διεξήγαγε μια σωστή, πλήρη και αντικειμενική διερεύνηση.

 

 

ii.         ΜΚ2 – Rajinder Singh

 

35.      Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 09.11.2022 για με εργαστεί στη φάρμα της Κατηγορούμενης. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον ιδιοκτήτη της κτηνοτροφικής μονάδας. Εργαζόταν εκεί μέχρι την 08.02.2023 όταν πήγε η Αστυνομία. Αναγνώρισε το Τεκμήριο 9  ως το παράπονο το οποίο υπέβαλε και υιοθέτησε το περιεχόμενο του. Όταν ήρθε τον πληροφόρησαν ότι θα εργάζεται 8 ώρες την ημέρα και εάν εργάζεται περισσότερο θα πληρώνεται υπερωρίες.

 

36.      Όταν μετέβηκε στη φάρμα από το αεροδρόμιο μετά τις ιατρικές εξετάσεις τους σύστησαν τον ιδιοκτήτη (Κατηγορούμενο 2) και τους έδειξε που θα εργαστούν από την επόμενη ημέρα. Υπήρχε ένας Ινδός ιατρός (κτηνίατρος) ο οποίος μετέφραζε τα όσα ανέφερε ο Κατηγορούμενος 2.

 

37.      Κατά τους πρώτους δύο μήνες εργαζόταν από τις 07:00 μέχρι τις 21:00. Ακολούθως για δύο ώρες περίπου τα μεσάνυχτα τάιζε τις μικρές αγελάδες. Ακολούθως άλλαξε βάρδια και εργαζόταν από τις 19:00 μέχρι τις 06:00. Έπειτα άλλαξε ξανά βάρδια και εργαζόταν από τις 20:00 μέχρι τις 04:00. Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε ότι εργαζόταν από τις 20:00 μέχρι τις 04:00 για ενάμιση μήνα.

 

38.       Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα ενώ τους είχαν πει πως θα εργάζονταν έξι μέρες. Δεν πληρώθηκε καθόλου για τις υπερωρίες του.

 

39.      Σε σχέση με τη διαμονή και τη διατροφή είχαν συμφωνήσει πως θα παρέχονταν από τον εργοδότη ωστόσο τα δωμάτια ήταν πάρα πολύ βρώμικα και τα κρεβάτια σπασμένα και δεν παρεχόταν διατροφή. Για να αγοράσουν φαγητό έπρεπε να πάνε στην πόλη με ταξί. Αρχικά τους φρόντιζαν οι παλαιότεροι συνάδελφοι τους διότι δεν είχαν χρήματα. Μετά από 15 μέρες πήρε €100 και αγόρασε φαγητό. Δεν πήρε ποτέ άδεια ανάπαυσης και εργαζόταν τόσο τις Κυριακές όσο και στις αργίες.

 

40.      Υποδείχθηκε στο μάρτυρα η σελίδα υπογραφών της υποτιθέμενης σύμβασης εργοδότησης του, ωστόσο δεν αναγνώρισε την υπογραφή αναφέροντας πως αυτή δεν είναι η υπογραφή του. Δεν έλαβε ποτέ οποιοδήποτε αντίγραφο συμβολαίου.

 

41.      Το διαβατήριο του το κρατούσε το άτομο το οποίο τους παρέλαβε από το αεροδρόμιο. Τους έδωσε αντίγραφο της πρώτης σελίδας και έκτοτε δεν το ξαναείδε. Δεν έλαβε κανένα ποσό από τον εργοδότη του μετά τις 08.02.2023.

 

42.      Κατά την αντεξέταση του ανέφερε πως αρχικά είχε ξεχάσει να αναφέρει ότι τους πρώτους δύο μήνες που εργαζόταν την πρωινή βάρδια, εργαζόταν και 2 ώρες τη νύχτα. Η εξήγηση που έδωσε ήταν ότι απαντούσε στις ερωτήσεις που υποβάλλονταν και δεν κατάλαβε ότι έπρεπε να το αναφέρει.

 

43.      Ερωτήθηκε για το κατά πόσον συναντήθηκε η αν συζήτησε την υπόθεση με οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο / παραπονούμενο και ανέφερε ότι του είχαν τηλεφωνήσει να συναντηθεί με τον κύριο Λαού. Όταν συναντήθηκαν ο κύριος Λαού τους ανέφερε πως έπρεπε να πουν την αλήθεια στο Δικαστήριο. Δεν ενημερώθηκε για το ακριβές ποσό που του οφείλει ο εργοδότης του.

 

44.      Τους πρώτους δύο μήνες καθάριζε το χώρο που ήταν τα μικρά μοσχάρια, τα τάιζε, άλλαζε το νερό τους και έβαζε άχυρο στο έδαφος. Καθάριζε και την μεγαλύτερη μάντρα. Αν είχε γέννηση πήγαινε και εκεί. Στην ομάδα του ήταν τέσσερα άτομα.

 

45.      Υποβλήθηκε ότι αν ήταν ειλικρινής θα ανέφερε στο Τεκμήριο 9 ότι τον τελευταίο ενάμιση μήνα εργαζόταν 8 ώρες. Εκτός από την μία ώρα διάλειμμα δεν είχε άλλα διαλείμματα. Τελείωνε η μία δουλειά και ξεκινούσε άλλη αμέσως.

 

46.      Ερωτήθηκε για την αλλαγή της βάρδιας του μετά από δύο μήνες αφότου ξεκίνησε να εργάζεται στη φάρμα. Είχε τοποθετηθεί στο αρμεκτήριο.

 

47.      Του υποδείχθηκαν διάφορες φωτογραφίες και βίντεο από το χώρο της φάρμας (Τεκμήριο 51) για να υποβληθεί ότι οι ώρες της κάθε βάρδιας που ανέφερε δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα καθότι είναι πολύ συγκεκριμένες οι εργασίες και δεν θα μπορούσε την ίδια ώρα στο αρμεκτήριο να ήταν δώδεκα άτομα.

 

48.      Υποδείχθηκαν στο μάρτυρα επίσης φωτογραφίες στις οποίες απεικονίζονται υπάλληλοι της φάρμας να κάθονται και να διασκεδάζουν. Ο ΜΚ2 αναγνώρισε τον εαυτό του.

 

49.      Του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 1 προς Αναγνώριση ως η σύμβαση εργοδότησης του. Ο ΜΚ1 επανέλαβε ότι δεν είναι η υπογραφή του και ουδέποτε υπέγραψε σύμβαση. Απέρριψε υποβολή ότι πήγε στην πρεσβεία ή προξενείο της Κύπρου στην Ινδία για να υπογράψει σύμβαση.

 

50.      Υποβλήθηκε ότι οι εργοδοτούμενοι συνεννοούνταν μεταξύ τους για το ποια μέρα θα έπαιρναν ρεπό, ότι οι ώρες εργασίας του δεν ξεπερνούσαν τις 80 ώρες ανά δύο εβδομάδες και ότι δεν είπε την αλήθεια και υπέρβαλλε για τις ώρες εργασίας του για να λάβει περισσότερα χρήματα, υποβολές τις οποίες απέρριψε ο ΜΚ2.

 

iii.        ΜΚ3 – Rohit Rai

 

51.      Ξεκίνησε να εργάζεται στη φάρμα στις 09.12.2022. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον ιδιοκτήτη της φάρμας. Δεν έλαβε κανένα μισθό. Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 13, ήτοι το παράπονο του και επιβεβαίωσε την αλήθεια τον όσων ανέφερε σε αυτό.  

 

52.      Όταν έφτασε στην Κύπρο τον παρέλαβε ένα πρόσωπο, τον πήρε για ιατρικές εξετάσεις και μετά τον παρέλαβε κάποιος με το όνομα Chris. Ο Chris του έδωσε μερικά έγγραφα για να υπογράψει πήρε το διαβατήριο του και έπειτα πήρε την υπογραφή του και τον άφησε στη φάρμα. Την επόμενη μέρα ξεκίνησε να εργάζεται.

 

53.      Εργαζόταν από τις 12:00 μέχρι τις 22:00 το βράδυ. Πριν από τη δική του βάρδια υπήρχε μια άλλη μια βάρδια και έπρεπε να καθαρίσει μαζί με την προηγούμενη βάρδια. Αφού τέλειωνε η πρώτη βάρδια στις 14:00 συνέχιζε την εργασία του. Πολλές φορές τελείωναν την εργασία τους στις 23:00.

 

54.      Σε περίπτωση που χαλούσαν τα μηχανήματα δεν μπορούσαν να μετακινηθούν από εκεί. Ανέφερε ότι τον Δεκέμβριο του 2022 μια μέρα εργάστηκαν από τις 11:00 το πρωί μέχρι τις 4:00 π.μ. της επόμενης μέρας επειδή δεν δούλευε η μηχανή (για το άρμεγμα) και έπρεπε να περιμένουν μέχρι να ολοκληρώσουν τη εργασία τους. Τα άτομα της επόμενης βάρδιας μαγείρευαν για αυτούς μερικές φορές. Μερικές φορές τέλειωνε την εργασία του πιο αργά. Όταν τέλειωνε τη δουλειά του, έκανε μπάνιο, έτρωγε και κοιμόταν. Εάν έσπαζε σωλήνας ή κάτι πήγαινε λάθος παρέμεναν στην εργασία τους.  

55.      Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα.  Η συμφωνία ήταν να εργάζεται 8 ώρες την ημέρα και να λαμβάνει μισθό €550 κάθε μήνα και ο ιδιοκτήτης να παρέχει τροφή και στέγη αλλά τίποτε από αυτά δεν έγινε (εκτός από τη διαμονή που ήταν σε άσχημη κατάσταση). Δεν είχε την ευκαιρία να κάνει παράπονο στον Κατηγορούμενο 2 καθότι ποτέ δεν είχε έρθει για να τους δει. Οδηγίες λάμβανε από έναν Ινδό ο οποίος ήταν κτηνίατρος, εν ονόματι Kaku. Τα πάντα εξαρτιόνταν από αυτόν.

 

56.      Όταν πέρασε ένας μήνας και δεν πληρώθηκε ρώτησε τους συναδέλφους του και του ανέφεραν ότι θα ξεκινούσαν να τον πληρώνουν από το δεύτερο μήνα και έπειτα. Για ένα μήνα οι παλαιότεροι συνάδελφοι του είπαν ότι θα του δίνουν φαγητό. Ζήτησε χρήματα για φαγητό αλλά δεν έλαβε κανένα ποσό.  Εξήγησε ότι η πρακτική του εργοδότη ήταν να κρατά ένα μισθό.

 

57.      Υποδείχθηκε στον μάρτυρα η σελίδα υπογραφών της σύμβασης εργοδότησης του (στο Τεκμήριο 23). Ο ΜΚ3 ανέφερε ότι αυτή δεν είναι η υπογραφή του και δεν θυμάται να υπέγραψε. Διαβάζει μόνο Punjabi και Hindi και όχι Αγγλικά.

 

58.      Δεν πήρε ούτε και μία μέρα άδεια ανάπαυσης. Δεν έλαβε κανένα ποσό αφότου αποχώρησε από τη φάρμα. Ανέφερε ότι ο γιατρός Kaku, κατόπιν οδηγιών του εργοδότη, του είπε να τον πληρώσουν €1000 ή περισσότερα για να μην υποβάλει καταγγελία. 

 

59.      Κατά την αντεξέταση του ανέφερε πως πριν να δώσει μαρτυρία τον είχε καλέσει το ΤΕΕ σε συνάντηση και μίλησε με τον κο Λαού ο οποίος του είπε πως θα πρέπει να πει όλη την αλήθεια στο Δικαστήριο. Περαιτέρω, είχε μιλήσει και με τον MK2 ο οποίος όμως εκτελούσε διαφορετική εργασία και ανέφερε πως ο καθένας ήρθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια του. Δεν τον είχαν ενημερώσει για το ποσό το οποίο θα έπαιρνε εάν το Δικαστήριο αποδεχθεί τους ισχυρισμούς του και δεν ρώτησε ο ίδιος.

 

60.      Ερωτήθηκε σε σχέση με τα καθήκοντα του. Απάντησε ότι καθάριζε το χώρο που συλλεγόταν το γάλα, όχι το υπόστεγο που ήταν οι αγελάδες αλλά εξωτερικά του αρμεκτηρίου. Καθάριζε τα κόπρανα των αγελάδων πριν να μπουν στο αρμεκτήριο. Συμφώνησε ότι υπήρχαν τρεις βάρδιες.

 

61.      Υποβλήθηκε ότι το μηχάνημα το οποίο φαίνεται στο Τεκμήριο 53 πλενόταν 3 φορές την ημέρα για να αφαιρεθούν υπολείμματα που αφήνει το γάλα και το πλύσιμο διαρκούσε μια ώρα περίπου κάθε φορά, ενώ το αρμεκτήριο δεν μπορούσε να λειτουργήσει εκείνη την ώρα. Ο ΜΚ3 ανέφερε ότι υπήρχε πάντα καθάρισμα που έπρεπε να γίνει έστω και αν δεν δούλευε το μηχάνημα.  

 

62.      Επέμεινε ότι δεν υπέγραψε τη σύμβαση εργοδότησης που του υποδείχθηκε. Θυμάται ότι υπέγραψε κάποια έντυπα ωστόσο η υπογραφή στη σύμβαση εργοδότησης δεν είναι δική του. Δεν μετέβηκε στην πρεσβεία της Κύπρου για να υπογράψει οτιδήποτε.

 

63.      Ο ΜΚ3 επέμεινε ότι για δύο ώρες περίπου εργάζονταν και οι δύο βάρδιες μαζί. Ο ίδιος εκείνη την ώρα καθάριζε μέχρι τις 14:00. Επίσης ανέφερε ότι αν δεν τελείωνε το καθάρισμα πριν την έναρξη της βάρδιας του έπρεπε να συνεχίσει μετά το τέλος του αρμέγματος.

 

64.      Κατά την αντεξέταση του δέχθηκε ότι ο μισθός που του υποσχέθηκαν ήταν €550 χωρίς να αναφερθεί οτιδήποτε  για φιλοδώρημα. Η διαμονή θα ήταν από τον εργοδότη και η διατροφή από τον ίδιο. 

 

65.      Απέρριψε τις υποβολές ότι εργαζόταν έξι μέρες την εβδομάδα και όχι επτά και ότι δεν εργαζόταν πέραν των 80 ωρών κάθε δύο εβδομάδες. Επίσης, ο ΜΚ3 επέμεινε ότι εργαζόταν μέχρι τις 21:00 το βράδυ.

 

66.      Απέρριψε επίσης την υποβολή ότι επειδή πλήρωσε ένα μεγάλο ποσό στον πράκτορα ο οποίος του βρήκε την εργασία έχει κίνητρο να πει ψέματα στο Δικαστήριο.

 

67.      Υποβλήθηκε επίσης πως ο λόγος για τον οποίο δεν πήρε κανένα μισθό είναι επειδή δεν είχαν ετοιμαστεί τα σχετικά έγγραφα για να μπορεί να ανοιχθεί ο τραπεζικός λογαριασμός. Ο ΜΚ3 ανέφερε πως δεν γνωρίζει αλλά αυτό που του αναφέρθηκε ήταν ότι ο εργοδότης κρατά ένα μισθό και πληρώνει τον πρώτο μισθό μετά από δύο μήνες.

 

iv.        ΜΚ4 – Amarpreet Singh

 

68.      Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι ήρθε στην Κύπρο στις 12.12.2022 και ξεκίνησε να εργάζεται την επόμενη ημέρα.  Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως το «αφεντικό» του. Μιλά και διαβάζει μόνο Punjabi. Ασχολείτο με την καθαριότητα της φάρμας, έβαζε νερό στις αγελάδες, καθάριζε τη δεξαμενή και μετακινούσε τα κόπρανα των αγελάδων.

 

69.      Εργαζόταν από τις 08:00 μέχρι τις 18:00 με μία ώρα διάλειμμα. Ορισμένες φορές όταν τελείωνε την εργασία του του καλούσαν να ξαναπάει πίσω. Οδηγίες λάμβανε από έναν Ινδό γιατρό. Εργαζόταν κάθε μέρα χωρίς ρεπό και δεν πήρε ποτέ άδεια.

 

70.      Δεν έλαβε κανένα μισθό για την εργασία του. Ως προς το πως επιβίωνε χωρίς κανένα μισθό, ανέφερε πως τον βοηθούσαν οι φίλοι του.  Είχε συμφωνήσει πως θα λάμβανε  €550 μηνιαίως, θα παρεχόταν η διαμονή από τον εργοδότη αλλά όχι η διατροφή. Ο χώρος διαμονής του ήταν πολύ άσχημος.

 

71.      Αναγνώρισε το Τεκμήριο 14 ως το παράπονο του και ανέφερε ότι συμφωνεί με το περιεχόμενο του. Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε πως είναι απαντήσεις σε ερωτήσεις τις οποίες του υπέβαλε η Αστυνομία.

 

72.      Δεν αναγνώρισε την υπογραφή του στην τελευταία σελίδα της σύμβασης εργοδότησης στο Τεκμήριο 23. Από την ημέρα που αποχώρησε από τη φάρμα δεν έλαβε οποιοδήποτε ποσό.

 

73.      Κατά την αντεξέταση του επέμεινε πως ότι είπε στην κατάθεση του είναι αλήθεια, συμφώνησε ότι είναι σημαντική η διαδικασία για τον ίδιο, επέμεινε πως το μόνο που συζήτησε με τους τέως συναδέλφους του είναι ότι πρέπει να πουν την αλήθεια. Ήρθε στο Δικαστήριο για να αναζητήσει δικαιοσύνη και να λάβει τα ποσά τα οποία δικαιούται. Δεν ενημερώθηκε για το ποσό το οποίο ενδεχομένως να λάβει.

 

74.      Περαιτέρω, απάντησε πως για να έρθει στην Κύπρο να εργαστεί πλήρωσε σε ένα ατζέντη με το όνομα Manna το ποσό των 7 Lakh το οποίο αντιστοιχεί περίπου σε €7.000 το οποίο ποσό είναι τεράστιο. Είχε δανειστεί χρήματα για να μπορεί να το πληρώσει και ακόμα δεν το έχει εξοφλήσει.

 

75.      Επέμεινε ότι η δουλειά του στην ουσία ήταν να καθαρίζει τις ποτίστρες για όλες τις αγελάδες -  σε όλα τα υπόστεγα. Επέμεινε ότι τον καλούσαν να πάει πίσω και να εργαστεί και αυτό λάμβανε χώρα σχεδόν καθημερινά. Συγκεκριμένα υπήρχε ένας γιατρός από τo Punjab που κάθε μέρα τον καλούσε να πάει πίσω και να εργαστεί κι’ άλλο, για δύο με τρεις επιπρόσθετες ώρες, είτε να καθαρίσει ποτίστρες είτε να μεταφέρει αντικείμενα από τον ένα τόπο σε άλλο. Δεν υπήρχε άλλο πρόσωπο το οποίο να κάνει την ίδια εργασία για να υπάρχει βάρδια. Μόνο αυτός καθάριζε ποτίστρες και επανέλαβε ότι δεν ασχολείτο με τα ζώα.

 

76.      Εκτός από διάλειμμα το μεσημέρι δεν είχαν άλλα διαλείμματα, ούτε πέντε ή δέκα λεπτά διότι συνέχεια είχε δουλειά και δεν μπορούσε να σταματήσει διότι ο εργοδότης του ήταν πάνω από το κεφάλι του. Ερωτήθηκε αν έκαναν ποτέ πάρτι γενεθλίων και ανέφερε πως όταν κάποιος είχε γενέθλια έκαναν κάτι για να το γιορτάσουν. Αυτό έγινε μια φορά και έλαβε χώρα στο ισόγειο της κατοικίας που διέμεναν.

 

77.      Αναγνώρισε τον εαυτό του σε δύο φωτογραφίες (Τεκμήριο 56) στην οποία φαίνεται να κάθεται πάνω σε ένα μοσχάρι. Ανέφερε ότι του είχε ζητήσει ο Ινδός κτηνίατρος να το κάνει, δηλαδή να βάλει βάρος πάνω στην αγελάδα για να μπορέσουν να της κόψουν τα κέρατα. Εξήγησε πως περνούσε από εκεί και επειδή ήταν ο πιο βαρύς του είπαν να καθίσει πάνω στο ζώο για να το ακινητοποιήσουν ώστε να του κόψουν τα κερατάκια του. Υποβλήθηκε ότι η διαδικασία αυτή γινόταν από τον Κύπριο κτηνίατρο και όχι με αυτόν τον τρόπο. Ο μάρτυρας επέμεινε ότι το έκανε ο Ινδός γιατρός και μάλιστα έβραζε κάτι σαν σίδερο και αφαιρούσε τα κερατάκια των αγελάδων. Μάλιστα ανέφερε ότι έχει και άλλες φωτογραφίες σε σχέση με αυτή τη διαδικασία.

 

78.      Υποβλήθηκε ότι στις 08.02.23 όταν έγινε ο έλεγχος στη φάρμα ανέφερε στο Τμήμα Εργασίας ότι εργαζόταν οκτώ ώρες την ημέρα. Ο μάρτυρας επέμεινε πως τους είπε ότι εργάζεται οκτάωρο μεν αλλά πως πήγαινε και άλλες τρεις ώρες μετά. Ήταν παρούσα μια διερμηνέας με το όνομα Sandeep.

79.      Δεν είχε παραπονεθεί για το ότι δεν παρεχόταν φαγητό από τον εργοδότη. Στο παράπονο του το δήλωσε ως γεγονός ότι δεν παρεχόταν φαγητό. Το παράπονο του αφορά το ότι δεν πληρώθηκε και ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα. Υποβλήθηκε ότι ανέφερε πως δεν του παρείχε φαγητό ο εργοδότης του για να διασφαλίσει ότι θα πάρει περισσότερα χρήματα από τον εργοδότη του  σε περίπτωση που το Δικαστήριο υιοθετήσει του ισχυρισμούς του. Ο μάρτυρας απάντησε ότι δεν ζήτησε περισσότερα χρήματα. 

 

80.      Υποβλήθηκε ότι ενώ αρχικά δήλωσε στο Τεκμήριο 14 ότι εργαζόταν από τις 08:00 μέχρι τις 19:00 όταν συναντήθηκε με το ΤΕΣ ανέφερε μία με δύο επιπρόσθετες ώρες δηλαδή μέχρι τις 21:00. Ο μάρτυρας εξήγησε πως προκύπτουν οι δώδεκα ώρες. Επίσης, σε αυτό το σημείο, έγινε δήλωση ότι η Κατηγορούμενη οφείλει τους μισθούς του ΜΚ4 όχι όμως τα ποσά που αναφέρονται στις λεπτομέρειες των αδικημάτων στις σχετικές κατηγορίες. 

 

81.      Όταν αναφέρθηκε από την Υπεράσπιση ότι ο λόγος που δεν πληρώθηκε είναι επειδή δεν ανοίχθηκε λογαριασμός στο όνομα του, ο ΜΚ4 ανέφερε ότι αυτό ήταν θέμα του εργοδότη και μπορούσε πολύ απλά να τους δώσει χρήματα «στο χέρι».

 

82.      Διευκρινίστηκε από την Υπεράσπιση ότι αυτό που αμφισβητείται είναι οι ώρες κατά τις οποίες εργαζόταν και υποβλήθηκε ότι όταν συνειδητοποίησε συζητώντας με τους υπόλοιπους ότι υπήρχε το ενδεχόμενα να λάβει σημαντικό χρηματικό ποσό πέραν του ποσού που συμφώνησε να λαμβάνει, άρχισε να παραποιεί και να παραφουσκώνει τα γεγονότα προκειμένου να εξασφαλίσει περισσότερα χρήματα. Ο ΜΚ4 απάντησε ότι δεν έγινε κάτι τέτοιο. Ανέφερε ότι έγινε στην πραγματικότητα και κανείς δεν τους είπε ότι μπορούν να πληρωθούν περισσότερα χρήματα.

 

83.      Υποβλήθηκε ότι αρχικά ήταν τοποθετημένος στο πόστο που αφορούσε τη φροντίδα των μικρών αγελάδων και υπήρχαν δύο βάρδιες, υποβολή με την οποία διαφώνησε ο ΜΚ4 και επέμεινε πως η δουλειά του ήταν να καθαρίζει τις ποτίστρες σε ολόκληρη τη φάρμα. Υποβλήθηκε επίσης πως όταν ήταν στο πόστο με τις μικρές αγελάδες εργαζόταν 6 ώρες την ημέρα και ότι μεταγενέστερα εργαζόταν στην καθαριότητα των μεγάλων αγελάδων και ήταν υπεύθυνος ως θυρωρός να ελέγχει τις πόρτες που έμπαιναν και έβγαιναν οι αγελάδες. Ο ΜΚ4 επέμεινε πως η δουλειά του ήταν να καθαρίζει ποτίστρες. Υπήρχαν 7 υπόστεγα 3 ποτίστρες πίσω από το σπίτι, άλλα ήταν μπροστά και ήταν περίπου 250 ποτίστρες συνολικά.  Μόνο κάποτε του φώναζαν να προσέχει να μην βγουν οι αγελάδες.

 

84.      Ο ΜΚ4 επέμεινε ότι δεν ήταν σε βάρδια και ότι ποτέ δεν πήρε ρεπό, ούτε άδεια και εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα. Υποβλήθηκε πως σε κάθε περίπτωση υπήρχαν 120 ποτίστρες οι οποίες καθαρίζονταν μια φορά την εβδομάδα εκ περιτροπής. Ο ΜΚ4 ανέφερε ότι λερώνονταν όταν έτρωγαν τα ζώα και έπρεπε να καθαρίζονται. Επίσης ανέφερε πως είχε και μεγάλες και μικρές ποτίστρες.

 

 

v.         MK5 – Amit Kaundal

 

85.      Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι ξεκίνησε να εργάζεται στη φάρμα στις 16.09.2022. Του βρήκε την δουλειά ένας φίλος του αδελφού του. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον εργοδότη του. Το πρόσωπο το οποίο τους ανέθετε εργασία ήταν ένας γιατρός ο οποίος ήταν ο υπεύθυνος.

 

86.      Τα καθήκοντα του πριν να φύγει από τη φάρμα ήταν να οδηγεί μηχανή και να κόβει μπάλες σανού. Εργαζόταν από τις 05:00 μέχρι τις 22:00 το βράδυ. Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 11 και αφού του διαβάστηκε ανέφερε πως αυτό είναι το παράπονο του. Διευκρίνισε ότι διαβάζει Hindi  και Punjabi, όχι Αγγλικά.

 

87.      Το πρόσωπο το οποίο είχε μιλήσει  με τον αδελφό του, του ανέφερε πως ο μισθός που θα λάμβανε θα ήταν €650 μηνιαίως. Δεν συζήτησε με κάποιον στην Κύπρο το μισθό του.

 

88.      Ανέφερε ότι του οφείλονται μισθοί 40 ημέρων. Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ρεπό και δεν έλαβε ποτέ άδεια. Δεν ζήτησε ποτέ off διότι πάντα υπήρχε δουλειά να γίνει και οι παλαιότεροι υπάλληλοι δεν έπαιρναν ποτέ. Η συμφωνία ήταν να αγοράζουν οι ίδιοι το φαγητό τους και τη διαμονή να την προσφέρει ο εργοδότης.

 

89.      Τα καθήκοντα του ήταν να οδηγεί το περονοφόρο μηχάνημα. Ένας έβαζε τροφή στα ζώα και ο ίδιος οδηγούσε το forklift που έπαιρνε τα χόρτα. Ετοίμαζε τις μπάλες σανού και οδηγούσε το forklift. Υπήρχε και ένα άλλο μηχάνημα το οποίο έσμιγε την τροφή και αυτό το οδηγούσε άλλος.

 

90.      Δεν είχε συμβόλαιο. Τον έβαλαν να υπογράψει πάνω σε ένα χαρτί όταν του είχε δώσει €100 σε μετρητά ο «μάστρος» ήτοι ο Κατηγορούμενος 2.

 

91.      Αναγνώρισε την υπογραφή του πάνω στη σελίδα του διαβατηρίου του. Δεν αναγνώρισε την υπογραφή στο Τεκμήριο 23 στην σελίδα υπογραφών της  σύμβαση εργοδότησης. Δεν είναι η ίδια με την υπογραφή στο διαβατήριο του ανέφερε.

 

92.      Υποβλήθηκε ότι ενημερώθηκε για το ποσό το οποίο θα λάβει από τον πρώην εργοδότη του σε περίπτωση που το Δικαστήριο αποδεχθεί τη μαρτυρία του. Ο ΜΚ5 απάντησε επανειλημμένα ότι το μόνο που θέλει είναι να λάβει τον μισθό του, να πει την αλήθεια και ότι δεν του είπε κανένας το ποσό το οποίο του οφείλεται.

 

93.      Για να έρθει στην Κύπρο πλήρωσε η οικογένεια του 700 χιλιάδες Ρουπία περίπου €7.000.  Πρόκειται για ένα τεράστιο ποσό. Δεν γνωρίζει εάν η οικογένεια του το έχει αποπληρώσει. Ο ίδιος δεν μίλησε ποτέ με τον φίλο του αδελφού του αλλά αυτό που του είπε ο αδελφός του ήταν ότι θα λάμβανε €650 το μήνα καθαρά, θα εργάζεται 6 μέρες την εβδομάδα και οκτώ ώρες την ημέρα.

 

94.      Για μία εβδομάδα καθάριζε τη φάρμα μαζί με άλλους από τις 06:00 μέχρι τις 18:00. Αντεξετάστηκε σε σχέση με τα καθήκοντα του στη φάρμα.

 

95.      Υποβλήθηκε ότι δεν λέει την αλήθεια ότι εργαζόταν 17 ώρες την ημέρα καθότι ανέφερε πως πήγε σε κατάστημα στην Ορμήδεια να αγοράσει τρόφιμα και το μόνο κατάστημα που υπάρχει κλείνει πριν την ώρα που σχολνούσε.

 

96.      Κατά την αντεξέταση του αναφέρθηκε από την Υπεράσπιση ότι όντως είχε συμφωνήσει με τον εργοδότη του να λαμβάνει €650, ωστόσο δεν είναι ειλικρινής σε σχέση με τις ώρες που εργαζόταν. Υποβλήθηκε πως υπήρχαν δύο βάρδιες και το φαγητό για τις οκτώ μονάδες αγελάδων το ετοίμαζε η πρώτη βάρδια. Ο ΜΚ5 απέρριψε τις υποβολές και επέμεινε στο ότι ο ίδιος όλη μέρα ετοίμαζε φαγητό για τις αγελάδες. Δεν δέχθηκε ότι υπήρχαν βάρδιες.

 

97.      Στην ουσία κατέστη παραδεκτό ότι ετοίμαζε την τροφή των αγελάδων, ωστόσο υποβλήθηκε πως υπήρχαν δύο βάρδιες, υποβολή την οποία απέρριψε ο μάρτυρας. Απέρριψε επίσης την υποβολή ότι μπορούσε να πάρει ρεπό μία μέρα την εβδομάδα καθώς και το ότι δεν εργαζόταν περισσότερο από 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο.

 

vi.        MK6 – Ranjit Singh

 

98.      Αφίχθηκε στην Κύπρο τον Νοέμβριο του 2022. Του ανέφερε ένας πράκτορας πως υπάρχει δουλειά στην Κύπρο για να παίρνει καλό μισθό. Του ανέφερε ότι ο μισθός θα είναι €850 μηνιαίως, θα παρέχεται διαμονή και διατροφή από τον εργοδότη και θα εργαζόταν οκτώ ώρες την ημερά, ενώ εάν εργαζόταν υπερωρίες θα λάμβανε περισσότερα χρήματα.

 

99.      Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον πρώην εργοδότη του. Του ανέθετε εργασία κάποιος Ινδός τον οποίο φώναζαν Dr Kaku. Στην αρχή του έδειξε πως να καθαρίζει τους μαστούς των αγελάδων και αυτή ήταν η εργασία του στην αρχή.

 

100.    Στις 10 μέρες άλλαξε καθήκοντα και του ανατέθηκε να μαζεύει τις 900 αγελάδες σε μια περιοχή για το άρμεγμα και όταν τελείωναν έπρεπε να τις πάρει πίσω στο υπόστεγο του. Ήταν το μόνο πρόσωπο με αυτά τα καθήκοντα. Εργαζόταν για 13 – 15 ώρες. Αρχικά εργαζόταν από τις 17:00 – 18:00 μέχρι το επόμενο πρωί στις 06:00.

 

101.    Ακολούθως, άλλαξε και πάλι καθήκοντα και οδηγούσε το ανυψωτικό από τις 05:00 μέχρι τις 21:00 – 22:00 το βράδυ. Αυτή την εργασία την έκανε τις τελευταίες 10 μέρες.

 

102.    Εργαζόταν κάθε μέρα δηλαδή επτά μέρες την εβδομάδα από την ημέρα που εργοδοτήθηκε μέχρι τη λήξη της εργοδότησης του.

 

103.    Πληρώθηκε μόνο μια φορά περίπου €560. Όταν παραπονέθηκε στον ατζέντη του ανέφερε πως θα τον απέλαυνε.

 

104.    Αναγνώρισε το παράπονο του και την υπογραφή του επί αυτού (Τεκμήριο 8). Δεν αναγνώρισε την υπογραφή στο Τεκμήριο 23 ήτοι την υπογραφή στη σύμβαση εργοδότησης.

 

105.    Κατά την αντεξέταση του σε σχετικές ερωτήσεις απάντησε ότι εν προκειμένω διεκδικεί τα δικαιώματα του ήτοι τους μισθούς του και τίποτε άλλο, δεν γνωρίζει το ακριβές ποσό που έχει να λαμβάνει σε περίπτωση που το Δικαστήριο αποδεχθεί τους ισχυρισμούς του και κανένας δεν του ανέφερε το ποσό.

 

106.    Διευκρίνισε ότι τον πρώτο μήνα εργαζόταν μόνο τη νύχτα και έπειτα από ένα μήνα τον άλλαξαν και τον τοποθέτησαν στην πρωινή βάρδια. Επέμεινε ότι δεν είχε καθόλου διάλειμμα. Αρχικά εργαζόταν 10 ώρες και μετά 16 – 17 ώρες κάθε μέρα. Είχε ανάγκη την εργασία γι’ αυτό δεν αντέδρασε στην αλλαγή αυτή.

 

107.    Ο ατζέντης του ανέφερε πως ο μισθός του θα ήταν €850. Επέμενε ότι όταν παραπονέθηκε στην ουσία τον απείλησαν πως θα του δώσουν release και θα απελαθεί στη χώρα του. Δεν γνωρίζει αν το ποσό που έλαβε ύψους €624 ήταν για ένα μήνα ή για 45 μέρες.

 

108.    Ναι μεν υπήρχαν τρεις βάρδιες στο αρμεκτήριο αλλά εργαζόταν 10 - 12 ώρες. Έπρεπε η κάθε βάρδια να ολοκληρώσει την εργασία της. Εκείνη την ώρα δεν άρμεγαν μόνο τις αγελάδες αλλά έκαναν και άλλες εργασίες όπως π.χ. καθαριότητα ή μεταφορά των αγελάδων.

 

109.    Επέμενε ότι το μηχάνημα καθαρισμού χρειαζόταν 5 – 7 λεπτά για να πλυθεί και σε κάθε περίπτωση εκείνη την ώρα δεν σταματούσε να εργάζεται.

 

110.    Σε σχέση με τα καθήκοντα του την περίοδο πριν να φύγει από τη φάρμα ανέφερε ότι οδηγούσε το ανυψωτικό όχημα, μάζευε την τροφή – άχυρο ή γρασίδι – και την έπαιρνε σε ένα άλλο μηχάνημα όπου ετοιμαζόταν. Βοηθούσε με το άνοιγμα της μπάλας σανού και το μείγμα του σανού με την τροφή. Ανέφερε ότι το άλλο πρόσωπο που εργαζόταν μαζί του ήταν ο Rohit και όχι ο Amit Kaundal. Ενδεχομένως ο Amit Kaundal να ήταν το πρόσωπο το οποίο αρρώστησε.

 

111.    Αντεξετάστηκε και σε σχέση με τα καθήκοντα του να μεταφέρει τις αγελάδες από το υπόστεγο για άρμεγμα. Υποβλήθηκε ότι η εργασία του ήταν στο αρμεκτήριο και δεν είχε μετακινηθεί ως ισχυρίζεται. Επίσης υποβλήθηκε ότι εργαζόταν λιγότερες ώρες από αυτές που ανέφερε διότι έπρεπε το μηχάνημα να καθαρίζεται και διαρκούσε αυτή η διαδικασία περί τη μία ώρα. Ο μάρτυρας επέμεινε στους ισχυρισμούς του.

 

112.    Περαιτέρω αντεξετάστηκε σε σχέση με το περιεχόμενο της κατάθεσης του που έδωσε στην Αστυνομία (Τεκμήριο 59). Υποβλήθηκε πως τα όσα ανέφερε σε σχέση με τον μισθό που συμφώνησε, τις ώρες που εργαζόταν και τα καθήκοντα του είναι αντίθετα με τα όσα είχε αναφέρει στην Αστυνομία.

 

vii.     MK7 – Rohit

 

113.    Αφίχθηκε στην Κύπρο το Σεπτέμβριο 2022 μαζί με άλλα έξι ή επτά άτομα. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον διευθυντή του (τον «μάστρο» του). Τη δουλειά στην Κύπρο του την είχε βρει ο αδελφός του. Συμφώνησε όπως λαμβάνει μισθό περίπου €600. Στην αρχή καθάριζε για δεκαπέντε μέρες. Έπειτα άρχισε να δουλεύει στη «μηχανή». Ο Kaku – γιατρός είχε ρωτήσει ποιος από αυτούς ήξερε να οδηγεί και επειδή ο ΜΚ7 ανέφερε πως ήξερε να οδηγεί του ανατέθηκε να οδηγεί το μηχάνημα.

 

114.    Για 15 μέρες εργαζόταν από τις 7 – 7:30 το πρωί έως και τις 19:00 – 19:30 το βράδυ.  Όταν οδηγούσε τη μηχανή εργαζόταν από τις 4:30 το πρωί μέχρι τις 21:30 το βράδυ χωρίς διάλειμμα. Εξήγησε τι ακριβώς είναι αυτή η μηχανή και απάντησε ότι χρησιμοποιείται για να ταΐζουν τα ζώα. Έβαζαν μέσα στην μεγάλη κάσα την τροφή και αυτόματα έκοβε τα χόρτα και ετοιμαζόταν η τροφή των αγελάδων. Διευκρίνισε ότι το ανυψωτικό – forklift ήταν κάτι διαφορετικό. Η μηχανή την οποία οδηγούσε είχε μια κάσα στην οποία βάζεις το φαγητό -  χόρτα  και τα τεμαχίζει αυτόματα. Αυτή την εργασία την έκανε μέχρι και τη μέρα που έφυγε από την φάρμα όταν είχε πάει η Αστυνομία.

 

115.    Δεν είχε προκαθορισμένο χρόνο για διάλειμμα, ωστόσο έβρισκε λίγη ώρα για να φάει όταν η μηχανή υπερθερμαινόταν και έπρεπε να μείνει για λίγη ώρα κλειστή μέχρι να κρυώσει.

 

116.    Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 2 και αφού μεταφράστηκε σε αυτόν το περιεχόμενο του από τη διερμηνέα ανέφερε ότι συμφωνεί με το περιεχόμενο του εκτός από μια ημερομηνία που η σωστή θα έπρεπε να ήταν 2023.

 

117.    Ενώ του είχαν αναφέρει πως θα εργάζεται οκτώ ώρες την ημέρα, έξι μέρες την εβδομάδα, εργαζόταν δώδεκα ώρες τουλάχιστον, όλες τις μέρες της εβδομάδας. Στο δε δωμάτιο διέμεναν άλλα έξι έως επτά άτομα και δεν υπήρχαν αρκετά κρεβάτια ενώ το δωμάτιο τους δεν ήταν σε καλή κατάσταση. Εργαζόντουσαν και τις αργίες και δεν πήρε ποτέ ρεπό.  Ανέφερε πως ήταν οι ίδιοι υπεύθυνοι για τη διατροφή τους και αυτό ήταν που είχε αναφέρει στον αδελφό του ο ατζέντης.  Εξέφραζαν τα παράπονα τους στον Ινδό γιατρό, ωστόσο δεν είχαν ώρα για να βγουν έξω. 

 

118.    Δεν πληρώθηκε όλους τους μισθούς του ο ίδιος υπολογίζει ότι του οφείλονται μισθοί για 40 – 45 μέρες. Πληρώθηκε €650 για τους πρώτους δύο μήνες και μετά πήρε €800. Αρχικά πληρώθηκε με επιταγή και μετά με έμβασμα στο λογαριασμό του. Μόνο μια φορά πήρε μετρητά ύψους €100.

119.    Η υπογραφή στο Τεκμήριο 23 στη σελίδα υπογραφών της σύμβασης εργοδότησης που φέρει το όνομα του δεν είναι δική του. Ανέφερε ότι κάποιος άλλος υπέγραψε ενώ δεν θυμάται να υπέγραψε ο ίδιος συμβόλαιο.

 

120.    Κατά την αντεξέταση του ανέφερε πως δεν γνωρίζει ακριβώς το ποσό το οποίο του οφείλει ο εργοδότης του. Για να έρθει στην Κύπρο αυτός και η οικογένεια του πλήρωσαν ένα σημαντικό ποσό. Μάλιστα έβαλαν υποθήκη το σπίτι τους για βρουν τα χρήματα, ωστόσο το δάνειο έχει αποπληρωθεί.

 

121.    Τον ΜΚ6 τον γνωρίζει από τη φάρμα και ανέφερε ότι δούλεψαν μαζί για λίγες μέρες διότι το άλλο παιδί που δούλευε μαζί του ήταν άρρωστος και ο ΜΚ6 γνώριζε Αγγλικά.

 

122.    Κατά την θέση του λάμβανε πιο ψηλό μισθό από αυτόν που του είχαν αναφέρει πριν να έρθει στην Κύπρο επειδή εργαζόταν σκληρά και καλά και όχι επειδή λάμβανε υπερωρίες. Δεν αναφέρθηκε τίποτε για υπερωρίες ανέφερε.

 

123.    Εξήγησε πως υπήρχαν 800 περίπου αγελάδες για άρμεγμα. Ανέφερε πόσες αγελάδες υπήρχαν σε κάθε υπόστεγο και ότι έκανε και δύο δέσμες τροφή για μικρές αγελάδες. Το μηχάνημα το γέμιζε 20 -  24 φορές κάθε μέρα. Αντεξετάστηκε σε έκταση σε σχέση με τα καθήκοντα του, π.χ. πόσες φορές ετοίμαζε τροφή και πόσες αγελάδες έτρωγαν την τροφή που ετοίμαζε. Υποβλήθηκε ότι δεν χρειαζόταν να ετοιμάζει τόσες πολλές δέσμες με φαγητό.

 

124.    Αρνήθηκε ότι υπήρχε σύστημα βάρδιας. Επέμεινε ότι ξεκινούσε η ώρα 04:30 το πρωί και γινόταν βράδυ για να κλείσει τη μηχανή.

 

125.    Υπήρξε παραδοχή από πλευράς Υπεράσπισης ότι ο ΜΚ7 εργαζόταν πέραν του κανονικού για μία περίοδο και γι’ αυτό τον λόγο ο εργοδότης του τον πλήρωσε περισσότερα χρήματα τον Νοέμβριο και το Δεκέμβριο.

 

126.    Του υποδείχθηκε η κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία και την αναγνώρισε (Τεκμήριο 60).

 

127.    Υποβλήθηκε ότι δεν εργαζόταν 17 ώρες την ημέρα και ότι υπερβάλλει για να λάβει περισσότερα χρήματα, υποβολή την οποία απέρριψε ο μάρτυρας επιμένοντας στις θέσεις του.

 

viii.    MK8 – Bharat

 

128.    Κατάγεται από την Punjab, Ινδία και ήρθε στην Κύπρο στις 16.09.2022 αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον «μάστρο» του. Βρήκε τη δουλειά μέσω ενός ατζέντη  ο οποίος του ανέφερε ότι είναι καλή δουλειά, θα έχουν φαγητό, καλή διαμονή και καλό μισθό  (€800 - €850) αλλά δεν ίσχυε τίποτε από όλα αυτά. Τον εν λόγω ατζέντη τον πλήρωσε η οικογένεια του περίπου €8000 για να έρθει στην Κύπρο, ποσό το οποίο εξασφάλισε με δάνειο.

 

129.    Τις πρώτες μέρες εργαζόταν από το πρωί η ώρα 08:00 μέχρι τις 19:00 και ασχολείτο με την καθαριότητα της φάρμας, ήτοι μεταφορά πετρών, αφαίρεση χόρτων. Έπειτα εργαζόταν στην απογευματινή βάρδια. Έπλενε το στήθος των αγελάδων και ακολούθως τις άρμεγε με την τοποθέτηση ενός μηχανήματος στο στήθος τους. Εργαζόταν από τις 16:00 μέχρι το πρωί. Ωστόσο, ανέφερε πως δεν είχε σταθερό ωράριο. Πολλές φορές μπορούσε να τους φωνάξει το αφεντικό (Κατηγορούμενος 2) να μεταφέρουν αγελάδες από το ένα υπόστεγο στο άλλο.

 

130.    Αναγνώρισε το Τεκμήριο 1 ως το παράπονο του που έδωσε στην Αστυνομία.  

 

131.    Παρότι του ανέφεραν ότι θα λάμβανε €800 και όταν ήρθε έπαιρνε γύρω στα €500 δεν έκανε παράπονο καθότι τον συμβούλευσε ο πατέρας του ότι είχαν πληρώσει πολλά χρήματα για να έρθει στην Κύπρο και είχε ανάγκη την εργασία.

 

132.    Εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα και δεν πήρε ποτέ άδεια. Μια φορά όταν αρρώστησε του ανέφερε ο Ινδός ιατρός ότι αν δεν δουλέψει θα τον διώξουν και θα απελαθεί.

 

133.    Του υποδείχθηκαν οι σελ. 47 – 49 του Τεκμηρίου 23. Δεν αναγνώρισε την υπογραφή στη σελίδα υπογραφών της σύμβασης εργοδότησης με το όνομα του. Ανέφερε ότι δεν υπέγραψε.

 

134.    Κατά την αντεξέταση του υποβλήθηκε ότι μίλησε σε άλλους Παραπονούμενους πριν να έρθει στο Δικαστήριο, ότι έχει οικονομικό όφελος από αυτή την υπόθεση και ότι γνωρίζει πολύ καλά το ποσό το οποίο θα πάρει εάν το Δικαστήριο αποδεχθεί τους ισχυρισμούς του, υποβολές τις οποίες απέρριψε ο ΜΚ8.

 

135.    Δεν μίλησε ποτέ απευθείας με τον Κατηγορούμενου 2. Μιλούσε στον Ινδό γιατρό και ήταν ο τελευταίος που τον απειλούσε πως αν δεν δουλέψει παρά το ότι ήταν άρρωστος θα τον έδιωχναν.

 

136.    Ως προς το ότι δεν ανέφερε τίποτε στο Τεκμήριο 1 ότι του είχαν υποσχεθεί πως ο μισθός του θα ήταν €800, ο ΜΚ8 εξήγησε πως όταν συνειδητοποίησε πως δεν θα έπαιρνε €800 αλλά €550 το συζήτησε με τον πατέρα του ο οποίος του είπε να μην παραπονιέται και να συνεχίσει να εργάζεται εκεί διότι έχουν ανάγκη τα χρήματα.

 

137.    Το ότι ο μισθός ήταν €800 του το είχε μεταφέρει ο πατέρας του. Δεν είχε μιλήσει ο ίδιος με τον ατζέντη.

 

138.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με το ωράριο του. Ανέφερε ότι είχε αλλάξει βάρδια και εργαζόταν από τις 20:00 μέχρι τις 05 – 07:00 το πρωί επειδή μετά από το άρμεγμα υπήρχαν και άλλες εργασίες.

 

139.    Αναγνώρισε την κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία (Τεκμήριο 61).

 

140.    Δέχθηκε ότι στο αρμεκτήριο υπήρχε μια μηχανή η οποία έπρεπε να καθαρίζεται και αυτή η διαδικασία διαρκούσε μία ώρα. Υποβλήθηκε ότι εκείνη την ώρα δεν εργαζόταν. Ο ΜΚ8 ανέφερε πως έκανε άλλη εργασία εκείνη την ώρα. Απέρριψε τον ισχυρισμό ότι υπήρχαν 3 βάρδιες εκείνη την περίοδο. Τρείς βάρδιες έγιναν σε μεταγενέστερο στάδιο όταν προσλήφθηκαν και άλλοι εργοδοτούμενοι.

 

141.    Υποβλήθηκε πως προσπάθησε να παραποιήσει τα γεγονότα για να εξασφαλίσει περισσότερα χρήματα, υποβολή την οποία απέρριψε ο μάρτυρας.  Αντεξέταστηκε σε σχέση με αντιφάσεις μεταξύ των όσων ανέφερε στην κατάθεση του και των όσων ανέφερε στο Δικαστήριο.

 

ix.        MK9 – Amit Kumar

 

142.    Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι ήρθε στην Κύπρο στις 12.12.2022 και ξεκίνησε να εργάζεται στη φάρμα την επόμενη ημέρα. Βρήκε την εργασία μέσω του αδελφού του ο οποίος μίλησε με έναν πράκτορα ο οποίος του εξασφάλισε τι βίζα. Του ανέφερε ο αδελφός του ότι θα λάμβανε μισθό ύψους €850 μηνιαίως και τόσο η διαμονή όσο και η διατροφή θα παρέχονταν από τον εργοδότη.

 

143.    Τους ανέθεσε εργασία ο Dr. Αρχικά καθάριζε τη  φάρμα από τις 08:00 μέχρι τις 18:00  με μία ώρα διάλειμμα το μεσημέρι για φαγητό. Αυτή την εργασία την εκτελούσε για 7 – 8 μέρες. Ακολούθως ο Dr. του ανέθεσε να φροντίζει τις μικρές αγελάδες. Το πρωί (ώρα 08:00) τους έβαζε νερό και φαγητό και ακολούθως καθάριζε τα σπιτάκια τους. Έκανε διάλειμμα η ώρα 13:00 και ακολούθως ξεκινούσε ξανά τις ίδιες εργασίες μέχρι τις 18:00. Ακολούθως, πήγαινε ξανά για μιάμιση με δύο ώρες για να τους δίνει γάλα. Αυτό γινόταν μεταξύ των ωρών 20:00 και 23:00.

 

144.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ρεπό. Δεν έλαβε ποτέ άδεια. Δεν έλαβε κανένα μισθό για όσο καιρό εργαζόταν στη φάρμα. Είχε φέρει μαζί του κάποια χρήματα από την Ινδία και έδινε στους άλλους για να του φέρνουν φαγητό όταν πήγαιναν για ψώνια.

 

145.    Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 3 και ανέφερε πως συμφωνεί με το περιεχόμενο του. Δεν αναγνώρισε την υπογραφή του στη σελίδα 37 του Τεκμηρίου 23. Ανέφερε ότι οι υπογραφή  εκείνη δεν είναι δική του.

 

146.    Κατά την αντεξέταση του απέρριψε την υποβολή ότι είχε συζητήσει με άλλους Παραπονούμενους την υπόθεση και την κατάθεση τους στο Δικαστήριο. Ανέφερε ότι ο Dr την ημέρα που ήρθε η Αστυνομία προσπάθησε να τους μεταπείσει λέγοντας του ότι αν μείνουν στη φάρμα θα πάρουν αύξηση, ωστόσο δεν γνωρίζει αν αυτό έγινε κατ’ εντολή του Κατηγορούμενου 2.

 

147.    Ανέφερε ότι η υπόθεση είναι σημαντική για τον ίδιο, ωστόσο δεν γνωρίζει το ποσό το οποίο έχει να παίρνει. Θέλει μόνο να πληρωθεί το μισθό του. Παρότι του είχε αναφερθεί από τον αδελφό του ότι ο μισθός του θα ήταν €850 αλλά του ανέφεραν ότι θα λάμβανε €550 μηνιαίως δεν έκανε παράπονο λόγο φόβου ότι θα του έδιναν αποδέσμευση και θα τον έδιωχναν. Για να έρθει στην Κύπρο δανείστηκε η οικογένεια του χρήματα τα οποία ανέφερε ότι τα επέστρεψε.

 

148.    Επανέλαβε ότι καθημερινά έπρεπε το βράδυ να επιστρέφει και να ταΐζει τα μικρά γελάδια από τις 21:00 μέχρι τις 22:00 – 22:30. 

 

149.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με τα καθήκοντα του. Στην ουσία κατέστη παραδεκτό ότι φρόντιζε τις μικρές αγελάδες, τόσο τα νεογέννητα όσο και τα πιο μεγάλα μοσχαράκια. Υποβλήθηκε από την Υπεράσπιση ότι ήταν περίπου 300 ζώα. Ο μάρτυρας συμφώνησε ότι μέσα στα καθήκοντα του ήταν να πηγαίνει με το τρακτέρ και να φορτώνει την τροφή από άλλο υπόστεγο και να την μεταφέρει εκεί που ήταν οι μικρές αγελάδες.

 

150.    Επέμεινε ως προς το ότι η διαμονή και η διατροφή θα παρέχονταν από τον εργοδότη. Αναγνώρισε την κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 63.

 

151.    Υποβλήθηκε ότι υπήρχαν δύο βάρδιες με τα ίδια καθήκοντα, ήτοι την φροντίδα των μικρών αγελάδων και ότι ο μάρτυρας εργαζόταν στη δεύτερη βάρδια και εργαζόταν επτά ώρες ημερησίως. Ο μάρτυρας απέρριψε την υποβολή, ως επίσης και την υποβολή ότι έπαιρνε ρεπό μία φορά την εβδομάδα.

 

x.         MK10 – Amandeep Singh

 

152.    Ξεκίνησε να εργάζεται στην κτηνοτροφική μονάδα των Κατηγορούμενων στις 26.11.2022. Την εργασία τη βρήκε μέσω ενός φίλου του αδελφού του ο οποίος του ανέφερε πως θα εργάζεται σε μια φάρμα με αγελάδες και θα λάμβανε μισθό μεταξύ €600 - €650 μηνιαίως ενώ τη διαμονή και τη διατροφή θα την παρείχε ο εργοδότης του. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον «πρώην μάστρο» του.

 

153.    Τα καθήκοντα του ήταν να πλένει το στήθος των αγελάδων και εργαζόταν από τις 19:00 μέχρι τις 05:00. Μόλις τέλειωνε την εργασία του ασχολείτο με το ξεχορτάριασμα τόσο μέσα όσο και στην είσοδο της φάρμας. Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε πως αυτό το έκανε σε περίπτωση κατά την οποία ολοκλήρωνε την κύρια εργασία του πριν από τις 05:00.

 

154.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα και δεν πήρε ποτέ άδεια ανάπαυσης. Δεν παραπονέθηκε διότι κανένας δεν έπαιρνε άδεια ή ρεπό. Πληρώθηκε μια φορά με επιταγή το ποσό των €560. Δεν θυμάται να υπέγραψε σύμβαση εργοδότησης.

 

155.    Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 5 και ανέφερε πως συμφωνεί με το περιεχόμενο του. Δεν αναγνώρισε την υπογραφή του στη σελίδα 55 του Τεκμηρίου 23. Ανέφερε ότι οι υπογραφή  εκείνη δεν είναι δική του. Η υπογραφή του φαίνεται στην σελίδα 53 του Τεκμηρίου 23 στο αντίγραφο της σελίδας του διαβατηρίου του.

 

156.    Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε ότι πριν να έρθει να εργαστεί του είπαν πως ο μισθός του θα ήταν μεταξύ €550 και €650 και δεν έχει παράπονο ως προς το ύψος του μισθού αλλά ως προς το ότι δεν έχει λάβει όλους τους μισθούς του, η διαμονή δεν ήταν σε καλή κατάσταση και δεν παρεχόταν διατροφή και πόσιμο νερό.

 

157.    Όταν ερωτήθηκε γιατί δεν ανέφερε τίποτε στο Τεκμήριο 5 για τη διατροφή ανέφερε πως απαντούσε στις ερωτήσεις που του υποβάλλονταν και είναι βέβαιος ότι το είχε αναφέρει σε άλλες καταθέσεις του.

 

158.    Περαιτέρω, ανέφερε ότι στο αρμεκτήριο αρχικά υπήρχαν δύο βάρδιες και μετά από λίγες μέρες δημιουργήθηκε τρίτη βάρδια. Υπήρχαν περιπτώσεις που χαλούσε το μηχάνημα και έπρεπε να εργαστούν μέχρι τις 07:00 – 08:00 ώστε να επισκευαστεί το μηχάνημα και να αρμεχθούν οι αγελάδες που έπρεπε να αρμεχθούν στη βάρδια του. Εξήγησε ότι μετά περνούσαν 1 – 2 μέρες ώστε να επέλθει ξανά ισορροπία σε σχέση με το ωράριο.

 

159.    Απέρριψε τον ισχυρισμό ότι συνεννοήθηκε με τον προηγούμενο μάρτυρα πριν να δώσει κατάθεση ως επίσης και τον ισχυρισμό ότι υπερβάλλει για να πάρει περισσότερα χρήματα. Εξήγησε ότι ο λόγος για τον οποίο ανέφερε στο ΤΕΣ ότι δεν συμφώνησε με τον εργοδότη του το μισθό είναι επειδή ουδέποτε συζήτησε με τον Κατηγορούμενο 2 και δεν θεωρεί ότι συμφώνησε.

 

xi.        MK11 – Hari Singh

 

160.    Ξεκίνησε να εργάζεται στις 10.10.2022. Το πρόσωπο το οποίο του είπε για την εργασία στην Κύπρο του ανέφερε πως θα εργαζόταν 8 ώρες την ημέρα με μισθό  €550 και ότι ο εργοδότης του θα του παρείχε διαμονή.  

 

161.    Τα καθήκοντα του ήταν να αρμέγει και παίρνει τα ζώα μέσα. Του ανέθεσε εργασία κάποιος με το όνομα Rahul.  Εργαζόταν από τις 16:00  - 16:30 μέχρι τις 4:00 με 4:30 το πρωί ωστόσο κάποτε εργαζόταν περισσότερες ώρες, ήτοι μέχρι τις 7:00 – 08:00 το πρωί. Αυτό διήρκησε 3 μήνες.

 

162.    Μεταγενέστερα ήρθαν και άλλοι εργάτες στη φάρμα και  άλλαξε το ωράριο του. Εργαζόταν από τις 12:00 μέχρι τις 20:00 για περίπου ένα μήνα συνέχισε αυτό διότι ήρθε το immigration στη φάρμα.

 

163.    Αναγνώρισε την υπογραφή του στο Τεκμήριο 4 και ανέφερε ότι συμφωνεί με το περιεχόμενο του.  Επίσης αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον «μάστρο» του.

 

164.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα. Δεν παραπονέθηκε σε οποιονδήποτε και διερωτήθηκε σε ποιον μπορούσε να υποβάλει παράπονο.  Ανέφερε ότι στη φάρμα εργοδοτείτο και κάποιος Ινδός από την Punjab ο οποίος ήταν κτηνίατρος και είχε καλή σχέση με τον Κατηγορούμενο 2 ο οποίος ήταν ο «μάστρος». Ο μάρτυρας μιλούσε με κάποιον Rahul  ο οποίος του είπε πως δεν πρέπει να ζητήσει άδεια ακόμα και όταν είχε χτυπήσει διότι ο μάστρος θα του δώσει αποδέσμευση (release). Δεν πήρε ποτέ ρεπό και εργαζόταν ακόμα και όταν ήταν άρρωστος.

 

165.    Πληρώθηκε δύο φορές το ποσό των €550 και μια φορά €395. Δεν θυμάται να υπέγραψε σύμβαση εργοδότησης.  Του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 23 σελ 29 - 31. Ενώ αναγνώρισε την υπογραφή του  κάτω από τη φωτογραφία στη φωτοτυπία σελίδας του διαβατηρίου του, στη σελίδα της σύμβασης εργοδότησης δεν αναγνώρισε την υπογραφή του και ανέφερε ότι εκείνη η υπογραφή δεν είναι η ίδια με την υπογραφή του. Παρέπεμψε και στο Τεκμήριο 4 αναφέροντας πως το γράμμα “s” είναι διαφορετικό στις υπογραφές.

 

166.    Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε ότι στο Τεκμήριο 4 αναφέρει μόνο τις δύο φορές που πληρώθηκε ενώ είχε πληρωθεί άλλη μια φορά και δεν θυμάται πότε.

 

167.    Αναφέρθηκε επίσης στις συνθήκες διαβίωσης του στη φάρμα. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι δεν ήταν κατάλληλος ο χώρος για ανθρώπινη διαβίωση και πως ο Κατηγορούμενος 2 δεν ενδιαφέρθηκε να διορθώσει την κατάσταση.

 

168.    Διευκρίνισε ότι κανονικά ο ρόλος του ήταν να παίρνει / καθοδηγεί τις αγελάδες προς το αρμεκτήριο ωστόσο κάποτε ασχολείτο και με το άρμεγμα και με το πλύσιμο των αγελάδων πριν από το άρμεγμα.

 

169.    Σε σχέση με τις ώρες εργασίας του ανέφερε ότι ήταν πολλές ειδικά όταν χαλούσε το μηχάνημα και εργαζόταν από 16:00 μέχρι τις 07:00 – 08:00 το πρωί, ωστόσο, δεν έκανε παράπονο καθότι φοβόταν πως θα του έδιναν release (αποδέσμευση) όπως έγινε και σε άλλες περιπτώσεις εργοδοτουμένων οι οποίοι παραπονέθηκαν.

 

170.    Υποβλήθηκε ότι την ώρα που καθαριζόταν το φίλτρο του μηχανήματος για το άρμεγμα δεν εργαζόταν. Ο μάρτυρας απάντησε ότι εκείνη την ώρα έκανε άλλες εργασίες όπως καθαριότητα μαζί με τα άλλα πρόσωπα στη βάρδια του.

 

171.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με το ποσό που του είπαν ότι θα λάμβανε πριν να έρθει στην Κύπρο. Ο μάρτυρας επανέλαβε αυτά που είπε και στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκμήριο 66).

 

172.    Υποβλήθηκε επίσης ότι έλαβε σε μισθούς το συνολικό ποσό των €2.050 και ο μάρτυρας απέρριψε την υποβολή. Σημειώνω πως σε μεταγενέστερο στάδιο κατέστη παραδεκτό ότι ο μάρτυρας έλαβε μισθούς ύψους €1.500. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της Υπεράσπισης εξήγησε στο Δικαστήριο το λόγο της σύγχυσης που ήταν ότι η επιταγή με την οποία πληρώθηκε ο μάρτυρας επιστράφηκε και κατατέθηκε ξανά και γι’ αυτό φαινόταν πως έγινε δύο φορές η ίδια πληρωμή. Ο ΜΚ11 επέμενε ότι στο ότι είχε πληρωθεί τρεις φορές και έλαβε το συνολικό ποσό των €1500 και συνεπώς διαφάνηκε πως είχε δίκαιο.

 

173.    Απέρριψε επίσης τις υποβολές ότι εργαζόταν έξι μέρες την εβδομάδα και όχι επτά και ότι δεν εργαζόταν πέραν των 80 ωρών ανά δεκαπενθήμερο. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «ήταν υπερβολικά πολλή η δουλειά εκεί». 

 

xii.      MK12 – Anil Kumar

 

174.    Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 16.09.2022 για να εργαστεί στην φάρμα της Κατηγορούμενης. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον εργοδότη του και τον ιδιοκτήτη της φάρμας. Πριν να έρθει στην Κύπρο του ανέφερε ο συγγενής του ο οποίος του εξασφάλισε τη βίζα ότι θα λάμβανε €650 το μήνα, θα εργαζόταν έξι μέρες την εβδομάδα και θα παρείχε ο εργοδότης τη διαμονή και τη διατροφή του. Στην Κύπρο του ανέφεραν ότι ο μισθός του θα ήταν €550 μηνιαίως.

 

175.    Όταν ξεκίνησε να εργάζεται στη φάρμα ασχολείτο με την καθαριότητα και συγκεκριμένα έπλενε τα τρακτέρ και τα φορτηγά για μία με δύο εβδομάδες και ακολούθως φρόντιζε τα μοσχαράκια  - μωρά. Αρχικά εργαζόταν από τις 07:00 το πρωί μέχρι το βράδυ – δεν ξέρει ακριβώς τι ώρα τέλειωνε. Όταν φρόντιζε τα μοσχαράκια ξεκινούσε το πρωί στις 07:00 και τελείωνε στις 20:00 – 21:00 το βράδυ. Η φάρμα είχε περίπου 300 – 400 μοσχαράκια. Επίσης τους ξυπνούσαν και το βράδυ κατά τις 12:00 – 1:00 τα μεσάνυχτα για να δώσουν ξανά γάλα στα μοσχαράκια. Η ομάδα του αποτελείτο από τέσσερα άτομα.

 

176.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα και δεν έλαβε ούτε και μία μέρα άδεια. Δεν έκανε παράπονο διότι ο εργοδότης του κρατούσε όλα τα έγγραφα του και δεν ήξερε κανέναν στην Κύπρο.

 

177.    Έλαβε €100 σε μετρητά 10 – 15 μέρες μετά την άφιξη του, €157 στον τραπεζικό του λογαριασμό και έπειτα δύο φορές επί €550 (κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε ότι πληρώθηκε δύο φορές €550 και μία €530). Δεν πληρώθηκε για τον Ιανουάριο και τις μέρες που εργάστηκε κατά τον Φεβρουάριο του 2023. Οι Κατηγορούμενοι καθυστερούσαν ένα μήνα να τους πληρώσουν.

 

178.    Αναγνώρισε την υπογραφή του επί του Τεκμηρίου 6 και ανέφερε πως το περιεχόμενο του είναι ορθό. Ανέφερε ότι δεν υπέγραψε σύμβαση εργοδότησης. Όταν του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 23 σελ. 59 και εντεύθεν αναγνώρισε την υπογραφή του στην φωτοτυπία της σελίδας από το διαβατήριο του. Σε σχέση με την υπογραφή στην σελίδα υπογραφών της σύμβασης εργοδότησης που φέρει το όνομα του, ανέφερε ότι δεν είναι δική του και δεν υπέγραψε τέτοιο έγγραφο (σελ. 61).

179.    Κατά την αντεξέταση του αμφισβητήθηκε ότι του είχαν δώσει οδηγίες να πλένει κάθε μέρα τα οχήματα της φάρμας. Ο ΜΚ12 επέμεινε στις θέσεις του και παρείχε λεπτομέρειες ως προς την εργασία που εκτελούσε τις πρώτες του μέρες στη φάρμα. Επέμεινε επίσης σε σχέση με το ότι τον ξυπνούσαν τα μεσάνυχτα για να δίνει γάλα στα νεογέννητα. Ακόμα επέμεινε ως προς το ότι τέλειωνε την εργασία του στις 21:00. Έπρεπε να αλλάζει το άχυρο στο πάτωμα καθημερινά.  Περαιτέρω, όταν είχαν γεννήσεις πήγαιναν να πάρουν το νεογέννητο και το φρόντιζαν.

 

180.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με το πόσες ώρες εργαζόταν και υποβλήθηκε ότι δεν δικαιολογείται η θέση του ότι εργαζόταν 13 ώρες την ημέρα. Περαιτέρω, διευκρινίστηκε σε σχέση με τις πληρωμές, ότι δεν έλαβε πληρωμή για τους μισθούς Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου του 2023. Με άλλα λόγια, δέχθηκε ότι έλαβε μια πρόσθετη πληρωμή σε σχέση με αυτές που ανέφερε κατά την κυρίως εξέταση του.

 

181.    Κατά την αντεξέταση του, αναγνώρισε τον εαυτό του σε μια φωτογραφία η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 67. Στο Τεκμήριο 67 φαίνεται ο ΜΚ12 να κάθεται μέσα σε ένα σπιτάκι για μοσχαράκια φορώντας ακουστικά και να κρατά το κινητό του. Ο ΜΚ12 ανέφερε ότι την φωτογραφία πρέπει να την πήρε ο Ινδός γιατρός ο οποίος ήταν το δεξί χέρι του Κατηγορούμενου 2 και ήταν χωρίς τη συγκατάθεση του που τον φωτογράφισε. Προηγουμένως ανέφερε πως τους έβγαζε φωτογραφίες όταν κάθονταν να ξεκουραστούν για να τις φυλάξει και να τις χρησιμοποιήσει για να τους εκβιάσει ότι θα τις έδειχνε στον Κατηγορούμενο 2. Γενικά για τον Dr ανέφερε ότι κάποιες φορές ήταν φιλικός μαζί τους ωστόσο ήταν απρόβλεπτος, διότι σε άλλες φάσεις τους απειλούσε.

 

182.    Αναγνώρισε επίσης δύο βίντεο (Τεκμήριο 68) τα οποία παρουσίασε η Υπεράσπιση για να του υποβάλει ότι δεν ισχύουν τα όσα ανέφερε σε σχέση με τον Dr.

 

183.    Ο μάρτυρας απέρριψε την υποβολή ότι υπήρχαν δύο βάρδιες με καθήκοντα την φροντίδα των μοσχαριών, ότι μία φορά την εβδομάδα είχε ρεπό και ότι εργαζόταν λιγότερο από 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο.

 

xiii.     MK13 – Sandeep Singh Birdi

 

184.    Αφίχθηκε στην Κύπρο στις 16.09.2022 για να εργαστεί στην Κατηγορούμενη ελπίζοντας για ένα καλύτερο μέλλον. Αναγνώρισε τον Κατηγορούμενο 2 ως τον «μάστρο» του.

 

185.    Του είχε αναφέρει ο φίλος του ο οποίος του διευθέτησε τη βίζα πως ο μισθός του θα ήταν €500 – 600, μηνιαίως, ο ίδιος θεώρησε €550 και ότι ο εργοδότης θα παρείχε διατροφή και διαμονή. Θα εργαζόταν 8 ώρες την ημέρα με μια μέρα ρεπό κάθε εβδομάδα.

 

186.    Όταν έφθασε στην Κύπρο, μαζί με άλλα επτά ή οκτώ πρόσωπα που θα εργαζόντουσαν στη φάρμα τους παρέλαβε από το αεροδρόμιο ένας Ινδός με το όνομα Μάννα, και τους πήραν για ιατρικές εξετάσεις. Ακολούθως, κάποιος Κύπριος με το όνομα Κρις τους πήρε στη φάρμα. Εκεί συνάντησαν και άλλους Ινδούς οι οποίοι τους ανέφεραν ότι θα  τους κατατοπίσει ο Ινδός γιατρός (Dr) και ότι ο μάστρος θα τους έφερνε παπούτσια για τη δουλειά. Δεν είχαν τόπο να καθίσουν και οι χώροι διαμονής ήταν σε κακή κατάσταση.

 

187.    Ξεκίνησε να εργάζεται την επόμενη μέρα. Για 10 ή 12 μέρες καθάριζαν και ξεχορτάριαζαν τη φάρμα.  Ακολούθως ο Dr του ανέθεσε να φροντίζει τα μικρά μοσχάρια – μωρά.  Τις πρώτες μέρες άρχιζαν το πρωί η ώρα 7:00 μέχρι τις 19:00 – 21:00 το βράδυ με μία ώρα διάλειμμα η οποία δεν ήταν αρκετή επειδή είχε μία εστία γκαζιού για 7 -8 άτομα και δεν προλάβαιναν να μαγειρέψουν.  

 

188.    Όταν του ανατέθηκε η φροντίδα των μωρών και μικρών μοσχαριών η εργασία του συνίστατο στην καθαριότητα του χώρου και στο τάισμα των μοσχαριών. Έπρεπε να υπάρχει σανός καθαρός και στεγνός στο πάτωμα.  Έδινε γάλα δύο φορές την ημέρα στα μωρά τα οποία πρέπει να είναι πάνω από 400 σε αριθμό.  Υπήρχαν τέσσερεις σειρές με σπιτάκια, περίπου 80 σε κάθε σειρά. Αυτή την εργασία την εκτελούσαν τέσσερα άτομα, ήτοι ο Νίκος, ο ΜΚ12 και o Janta.

 

189.    Εργαζόταν από τις 07:00 μέχρι τo μεσημέρι, είχε μία ώρα διάλειμμα και μετά ξεκινούσαν την ίδια ρουτίνα δηλαδή έδιναν φαγητό και νερό και καθάριζαν τα σπιτάκια των μοσχαριών. Οδηγούσε τρακτέρ και πήγαινε να πάρει μπάλες σανού από άλλο υπόστεγο που ήταν ένα – δύο χιλιόμετρα μακριά. Μέχρι τις 19:00 ολοκλήρωνε την εργασία του με το τρακτέρ και μετά μάζευε περιττώματα από τα σπιτάκια να τα πάει στη στοίβα με τα περιττώματα που προοριζόταν για λίπασμα. Σχολνούσε περί τις 20:00 – 21:00 το βράδυ.  

 

190.    Αφού σχολνούσε ετοίμαζε φαγητό, ωστόσο εάν υπήρχε γέννα επέστρεφε πίσω στην εργασία του  για να βοηθήσει, να τακτοποιήσει το χώρο για το νεογέννητο και για να δώσει γάλα στο νεογέννητο το οποίον τους έφερναν  από τις μαμάδες αγελάδες. Αυτό μπορούσε να συμβεί μεταξύ των 21:00 και τα μεσάνυχτα και διαρκούσε περί τις 2 – 2.5 ώρες. Πρόσθεσε ότι γενικά δεν υπήρχε ωράριο.

 

191.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα και δεν έλαβε ποτέ άδεια ανάπαυσης. Ούτε και την ημέρα που ήταν άρρωστος. Μόνο μια φορά μια Κυριακή πήρε ολιγόωρη άδεια που ήταν ο αρραβώνας του. Του ανέφεραν ότι αν δεν επιστρέψει μέχρι τις έξι το απόγευμα στη δουλειά, να μην επιστρέψει καθόλου.

 

192.     Δεν έκανε παράπονο διότι φοβόταν πως θα τον έδιωχναν όπως έγινε και με κάποιον άλλο συνάδελφο του που τον έδιωξαν από τη φάρμα μέσα στη νύχτα.

 

193.    Υποδείχθηκε στο μάρτυρα το Τεκμήριο 12. Αναγνώρισε την υπογραφή του, ανέφερε πως είναι το παράπονο του και πως συμφωνεί με το περιεχόμενο του. Πληρώθηκε  €100  σε μετρητά και €157 μέσω Τράπεζας την 21.11.2022.  Πληρώθηκε €550 στις 25.11.2022. Πληρώθηκε €550 τρεις φορές και ο τελευταίος του μισθός ήταν με επιταγή για €550 στις 26.01.2023.

 

194.    Δεν υπέγραψε κανένα συμβόλαιο εργοδότησης. Ανέφερε πως ένας Κύπριος ατζέντης με το όνομα Chris του είπε να υπογράψει σε ένα σημείο πάνω σε ένα έγγραφο. Δεν γνωρίζει τι αφορούσε το έγγραφο διότι o Chris το έκρυβε με το χέρι του.

 

195.    Του υποδείχθηκε η σελ. 28 του Τεκμηρίου 23 (η σελίδα υπογραφών σύμβασης εργοδότησης) και ανέφερε πως δεν είναι δική του η υπογραφή.

 

196.    Ανέφερε επίσης κατά την κυρίως εξέταση του ότι του τηλεφώνησε ο Dr και του είπε να πάρει τα χρήματα και να σιωπήσει, δηλαδή να αποσύρει το παράπονο του και του δώσει περισσότερα χρήματα ο μάστρος.

 

197.    Κατά την αντεξέταση του ανέφερε πως κατά την αντίληψη του ο Dr ακολουθούσε τις οδηγίες του Κατηγορούμενου 2.  Επίσης, δεν μπόρεσε ποτέ να ζητήσει άδεια διότι δεν του δόθηκε ποτέ η ευκαιρία καθότι ο μάστρος ούτε καν τους απαντούσε όταν του έλεγαν «καλημέρα».

 

198.    Διευκρίνισε ότι αρχικά είχε μιλήσει με ένα φίλο του ο οποίος μίλησε με έναν ατζέντη. Ήταν ο ατζέντης που ανέφερε πως θα λάμβανε €500 - €600 μισθό, θα εργαζόταν οκτάωρο με ρεπό την Κυριακή, ωστόσο ο μάρτυρας ανέφερε πως δεν είχε συμβόλαιο. Εν ολίγοις δεν θεωρεί ότι ήταν συμφωνημένα τα όσα του ανέφερε ο ατζέντης.

 

199.    Αντεξετάστηκε σε έκταση σε σχέση με τα καθήκοντα του στη φάρμα χωρίς να αμφισβητηθεί ότι εκτελούσε τα εν λόγω καθήκοντα. Αμφισβητήθηκαν τα όσα ανέφερε σε σχέση με το ωράριο του καθώς και τη σειρά με την οποία εκτελούνταν οι εργασίες. Σημειώνω ότι ο μάρτυρας έδειξε και βίντεο στο κινητό του στο οποίο φαίνεται να οδηγεί το τρακτέρ και να μεταφέρει σανό.

 

200.    Ο μάρτυρας εξηγούσε με λεπτομέρεια τις εργασίες τις οποίες εκτελούσε και επέμενε στις θέσεις του.

 

201.    Υποδείχθηκε στον μάρτυρα η φωτογραφία Τεκμήριο 56 στην οποία φαίνονται 2 άτομα μαζί με ένα μοσχάρι και ανέφερε πως τους είχε φέρει ο Dr να τον βοηθήσουν να κόψει τα κερατάκια του μοσχαριού. Αντεξέταστηκε επίσης σε σχέση με το περιεχόμενο της κατάθεσης του στην Αστυνομία την οποία αναγνώρισε και κατατέθηκε ως Τεκμήριο 70.

 

202.    Υποβλήθηκε ότι στη φροντίδα των μικρών αγελάδων υπήρχαν δύο βάρδιες, ότι εργαζόταν έξι ώρες την ημέρα και είχε μια μέρα ρεπό την εβδομάδα, υποβολές τις οποίες απέρριψε ο μάρτυρας εμμένοντας στα όσα είχε προαναφέρει. Περαιτέρω υποβλήθηκε ότι δεν βοηθούσε ο ίδιος στις γέννες και ότι ήταν άλλο πρόσωπο που είχε αυτό το καθήκον. Ο μάρτυρας εξήγησε τη διαδικασία όταν υπήρχε γέννα. Όταν υποβλήθηκε πως εργαζόταν 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο ο μάρτυρας απάντησε ότι δεν εργαζόταν κάτω από 16 ώρες την ημέρα και κάποτε εργαζόταν 20 όταν χαλούσε κάτι στο αρμεκτήριο, προσθέτοντας ότι δεν τέλειωνε την δουλειά του μέχρι να έρθει το γάλα για να ταΐσουν τα μωρά. Αν δεν γινόταν αυτό δεν μπορούσαν να κοιμηθούν.

 

xiv.     MK14 – Baljit Kumar

 

203.    Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι κατάγεται από την επαρχία Punjab στην Ινδία. Ήρθε στην Κύπρο στις 09.09.2022 για να εργαστεί. Αναγνωρίζει τον Κατηγορούμενο 2 ως τον πρώην εργοδότη του.

 

204.    Βρήκε την δουλειά μέσω ενός φίλου του πατέρα του. Ο πατέρας του του είχε αναφέρει πως θα εργάζεται 8 ώρες την ημέρα σε φάρμα, θα λαμβάνει €650, θα έχει μια μέρα ημεραργία και η διατροφή και διαμονή θα παρέχεται από τον εργοδότη. Όταν ήρθε διαπίστωσε ότι την διατροφή δεν την παρείχε ο εργοδότης.

 

205.    Έφτασε στην Κύπρο μαζί με τρία ή τέσσερα άλλα άτομα τα οποία θα εργάζονταν στη φάρμα. Τους παρέλαβε από το αεροδρόμιο ένας Κύπριος. Τους πήρε τα διαβατήρια τους και τους πήγε για ιατρικές εξετάσεις. Όλοι υπέγραψαν πάνω σε μια φωτοτυπία σελίδας από το διαβατήριο τους. Ακολούθως τους μετέφεραν στη φάρμα.  Εκεί συναντηθήκαν με 8 - 9 άλλους Ινδούς οι οποίοι εργαζόντουσαν εκεί. Τους έδειξαν το δωμάτιο στο οποίο θα διέμεναν και το οποίο δεν ήταν σε καλή κατάσταση.  Ήταν και ένας Ινδός ο οποίος ήταν πιο παλιός ο οποίος τους πήγε στον Κατηγορούμενο 2 για να τους πει ποιες ώρες θα εργαζόντουσαν. Ο Κατηγορούμενος 2 τους ανέφερε ότι μπορούν να διαλέξουν μεταξύ πρωινής και νυχτερινής βάρδιας και διάλεξε τη νυχτερινή.

 

206.    Ξεκίνησε να εργάζεται την επόμενη ημέρα. Εργαζόταν από τις 16:00 – 17:00 μέχρι τις 4:30 – 5:00 το πρωί. Τις πρώτες 5 - 6 μέρες έπλενε το στήθος των αγελάδων και μετά άρχισε να χρησιμοποιεί τη μηχανή για το άρμεγμα των αγελάδων. Όταν τέλειωνε έκανε και διάφορες άλλες δουλειές. Καθάριζε το διάδρομο που χρησιμοποιούσαν οι αγελάδες στην πορεία τους προς το αρμεκτήριο. Αν αρρώσταιναν πήγαινε να τις δει, άλλαζε το σανό τοποθετώντας φρέσκο στεγνό σανό. Σχολνούσε όταν ερχόταν η άλλη βάρδια.  

 

207.    Αφού τελείωνε τη βάρδια του εκτελούσε και άλλες εργασίες. Επίσης ο Dr  τον έπαιρνε πριν να ξεκινήσει η βάρδια του για να αλλάζει το σανό στο διάδρομο που περνούσαν οι αγελάδες προς το αρμεκτήριο. Ενώ ήταν δική του δουλειά του εκφόβιζε για να την κάνουν αυτοί.

 

208.    Εργαζόταν με αυτόν τον τρόπο για δύο μήνες οπότε ήρθαν και άλλοι εργοδοτούμενοι και έγιναν τρεις οι βάρδιες. Τότε άλλαξε το ωράριο του. Εργαζόταν από τις 12:00 το μεσημέρι μέχρι τις 20:30 το βράδυ. Εξήγησε ότι αρχικά τους ανέφεραν ότι θα εργάζονταν από τις 14:00 μέχρι τις 22:30 αλλά επέλεξαν να καθαρίζουν πριν την έναρξη της βάρδιας τους και να τελειώνουν στις 20:30. Δεν είχαν διάλειμμα.

 

209.    Εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ημεραργία. Δεν έκανε παράπονο διότι ο Dr τους έλεγε πως πρέπει να εργάζονται αλλιώς θα τους έδιωχνε ο Κατηγορούμενος 2. Δεν ξέρει εάν ο Dr μετέφερε τα παράπονα τους στον Κατηγορούμενο 2.  

 

210.    Στις 08.2.2023 ήρθε η Αστυνομία στη φάρμα. Τους έβγαλαν έξω, τους ρώτησαν αν έχουν τα διαβατήρια τους. Ανέφεραν ότι τα διαβατήρια τους τα κρατά ο Κατηγορούμενος 2.  Η Αστυνομία έλεγξε τα δωμάτια τους και τους είπαν ότι δεν μπορούν να καταλάβουν άντεχαν να διαμένουν κάτω από αυτές τις συνθήκες. Οι Αστυνομικοί τους ρώτησαν εάν ήθελαν να φύγουν από τη φάρμα. Ο μάρτυρας ανέφερε πως αρχικά δεν ήξερε τι να κάνει. Συζήτησε το θέμα με τους υπόλοιπους και  έφυγε με την Αστυνομία επειδή δεν μπορούσε άλλο να ανεχθεί αυτή την κατάσταση.

 

211.    Αναγνώρισε το Τεκμήριο 10 ως την κατάθεση του και την υπογραφή του επί αυτού.  Ωστόσο, ανέφερε πως οι ημερομηνίες στο Τεκμήριο 10 είναι λανθασμένες. Ανέφερε πως είπε και στον διερμηνέα ότι είναι λάθος οι ημερομηνίες και ότι ξεκίνησε να εργάζεται στις 10.09.2022. 

 

212.    Ανέφερε ότι όταν πληρώθηκε τα €284 την 21.10.2022 του ανέφεραν πως πληρώθηκε €20 περισσότερα από αυτά που έπρεπε και του τα αφαίρεσαν από το μισθό του επόμενου μηνός. Αρχικά είχε πάρα €100 σε μετρητά. Πληρώθηκε επίσης δύο φορές €530 και €550 αντίστοιχα. Δεν έλαβε ποτέ άδεια ανάπαυσης. Δεν είχε σύμβαση εργοδότησης.

 

213.    Του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 23 σελ. 56 και αναγνώρισε πως το έγγραφο είναι αντίγραφο της σελίδας του διαβατηρίου του. Αναγνώρισε την υπογραφή του κάτω από τη φωτογραφία. Στην σελίδα 58 (σελίδα υπογραφών σύμβασης εργοδότησης) δεν αναγνώρισε την υπογραφή του και ανέφερε ότι δεν υπέγραψε τέτοιο έγγραφο.  

 

214.    Κατά την αντεξέταση του, ανέφερε ότι δεν προσβλέπει στην αποκόμιση οικονομικού οφέλους από τη μαρτυρία του. Ο σκοπός του είναι να πληρωθεί για τις μέρες που δούλεψε, τις αργίες και τις υπερωρίες δηλαδή να πάρει αυτά τα οποία δικαιούται. Δεν γνωρίζει το ακριβές ποσό και κανένας δεν τον ενημέρωσε περί τούτου.

 

215.    Όταν συνειδητοποίησε την πρώτη φορά ότι έλαβε χαμηλότερο ποσό από αυτό που ανέμενε το ανέφερε στον Ινδό που ήξερε Ελληνικά και του είπε ότι πρέπει να συνεχίσει να εργάζεται αλλιώς θα χάσει τη δουλειά του. Μάλιστα δεν ήξερε το ύψος του μισθού που θα λάμβανε. Δεν συμφώνησε με κάποιον το ύψος του μισθού του, απλώς πήρε την επιταγή και τότε έμαθε ποιος ήταν ο μισθός του.

216.    Διευκρίνισε ότι η Αστυνομία δεν τους παρότρυνε να κάνουν καταγγελία εναντίον του εργοδότη τους στις 08.2.23. Το μόνο που τους είπαν είναι ότι μπορούμε να σας βοηθήσουμε. Συζήτησαν μεταξύ τους και αποφάσισαν ότι έπρεπε να φύγουν από τη φάρμα διότι ήταν σαν «πεθαμένοι». Τους ανέφερε η Αστυνομία ότι θα τους βοηθήσουν να βρουν πιο καλή δουλειά.

 

217.    Σε σχέση με το σπίτι στο οποίο διέμενε ανέφερε πως μόνο το ισόγειο του έδειξαν. Πρέπει να είχε 5-6 δωμάτια. Στο δωμάτιο του διέμεναν 4-5 άτομα  και λιγότερα κρεβάτια. Στο ίδιο κρεβάτι κοιμόντουσαν 2 άτομα ο ένας το πρωί και ο άλλος το βράδυ.

 

218.    Εξήγησε επίσης ότι η βάρδια του έκανε και άλλες δουλειές π.χ. καθαριότητα, ξεχορτάριασμα, έφτιαχναν τα σπιτάκια που έμεναν τα μοσχαράκια, διότι η δική του βάρδια είχαν λιγότερες αγελάδες να αρμέξουν. Διευκρίνισε επίσης ότι καθαριότητα έκανε και όταν ήταν δύο οι βάρδιες.

 

219.    Περαιτέρω κατά την αντεξέταση του ο μάρτυρας θυμήθηκε ότι πληρώθηκε ένα επιπρόσθετο μισθό.

 

220.    Σε σχέση με το πλύσιμο των φίλτρων της μηχανής στο αρμεκτήριο ο μάρτυρας ανέφερε πως αυτό διαρκεί 15 – 20 λεπτά και εξήγησε ότι τα έπλεναν στο τέλος της βάρδιας για να τα βρει η επόμενη βάρδια έτοιμα.

 

221.    Υποβλήθηκε ότι εργαζόταν καθ’ όλη τη διάρκεια της εργοδότησης του από τις 14:00 μέχρι της 21:00, υποβολή την οποία απέρριψε ο μάρτυρας εμμένοντας στις θέσεις του. Υποβλήθηκε επίσης ότι παραποίησε τα δεδομένα για να εξασφαλίσει περισσότερα χρήματα. Ο ΜΚ14 απάντησε ότι δεν έχει τίποτε να κερδίσει. Επέμεινε ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ρεπό. 

 

xv.      MK15 – Άντης Αποστόλου

 

222.    Ο κ. Αποστόλου είναι Διευθυντής του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων καθώς και προϊστάμενος στην Υπηρεσία Επιθεωρήσεων η οποία είναι αρμόδια για την πάταξη της αδήλωτης και παράνομης εργασίας.

 

223.    Κατέχει πτυχίο και μεταπτυχιακό στη διοίκηση επιχειρήσεων. Εργάστηκε για οκτώ χρόνια στην ΟΕΒ ως λειτουργός εργασιακών σχέσεων και από το 2002 εργάζεται στο Υπουργείο Εργασίας και στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων.

 

224.    Οι αρμοδιότητες του ΤΕΣ και του ιδίου περιλαμβάνουν την επίλυση εργατικών διαφορών μεταξύ συντεχνιών και εργοδοτών, στις οποίες συμμετέχουν ως μεσολαβητές. Περαιτέρω, το ΤΕΣ είναι αρμόδιο για την εφαρμογή αρκετών βασικών εργασιακών νομοθεσιών, π.χ. τη νομοθεσία για τον κατώτατο μισθό, σε σχέση εργαζόμενους σε ξενοδοχεία, σε οικοδομές και σε κέντρα αναψυχής. Στο πλαίσιο αυτών των αρμοδιοτήτων το ΤΕΣ συμβουλεύει και καθοδηγεί εργοδότες και εργαζομένους, σε σχέση με πρόνοιες των νομοθεσιών και παράλληλα έχει την ευθύνη να προβαίνει σε ελέγχους για σκοπούς συμμόρφωσης με τις εν λόγω νομοθεσίες. Πέραν των αρμοδιοτήτων του ως Διευθυντής του ΤΕΣ από το 2017 είναι προϊστάμενος στην Υπηρεσία Επιθεωρήσεων, της οποίας η κύρια ευθύνη είναι μέσα από επιθεωρήσεις να επιτυγχάνεται συμμόρφωση, σε σχέση με τις νομοθεσίες για αδήλωτη και παράνομη εργασία.

 

225.    Σε σχέση με τους εργαζόμενους από τρίτες χώρες στον γεωργικό και κτηνοτροφικό τομέα ο κ. Αποστόλου ανέφερε ότι η απασχόληση τους διέπεται από το γενικότερο πλαίσιο, κριτήρια και όρους απασχόλησης εργαζομένων τρίτων χωρών όπως καθορίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο από το 1991 – Τεκμήριο 33. Στην στρατηγική αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ποιοι δικαιούνται να αιτηθούν να απασχολήσουν αλλοδαπούς και τα κριτήρια για την παραχώρηση αδειών εργασίας.

 

226.    Μια γεωργοκτηνοτροφική μονάδα η οποία επιθυμεί να εργοδοτήσει εργαζόμενους από τρίτες χώρες θα πρέπει να τηρεί τους όρους της ισχύουσας συλλογικής σύμβασης.

 

227.    Ο κ. Αποστόλου εξήγησε τους λόγους για τους συνομολογήθηκε η κλαδική συλλογική σύμβαση στον τομέα της γεωργοκτηνοτροφίας:

 

227.1    Το 1991 δεν υπήρχε κλαδική σύμβαση. Υπήρχε όμως η πρόνοια ότι οι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες πρέπει να απολαμβάνουν τους ίδιους όρους εργοδότης με το ημεδαπό προσωπικό. 

 

227.2    Από το 1991 μέχρι το 2004 οι όροι εργοδότησης καθορίζονταν σύμφωνα με μια συλλογική σύμβαση για την εκκοπή εσπεριδοειδών.

 

227.3    Το 2004, μετά από μία μεγάλη κινητοποίηση γεωργών και κτηνοτρόφων, λόγω της συσσώρευσης μεγάλων οφειλών που είχαν στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, συμφωνήθηκε μεταξύ του Προέδρου της Δημοκρατίας και του τότε Υπουργού Εργασίας η έναρξη συζήτησης μεταξύ των αγροτικών οργανώσεων, ως εκπρόσωποι των εργοδοτών και των συντεχνιών ΣΕΚ, ΠΕΟ, ΔΕΟΚ, με στόχο να συνομολογηθεί μία συλλογική σύμβαση, η οποία θα θεωρείτο πλέον ως κλαδική σύμβαση για τον τομέα της γεωργοκτηνοτροφίας.

 

227.4    Ο σκοπός ήταν μέσα από τη σύμβαση, αφενός να μειωθεί το κόστος απασχόλησης του προσωπικού, σε αντιπαράθεση με τα μέχρι τότε ισχύοντα δεδομένα, ήτοι η σύμβαση των εκκοπέων εσπεριδοειδών η οποία προέβλεπε ψηλούς μισθούς για την εποχή και παράλληλα δινόταν και μία ευελιξία, έχοντας υπόψη την ιδιομορφία του κλάδου, σε περιόδους βροχής, ή υψηλών θερμοκρασιών, μπορούσε να διαφοροποιηθεί ανάλογα το ωράριο.

227.5    Μετά από μια διαδικασία η οποία διήρκησε αρκετούς μήνες στο επίπεδο του Υπουργείου Εργασίας, στην οποία ο κ. Αποστόλου συμμετείχε ως μεσολαβητής, κατέληξαν στην υπογραφή για πρώτη φορά μιας κλαδικής συλλογικής σύμβασης, μεταξύ αγροτικών οργανώσεων και συντεχνιών. Και έκτοτε ανάλογα με τη διάρκεια, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να είναι διετής ή τριετής η διάρκεια, μέσα από μία διαδικασία διαπραγματεύσεων, πάλι των ιδίων οργανώσεων επιτυγχάνεται η ανανέωση της σύμβασης – Τεκμήριο 30.

 

228.    Εξήγησε επίσης τη διαδικασία ανανέωσης μιας συλλογικής σύμβασης η οποία προνοείται στον Κώδικα Βιομηχανικών Σχέσεων («ΚΒΣ»). Ο ΚΒΣ είναι μία συμφωνία μεταξύ των εταίρων, δηλαδή των εργοδοτικών οργανώσεων και των συντεχνιών και μέσα από αυτή τη διαδικασία σε ό,τι αφορά την ισχύ της συλλογικής σύμβασης, καθορίζεται ότι δύο μήνες πριν από τη λήξη της, η κάθε πλευρά δικαιούται να προειδοποιήσει την άλλη πλευρά ότι θα υποβάλει κάποια αιτήματα για συζήτηση και διαφοροποίηση της σύμβασης. Εάν δεν υποβληθούν οποιαδήποτε αιτήματα, και δεν προχωρήσουν οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις, η σύμβαση βάσει του ΚΒΣ ανανεώνεται αυτόματα, για ακόμη ένα χρόνο.

 

229.    Σε περιπτώσεις στις οποίες υποβάλλονται αιτήματα και συνεχίζονται διαπραγματεύσεις, η σύμβαση θεωρείται ότι ισχύει παρά το γεγονός ότι παρήλθε η ημερομηνία ισχύος της, μέχρι να καταστεί εφικτή η συμφωνία ανανέωσης. Σε σχέση με την συγκεκριμένη κλαδική συλλογική σύμβαση ο μάρτυρας διευκρίνισε ότι είναι πολύ κοντά στο να ανανεωθεί.

 

230.    Εξήγησε επίσης τη διαδικασία για την συνομολόγηση συμβάσεων για απασχόληση αλλοδαπών εργαζομένων: (α) Ο εργοδότης υποβάλλει αίτηση για αριθμό απασχόλησης αλλοδαπών εργαζομένων. (β) Όταν λάβει την έγκριση προχωρεί στην ετοιμασία συμβολαίων, για το κάθε άτομο. (γ) Υπογράφεται ως προσωπικό συμβόλαιο από τον εργοδότη και τον εργαζόμενο και (δ) σφραγίζεται από το αρμόδιο τμήμα ήτοι το Τμήμα Εργασίας. Αυτή είναι διαδικασία που ακολουθείται διαχρονικά μέσα από τη στρατηγική απασχόλησης αλλοδαπών. Δεδομένου του ότι υπάρχουν κλαδικές συμβάσεις, υπάρχουν πρότυπα συμβόλαια απασχόλησης. Ένα τέτοιο είναι και το συμβόλαιο που αφορά τον τομέα γεωργίας και κτηνοτροφίας ήτοι το Τεκμήριο 34.

 

231.    Ο κ. Αποστόλου επίσης εξήγησε ότι δεν υπάρχει περίπτωση κάποιος εργοδότης να καταρτίσει συμβάσεις απασχόλησης που να μην συνάδουν με τη συλλογική σύμβαση. Οι όροι εργοδότησης είναι αυτοί που καταγράφονται στη συλλογική σύμβαση. Σε σχέση με αυτό το ζήτημα παρέπεμψε στα κριτήρια για την παραχώρηση αδειών εργασίας στο Τεκμήριο 30.

 

232.    Σημειώνω ότι στα κριτήρια για την έγκριση άδειας εργοδότησης περιλαμβάνεται όρος ότι ο εργοδότης προσφέρει όρους εργοδότησης στα επίπεδα τουλάχιστον της αντίστοιχης κλαδικής συλλογικής σύμβασης.

233.    Ο εργοδότης, τόνισε, δεν μπορεί να μην εφαρμόσει την κλαδική ή επιχειρησιακή συλλογική σύμβαση σε σχέση με αλλοδαπούς εργαζομένους. Το Τεκμήριο 34 έχει ετοιμαστεί με βάση τις πρόνοιες της συλλογικής σύμβασης.

 

234.    Όσον αφορά τον κατώτατο μισθό, ο μάρτυρας εξήγησε πως συνδέεται ο κατώτατος μισθός με τη συλλογική σύμβαση. Σε ότι αφορά αλλοδαπούς εργαζόμενους επειδή είναι υποχρεωτική η εφαρμογή της συλλογικής σύμβασης για να μπορεί να εξασφαλίσει την άδεια ο εργοδότης για να εργοδοτήσει αλλοδαπό προσωπικό, εάν η συλλογική σύμβαση όπως και η εν προκειμένω παραπέμπει στον κατώτατο μισθό –  δηλαδή συνδέει το διάταγμα κατώτατου μισθού με τη σύμβαση - τότε εφαρμόζεται το διάταγμα κατώτατου μισθού.

 

235.    Ο μάρτυρας εξήγησε με λεπτομέρεια τη λογική και τη φιλοσοφία της Συλλογικής Σύμβασης. Σκοπός ήταν μειωθεί το κόστος το οποίο καλείτο ο εργοδότης να καταβάλει σε ότι αφορά την απασχόληση. Στην ουσία πριν από τη συλλογική σύμβαση ο μισθός ήταν περί τα €924 και πάνω σε αυτό το ποσό προστίθετο ακόμα ένα ποσό της τάξης του 25% για εισφορές στα διάφορα ταμεία. Οι γεωργοί και κτηνοτρόφοι τότε δεν μπορούσαν να καταβάλλουν αυτά τα ποσά και ως αποτέλεσμα είχαν συσσωρευτεί οφειλές εκατομμυρίων προς τα διάφορα ταμεία.

 

236.    Το 90% των εργοδοτούμενων στον κλάδο ήταν αλλοδαποί και έχοντας υπόψη την πρόνοια των κριτηρίων απασχόλησης ότι όπου υπάρχει κλαδική συλλογική σύμβαση, εφαρμόζεται αυτόματα, βοήθησαν τις αγροτικές οργανώσεις που εκπροσωπούσαν τους γεωργούς και τις συντεχνίες να καταλήξουν σε μία σύμβαση, με ένα πολύ χαμηλότερο μισθό, ούτως ώστε πάνω σε εκείνο το χαμηλότερο μισθό οι εισφορές, το 25% θα ήταν κατά πολύ μειωμένες και μειώθηκε ο μισθός στα €435.

 

237.    Πρόσθεσε επίσης τα ακόλουθα: «Όμως τούτο το πράγμα, δεν έγινε για να αδικήσει τον εργαζόμενο, έγινε για να βοηθήσει τον εργοδότη, μειώσαμε τον μισθό, για να είναι μειωμένες οι εισφορές όμως παράλληλα δεν θέλαμε να αδικηθεί ο εργαζόμενος και τι συμφωνήσαμε σε αυτήν τη σύμβαση; Που δεν θα το βρούμε σε καμία άλλη σύμβαση, που υπάρχει υπογραμμένη από συντεχνίες και εργοδότες. … Ότι ενώ ο εργοδότης είχε υποχρέωση να παρέχει διαμονή να παρέχει διατροφή, τούτα τα δύο μαζί, που ήταν υποχρεωτικά, εφόσον τα παρείχε και τα δύο δικαιούται να αποκόψει από τον εργαζόμενο 25%, για τις εισφορές του εργοδοτούμενου στα διάφορα ταμεία υγείας ...για τις εισφορές του εργοδοτουμένου στα ταμεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων…» Ακολούθως ανέφερε ότι για να μειωθεί ο μισθός στα €435 ο εργοδότης αναλάμβανε τη διατροφή και τη διαμονή.

 

238.    Εν ολίγοις, η λογική της συλλογικής σύμβασης ήταν να μειωθεί ο μισθός νοουμένου ότι παρέχεται διαμονή και διατροφή για να καταβάλλουν οι εργοδότες εισφορές επί χαμηλότερου μισθού δεδομένου του προβλήματος που δημιουργήθηκε. Ο εργοδότης καταβάλλει εισφορές με βάση τα €465 και όχι τον κατώτατο μισθό. Επομένως, εξήγησε ότι στον κλάδο της γεωργοκτηνοτροφίας ο εργοδότης δεν έχει την ευχέρεια να παρέχει ένα εκ των δύο. Πρέπει να παρέχει και τα δύο. Ανέφερε επίσης:

 

«Τούτο κάναμε όταν αφαιρέσαμε εμείς το 2004 με μία συμφωνία όλων των πλευρών, αφαιρέσαμε το κόστος της στέγης και της διατροφής, το αφαιρέσαμε, αφήσαμε ένα ακαθάριστο μισθό, χωρίς να περιλαμβάνει τούτο το πράγμα, για να μπορεί ο εργοδότης να πληρώνει εισφορές σε χαμηλότερο ποσό. Δηλαδή στην ουσία πάνω σε εκείνο το 25% που είναι η διατροφή και η διαμονή, ο εργοδότης δεν πληρώνει, με τούτη τη συμφωνία, Κοινωνικές Ασφαλίσεις. »

 

239.    Επομένως, ο εργοδότης στον κλάδο της γεωργοκτηνοτροφίας αν δεν παρέχει το ένα από τα δύο είτε τη διαμονή είτε τη διατροφή τότε καταβάλλει κατώτατο μισθό.

 

240.    Ο μάρτυρας εξήγησε και πως προκύπτει το ποσοστό 25%. Προκύπτει από τη στρατηγική απασχόλησης αλλοδαπών και τα ποσοστά καθορίζονται εκεί.  Πρόσθεσε ότι τα ποσοστά αυτά εφαρμόζονται από το 2004 σε όλους τους κλάδους με εξαίρεση οικιακούς βοηθούς και γεωργοκτηνοτροφία. Όμως στην γεωργοκτηνοτροφία τα ποσοστά περιλαμβάνονται στην κλαδική συλλογική σύμβαση.

 

241.    Όσον αφορά το ύψος του μισθού στον γεωργοκτηνοτροφικό τομέα, ανέφερε ότι είναι υποχρεωτική η παροχή στέγης και διατροφής και ο καθαρός μισθός που πρέπει να λαμβάνει ο εργαζόμενος, είναι τα €400. Ο μεικτός ακαθάριστος μισθός είναι τα €465. Η διαφορά είναι ελάχιστη και γι’ αυτό συμφωνήθηκε ότι τη διατροφή και τη διαμονή θα την παρέχει ο εργοδότης. Με βάση την κλαδική συλλογική σύμβαση και το άρθρο 8 αυτής, σε περίπτωση που ο εργοδότης για κάποιο λόγο δεν παραχωρεί είτε στέγη είτε διατροφή, διότι όπως εξήγησε είναι βασική προϋπόθεση να παραχωρεί και τα δύο ωφελήματα στον εργοδοτούμενο, στον κλάδο αυτό, τότε προβλέπεται ότι εφαρμόζεται ο κατώτατος μισθός. Άλλος λόγος για τον οποίο συμπεριλήφθηκε το άρθρο αυτό σύμφωνα με τον ΜΚ15 είναι επειδή η συλλογική σύμβαση δεν καλύπτει μόνο τους αλλοδαπούς αλλά και Κύπριους και Ευρωπαίους οι οποίοι μπορεί να έχουν την δική τους στέγη και η πρόθεση των μερών ήταν να πληρώνεται ο κατώτατος μισθός.

 

242.    Στην ουσία, αν ο εργοδότης δεν καλύπτει τη διατροφή ή/και τη διαμονή δεν επωφελείται από τους όρους της συλλογικής σύμβασης που συνομολογήθηκε εν πολλοίς για να λύσει το πρόβλημα των μεγάλων οφειλών των εργοδοτών που συσσωρεύθηκαν προς τα διάφορα ταμεία.

 

243.    Κατά την αντεξέταση επιχειρήθηκε να υποβληθούν ερωτήσεις οι οποίες δεν ήταν σχετικές με τα επίδικα θέματα της υπόθεσης π.χ. για το κατά πόσον το ΤΕΣ είχε εμπλοκή στην ανάκληση ή μη ανανέωση αδειών εργασίας αλλοδαπών της Κατηγορούμενης από το Τμήμα Εργασίας.

 

244.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με το λεκτικό του άρθρου 8 της Συλλογικής Σύμβασης και υποβλήθηκε η θέση ότι δεν εφαρμόζεται ο κατώτατος μισθός στην παρούσα περίπτωση. Ο ΜΚ15 παρέπεμψε και στο πρότυπο συμβόλαιο Τεκμήριο 34 που αναφέρει ρητά ότι «Στην περίπτωση που δεν θα παρέχεται διατροφή και στέγαση, ο μικτός μηνιαίος μισθός θα είναι €870 και €924 μετά από έξι μήνες υπηρεσίας.» Επίσης, εξήγησε ότι το στοιχείο 3(α) (i) της σύμβασης προνοεί ότι ο εργοδότης θα αποκόπτει ποσό  «έξοδα στέγασης και διατροφής». Στη πραγματικότητα  τα στοιχεία (i) – (iv) που αποκόπτονται από τον μισθό συμποσούνται σε ποσό πολύ μεγαλύτερο των €65 που αποκόπτεται από τον μικτό μισθό για να καταλήξει στα €400 καθαρά. Οι εργοδότες συμφώνησαν να πληρώνουν πιο χαμηλό μισθό και αποκοπές αναλαμβάνοντας ότι θα καλύπτουν τη στέγαση και τη διατροφή των εργοδοτουμένων.

 

245.    Ο ΜΚ15 αντεξεταζόμενος ως προς το ότι ο εργοδότης δεν μπορεί να έχει υπόψιν του την ώρα που συνάπτει σύμβαση τη φιλοσοφία της συλλογικής σύμβασης, εξήγησε τον μηχανισμό βάσει του οποίου ο εργοδότης συμφωνεί ότι θα τηρεί τους όρους της συλλογικής σύμβασης:

 

«Έχουν υπόψη τους, γιατί την ώρα που υποβάλλει αίτηση ο εργοδότης ενημερώνεται ότι οι όροι εργοδότησης που θα δημοσιοποιήσει για την εξεύρεση εργατικού δυναμικού και μετά οι όροι που θα σφραγίσει το συμβόλαιο είναι με βάση τη συλλογική σύμβαση. Άρα στην περίπτωση που έχει διαφωνία για κάτι για το οποίο αναγκάζεται να υπογράψει, μπορεί να απευθυνθεί στις αγροτικές οργανώσεις που τον εκπροσωπούν ή μπορεί να απευθυνθεί στο Τμήμα Εργασίας που καθορίζει τη διαδικασία και τα κριτήρια ή μπορεί να απευθυνθεί στο Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων, που έχει να κάνει με το κομμάτι των απολαβών.» (πρακτικά σελ. 36,  ημερ. 05.08.2025).

 

 

Δ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

 

246.    Αφού συνοψίσθηκε η προσκομισθείσα μαρτυρία προχωρώ με την αξιολόγηση της. Είχα την ευκαιρία να ακούσω με προσοχή τους μάρτυρες οι οποίοι κατέθεσαν ενώπιόν μου και να παρακολουθήσω τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο.

 

247.    Σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η εντύπωση την οποία αφήνει ο μάρτυρας στο δικαστήριο, θετική ή δυσμενής, είναι παράγων εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας.[2] Παρακολούθησα, μεταξύ άλλων, την εμφάνιση και συμπεριφορά των μαρτύρων ενόσω καταθέταν, τις αντιδράσεις τους, κατά πόσο δηλαδή ήταν φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο με τον οποίο απαντούσαν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητά τους, την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, την αμεσότητα και αυθορμητισμό κατά την κατάθεση τους και το κατά πόσον υπεκφεύγαν.

 

248.    Παρότι ο σταθερός λόγος και η ήρεμη συμπεριφορά μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα, δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας τους.[3] Η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρα πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητα και πειστικότητά της και με βάση τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία.[4]

 

249.    Περαιτέρω, η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν περιορίζεται αποκλειστικώς στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα ξεχωριστά, αλλά αντιπαραβάλλεται και διερευνάται στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και από τις δύο πλευρές. Επιπρόσθετα, οι θέσεις των μαρτύρων έχουν τύχει αντιπαραβολής με την πραγματική μαρτυρία, η οποία τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.

 

250.    Έχει νομολογηθεί ότι προκειμένου να καταστραφεί η αξιοπιστία ενός μάρτυρα οι αντιφάσεις πρέπει να είναι ουσιαστικές. Αντιφάσεις σε λεπτομέρειες μπορεί να θεωρηθεί ότι ενισχύουν την φιλαλήθεια ενός μάρτυρα καθότι δείχνουν πως δεν υπάρχει προσχεδιασμός στην εκδοχή του. [5]

 

251.    Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι οι υποβολές αφ’ εαυτού δεν έχουν καμιά αποδεικτική αξία και αν δεν προσαχθεί αντίστοιχη μαρτυρία παραμένουν μετέωροι ισχυρισμοί.[6]

 

252.    Έχω κατά νου την αρχή ότι μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς, ενώ δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα.[7]

 

253.    Επιπρόσθετα, όπως έχει εξηγηθεί σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το ζήτημα του βάρους της απόδειξης είναι καθαρά διακριτό από το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίας. Η αξιολόγηση της μαρτυρίας των μαρτύρων απολήγει στη διαπίστωση των πραγματικών γεγονότων, οπότε, με αυτά ως δεδομένα, εξετάζεται αν εκείνος που έχει το βάρος της απόδειξης το απέσεισε.[8]

 

254.    Παράλειψη Αντεξέτασης: Ο γενικός κανόνας είναι ότι η παράλειψη αντεξέτασης μάρτυρα σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας του και της εκδοχής την οποία προωθεί, παρέχει στο Δικαστήριο τη διακριτική ευχέρεια να θεωρήσει την παράλειψη ως αποδοχή των ισχυρισμών της αντίδικης πλευράς στα σημεία τα οποία είχαν τεθεί στην κυρίως εξέταση.[9]

 

255.    Παραπέμπω επίσης στην απόφαση του Έντιμου Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Νικολαΐδη στην υπόθεση Μοσχάτου ν. Μοσχάτου (1999) 1 ΑΑΔ 785 στην οποία αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με την παράλειψη αντεξέτασης και την παράλειψη της μίας πλευράς να θέσει γεγονότα στους μάρτυρες της άλλης πλευράς:

 

«Στην απουσία δέουσας εξήγησης της παράλειψης, το Δικαστήριο μπορεί εύλογα να μη λάβει υπ' όψιν ισχυρισμούς επί γεγονότων που δεν τέθηκαν στους μάρτυρες της άλλης πλευράς, λόγω του ότι δεν δόθηκε η ευκαιρία στον αντίδικο να αντικρούσει με μαρτυρία τους ισχυρισμούς αυτούς.  Στην απουσία μιας τέτοιας αντιπαράστασης το Δικαστήριο μένει μόνο με τη μία πλευρά της ιστορίας και μπορεί για το λόγο αυτό να την απορρίψει ως μονόπλευρη και ασύμβατη με το δικαίωμα της άλλης πλευράς να έχει την κατάλληλη ευκαιρία να παρουσιάσει την υπόθεσή της επί του σημείου.»

 

256.    Το Δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια να αγνοήσει, ιδιαίτερα στην απουσία οποιασδήποτε σαφούς εξήγησης, μαρτυρία που ενώ ο ένας των διαδίκων θεωρεί σημαντική για την υπόθεση του, εν τούτοις παραλείπει εσκεμμένα ή αμελώς, από του να τη θέσει στον αντίδικο του προς σχολιασμό.[10]

 

257.    Ωστόσο, ο κανόνας ότι η παράλειψη αντεξέτασης επί ουσιώδους μέρους της μαρτυρίας να θεωρήσει ότι η αντίδικη πλευρά έχει σιωπηρώς αποδεχθεί την εκδοχή του μάρτυρα δεν είναι ούτε άκαμπτος ούτε απόλυτος. Εν πρώτοις, θα πρέπει να υπάρχει παράλειψη αντεξέτασης επί ουσιώδους μέρους της μαρτυρίας του μάρτυρα ή παράλειψη τα να τεθεί στο μάρτυρα μια ουσιώδης θέση της άλλης πλευράς. Κατά δεύτερον, με βάση την προπαρατεθείσα νομολογία καθίσταται ξεκάθαρο ότι το Δικαστήριο έχει τη διακριτική ευχέρεια να αγνοήσει θέση η οποία δεν τέθηκε ή να αποδεχθεί θέση επί της οποίας μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε. Παρατίθενται σχετικά παραδείγματα στο σύγγραμμα το Δίκαιο της Απόδειξης (δεύτερη έκδοση, σελ. 721).[11]

 

258.    Όπως αναφέρεται στο εν λόγω σύγγραμμα διαδραματίζει ρόλο και η απουσία σαφούς εξήγησης για την παράλειψη αντεξέτασης και πιο σημαντικά η παράλειψη δεν εξυπακούει άνευ ετέρου αποδοχή της μαρτυρίας δίχως αξιολόγηση. Η μη αντεξέταση, δεν θα εξισωθεί με αποδοχή, όταν δοθούν επαρκείς εξηγήσεις για την παράλειψη, όταν έχει υποβληθεί στο μάρτυρα προηγουμένως η θέση της άλλης πλευράς, όταν η αμφισβήτηση του κρίσιμου σημείου μπορεί να συναχθεί από τη γενικότερη κατεύθυνση της αντεξέτασης του μάρτυρας σε παρεμφερείς πτυχές ή όταν η εκδοχή που παρουσιάζεται είναι απίστευτη ή απομακρυσμένη.

 

259.       Είναι οι Παραπονούμενοι «ύποπτοι/ιδιοτελείς μάρτυρες»;  Η Υπεράσπιση στην αγόρευση της χαρακτήρισε τους Παραπονούμενους ως μάρτυρες που εξυπηρετούσαν το δικό τους συμφέρον και κάλεσε το Δικαστήριο να αναζητήσει ανεξάρτητη μαρτυρία πριν να καταλήξει σε συμπεράσματα.

260.       Στο σύγγραμμα Blackstone’s Criminal Practice 2025 στο σημείο F5.5 αναφέρεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι ένορκοι θα πρέπει να προειδοποιούνται πριν να βασιστούν σε συγκεκριμένη μαρτυρία χωρίς ενίσχυση:

 

« In appropriate circumstances the jury should be warned to exercise caution before acting on the evidence of certain types of witness, if unsupported. Whether a warning is given is a matter of judicial discretion dependent on the particular circumstances of the case, and failure to give a warning therefore will not necessarily furnish grounds for a successful appeal, even if all members of the appellate court would have given a warning (see, e.g., BJ [2020] NICA 5). Equally, if a warning is given, the strength of warning and the extent to which the judge should elaborate upon it, also turn on the particular circumstances of the case. The categories of witness that fall to be considered, for the purposes of considering whether to give a care warning, are:

 (a)     accomplices giving evidence for the prosecution and complainants in sexual cases (which fall to be considered together);

 (b)     other witnesses whose evidence may be unreliable;

 (c)     witnesses whose evidence may be tainted by an improper motive;

 (d)     children; and

 (e)     patients at a secure hospital.»

 

261.    Καίτοι δεν θεωρώ τους Παραπονούμενους ως ύποπτους (suspect witnesses) per se δεδομένου του ότι δεν εμπίπτουν σε μία εκ των κατηγοριών υπόπτων μαρτύρων (δεν είναι ιδιοτελείς καθότι δεν βρίσκονται στο μεταίχμιο του να θεωρηθούν συνεργοί, ούτε θεωρώ πως είναι μάρτυρες με αλλότρια κίνητρα),[12]  το Δικαστήριο κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας τους είχε κατά νου ότι έπρεπε να ήταν ιδιαίτερα προσεκτικό καθότι υπήρχε το ενδεχόμενο παραποίησης γεγονότων για να αυξηθεί το ποσό το οποίο ενδεχομένως να λάβουν οι Παραπονούμενοι εάν γίνουν δεκτές οι θέσεις τους.

 

262.    Από την άλλη όλοι οι Παραπονούμενοι στην ουσία ανέφεραν ότι το μόνο που επιθυμούν είναι να τους καταβληθούν τα ποσά τα οποία δικαιούνται κάτι το οποίο δεν είναι ούτε μεμπτό αλλά μάλιστα αποτελεί και θεραπεία την οποία με βάση το Νόμο μπορεί να χορηγήσει το Ποινικό Δικαστήριο με την έκδοση διατάγματος καταβολής των οφειλόμενων μισθών.

 

263.    Προχωρώ τώρα με την αξιολόγηση της μαρτυρίας των δεκαπέντε μαρτύρων οι οποίοι κατέθεσαν στο Δικαστήριο.

 

i.          Αξιολόγηση Μαρτυρίας - ΜΚ1

 

264.    Η ΜΚ1 προκάλεσε στο Δικαστήριο πολύ θετική εντύπωση. Μετέφερε στο Δικαστήριο με σαφήνεια και με κατατοπιστικό τρόπο τις διαπιστώσεις και παρατηρήσεις της από τη διερεύνηση την οποία διεξήγαγε το ΤΕΣ. Ήταν σε θέση να απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις οι οποίες υποβλήθηκαν δίδοντας σαφείς κατατοπιστικές και πειστικές απαντήσεις. Υποστήριζε τις θέσεις της με παραπομπή σε σχετικά έγγραφα τα οποία παρουσίασε όπως τη Συλλογική Σύμβαση, το υπόδειγμα σύμβασης απασχόλησης στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας καθώς και στην σχετική εγκύκλιο για την υλοποίηση στρατηγικής απασχόλησης ξένου εργατικού δυναμικού στην Κύπρο.

 

265.    Η μαρτυρία της ήταν άμεση, σταθερή και πειστική. Απαντούσε ευθέως και χωρίς ενδοιασμούς στις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν.

 

266.    Εκτός από μια πολύ έμπειρη επιθεωρήτρια εργασιακών σχέσεων πρόκειται και για πρόσωπο με γνώσεις λογιστικής. Πρέπει να σημειώσω ότι οι γνώσεις της σε σχέση με τη λογιστική δεν είχαν αμφισβητηθεί. Ανέφερε ότι εργάστηκε για 16 χρόνια ως λογίστρια πριν από την εργοδότηση της στο ΤΕΣ. Παρότι δεν έδωσε μαρτυρία ως πραγματογνώμονας σε σχέση με λογιστική οι γνώσεις της σε αυτό τον τομέα ενισχύουν την αξιοπιστία της σε σχέση με τους υπολογισμούς στους οποίους έχει προβεί σε σχέση με τα οφειλόμενα ποσά προς τους Παραπονούμενους.

 

267.    Ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματική και πειστική όταν εξηγούσε πως υπολόγισε τα ποσά τα οποία η Κατηγορούσα Αρχή θεωρεί ότι οφείλονται στους Παραπονούμενους. Φάνηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της μαρτυρίας της ότι προσέχει τις λεπτομέρειες (π.χ. τις διαφορές €100 μεταξύ των ποσών που οι Παραπονούμενοι έλαβαν σε σύγκριση με το Τεκμήριο 28) και ότι δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να αδικήσει τους Κατηγορούμενους ή τους Παραπονούμενους.

 

268.    Ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματική και εξήγησε με απλό τρόπο πως υπολόγισε τα ποσά τα οποία οφείλονται βοηθώντας το Δικαστήριο να κατανοήσει  το πως το ΤΕΣ κατέληξε στα ποσά στην κάθε κατηγορία.

 

269.    Η μέθοδος την οποία χρησιμοποίησε για να καταλήξει στα εν λόγω ποσά αμφισβητήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της Υπεράσπισης. Παρά ταύτα, η ΜΚ1 επεξήγησε με σαφήνεια τη μέθοδο που χρησιμοποίησε υποστηρίζοντας τις θέσεις της ως προς το γιατί χρησιμοποίησε τον κατώτατο μισθό και ακολούθως εφάρμοσε μείωση ύψους 10% επί τη βάσει του ότι παρεχόταν στέγαση στους Παραπονούμενους. Το σημείο αυτό,  δηλαδή το κατά πόσον το Δικαστήριο αποδέχεται την ορθότητα της μεθόδου αυτής, θα τύχει ανάλυσης σε μεταγενέστερο στάδιο της παρούσας απόφασης.

 

270.    Ήταν ιδιαίτερα προσεκτική ώστε να απαντήσει σε σχέση με τα ζητήματα τα οποία ήταν εντός των αρμοδιοτήτων της και αυτά τα οποία γνωρίζει. Δεν επιχείρησε να εκφράσει άποψη σε σχέση με τα όσα δεν ενέπιπταν εντός της σφαίρας της προσωπικής της γνώσης και εμπλοκής και σε κανένα σημείο της μαρτυρίας της δεν αντιλήφθηκα να επιχειρεί να αλλοιώσει ή να παραποιήσει την εικόνα της μαρτυρίας την οποία εξασφάλισε.

271.    Η αντεξέταση της ήταν μακρά και έλαβε χώρα σε τρεις δικάσιμους. Η ΜΚ1 ήταν σταθερή στις θέσεις της, δεν θεωρώ ότι υπέπεσε σε οποιαδήποτε ουσιώδη αντίφαση ικανή να πλήξει την αξιοπιστία της και θεωρώ ότι η μαρτυρία της παρέμεινε αλώβητη κατά την μακρά αντεξέταση της. Η ΜΚ1 ήταν ιδιαίτερα σταθερή και σε καμία περίπτωση δεν έδωσε οποιαδήποτε αφορμή για να αμφισβητηθούν οι θέσεις της.

 

272.    Ως προς το κατά πόσον έπρεπε να ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες παρά να καταχωριστεί η ποινική δίωξη, η μάρτυρας απάντησε κατά τρόπο λογικό αναφέροντας ότι από τη στιγμή που ήδη είχαν ζητηθεί οι πληροφορίες, δόθηκαν αναλυτικά τα ποσά και ο τρόπος υπολογισμού και δεν υπήρχε οποιαδήποτε διάθεση από μέρους των Κατηγορούμενων να απαντήσουν σε άλλες ερωτήσεις ή να προβούν σε πληρωμές η υπόθεση κατέληξε στο Δικαστήριο.

 

273.    Σε σχέση με την επιστολή 16.10.2024 η μάρτυρας είχε απαντήσει αρχικά πως δεν θυμόταν το περιεχόμενο της. Μεταξύ δύο δικασίμων ανέτρεξε στο αρχείο της και την εντόπισε. Δεν δίστασε να αναφέρει πως δεν απάντησε σωστά διότι δεν θυμόταν και έδωσε εξήγηση για αυτό (σελ. 17, πρακτικό 03.06.2025). Πρέπει να αναφέρω ότι εν τέλει η εν λόγω επιστολή δεν φαίνεται να αφορά την παρούσα υπόθεση.  Ωστόσο, η όλη στάση της μάρτυρος δηλαδή το ότι ερεύνησε το αρχείο της και προέβη σε διόρθωση με την πρώτη ευκαιρία δείχνει την φιλαλήθεια της, την ειλικρίνεια της και ενισχύει την αξιοπιστία της.

 

274.    Δεν αμφισβητήθηκε ότι προέβη στις ενέργειες τις οποίες ανέφερε κατά την διερεύνηση της υπόθεσης. Ούτε αμφισβητήθηκε το κατά πόσον οι υπολογισμοί της ήταν ορθοί. Αυτό που αμφισβητήθηκε ήταν η βάση για τον υπολογισμό των ποσών ήτοι το κατά πόσον ορθά χρησιμοποιήθηκε ο κατώτατος μισθός, ζήτημα το οποίο είναι εξόχως νομικό και θα εξεταστεί από το Δικαστήριο.

 

275.    Ενόψει των όσων έχουν προαναφερθεί κρίνω ότι η μαρτυρία της ΜΚ1 ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της.

 

ii.         Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ2 – Rajinder Singh

 

 

276.    Ο ΜΚ2 προκάλεσε θετική γενικά εντύπωση στο Δικαστήριο κατά τη μαρτυρία του. Απαντούσε ευθέως τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν, ήταν άνετος και γενικά σταθερός στις θέσεις του. Πολλές από τις υποβολές οι οποίες έγιναν παρέμειναν μετέωρες καθότι δεν ακολούθησε η τεκμηρίωση τους με την προσκόμιση ανάλογης μαρτυρίας. 

 

277.    Για τους πρώτους δύο μήνες επέμεινε σε σχέση με τις ώρες που εργαζόταν και ήταν σταθερός σε σχέση με το ότι εργαζόταν 15 ώρες την ημέρα. Παρείχε λεπτομέρειες, εξήγησε τι εργασίες διεκπεραίωνε προσδίδοντας πειστικότητα στην εκδοχή του, ενώ η θέση του δεν κλονίστηκε κατά την αντεξέταση. Για τις δύο πρόσθετες ώρες που τάιζε τις νεογέννητες αγελάδες έδωσε εξήγηση γιατί δεν το είχε αναφέρει αρχικά στο Τεκμήριο 9 ήτοι στο παράπονο του και κρίνεται ικανοποιητική. Ανέφερε δηλαδή ότι  απαντούσε στις ερωτήσεις που του υποβάλλονταν από την Αστυνομία, ενώ όταν είχε ερωτηθεί επακριβώς για τις ώρες εργασίες του από λειτουργό του ΤΕΣ το είχε αναφέρει (Τεκμήριο 32). Το ανέφερε επίσης στην κατάθεση του Τεκμήριο 52.  Επομένως, θεωρώ πως ήταν πλήρως ειλικρινής σε σχέση με το ότι τους πρώτους δύο μήνες εργαζόταν 15 ώρες.

 

278.    Για τον τελευταία 1.5 μήνα που εργαζόταν αναίρεσε τα όσα ανέφερε στο αρχικό του παράπονο. Αυτό το έκανε κατά την  κυρίως εξέταση του όταν ανέφερε πως για ενάμιση μήνα εργαζόταν 8 ώρες την ημέρα αντί 10, ήτοι από τις 20:00 - 04:00 (σελ. 5, γραμμή 4, 10.06.2025) και το επιβεβαίωσε κατά την αντεξέταση του (σελ. 4, γρ. 7 – 8, 17.06.2025). Το ότι το δήλωσε ο ίδιος κατά την κυρίως εξέταση του στην ουσία αναιρώντας το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 9 αδιαμφισβήτητα δείχνει ότι προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια, την έλλειψη προσχεδιασμού και την ειλικρίνεια του καθότι απάντησε κατά τρόπο που ήταν εναντίον του συμφέροντος του. Όχι μόνο δεν πλήττεται η αξιοπιστία του αλλά αντιθέτως θεωρώ ότι ενδυναμώνεται. 

 

279.    Οι υποβολές σε σχέση με το ότι γνώριζε το ποσό που του οφείλεται, ότι εργαζόταν 80 ώρες ανά δύο εβδομάδες και ότι έπαιρνε ρεπό, παρέμειναν ατεκμηρίωτες και μετέωρες. Η δε μαρτυρία του για το τι εργασίες εκτελούσε ουδόλως κλονίστηκε κατά την αντεξέταση. Περαιτέρω, δεν αμφισβητήθηκε η μαρτυρία του ως προς τα ποσά τα οποία έλαβε. Ούτε και το ότι δεν υπέγραψε σύμβαση εργοδότησης έχει αμφισβητηθεί στην ουσία.

 

280.    Το ότι ήταν παρών σε δύο περιπτώσεις στο πλαίσιο κάποιου πάρτι ουδόλως πλήττει την αξιοπιστία του. Ο ΜΚ1 αναγνώρισε τον εαυτό του χωρίς να διστάσει. Δεν αντιλαμβάνομαι το πως μπορεί να επηρεάσει την αξιοπιστία του το ότι ήταν παρών σε δύο περιπτώσεις που κάποιος γιόρταζε στους σχεδόν 6 μήνες που εργαζόταν στη φάρμα. Δεν μπορώ να αντιληφθώ το γιατί η παρουσία του σε κάποιο πάρτι με συναδέλφους του να θεωρηθεί ότι δεν εργαζόταν σκληρά και πολλές ώρες. Επίσης δεν αναφέρθηκε ακριβώς πότε είχε ληφθεί το εν λόγω βίντεο.

 

281.    Ενόψει των όσων προαναφέρθηκαν αποδέχομαι την μαρτυρία του ΜΚ1 στην ολότητα της. Για αυτό το λόγο, δηλαδή επειδή ο ίδιος το ανέφερε, δεν δικαιούται στις υπερωρίες που υπολογίστηκαν για περίοδο 45 ημέρων – τις τελευταίες 45 μέρες εργοδότησης του, από τις 25.12.2025 μέχρι τις 07.02.2023.

 

282.    Συνεπακόλουθα, το ποσό που αναφέρεται στις κατηγορίες 109 – 114 δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και θα πρέπει να τύχει της απαραίτητης προσαρμογής για να αντανακλά το ότι δεν εργάστηκε τις ώρες που είχαν υπολογιστεί για εκείνη την περίοδο. Σημειώνω ότι με τον όρο υπερωρίες σε αυτό το σημείο εννοώ εργασία πέραν των 8 ωρών την ημέρα. Ωστόσο, εργαζόταν περισσότερες από 40 ώρες την εβδομάδα και κατά τα λοιπά δικαιούται σε υπερωρίες εν τη εννοία της Συλλογικής Σύμβασης ως θα αναφερθεί ακολούθως. 

 

283.    Κατά τ’ άλλα, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της και τα ποσά που οφείλονται συνάδουν με τα ποσά που αναφέρονται στις λεπτομέρειες κάθε κατηγορίας που τον αφορά.

 

 

iii.        Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ3 – Rohit Rai

 

 

284.    Γενικά ο ΜΚ3 προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Απαντούσε ευθέως τις ερωτήσεις οι οποίες τίθεντο. Δεν μου έδωσε την εντύπωση ενός προσώπου που προσήλθε στο Δικαστήριο για να μην πει την αλήθεια. Τουναντίον, απαντούσε με αμεσότητα και χωρίς υπεκφυγές. Απαντούσε σε σχέση με τα ζητήματα τα οποία γνώριζε και σε ορισμένες περιπτώσεις απαντούσε και με τρόπο που μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν ευνοεί την θέση του (π.χ. ότι δανείστηκε χρήματα η οικογένεια του για να έρθει στην Κύπρο να εργαστεί), γεγονός το οποίο κατά την άποψη μου δείχνει την ειλικρίνεια του και την έλλειψη προσχεδιασμού στη μαρτυρία του.

 

285.    Δεν αμφισβητήθηκε ότι δεν έλαβε κανένα μισθό. Τουναντίον, μέσω της υποβολής ότι δεν πληρώθηκε κανένα μισθό επειδή δεν είχε ανοιχθεί τραπεζικός λογαριασμός η παράλειψη πληρωμής του μισθού κατέστη παραδεκτό γεγονός.

 

286.    Επίσης, δεν αμφισβητήθηκε ότι δεν πήρε καμία μέρα άδεια ανάπαυσης.  Η δε υποβολή ότι δεν εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα παρέμεινε μετέωρη καθότι δεν υποστηρίχθηκε από μαρτυρία. Τέθηκε η θέση ότι οι εργοδοτούμενοι μπορούσαν να αποφασίζουν μόνοι τους πότε θα έπαιρναν ρεπό ωστόσο δεν τέθηκε η θέση ότι όντως ο ΜΚ3 ή οποιοσδήποτε άλλος συνάδελφος του πήρε ρεπό σε οποιοδήποτε χρόνο. Επομένως, η υποβολή παρέμεινε μετέωρη και η θέση του μάρτυρα κατ’ ουσίαν αναντίλεκτη.

 

287.    Ήταν σταθερός σε σχέση με τις εργασίες τις οποίες εκτελούσε – σε σχέση με τα καθήκοντα του. Κατά την αντεξέταση του απάντησε κατά τρόπο που συνάδει με τα όσα είχε αναφέρει προηγουμένως κατά τις συνεντεύξεις και καταθέσεις του (ίδετε Τεκμήρια 32 και 47). Παρείχε λεπτομέρειες και επεξηγούσε ποια ήταν τα καθήκοντα του κατά τρόπο πειστικό. Δεν υπήρξε ουσιαστική αμφισβήτηση του τι έκανε στη φάρμα.

 

288.    Το ότι το μηχάνημα έπρεπε να καθαρίζεται ο ΜΚ3 το δέχθηκε, ωστόσο έπεισε το Δικαστήριο ότι εκείνη την ώρα έκανε άλλες εργασίες. Και σημειώνω ότι δεν υποβλήθηκε ευθέως ότι την ώρα που πλενόταν το μηχάνημα ο ΜΚ3 έκανε διάλειμμα. Ο ΜΚ3 αναφέρθηκε σε διάφορες εργασίες τις οποίες έπρεπε να εκτελεί και στην ουσία δεν είχε αμφισβητηθεί το κατά πόσον ήταν υπεύθυνος για την εκτέλεση των εν λόγω εργασιών.

 

289.    Κατά την αντεξέταση του ανέφερε πως του είχαν υποσχεθεί πως ο μισθός του θα ήταν €550, η διαμονή θα παρέχετο από τον εργοδότη και θα ήταν ο ίδιος υπεύθυνος για τη διατροφή του. Η απάντηση του αυτή σε σχέση με τη διατροφή έρχεται σε αντίθεση με το τι δήλωσε κατά την κυρίως εξέταση του. Παρά ταύτα, ως θα επεξηγηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο δεν έχει ιδιαίτερη σημασία το τι είχαν συμφωνήσει ή αν είχαν συμφωνήσει δεδομένης της συλλογικής σύμβασης. Κατά συνέπεια, η αντίφαση του αυτή εν τέλει δεν είναι ουσιώδης.

 

290.    Αυτό το οποίο με προβλημάτισε σε σχέση με τη μαρτυρία του ΜΚ3 είναι  το εξής: ενώ ήταν σταθερός σε σχέση με το πόσες ώρες εργαζόταν όταν υποβλήθηκε μια ερώτηση η οποία τέλειωνε με την υποβολή ότι «παραφουσκώνονταν τα δεδομένα» απάντησε «ναι είναι αλήθεια» πράγμα που δεν συνάδει με τις προηγούμενες απαντήσεις του. Η Υπεράσπιση θεωρεί πως με την απάντηση του παραδέχθηκε ότι δεν είπε την αλήθεια.

 

291.    Παραθέτω την σχετική ερώτηση και την απάντηση του μάρτυρα:

 

E. Σου λέω όταν συνειδητοποίησες μετά από τα όσα λέχθησαν από την Αστυνομία και τους λειτουργούς του Υπουργείου Εργασίας ότι υπήρχε ενδεχόμενο να λάβεις σημαντικό χρηματικό ποσό, από τον πρώην εργοδότη σου, σε περίπτωση που έλεγες ότι δούλευες πολύ περισσότερες ώρες από τις 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο που προέβλεπε το συμβόλαιο σου, αποφάσισες να προβείς στη γραπτή καταγγελία, το Τεκμήριο 13, παραφουσκώνονταν τα δεδομένα.

A. Ναι είναι αλήθεια.

 

292.    Η υποβολή ήταν σύνθετη και η απάντηση του μάρτυρα δεν είναι ξεκάθαρο σε ποιο μέρος της ερώτησης απαντά. Στην εξίσωση προστίθεται και η διπλή μετάφραση καθώς και το ότι ενδεχομένως ο μάρτυρας να μην αντιλήφθηκε τι ακριβώς εννοούσε ο συνήγορος με το «παραφούσκωμα των δεδομένων». Κατά τ’ άλλα ο μάρτυρας ήταν σταθερός και επέμεινε ότι εργαζόταν μέχρι τις 21:00. Π.χ. σελ. 19 πρακτικά 24.06.2025. Εξήγησε τι εργασίες εκτελούσε και η θέση του ως προς τις ώρες που εργαζόταν είναι ευθυγραμμισμένη με προηγούμενες δηλώσεις του στις καταθέσεις του (ίδετε Τεκμήρια 13, 32, 47 και 55).

 

293.    Από τα προαναφερόμενα συνάγεται ότι ο μάρτυρας δεν αντιλήφθηκε πλήρως την σύνθετη υποβολή  και η απάντηση του δεν μπορεί να εκληφθεί ως παραδοχή ότι στην ουσία είπε ψέματα σε όλες τις προηγούμενες περιπτώσεις που ανέφερε πόσες ώρες εργαζόταν.

 

294.    Έχοντας κατά νου τα όσα έχουν προαναφερθεί καταλήγω ότι η μαρτυρία του ΜΚ3 ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της

 

 

 

iv.        Αξιολόγηση ΜΚ4 -  Amarpreet Singh

 

295.    Ο ΜΚ4 προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Ήταν ιδιαίτερα αυθόρμητος, απαντούσε ευθέως και χωρίς υπεκφυγές και θεωρώ ότι δεν κλονίστηκε κατά την αντεξέταση. Περαιτέρω, δεν υπέπεσε σε ουσιώδεις αντιφάσεις σε σχέση με σημαντικά θέματα, παραμένοντας σταθερός και επιμένοντας σε σχέση με την αλήθεια των όσων ανέφερε.

 

296.    Κατ’ ακρίβεια ήταν ιδιαίτερα σταθερός, έδιδε σαφείς και κατατοπιστικές απαντήσεις και παρείχε λεπτομέρειες σε σχέση με ορισμένα ζητήματα (π.χ. για την εργασία του και τη φύση της) οι οποίες προσδίδουν αξιοπιστία στην εκδοχή του.

 

297.    Με έπεισαν οι απαντήσεις του ότι δεν συζήτησε την υπόθεση με άλλους πρώην συνάδελφους του και ότι το μόνο που ενδεχομένως να είπαν ήταν ότι πρέπει να αναφέρουν στο Δικαστήριο όλη την αλήθεια. Εξάλλου, οι οποιεσδήποτε υποβολές σε σχέση με το θέμα αυτό δεν φαίνεται να ήταν βασισμένες σε μαρτυρία ή γεγονότα παρά μόνο σε εικασίες ότι επειδή διέμεναν μαζί και είχαν φιλικές σχέσεις συζήτησαν την υπόθεση για να μπορέσουν να πάρουν περισσότερα χρήματα.

 

298.    Ούτε και το ότι, ως ο ίδιος παραδέχθηκε, έχει ανάγκη από χρήματα είναι ικανό να επηρεάσει την αξιοπιστία του. Ο ΜΚ4 ήταν ειλικρινής αναφέροντας ότι δανείστηκε χρήματα για να έρθει στην Κύπρο και να εργαστεί, ότι το ποσό είναι μεγάλο για τα δεδομένα του και ακόμα δεν το έχει αποπληρώσει. Απέρριψε την υποβολή ότι επειδή πήρε δάνειο για να πληρώσει περίπου €7.000 ώστε να έρθει στην Κύπρο έχει ανάγκη να πει ψέματα και δεν μου δόθηκε η εντύπωση πως για αυτό το λόγο είχε πρόθεση να πει ψέματα.

 

299.    Αυτή η γραμμή αντεξέτασης από την Υπεράσπιση βασίζεται σε μία στερεοτυπική αντίληψη ότι όποιος αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα ή είναι πτωχός καταφεύγει στο ψέμα και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί καταστάσεις για να λάβει περισσότερα χρήματα. Ο τρόπος με τον οποίο απάντησε ο ΜΚ4 δείχνει την ειλικρίνεια του και στο τέλος της ημέρας ενισχύει την αξιοπιστία του. Θα ήταν πιο εύκολο για τον ΜΚ4 να μην αναφέρει ότι δανείστηκε χρήματα για να έρθει στην Κύπρο. Το ότι ο ίδιος έδωσε την πληροφορία αυτή στην υπεράσπιση ενισχύει την φιλαλήθεια του.

 

300.    Σημειώνω ότι αυτό που με προβλημάτισε στη μαρτυρία του ΜΚ4 ήταν ότι στο παράπονο του ανέφερε πως εργαζόταν 10 ώρες την ημέρα (Τεκμήριο14), στο ΤΕΣ όταν τον ρώτησαν ανέφερε πως εργαζόταν 12 ώρες την ημέρα (Τεκμήριο 32), ενώ στην κυρίως εξέταση του ανέφερε όπως εργαζόταν 9 ώρες την ημέρα αλλά πολλές φορές τον καλούσαν να ξαναπάει. Στην αντεξέταση του επεξήγησε γιατί εργαζόταν 12 ώρες την ημέρα, δηλαδή ότι αφού τελείωνε και έκανε μπάνιο τον καλούσε ο Ινδός γιατρός να πάει ξανά. Το ότι ο Ινδός γιατρός ήταν το πρόσωπο το οποίο τους έδινε οδηγίες και είχε εξουσία να τους βάλει δουλειά δεν αμφισβητήθηκε και συνάδει με τα όσα ανέφεραν και οι υπόλοιποι μάρτυρες.

 

301.    Οι υποβολές ότι ήταν σε βάρδια ή ότι άλλαξε πόστα παρέμειναν μετέωρες. Δεν υποδείχθηκε οποιοδήποτε πρόγραμμα εργασίας ή να αναφερθεί ποια άλλα πρόσωπα ήταν στην ίδια βάρδια μαζί του.

 

302.    Υπήρξε παραδοχή από την Υπεράσπιση ότι δεν πήρε κανένα μισθό. Οι δε αναφορές ότι εργαζόταν σε βάρδια και μπορούσαν τα πρόσωπα της ίδιας βάρδιας να αποφασίσουν πότε θα έπαιρναν ρεπό δεν τεκμηριώθηκαν και επομένως η μαρτυρία του ΜΚ4 σε σχέση με αυτό το θέμα παρέμεινε κατ’ ουσίαν αναντίλεκτη.

 

303.    Του υποδείχθηκε φωτογραφία στην οποία καθόταν στην ουσία πάνω σε ένα μοσχάρι και χαμογελούσε σε μια προσπάθεια να πληγεί η αξιοπιστία του μάρτυρα (ενδεχομένως επειδή χαμογελούσε να ήθελε ο συνήγορος του Κατηγορούμενου να καταδείξει ότι δεν περνούσανε και τόσο άσχημα οι Παραπονούμενοι στη φάρμα).  Ο ΜΚ4 εξήγησε ότι του είχε ζητηθεί να το πράξει τούτο από τον Ινδό γιατρό για να ακινητοποιήσει το ζώο και να κοπούν τα κέρατα του και μάλιστα ανέφερε πως έχει άλλες φωτογραφίες και μπορεί να τις δείξει. Αυτή του η αντίδραση και η άνεση του έδειξε ότι επρόκειτο περί ενός προσώπου που ήρθε στο Δικαστήριο με σκοπό να αναφέρει την αλήθεια χωρίς να έχει κάτι να κρύψει.

 

304.    Αφέθηκε να νοηθεί ότι κακοποίησε ζώα ωστόσο κάτι τέτοιο δεν τέθηκε ευθέως. Ο εργοδότης είχε στην κατοχή του τις φωτογραφίες αυτές. Αν ίσχυε ότι κακοποίησε ζώα δεν μπορώ διανοηθώ γιατί δεν τον είχαν απολύσει. Αντιθέτως του υπέδειξαν τις φωτογραφίες στην αντεξέταση πράγμα που ενδεχομένως να δείχνει ότι η Υπεράσπιση τις είχε στην κατοχή της. Το πως τις εξασφάλισε η Υπεράσπιση παραμένει άγνωστο.

 

305.    Σε σχέση με το ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα πιστεύω τον ΜΚ4  και δεν κλονίστηκε η θέση του κατά την αντεξέταση και μόνο υποβολές έγιναν. Δεν δίστασε να αναφέρει ότι φαγητό δεν περιλαμβανόταν στη «συμφωνία» και ότι μετέβη δύο φορές στην υπεραγορά για να πάρει φαγητό. Αυτή την πληροφορία την έδωσε μόνος του, πράγμα που δείχνει την πλήρη έλλειψη προσχεδιασμού στη μαρτυρία του, καταδεικνύοντας ότι προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια.

 

306.    Για τους πιο πάνω λόγους δέχομαι ολόκληρη τη μαρτυρία του. Και ότι εργαζόταν επτά μέρες και ότι πολλές φορές αφού τέλειωνε την εργασία του καλείτο να εργαστεί κι᾽ άλλο. Επ’ αυτού ήταν πειστικός παρέχοντας λεπτομέρειες για την εργασία του (π.χ. υπήρχαν 250 ποτίστρες, το που βρίσκονταν οι ποτίστρες). Δεν τέθηκαν συγκεκριμένες υποβολές (π.χ. ποια ήταν τα άλλα πρόσωπα στη βάρδια) και η μαρτυρία του ουσιαστικά παράμεινε αναντίλεκτη.

 

307.    Κατ’ ακολουθία των όσων προαναφέρθηκαν, ο ΜΚ4 μου έδωσε την εικόνα ενός ειλικρινούς μάρτυρα ο οποίος ήρθε στο Δικαστήριο να πει την αλήθεια και αποδέχομαι τη μαρτυρία του στο σύνολο της.

 

v.         Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ5  - Amit Kaundal

 

308.    Ο ΜΚ5 προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο κατά την μαρτυρία του. Απαντούσε χωρίς ενδοιασμούς και ευθέως τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν και δεν υπέπεσε σε ουσιώδεις αντιφάσεις κατά την αντεξέταση του από τον ευπαίδευτο συνήγορο της Υπεράσπισης.

 

309.    Επεξήγησε με λεπτομέρεια ποια ήταν τα καθήκοντα του και τι είδους εργασίες εκτελούσε. Ωστόσο, ήταν και προσεκτικός και απαντούσε μόνο σε σχέση με αυτά τα οποία γνώριζε δείχνοντας ότι πρόκειται για ένα πρόσωπο το οποίο ήρθε στο Δικαστήριο να πει την αλήθεια σε σχέση με αυτά τα οποία γνωρίζει. Δεν υπήρχε ούτε ίχνος υπερβολής στην εκδοχή του. Παρείχε όμως τις απαραίτητες λεπτομέρειες στις απαντήσεις του για να προσδώσει πειστικότητα στην εκδοχή του. Ο ΜΚ5 ήταν κατατοπιστικός στις απαντήσεις του και έδωσε την εντύπωση ότι εκτελούσε τις εργασίες τις οποίες του ανέθεταν και ότι ήξερε καλά τη δουλειά του.

 

310.    Ήταν σταθερός και δεν υπέπεσε σε αντιφάσεις ως προς το ότι εργαζόταν από τις 05:00 μέχρι τις 19:00. Το ότι ως ο ίδιος ανέφερε πήγε στο κατάστημα στην Ορμήδεια για να ψωνίσει δεν θεωρώ ότι είναι αντιφατικό. Ο μάρτυρας εξήγησε πως υπήρχε κατάστημα το οποίο παρέμενε ανοιχτό μέχρι αργά το βράδυ. Οι υποβολές σε σχέση με αυτό το θέμα αφ’ εαυτού δεν έχουν καμιά αποδεικτική αξία και επειδή δεν προσάχθηκε αντίστοιχη μαρτυρία παρέμειναν μετέωροι ισχυρισμοί.

 

311.    Σημειώνω πως υπήρχαν και υποβολές που ήταν αντιφατικές π.χ. αν η μία βάρδια ετοίμαζε όλη την τροφή σημαίνει πως δεν υπήρχε λόγος να υπάρχει δεύτερη βάρδια.

 

312.    Δεν θεωρώ πως επρόκειτο περί αντίφασης η απάντηση του ότι έδιδε τα χρήματα του σε συνάδελφους του για να τα στείλουν στην χώρα του όταν πήγαιναν στην υπεραγορά επειδή σε προγενέστερο στάδιο είχε πει ότι δεν μιλούσε για τα προσωπικά του καθότι είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

 

313.    Παράμεινε σταθερός ως προς το ότι δεν πήρε ποτέ άδεια ανάπαυσης επειδή ποτέ κανένας δεν έπαιρνε και σε σχέση με το ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ρεπό. Οι υποβολές ως προς το αντίθετο παρέμειναν μετέωροι ισχυρισμοί χωρίς την προσαγωγή ανάλογης μαρτυρίας.

 

314.    Δέχομαι τη μαρτυρία του στην ολότητα της. Ο ΜΚ5 ήταν ιδιαίτερα σταθερός σε σχέση με τα σημαντικά μέρη της μαρτυρίας του π.χ. πόσες ώρες εργαζόταν και για τα καθήκοντα του. Ανέφερε τα ίδια τόσο στο Τεκμήριο 11, στο Τεκμήριο 32 καθώς και στη κυρίως εξέταση του. Στην αντεξέταση του ήταν σταθερός και επέμεινε στις θέσεις του χωρίς να κλονιστεί η αξιοπιστία του με οποιοδήποτε τρόπο. 

 

vi.        Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ6 -  Ranjit Singh

 

 

315.    Ο μάρτυρας μου προκάλεσε γενικά θετική εντύπωση. Απαντούσε ευθέως και χωρίς υπεκφυγές τις ερωτήσεις οι οποίες τέθηκαν και ήταν προσεκτικός να απαντά σε σχέση με αυτά τα οποία γνωρίζει.

 

316.    Θεωρώ ότι γενικά ήταν σταθερός κατά την αντεξέταση και δεν κλονίστηκε η αξιοπιστία του σε σχέση με τη μαρτυρία του για τα καθήκοντα του, τις ώρες που εργαζόταν και για το πόσες μέρες την εβδομάδα εργαζόταν, ήτοι σε σχέση με τα επίδικα και ουσιώδη θέματα της υπόθεσης.

 

317.    Σε σχέση με την αλλαγή των καθηκόντων του και την εργασία του κατά τις μέρες πριν από την αποχώρηση του από τη φάρμα προβληματίστηκε το Δικαστήριο καθότι είχε αναφέρει πως έκανε την ίδια εργασία με τον ΜΚ5.  Ωστόσο προσεκτική σύγκριση δείχνει πως δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ της μαρτυρίας του ΜΚ6 και του Amit Kaundal (ΜΚ5).

 

318.    Ο μάρτυρας ήταν σταθερός ως προς το ότι τον πρώτο μήνα εργαζόταν τη νύχτα για 10 - 12 ώρες και μετά στο τέλος μετακινήθηκε σε πρωινή βάρδια και εργαζόταν 16 ώρες την ημέρα. Παρέμεινε σταθερός και κατά την αντεξέταση του:

 

E.  Την προηγούμενη φορά, παρά το γεγονός ότι αρχικά μας είπες ότι δούλευες μόνο βράδυ, εν τέλει μας είπες ότι μετά από 10 μέρες, άλλαξες πόστο και δούλευες από τις 05:00 μέχρι τις 21:00.

A.  Τον πρώτο μήνα εργαζόμουνα μόνο τη νύχτα και έπειτα από ένα μήνα με άλλαξαν και με έβαλαν στην πρωινή βάρδια.

E.  Και εξ όσων έχω αντιληφθεί η θέση σου είναι ότι δεν έκανες καθόλου διάλειμμα κατά τη διάρκεια της βραδινής βάρδιας.

A.  Εργαζόμουν συνεχόμενα, δεν υπήρχε καθόλου διάλειμμα.

E.  Άρα αρχικά εργαζόσουν 10 ώρες και στη συνέχεια, όταν μεταφέρθηκες σε άλλο πόστο εργαζόσουν 16‑17 ώρες κάθε μέρα.

A. Ναι.

(Πρακτικά αντεξέτασης 15.07.2025, σελ 3 -4)

 

319.    Η απάντηση του συνάδει τόσο με το Τεκμήριο 8 όσο και με τα Τεκμήρια 32 και 42 ως επίσης και με τα όσα ανέφερε κατά την κυρίως εξέταση του. Στην κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι εργαζόταν 11 – 12 ώρες την ημέρα. Κατά την αντεξέταση του επιβεβαίωσε ότι αρχικά εργαζόταν 10 ώρες την ημέρα. Θεωρώ ότι εργαζόταν περί τις 10 ώρες την ημέρα ως ανέφερε στο Τεκμήριο 8 που ήταν η δήλωση του η οποία δόθηκε πιο κοντά χρονικά στα επίδικα γεγονότα. Δεν θεωρώ ότι πρόκειται για ουσιώδη αντίφαση δεδομένου του ότι είναι δύσκολο για τον οποιοδήποτε άνθρωπο να θυμάται ακριβώς πόσες ώρες εργάστηκε για μια δεδομένη περίοδο. Γενικά μου έδωσε την εντύπωση ενός προσώπου το οποίο όταν υπήρχε δουλειά την διεκπεραίωνε.

 

320.    Η Υπεράσπιση θεωρεί αντίφαση το ότι αφενός παραδέχθηκε ότι υπήρχαν 3 βάρδιες αλλά η κάθε βάρδια εργαζόταν 10 - 12 ώρες.  Ο ΜΚ6 επέμεινε ως προς το ότι:

 

«A. Εμείς απλά έπρεπε να τελειώσουμε τη δουλειά μας. Δεν υπήρχανε συγκεκριμένες, φιξαρισμένες ώρες, απλώς έπρεπε να τελειώσουμε τη δουλειά μας.» (σελ. 10, πρακτικά 15.07.2025)

 

321.    Ενδεχομένως ο μάρτυρας να μην αντιλήφθηκε ακριβώς τι σημαίνει βάρδια. Επέμενε ότι εργαζόταν για 10 - 12 ώρες στη βάρδια του. Ήταν πειστικός στις αναφορές του και εκτός από υποβολές δεν προσκομίστηκε μαρτυρία που να αμφισβητεί την εκδοχή του. Δεν προσκομίστηκε μαρτυρία για οποιοδήποτε πρόγραμμα εργασίας για να τεκμηριωθεί ο ισχυρισμός της Υπεράσπισης περί τριών βαρδιών ανά 24ωρο ούτε και μπορεί να αποκλειστεί το ότι μπορεί δύο βάρδιες να εργάζονταν ταυτοχρόνως.

 

322.    Αντεξετάστηκε σε σχέση με το μηχάνημα που καθάριζε το φίλτρο σε μια προσπάθεια να καταδειχθεί ότι δεν μπορεί να εργαζόταν τόσες ώρες συνεχόμενα. Ο μάρτυρας ξεκαθάρισε, σημειώνω,  πριν ερωτηθεί για το καθάρισμα του φίλτρου  ότι «κάναμε το άρμεγμα, έπρεπε όμως να κάνουμε και άλλες εργασίες να μεταφέρουμε τις αγελάδες στο υπόστεγο να τις φέρουμε μέσα στο αρμεκτήριο, υπήρχανε πολλές δουλειές, δεν ήτανε μόνο το άρμεγμα αυτό καθεαυτό, υπήρχαν πολλές εργασίες. Δεν ήτανε μόνο ότι βγάζαμε το γάλα και τέλειωνε η δουλειά μας, υπήρχανε και άλλες εργασίες, πολλές άλλες που κάναμε εκεί. Έχω και video όπου εργαζόμουνα και έκανα άλλα πράγματα επίσης.» (σελ. 11 αντεξέτασης,  πρακτικά ημερ. 15.07.2025).

 

323.    Οι ώρες που εργαζόταν αμφισβητήθηκαν επί τη βάσει του ότι το μηχάνημα πλενόταν 3 φορές την ημέρα. Δεν προσκομίστηκε μαρτυρία όμως σε σχέση με τον χρόνο που χρειαζόταν το μηχάνημα για να πλυθεί. Σε κάθε περίπτωση ο μάρτυρας ανέφερε ότι έκανε άλλες εργασίες στο ενδιάμεσο  όπως καθαριότητα και δεν αντεξετάστηκε για να αμφισβητηθεί ότι ασχολείτο και με την καθαριότητα. Δεν τέθηκε από πλευράς Υπεράσπισης ότι υπήρχαν άλλα πρόσωπα τα οποία ασχολούντο με την καθαριότητα.

 

324.    Σε σχέση με τον πρώτο μήνα εργοδότησης του ήταν σταθερός κατά την αντεξέταση του ως προς τα καθήκοντα του για εκείνη την περίοδο: «Τις πρώτες 10 μέρες έκανα απλά τον καθαρισμό, τις πρώτες 10 μέρες καθάριζα και έπειτα τις 10 μέρες είχαν αναθέσει σε κάποιον άλλο να κάνει τον καθαρισμό και έπειτα η εργασία μου ήταν να φέρνω τις αγελάδες μέσα στο αρμεκτήριο και η δουλειά μου ήτανε και τη νύχτα, για να φέρνω τις αγελάδες στο αρμεκτήριο να τις βάζω στη σειρά και να κάνω όλα τα υπόλοιπα.»

 

325.    Τον ισχυρισμό αυτό τον προέβαλε τόσο στο Τεκμήριο 8, όσο και στην συνέντευξη του σε Λειτουργό του ΤΕΣ (Τεκμήρια 32 και 42) όσο και κατά την κυρίως εξέταση του. Επίσης, παρέμεινε σταθερός χωρίς να κλονιστεί η εκδοχή του κατά την αντεξέταση.

 

326.    Το ότι καθάριζε την πρώτη περίοδο συνάδει και με την μαρτυρία των υπόλοιπων και μπορεί να εξαχθεί ασφαλές εύρημα ότι οι νέοι εργαζόμενοι στη φάρμα είχαν καθήκοντα καθαριότητας για μια περίοδο μερικών ημερών ή και εβδομάδων μέχρι να τους ανατεθούν άλλες εργασίες.

 

327.    Ως έχω προαναφέρει με προβλημάτισε το ότι ανέφερε πως για 10 – 14 μέρες έκανε την ίδια δουλειά με τον ΑΜΙΤ KAUNDAL – ΜΚ5  και τις ίδιες ώρες:

 

«A.Τις πρώτες 10 μέρες καθάριζα τις ακαθαρσίες των αγελάδων, μετά μου είπαν να μαζεύω τις αγελάδες από το αρμεκτήριο, για περίπου 22 ‑ 25 μέρες έκανα αυτήν την εργασία.  Μάζευα τις αγελάδες και έπειτα το άτομο το οποίο εργαζόταν στο ανυψωτικό μηχάνημα αρρώστησε και έπειτα άρχισα να δουλεύω με το ανυψωτικό και μου άλλαξαν τη βάρδια μου.»(Σελ. 14 πρακτικά, 15.07.2025)  

 

328.    Ο ΜΚ6 ανέφερε πως ο Rohit (MK7) οδηγούσε το άλλο μηχάνημα στο οποίο γινόταν το μείγμα της τροφής των αγελάδων πράγμα που επιβεβαίωσε ο ΜΚ7 και δεν αμφισβητήθηκε από την Υπεράσπιση. Αναφέρθηκε στον Rohit ως το πρόσωπο με το οποίο συνεργάζονταν και επιβεβαιώθηκε και από τον Rohit ότι εργάστηκε μαζί με τον ΜΚ6 όταν το άλλο παιδί ήταν άρρωστο (σελ. 12 πρακτικά ημερ. 18.07.2025, γραμμές 5 -8). Ο ΜΚ7 ανέφερε πως ήταν μόνο για 3-4 μέρες ωστόσο επιβεβαίωσε ότι ο ΜΚ6 αντικατέστησε το πρόσωπο που εργαζόταν σε εκείνο το πόστο προηγουμένως επειδή ήταν άρρωστος, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την μαρτυρία του ΜΚ6.

 

329.    Επίσης, ο μάρτυρας είχε παράσχει λεπτομέρειες σε σχέση με τη μέθοδο εργασίας και τι περιλάμβαναν τα καθήκοντα του όταν οδηγούσε το ανυψωτικό προσδίδοντας με αυτό τον τρόπο θετικότητα και πειστικότητα στη μαρτυρία του. Εάν δεν έλεγε την αλήθεια δεν θα ήξερε την μέθοδο εργασίας για εκείνο τον ρόλο. Επομένως, έπεισαν το Δικαστήριο οι αναφορές του ΜΚ6 ως προς την εργασία που εκτελούσε.

 

330.    Στην ουσία δεν αμφισβητήθηκε ότι πριν έπαιρνε τα ζώα προς το αρμεκτήριο. Κατ’ ακρίβεια υποβλήθηκε ότι εργαζόταν μόνο στο αρμεκτήριο. Αμφισβητήθηκε έντονα το ότι οδηγούσε το ανυψωτικό την τελευταία περίοδο πριν από την αναχώρηση του αφού έγιναν οι καταγγελίες στην Αστυνομία. Ωστόσο, για τους λόγους που προανέφερα δέχθηκα την εκδοχή του.

 

331.    Το μόνο που δεν δέχομαι από τη μαρτυρία του ΜΚ6 είναι το ύψος του μισθού στο οποίο είχε «συμφωνήσει»  που του ανέφερε ο ατζέντης πριν να έρθει στην Κύπρο καίτοι αυτό το ζήτημα δεν είναι ουσιώδες και θα προσπαθήσω στη συνέχεια να εξηγήσω γιατί. Στην κατάθεση του (Τεκμήριο 59) ανέφερε €650 ενώ στο Τεκμήριο 8 €850.

 

332.    Σε σχέση με τις ώρες εργασίας του δεν θεωρώ ότι η κατάθεση του Τεκμήριο 59 αποτελεί προηγούμενη αντιφατική δήλωση. Δεν φαίνεται να ερωτήθηκε για τις ώρες που εργαζόταν την τελευταία περίοδο που είχε αλλάξει ρόλο και οδηγούσε το ανυψωτικό. Τον περισσότερο χρόνο ο μάρτυρας εργαζόταν νυχτερινή βάρδια και οι ώρες που ανέφερε στην κατάθεση του στην Αστυνομία συνάδουν με τα όσα ανέφερε τόσο στο Τεκμήριο 8, στο Τεκμήριο 32 καθώς και στην κυρίως εξέταση του. Δεν είχε τεθεί ερώτημα σε σχέση με τις ώρες εργασίας του όταν του είχε ανατεθεί διαφορετικό είδος εργασίας και συνεπώς ο μάρτυρας δεν είχε δώσει κάποια απάντηση στην Αστυνομία σε σχέση με το ωράριο του όταν οδηγούσε ανυψωτικό μηχάνημα.

 

333.    Σε σχέση με τις υποβολές που έγιναν ως προς το ότι είχε επισκεφθεί κατάστημα ή/και υπεραγορά για να ψωνίσει. Περαιτέρω, αφού εργαζόταν τις περισσότερες μέρες κατά την βραδινή βάρδια θα μπορούσε να πάει στην υπεραγορά το πρωί. Επομένως, δεν θεωρώ ότι το γεγονός πως ως ο ίδιος παραδέχθηκε πήγε σε δύο περιπτώσεις σε κατάστημα για να αγοράσει φαγητό πλήττει την αξιοπιστία του.

 

334.    Η φωτογραφία που του υποδείχθηκε και υποβλήθηκε ότι διασκέδαζαν (Τεκμήριο 58) επίσης δεν επηρεάζει δυσμενώς την αξιοπιστία του μάρτυρα. Αρνήθηκε ότι κατανάλωναν αλκοόλ ή ότι έλαβε χώρα το βράδυ και η μαρτυρία του αυτή δεν αντικρούστηκε. Σε κάθε περίπτωση η υπεράσπιση δεν αμφισβήτησε τα όσα ανέφερε ο μάρτυρας ως προς το τι ώρα ήταν και τι έπιναν. Με τη γενική υποβολή ότι αυτή η φωτογραφία δείχνει ότι δεν λέει την αλήθεια δεν μπορεί να πληγεί η αξιοπιστία του μάρτυρα.

 

335.    Τέλος σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκε ότι μία φορά είχε πληρωθεί και ότι οφείλονται μισθοί στον μάρτυρα. Η υποβολή δε ότι δεν εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα παρέμεινε μετέωρη. Επομένως δέχομαι ότι εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα. Δεν υποβλήθηκε στο μάρτυρα ότι έλαβε ρεπό οποιαδήποτε μέρα.

 

336.    Έχοντας κατά νου τα όσα έχουν προαναφερθεί, καταλήγω ότι η μαρτυρία του ΜΚ6 επί των αμφισβητούμενων θεμάτων ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της εκτός από το ότι πριν να έρθει στη  Κύπρο είχε συμφωνήσει σε μισθό ύψους €850.

 

vii.      Αξιολόγηση Μαρτυρίας MK7 – Rohit

 

 

337.    Ο ΜΚ7 προκάλεσε εξαιρετικά θετική εντύπωση στο Δικαστήριο κατά τη μαρτυρία του. Απαντούσε αυθόρμητα και χωρίς ενδοιασμούς τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν. Απαντούσε συγκεκριμένα, με σαφήνεια και τεκμηρίωνε όλες τις αναφορές του.

 

338.    Ήταν σταθερός σε σχέση με το πόσες ώρες εργαζόταν. Δεν κλονίστηκε καθόλου η εκδοχή του κατά την αντεξέταση σε σχέση με τα επίδικα ζητήματα. Τα όσα ανέφερε στην αντεξέταση του σε σχέση με τις ώρες που εργαζόταν ήταν ακριβώς τα ίδια που είχε αναφέρει προηγουμένως στο ΤΕΣ (Τεκμήριο 32).

 

339.    Η ειλικρίνεια και η φιλαλήθεια του φαίνεται από το ότι παραδέχθηκε πως σε δύο περιπτώσεις έτυχε να διασκεδάσουν ακόμα και να χορέψουν χωρίς να σκεφτεί ότι ενδεχομένως μπορεί μην συνάδει με την εκδοχή του ότι εργαζόταν τόσες πολλές ώρες.

 

340.    Ήταν παραδεκτό από την Υπεράσπιση ότι ο μάρτυρας είχε τα καθήκοντα που ανέφερε δηλαδή ότι οδηγούσε το μηχάνημα και ετοίμαζε το φαγητό των αγελάδων. Υπήρξε παραδοχή από την Υπεράσπιση ότι ο ΜΚ7 εργαζόταν περισσότερες ώρες από το κανονικό. Ωστόσο υποβλήθηκε πως υπήρχαν δύο βάρδιες. Ο ΜΚ7 επέμεινε ότι ήταν ο μόνος που έκανε αυτή τη δουλειά. Οι υποβολές της υπεράσπισης δεν συνοδεύτηκαν από μαρτυρία ούτε από λεπτομέρειες και στην ουσία παρέμειναν μετέωρες υποβολές. Για παράδειγμα, δεν αναφέρθηκε καν ποιο ήταν πρόσωπο το οποίο έκανε την ίδια εργασία στην άλλη βάρδια. Στην ουσία η μαρτυρία του ΜΚ7 σε σχέση με το πόσες ώρες εργαζόταν και τι εργασίες εκτελούσε παρέμεινε αναντίλεκτη.

 

341.    Υπήρξε μόνο κάποια σύγχυση ως προς το κατά πόσον το ποσό των €204 που έλαβε τέλος του Οκτώβρη του 2022 ήταν μέρος του μισθού για τον Σεπτέμβριο και εάν είχε πληρωθεί δύο φορές €650 ή €800 το οποίο ήταν απλώς θέμα μνήμης. Από τη στιγμή που δεν γνώριζε όταν πληρωνόταν για πια περίοδο πληρωνόταν δεν μπορεί να αναμένεται από το μάρτυρα να γνωρίζει επακριβώς σε ποια περίοδο αντιστοιχεί η πληρωμή. Σε αυτό το σημείο διαφάνηκε η τιμιότητα του μάρτυρα και ουδόλως πλήγηκε η αξιοπιστία του.

 

342.    Έχοντας κατά νου τα όσα έχουν προαναφερθεί, καταλήγω ότι η μαρτυρία του ΜΚ7 επί των αμφισβητούμενων θεμάτων ήταν ειλικρινής, πειστική, συνεκτική, σαφής, τεκμηριωμένη και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της.

 

viii.     Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ8 -  Bharat

 

 

343.    Ο ΜΚ8 επίσης προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Απαντούσε ευθέως και χωρίς ενδοιασμούς και τεκμηρίωνε τους ισχυρισμούς του με το να παρέχει λεπτομέρειες προσδίδοντας με αυτό τον τρόπο θετικότητα και πειστικότητα στη μαρτυρία του.

344.    Σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκε το είδος της εργασίας που εκτελούσε. Επίσης δέχομαι ότι εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα και ότι δεν πήρε ποτέ του ρεπό ή άδεια ανάπαυσης και άδεια ασθενείας. Στην ουσία η θέσεις του περί των προαναφερόμενων παρέμεναν αναντίλεκτες. Εκτός από ορισμένες μετέωρες υποβολές χωρίς να επακολουθήσει η προσκόμιση μαρτυρία προς τεκμηρίωση τους δεν τέθηκε οτιδήποτε άλλο ικανό να κλονίσει την εκδοχή του ΜΚ8 ως προς τα θέματα αυτά.

 

345.    Αμφισβητήθηκε το ωράριο εργασίας του, δηλαδή η θέση της Υπεράσπισης ήταν ότι εργαζόταν λιγότερες ώρες από αυτές που είχε αναφέρει.

 

346.    Ο ΜΚ8 υπέπεσε σε ορισμένες αντιφάσεις σε σχέση με τις ώρες που εργαζόταν τις οποίες ωστόσο δεν θεωρώ ουσιώδεις. Αντιλαμβάνομαι πως είναι δύσκολο να θυμάται κάποιος ακριβώς πόσες ώρες εργαζόταν για μια συγκεκριμένη περίοδο ειδικά όταν αλλάξει ωράριο δύο φορές μέσα σε μερικούς μήνες.

 

347.    Δέχομαι ότι για μια περίοδο 7 ημερών μόλις πήγε στη φάρμα εργαζόταν από τις 08:00 μέχρι τις 19:00. Δηλαδή εργαζόταν για 11 ώρες αντί 13 που είχε υπολογιστεί από το ΤΕΣ. Αυτό το ανέφερε κατά την κυρίως εξέταση του και συνάδει με τα όσα ανέφεραν και οι υπόλοιποι μάρτυρες, δηλαδή ότι οι νέοι για περίοδο μιας εβδομάδας καθάριζαν τη φάρμα.  Σημειώνω ότι ο ΜΚ8 αυτό το είπε κατά την κυρίως εξέταση του. Δηλαδή κατά την κυρίως εξέταση του αυτόβουλα «περιόρισε την αξίωση του» δείχνοντας με αυτό τον τρόπο την τιμιότητα του και την ειλικρίνεια του.

 

348.    Εάν ίσχυαν τα όσα ανέφερε η Υπεράσπιση, δηλαδή ότι γνώριζε πόσα έχει να λαμβάνει και ότι σκοπός του είναι να κερδίσει όσα περισσότερα χρήματα μπορεί δεν θα το έκανε αυτό και θα επέμενε σε αυτά που είπε στο Τεκμήριο 1 δηλαδή ότι εργαζόταν 13 ώρες αντί 11 ώρες την ημέρα.

 

349.    Ακολούθως, εργαζόταν για 11 – 12 ώρες την ημέρα. Αυτό ανέφερε αρχικά στο Τεκμήριο 1 καθώς και στην κυρίως εξέταση του. Κατά τη συνέντευξη του στο ΤΕΣ ανέφερε πως εργαζόταν 13 ώρες ωστόσο θεωρώ πως αναίρεσε αυτή την θέση τόσο κατά την κυρίως εξέταση του όσο και κατά την αντεξέταση του. Επομένως, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι εργαζόταν 11 ώρες την ημέρα και όχι 13.

 

350.    Ακολούθως άλλαξε βάρδια όταν ήρθαν περισσότερα πρόσωπα στην εργασία του και εργαζόταν από τις 20:00 μέχρι τις 05:00 δηλαδή 9 ώρες. Αυτή η θέση συνάδει με το Τεκμήριο 1 το Τεκμήριο 35 και με το Τεκμήριο 61. Συνάδει και με τους υπολογισμούς του ΤΕΣ. Δεν δέχομαι ότι εργαζόταν μέχρι τις 7:00 το πρωί καθότι το ανέφερε για πρώτη φορά στην ακρόαση κατά την αντεξέταση του. Μπορεί ορισμένες μέρες να αργούσε να σχολάσει, ωστόσο  στις καταθέσεις του που είχε δώσει λίγες μέρες μετά την αποχώρηση του από τη φάρμα και θεωρώ πως τα γεγονότα ήταν πιο φρέσκα στη μνήμη του, ανέφερε πως εργαζόταν από τις 20:00 μέχρι τις 05:00.

 

351.    Σημειώνω ότι ο μάρτυρας χωρίς να ερωτηθεί ευθέως ανέφερε πως επειδή προσλήφθηκαν και άλλοι εργοδοτούμενοι έγινε και τρίτη βάρδια στο αρμεκτήριο. Ο τρόπος με τον οποίο απαντούσε, μερικές φορές εναντίον των συμφερόντων του, μου έδωσε την εντύπωση ότι επρόκειτο περί ενός προσώπου ειλικρινούς που ήρθε στο Δικαστήριο να πει την αλήθεια χωρίς να προσπαθήσει να παραποιήσει τα γεγονότα προς όφελος του. Οι δε μικροαντιφάσεις το πιο πιθανό να οφείλονται σε απώλεια μνήμης (πράγμα απόλυτα φυσιολογικό) και όχι σε πρόθεση να μην πει την αλήθεια.

 

352.    Σε αυτό το σημείο επαναλαμβάνω την πάγια θέση της νομολογίας ότι για να καταστραφεί η αξιοπιστία του μάρτυρα οι αντιφάσεις πρέπει να είναι ουσιώδεις. Η μία ώρα στις δώδεκα ή δεκατρείς δεν μπορεί να θεωρηθεί κάτι περισσότερο από επουσιώδη λεπτομέρεια και μικρή απόκλιση εμπίπτουσα σε ένα λογικό και ανθρώπινο περιθώριο λάθους.

 

353.    Ως προς το ύψος του μισθού του: Ο μάρτυρας είπε πως λάμβανε €550 θέση με την οποία συμφώνησε η Υπεράσπιση. Ως προς το πόσα είχε συμφωνήσει πριν να έρθει στην Κύπρο δεν μπορώ να εξαγάγω οποιοδήποτε συμπέρασμα ότι υπήρξε κάποια δεσμευτική συμφωνία ως προς το ότι θα λάμβανε μισθό €800. Έδωσε εξήγηση για την αντίφαση μεταξύ του Τεκμηρίου 61 και των όσων ανέφερε κατά την προφορική του μαρτυρία, δηλαδή ότι όταν ήρθε και έμαθε πως ο μισθός του θα ήταν €550 το ανέφερε στον πατέρα του και αυτός συμφώνησε γι’ αυτό ανέφερε πως ο μισθός του θα ήταν €550 στην Αστυνομία. Δεν αναμένεται από έναν μάρτυρα να γνωρίζει δίκαιο των συμβάσεων. Ο ΜΚ8 έδωσε κάποια εξήγηση για αυτή την αντίφαση την οποία αποδέχομαι. Εν πάση περιπτώσει ελλείψει δεσμευτικής συμφωνίας η μαρτυρία του για το πόσα ανέμενε να λαμβάνει δεν έχει σημασία.

 

354.    Ενόψει των όσων έχουν προαναφερθεί δέχομαι τη μαρτυρία του ΜΚ8 με τις διαφοροποιήσεις τις οποίες προανέφερα ως προς τις ώρες εργασίας του.

 

ix.        Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ9 Amit Kumar

 

 

355.    Η εντύπωση που άφησε ο ΜΚ9 στο Δικαστήριο ήταν θετική. Απαντούσε αυθόρμητα και ευθέως τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν και τεκμηρίωνε τους ισχυρισμούς του.  Δεν διαπίστωσα ουσιώδεις αντιφάσεις στις μαρτυρία του η οποία ήταν άμεση, συνεκτική, σταθερή και πειστική εκτός σε σχέση με ένα σημείο στο οποίο θα αναφερθώ στη συνέχεια.

 

356.    Απαντούσε χωρίς ενδοιασμούς τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν κατά την αντεξέταση και η μαρτυρία του δεν έχει κλονιστεί συνεπεία της αντεξέτασης του.

 

357.    Σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκαν τα όσα ανέφερε σε σχέση με τα καθήκοντα του. Μάλιστα η Υπεράσπιση δια μέσου των ερωτήσεων και υποβολών το συνηγόρου της επιβεβαίωσε ότι τα καθήκοντα του ήταν να φροντίζει τις μικρές αγελάδες, τόσο τα νεογέννητα όσο και τα μωρά.

 

358.    Επίσης δεν αμφισβητήθηκε ότι δεν έλαβε κανένα μισθό. Γενικότερα η μαρτυρία του σε σχέση με τα σημαντικά ζητήματα της εκδοχής του ήταν σταθερή υπό την έννοια ότι έδωσε την ίδια εκδοχή τόσο στο παράπονο του (Τεκμήριο 3),  στη συνέντευξη του στο ΤΕΣ (Τεκμήρια 32 και 37) και στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκμήριο 63). Επομένως, δέχομαι τη μαρτυρία του σε σχέση με τα προαναφερόμενα σημεία.

 

359.    Επιχειρήθηκε ανεπιτυχώς να πληγεί η αναξιοπιστία του μάρτυρα δια της παρουσίασης της φωτογραφίας Τεκμήριο 56 και της αντεξέτασης του επί αυτής.  Η μαρτυρία του ΜΚ9  σε σχέση με το Τεκμήριο 56 συνάδει με τη μαρτυρία του άλλου παραπονούμενου που απεικονίζεται σε αυτήν, δηλαδή ότι  ενεργούσαν κατόπιν οδηγιών του Dr και κρατούσαν το ζώο για να του κόψουν τα κερατάκια του. Οι υποβολές σε σχέση με τη φωτογραφία δεν τεκμηριώθηκαν με μαρτυρία και επομένως παρέμειναν μετέωρες. 

 

360.    Μάλιστα ο μάρτυρας απάντησε ότι οι φωτογραφίες λήφθηκαν στην παρουσία του Dr. θέση η οποία δεν αμφισβητήθηκε από την Υπεράσπιση. Αν έκαναν κάτι παράνομο γιατί δεν είχαν καταγγελθεί; Γιατί δεν τους έδιωξαν και αντί τούτου έβγαζαν φωτογραφίες στην παρουσία την υπεύθυνου τους (του Dr); Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ο ΜΚ9 ήταν ειλικρινής σε σχέση με αυτό το ζήτημα.

 

361.    Τα ίδια ισχύουν σε σχέση με τη συμμετοχή του σε κάποιο πάρτι. Ο ΜΚ9 δήλωσε ευθαρσώς ότι ήταν παρών. Ακόμα και αν αποδεικνυόταν ότι κατανάλωναν αλκοόλ οι Παραπονούμενοι δεν θεωρώ ότι πλήττεται η αξιοπιστία τους. Ουδέποτε τέθηκε ότι απαγορευόταν.

 

362.    Σε σχέση με τις ώρες εργασίας του δέχομαι ότι εργαζόταν από τις 08:00 μέχρι τις 18:00 με μία ώρα διάλειμμα ήτοι εννέα ώρες κάθε μέρα. Δεν μπορώ να δεχθώ ότι εργαζόταν και μία έως δύο ώρες το βράδυ διότι ο ισχυρισμός αυτός πρώτη φορά προβλήθηκε στο Δικαστήριο. Στο Τεκμήριο 3 δεν αναφέρεται ότι επέστρεφε στην εργασία του για να ταΐσει γάλα τα νεογέννητα. Στα Τεκμήρια 32 και 37 ανέφερε ότι κάποτε εργαζόταν μέχρι τις 22:00, ενώ στην κατάθεση του στην Αστυνομία (Τεκμήριο 63) αναφέρει ότι εργαζόταν μέχρι τις 18:00 χωρίς να αναφέρει τίποτε άλλο.  Γενικότερα η εκδοχή του σε σχέση με αυτό το ζήτημα δεν συνάδει με προηγούμενες δηλώσεις του και οι προηγούμενες δηλώσεις του επί τούτου είναι αντιφατικές.

 

363.    Δέχομαι ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς ρεπό και ότι ουδέποτε έλαβε άδεια. Οι υποβολές της Υπεράσπισης παρέμειναν μετέωρες και στην ουσία ο μάρτυρας δεν αμφισβητήθηκε επί τούτου.

364.    Ως προς το ποσό που του λέχθηκε ότι θα λάμβανε δέχομαι ότι ο αδελφός του του είπε πως θα λάμβανε €850. Έδωσε εξήγηση γιατί δεν το ανάφερε στην Αστυνομία και δέχομαι την εκδοχή του ως προς το γιατί δεν αντέδρασε όταν του είπαν πως ο μισθός του θα ήταν λιγότερα. Σε κάθε περίπτωση δεν θεωρώ ότι υπήρχε δεσμευτική σύμβαση ως προς το ύψος του μισθού.

 

365.    Έχοντας κατά νου τη μαρτυρία του ΜΚ9 στο εδώλιο του μάρτυρα, κρίνω ότι επρόκειτο για αξιόπιστο μάρτυρα και δέχομαι τη μαρτυρία του στο σύνολό της εκτός σε σχέση με το ότι καθημερινά εργαζόταν μία έως δύο πρόσθετες ώρες το βράδυ για τους λόγους που προανέφερα.

 

 

x.         Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ10 Amandeep Singh

 

366.    Ο ΜΚ10 προξένησε πολύ θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, ευθύτητα, αμεσότητα και απουσία ενδοιασμών, υπεκφυγών και υπερβολής.

 

367.    Ο μάρτυρας ήταν επεξηγηματικός π.χ. εξήγησε κατά τρόπο κατανοητό και σαφές τι γινόταν όταν έσπαζε το μηχάνημα και ότι έπαιρνε μία με δύο μέρες για να επανέλθει το πρόγραμμα στην κανονικότητα.

 

368.    Κατά την αντεξέταση του ήταν σταθερός, δεν περιέπεσε σε ουσιώδεις αντιφάσεις και δεν κλονίστηκε η αξιοπιστία του.

 

369.    Σχετικά με κάποιες μικροαντιφάσεις όπως π.χ. το ότι δεν ανέφερε στο Τεκμήριο 5 πως έχει παράπονο για το ότι δεν παρεχόταν διατροφή ο ΜΚ10 έδωσε ικανοποιητικές απαντήσεις. Εξήγησε ότι απαντούσε στις ερωτήσεις που υποβάλλονταν και ότι το ανέφερε στη μεγαλύτερη κατάθεση που έδωσε όταν ερωτήθηκε σε σχέση με αυτό. Περαιτέρω, εξήγησε γιατί στο Τεκμήριο 39 ανέφερε ότι δεν είχε συμφωνήσει το μισθό του. Ανέφερε ότι με το αφεντικό του δεν συμφώνησε μισθό ενώ με τον ατζέντη δεν θεωρεί ότι τα όσα του ανέφερε εξισώνονται με συμφωνία. Εξήγησε επίσης ότι δεν γνωρίζει ακριβώς την ισοτιμία συναλλάγματος για να μπορέσει να απαντήσει με ακρίβεια, απάντηση η οποία δείχνει πως ο ΜΚ10 ήταν προσεκτικός να απαντήσει μόνο σε σχέση με αυτά που γνωρίζει. Αυτό κατά την θέση μου ενισχύει την αξιοπιστία του.

 

370.    Απαντούσε  κατά τρόπο σαφή, τεκμηριωμένο και με τρόπο που έδειχνε ότι δεν είχε τίποτε να κρύψει και προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια σε σχέση με τα όσα βίωσε στη φάρμα.

 

371.    Η θέση του σε σχέση με τα βασικά και ουσιώδη ζητήματα της υπόθεσης δεν αμφισβητήθηκε και η αντεξέταση καταπιάστηκε με παρεμφερή ζητήματα. Δεν αμφισβητήθηκαν τα καθήκοντα του το ότι ήταν στη νυχτερινή βάρδια στο αρμεκτήριο καθώς και το ότι μία φορά είχε πληρωθεί το ποσό €560 ενώ οι υπόλοιποι μισθοί είναι οφειλόμενοι.

 

372.    Σε σχέση με τις ώρες εργασίας του δεν αμφισβητήθηκαν με μαρτυρία τα όσα ανέφερε. Υποβλήθηκε μόνο ότι εργαζόταν λιγότερες ώρες ωστόσο δεν ακολούθησε οποιαδήποτε μαρτυρία αυτού του ισχυρισμού. Ως αποτέλεσμα η υποβολή παρέμεινε μετέωρη και η εκδοχή του μάρτυρα, κατ’ ουσίαν, αναντίλεκτη.  Το ίδιο και με το ότι εργαζόταν επτά μέρες την εβδομάδα και δεν πήρε ούτε και μία μέρα άδεια.

 

373.    Έχοντας κατά νου τη μαρτυρία του ΜΚ10 στο εδώλιο του μάρτυρα, κρίνω ότι επρόκειτο για αξιόπιστο μάρτυρα και δέχομαι τη μαρτυρία του στην ολότητα της.

 

 

xi.        Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ11  - HARI SINGH

 

374.    Ο ΜΚ11 μου προκάλεσε εξαιρετική εντύπωση. Εκτός από το ότι απαντούσε αυθόρμητα χωρίς ενδοιασμούς και υπεκφυγές, με σαφήνεια και θετικότητα, δίδοντας την εικόνα ενός προσώπου ειλικρινούς, κατά την αντεξέταση του φάνηκε το πόσο τίμιος είναι.

 

375.    Στο Τεκμήριο 4 δεν αναφερόταν η μια επιπρόσθετη φορά που πληρώθηκε και αυτό το διευκρίνισε κατά την αντεξέταση του, ότι δηλαδή πληρώθηκε ακόμη μια φορά και δεν αναφέρεται στο παράπονο του. Το ίδιο έγινε με την περίοδο που εργαζόταν 11 ώρες την ημέρα. Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε πως εργαζόταν 11 ώρες την ημέρα για τρεις μήνες ενώ κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε πως ήταν για ενάμισι μήνα που εργαζόταν τις 11 ώρες.

 

376.    Σημειώνω ότι δεν αναμένεται από κάποιον να θυμάται επακριβώς πόσες ώρες εργαζόταν για μια συγκεκριμένη περίοδο πριν από 3 χρόνια. Το ότι ο μάρτυρας το αντιλήφθηκε πως ενδεχομένως κατά την κυρίως εξέταση του να ανέφερε κάτι ανακριβές και το διόρθωσε, στην ουσία ενεργώντας εναντίον του συμφέροντος του, δείχνει πως πρόκειται για έναν μάρτυρα τίμιο και ειλικρινή ο οποίος ήρθε στο Δικαστήριο για να δώσει μια ορθή και ειλικρινή εικόνα των γεγονότων όπως τα βίωσε.

 

377.    Σημειώνεται ακόμα πως ενώ είχε υποβληθεί πως έλαβε περισσότερα χρήματα απ’ όσα είχε αναφέρει στην μαρτυρία του, εν τέλει η Υπεράσπιση αντιλήφθηκε πως έκανε λάθος, επιβεβαιώνοντας τα όσα ανέφερε ο ΜΚ11 κατά την μαρτυρία του.

 

378.    Γενικότερα, η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, αμεσότητα, σαφήνεια και συνεκτικότητα ενώ κατά την αντεξέταση του δεν υπέπεσε σε καμία ουσιώδη αντίφαση.

 

379.    Η δε μαρτυρία του συνάδει πλήρως και με τις προηγούμενες καταθέσεις και δηλώσεις του ήτοι τα Τεκμήρια 4, 38, και 66.  Στην αντεξέταση του ανέφερε ότι ακριβώς είχε δηλώσει και στην κατάθεση του στην Αστυνομία σε σχέση με το πόσα του είπαν ότι θα λάμβανε ως μισθό -  ότι το πρόσωπο που του είπε για τη δουλειά του είπε πως θα λάμβανε €600 - €650 μισθό αλλά δεν είχε συμβόλαιο και τελικά λάμβανε €550.

 

380.    Ακόμα σημειώνεται ότι δεν αμφισβητήθηκαν τα όσα ανέφερε σε σχέση με τις εργασίες που εκτελούσε και τα καθήκοντα του. Οι δε υποβολές ότι δεν εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα και ότι εργαζόταν λιγότερες ώρες παρέμειναν μετέωρες καθότι δεν υποστηρίχθηκαν ή να ενισχύθηκαν από μαρτυρία. Στην ουσία τα όσα ανέφερε ο μάρτυρας σε σχέση με τις ώρες και τις συνθήκες εργασίας του παρέμειναν αναντίλεκτα.

 

381.    Πρέπει ακόμα να αναφερθεί ότι ενώ ο ΜΚ11 έπεισε γενικότερα για το ότι εργαζόταν περισσότερες ώρες από αυτές που υπολόγισε το ΤΕΣ και περιέλαβε στις σχετικές κατηγορίες, επειδή ο μάρτυρας δεν ήταν σε θέση να αναφέρει συγκεκριμένα κάθε πότε εργαζόταν περισσότερες ώρες (εξήγησε ότι την πρώτη περίοδο μπορεί να εργαζόταν και μέχρι τις 07:00 – 08:00 το πρωί δηλαδή 17-18 ώρες), γίνεται εύρημα ότι για ενάμιση μήνα εργαζόταν για 11 ώρες την ημέρα ενώ την υπόλοιπη περίοδο εργαζόταν 8 ώρες την ημέρα, όπως δηλαδή υπολόγισε το ΤΕΣ, ως αναφέρεται στο Τεκμήριο Α. 

 

382.    Έχοντας κατά νου τη μαρτυρία του ΜΚ11 στο εδώλιο του μάρτυρα, κρίνω ότι επρόκειτο για αξιόπιστο μάρτυρα και δέχομαι τη μαρτυρία του στην ολότητα της.

 

xii.      Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ12 -  ANIL KUMAR

 

383.    Ο μάρτυρας προκάλεσε θετική εντύπωσης το Δικαστήριο κατά την μαρτυρία του. Φαινόταν ιδιαίτερα αυθόρμητος και απαντούσε ευθέως και  χωρίς υπεκφυγές τις ερωτήσεις οι οποίες υποβάλλονταν.

 

384.    Απαντούσε με σαφήνεια και ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματικός σε σχέση με τα καθήκοντα του και τις εργασίες που εκτελούσε. Κατά την αντεξέταση παρέμεινε σταθερός και δεν κλονίστηκε η εκδοχή του και η αξιοπιστία του. Δεν υπέπεσε σε ουσιώδεις αντιφάσεις και η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, συνεκτικότητα και πειστικότητα.

 

385.    Σε σχέση με  το ότι έπλενε αυτοκίνητα για δύο εβδομάδες, ήταν σταθερός έδιδε λεπτομέρειες σε σχέση με την εργασία που εκτελούσε προσδίδοντας με αυτόν τον τρόπο πειστικότητα στη μαρτυρία του. Η δε προσπάθεια να αμφισβητηθεί η θέση του έπεσε στο κενό με τις υποβολές που του τέθηκαν να παραμένουν μετέωρες αφού δεν ακολούθησε η προσκόμιση μαρτυρίας η οποία να τεκμηριώνει τις θέσεις της Υπεράσπισης.

 

386.    Σημειώνω ότι δεν αμφισβητήθηκε ότι τα καθήκοντα του αφορούσαν την φροντίδα των  μικρών μοσχαριών. Αυτό που αμφισβητήθηκε ήταν οι ώρες εργασίας του. Ο μάρτυρας ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματικός σε σχέση με τις δουλειές του και παρέθεσε λεπτομέρειες οι οποίες προσδίδουν θετικότητα και πειστικότητα στην θέση του. Παραδείγματος χάριν εξήγησε ακριβώς και με λεπτομέρεια την κάθε εργασία που έκανε και παρείχε λεπτομέρειες σε σχέση με τη σίτιση των νεογέννητων αγελάδων. Εξήγησε τη διαφορά στη διατροφή των μοσχαριών και των νεογέννητων και μικρών αγελάδων. Απαρίθμησε όλες τις εργασίες τις οποίες εκτελούσε και εξήγησε πόσες φορές την ημέρα έπρεπε να επαναλαμβάνονται.

 

387.    Επομένως, και σε σχέση με τις ώρες που εργαζόταν δέχομαι τη μαρτυρία το και προβαίνω σε αντίστοιχο εύρημα. Σημειώνω ακόμα πως ανέφερε τις ίδιες ώρες εργασίας τόσο στον Τεκμήριο 6 όσο και στα Τεκμήρια 40 (συνέντευξη στο ΤΕΣ) και 69 (κατάθεση στην Αστυνομία). Κατά συνέπεια, η μαρτυρία την οποία παρείχε στη δίκη συνάδει με τα όσα είχε δηλώσει προηγουμένως και καταγράφηκαν, ήτοι την γραπτή μαρτυρία.

 

388.    Σε σχέση με το κατά πόσον υπήρχε και άλλη βάρδια με την ίδια εργασία ο μάρτυρας επέμεινε ότι μόνο μια βάρδια υπήρχε και η θέση του σε σχέση με αυτό το σημείο στη ουσία παρέμενε αναντίλεκτη. Μπορούσαν κάλλιστα να αναφερθούν τα ονόματα των προσώπων τα οποία εργάζονταν στην άλλη βάρδια ή να προσκομιστεί κάποιου είδους πρόγραμμα εργασίας. Παρά ταύτα, η υποβολή περί δεύτερης βάρδιας παρέμεινε μετέωρη.

 

389.    Για το ότι ξυπνούσαν κάποιες ώρες το βράδυ και έδιναν γάλα στα νεογέννητα, δεν μπορώ να δεχθώ την πλήρη εκδοχή του μάρτυρα σε σχέση με αυτό το ζήτημα, καθότι πρώτη φορά το ανέφερε στο Δικαστήριο κατά τη κυρίως εξέταση του. Είχε τρεις ευκαιρίες τουλάχιστον να το αναφέρει ωστόσο το ανέφερε πρώτη φορά στο Δικαστήριο και η μαρτυρία του αυτή είναι αντίθετη με τις προηγούμενες δηλώσεις του ως έχουν προαναφερθεί. Κατά συνέπεια δεν δέχομαι το ότι εργαζόταν καθημερινά και μία ώρα το βράδυ. Συνεπακόλουθα, δέχομαι ότι εργαζόταν δεκατρείς ώρες την ημέρα επί επτά ώρες την εβδομάδα ως ακριβώς υπολόγισε και το ΤΕΣ στο Έγγραφο Α.

 

390.    Ουδόλως κλονίστηκε η εκδοχή του κατά την αντεξέταση. Αντιθέτως, δεν δίστασε να αναφέρει ότι δεν θυμάται κάποια πράγματα και να διορθώσει ή να διευκρινίσει ορισμένα ζητήματα τα οποία συνειδητοποίησε ότι δεν τα είχε αναφέρει σωστά κατά την κυρίως εξέταση του κατά τρόπο που φαίνεται η έλλειψη προσχεδιασμού  στην εκδοχή του και η φιλαλήθεια του εν γένει.

 

391.    Διευκρίνισε ότι είχε πληρωθεί μια ακόμα φορά και δεν το είχε αναφέρει προηγουμένως. Το ότι είχε αναιρέσει την προηγούμενη του θέση όχι μόνο δεν θεωρείται αντίφαση αλλά θεωρώ πως είναι ένδειξη της τιμιότητας του, αυθορμητισμού και φιλαλήθειας του. Σημειώνω ότι στην κυρίως εξέταση του είχε αναφέρει ότι είχε πληρωθεί για τον Δεκέμβριο του 2022. Ωστόσο, είχε αναφέρει μια πληρωμή λιγότερη. Επομένως, δεν υπέπεσε σε αντίφαση. Είναι η ενέργεια του να διορθώσει τον εαυτό του που δείχνει την τιμιότητα του και τη διάθεση του να έρθει στο Δικαστήριο για να πει την αλήθεια. 

 

392.    Σημειώνω ότι η θέση του ότι εργαζόταν 7 μέρες την εβδομάδα και ποτέ δεν πήρε άδεια, στην ουσία δεν αμφισβητήθηκαν. Επρόκειτο περί υποβολών περί του αντιθέτου οι οποίες επίσης παρέμειναν μετέωρες.

  

393.    Με την παρουσίαση της φωτογραφίας του η οποία έγινε Τεκμήριο 67 επιβεβαιώθηκε η θέση του περί κλίματος τρομοκρατίας που επικρατούσε στη φάρμα καθώς και το ότι δεν μπορούσε να κάθεται ή να κάνει διαλείμματα επειδή μπορούσε ανά πάσα στιγμή να τον φωτογραφίσει κάποιος και να το χρησιμοποιήσει εναντίον του. Στην ουσία επιβεβαιώθηκαν αυτά που ανέφερε ο μάρτυρας σε σχέση με το ότι τους έβγαζαν φωτογραφίες όταν καθόντουσαν για να μπορεί ο Dr (το δεξί χέρι του Κατηγορούμενου 2) να τις χρησιμοποιεί εναντίον τους όποτε ήθελε. Η φωτογραφία τον δείχνει να κρύβεται μέσα ένα από τα σπιτάκια των μοσχαριών για να μιλήσει στο τηλέφωνο. Αυτό το οποίο μπορεί κάλλιστα να εξαχθεί είναι ότι δεν έκανε και δεν δικαιούτο να κάνει διαλείμματα. Για να είναι ανάγκη να κρυφτεί για να μιλήσει στο τηλέφωνο δείχνει ότι δεν ήταν κάτι το οποίο δικαιούτο ή ένιωθε άνετα να κάνει κατά την ώρα εργασίας του.

 

394.    Το ότι ήταν παρών σε ένα πάρτι γενεθλίων κάποιου εργοδοτούμενου στη φάρμα δεν αποδεικνύει τίποτε ούτε είναι ικανό να αναιρέσει τα όσα ανέφερε ο μάρτυρας. Δεν αναφέρθηκε πότε λήφθηκε το βίντεο στο Τεκμήριο 68, ή τι ώρα ήταν. Θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν την ώρα του διαλείμματος ή μετά τις 21:00 που σχολνούσε ο μάρτυρας. Ούτε και το ότι υπάρχει ένα βίντεο στο οποίο φαίνεται ο μάρτυρας να πίνει τσάι αποδεικνύει τίποτε ή αντικρούει τα όσα ανέφερε ο ΜΚ12. Δεν είναι ξεκάθαρο αν στο εν λόγω βίντεο φαίνεται και ο Ινδός γιατρός, ωστόσο ακόμα και αυτός να ήταν, στην ουσία επιβεβαιώνει τη θέση του μάρτυρα ότι η συμπεριφορά του δεν ήταν σταθερή και μπορούσε ανά πάσα στιγμή να πάρει και αυτός φωτογραφίες για να τις χρησιμοποιήσει εναντίον τους.

 

395.    Έχοντας κατά νου τα προαναφερόμενα και την συμπεριφορά του ΜΚ12 στο εδώλιο του μάρτυρα, κρίνω ότι η μαρτυρία του ήταν αξιόπιστη και ειλικρινής και την αποδέχομαι στο σύνολο της εκτός από το ότι εργαζόταν καθημερινά ακόμα μια ώρα τα μεσάνυχτα όταν έδινε γάλα στα νεογέννητα. Σημειώνω ότι πιστεύω τον μάρτυρα ότι αυτή ήταν μία από τις εργασίες που εκτελούσε ωστόσο θεωρώ πως αν έκανε αυτήν την εργασία καθημερινά θα το ανέφερε σε τουλάχιστον μία από τις τρεις προηγούμενες δηλώσεις / καταθέσεις του.

 

 

 

 

 

xiii.     Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ13 Sandeep Singh Birdi

 

396.    Ο μάρτυρας προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Ήταν αυθόρμητος και ετοιμόλογος και απαντούσε χωρίς ενδοιασμούς τις ερωτήσεις οποίες υποβάλλονταν. Ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματικός και παρείχε πολλές λεπτομέρειες οι οποίες προσέδωσαν θετικότητα και πειστικότητα στην εκδοχή του.

 

397.    Κατά την αντεξέταση του παρέμεινε σταθερός και με τον τρόπο που απαντούσε στις ερωτήσεις που υποβάλλονταν φαινόταν η ειλικρίνεια του και το ότι προσήλθε στο Δικαστήριο για να πει όλη την αλήθεια σε σχέση με τα όσα έζησε στη φάρμα. Δεν κλονίστηκε η αξιοπιστία του και δεν υπέπεσε σε καμία σημαντική αντίφαση σε σχέση με τα υπό εξέταση επίδικα θέματα.

 

398.    Δεν αμφισβητήθηκε ότι ο ρόλος του αφορούσε τη φροντίδα των μοσχαριών και των νεογέννητων και ότι οδηγούσε το τρακτέρ και εν γένει τα καθήκοντα του. Εξηγούσε τα πάντα σε σχέση με καθήκοντα του με ιδιαίτερη λεπτομέρεια, μερικές φορές περισσότερη από το αναμενόμενο, προσδίδοντας θεωρώ αξιοπιστία στην εκδοχή του (π.χ. σελ. 23, πρακτικά 31.07.2025). Εξήγησε τη δουλειά που εκτελούσε με το τρακτέρ και το πως ταΐζονταν τα νεογέννητα μοσχάρια αν και εξήγησε πως περισσότερο ασχολούνταν με το τάισμα τα άλλα μέλη της ομάδας. Ήταν σταθερός σε σχέση με τα καθήκοντα του.

 

399.    Όταν αμφισβητήθηκε ότι βοηθούσε στις γέννες των αγελάδων ο μάρτυρας ήταν σταθερός και έδιδε λεπτομέρειες που για να τις γνωρίζει σημαίνει ότι είχε την εμπειρία. Μάλιστα ο μάρτυρας βρήκε και σχετικό βίντεο στο οποίο φαίνεται να οδηγεί το τρακτέρ μεταφέροντας μπάλες σανού ως απόδειξη για τα όσα είχε προαναφέρει σε σχέση με αυτό το θέμα.

 

400.    Ήταν επίσης σταθερός σε σχέση με το ωράριο και το ότι εργαζόταν τουλάχιστον 12 ώρες την ημέρα ή και περισσότερο για να μπορεί να διεκπεραιώνει τις εργασίες που του είχαν ανατεθεί.

 

401.    Δεν αμφισβητήθηκαν οι πληρωμές τις οποίες ανέφερε καθώς και το ότι έμεινε απλήρωτος τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2023.

 

402.    Η μαρτυρία του κατά την δίκη σε σχέση με τα ουσιώδη ζητήματα ήτοι καθήκοντα, ωράριο, εργασία χωρίς ρεπό και χωρίς άδεια συνάδουν πλήρως με το περιεχόμενο των προηγούμενων δηλώσεων και καταθέσεων του ήτοι τα Τεκμήρια 12, 46 και 70. Οι οποιεσδήποτε υποβολές επί αυτών παρέμειναν μετέωρες καθότι δεν προσήχθη μαρτυρία από την Υπεράσπιση για να τις υποστηρίξει.

 

403.    Σε σχέση με το πόσα συμφώνησε ότι θα παίρνει ως μισθό πριν να έρθει στην Κύπρο ο μάρτυρας επέμεινε ότι δεν είχε οποιαδήποτε συμφωνία.

 

404.    Αντεξετάστηκε κατά τρόπο που υπονοείτο ότι είναι μεμπτό να ζητά τους οφειλόμενους μισθούς του. Ο μάρτυρας ανέφερε με πειστικό τρόπο ότι θέλει να διεκδικήσει τα δικαιώματα του να πληρωθεί το μισθό για τον οποίο δούλεψε.

 

405.    Σημειώνω ότι ο ΜΚ13 με τη μαρτυρία του ενίσχυσε και τη μαρτυρία του MK7 Rohit σε σχέση με το ότι ετοίμαζε την τροφή καθημερινά και όχι κάθε λίγες μέρες.

 

406.    Κατ’ ακολουθία των όσων έχουν προαναφερθεί και έχοντας κατά νου την εικόνα και τη συμπεριφορά του μάρτυρα στο εδώλιο καθώς και το περιεχόμενο της μαρτυρίας του, η μαρτυρία του όσον αφορά τα επίδικα ζητήματα στην υπόθεση κρίνεται αξιόπιστη και γίνεται δεκτή στο σύνολο της.

 

xiv.    Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ14 – Baljit Kumar

 

407.    Ο ΜΚ14 προκάλεσε πολύ θετική εντύπωση στο Δικαστήριο κατά τη μαρτυρία του. Απαντούσε με αμεσότητα, ευθύτητα, χωρίς ενδοιασμούς και υπεκφυγές. Ήταν ιδιαίτερα σταθερός, η εκδοχή του ουδόλως κλονίστηκε κατά την αντεξέταση και δεν υπέπεσε σε καμία αντίφαση σε σχέση με τα επίδικα θέματα.

 

408.    Μου έδωσε την εντύπωση ενός προσώπου που ήρθε στο Δικαστήριο να πει την αλήθεια σε σχέση με τα όσα βίωσε. Ήταν ιδιαίτερα κατατοπιστικός και έδινε λεπτομέρειες τεκμηριώνοντας τις θέσεις του πράγμα το οποίο προσέδιδε θετικότητα και πειστικότητα στη μαρτυρία του.

 

409.    Η μαρτυρία του συνάδει πλήρως με τις προηγούμενες δηλώσεις του στις καταθέσεις που έδωσε, ήτοι το Τεκμήριο 10, Τεκμήριο 44 (κατάθεση στο ΤΕΣ) και Τεκμήριο 71 (κατάθεση στην Αστυνομία).

 

410.    Σημειώνω ότι ουδόλως αμφισβητήθηκαν τα όσα ανέφερε σε σχέση με τα καθήκοντα του και τις εργασίες τις οποίες εκτελούσε. Τεκμηρίωσε πλήρως παρέχοντας λεπτομέρειες τα όσα ανέφερε σε σχέση με τις εργασίες καθαριότητας που εκτελούσε εκτός από το άρμεγμα. Εξήγησε με λεπτομέρεια τη διαδικασία για το πλύσιμο των φίλτρων κατά τρόπο πειστικό. Τα όσα ανέφερε για τις ώρες που εργαζόταν συνάδουν πλήρως με τις προηγούμενες καταθέσεις του.

 

411.    Οι δε υποβολές τις Υπεράσπισης σε σχέση με το ότι εργαζόταν 7 ώρες την ημέρα παρέμειναν μετέωρες αφού δεν προσάχθηκε ανάλογη μαρτυρία. Ο μάρτυρας ήταν ιδιαίτερα σταθερός σε σχέση με τις δουλειές που έκανε και το πόσες ώρες εργαζόταν. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι τους πρώτους 2.5 μήνες της εργοδότησης του εργαζόταν τουλάχιστον 12 ώρες την ημέρα και ότι μέχρι τις 08.02.2023 εργαζόταν τουλάχιστον 9 ώρες κάθε μέρα.

412.    Η θέση του ότι ο μάστρος κατακρατούσε, «άφηνε μέσα» ένα μισθό δεν αμφισβητήθηκε από τη Υπεράσπιση και επομένως την αποδέχομαι. Εν πάση περιπτώσει συνάδει με την υπόλοιπη μαρτυρία που προσκομίστηκε και τα όσα ανέφεραν άλλοι Παραπονούμενοι.

 

413.    Δεν αμφισβητήθηκε ότι δεν πληρώθηκε κανένα ποσό για τον Ιανουάριο του 2023 και τις 8 μέρες του Φεβρουαρίου που εργάστηκε. Αντιθέτως, όταν αντεξεταζόταν ο ΜΚ14 σε σχέση με αυτό το θέμα συνειδητοποίησε ότι είχε υπολογίσει μια πληρωμή ύψους €550 λιγότερη κατά τη κυρίως εξέταση του και το διόρθωσε. Το ότι δεν δίστασε να αναφέρει ότι έκανε λάθος και να αναιρέσει τη θέση του, χωρίς να του έχει υποδειχθεί κάποια απόδειξη πληρωμής (και δηλαδή να «αναγκαστεί» να αναιρέσει τη θέση του) δείχνει την φιλαλήθεια και την ειλικρίνεια του.

 

414.    Δέχομαι επίσης ότι εργαζόταν χωρίς ημεραργία από την μέρα που ξεκίνησε να εργάζεται στην Κατηγορούμενη μέχρι και την μέρα που αποχώρησε. Στην ουσία η θέση του αυτή δεν αμφισβητήθηκε με μαρτυρία εκτός από μια μετέωρη υποβολή.

 

415.    Ως εκ τούτου, έχοντας υπόψη τα προαναφερόμενα καθώς και την συμπεριφορά του ΜΚ14 στο εδώλιο του μάρτυρα, η μαρτυρία του κρίνεται ως αξιόπιστη και τη αποδέχομαι στην ολότητα της.

 

 

xv.      Αξιολόγηση Μαρτυρίας ΜΚ15 Άντη Αποστόλου

 

416.    Εν πρώτοις πρέπει να αναφερθεί ότι ο ΜΚ15 στην ουσία έδωσε μαρτυρία ως πραγματογνώμονας επί θεμάτων εργασιακών σχέσεων περιλαμβανομένου του καθεστώτος εργοδότησης στον τομέα της γεωργοκτηνοτροφίας. Η εμπειρία του και τα προσόντα του δεν αμφισβητήθηκαν από την  Υπεράσπιση.  Ο ΜΚ15 ήταν ένας εκ των προσώπων τα οποία συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση και συνέταξαν την Κλαδική Συλλογική Σύμβαση στους Τομείς της Γεωργίας και Κτηνοτροφίας η οποία είχε κατατεθεί ως Τεκμήριο 30.

 

417.    Έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας,[13] αποτελεί  κατάληξή του Δικαστηρίου ότι ο εν λόγω μάρτυρας, με βάση την επαγγελματική του πείρα αλλά και τις σπουδές του είναι εμπειρογνώμονας, και συνεπώς, κατ’΄ εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητας του.[14] Η πραγματογνωμοσύνη μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μελέτης, πείρας ή εκπαίδευσης.[15]

 

418.    Σημειώνω επίσης ότι η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων αξιολογείται στη βάση των ίδιων αρχών που αξιολογούνται οι υπόλοιποι μάρτυρες. [16] Στην ίδια υπόθεση λέχθηκε ότι οι εμπειρογνώμονες εφοδιάζουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, τα οποία θα επιτρέψουν σε αυτό να ελέγξει την ορθότητα των συμπερασμάτων του ώστε αυτό να είναι σε θέση να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία.  

 

419.    Το ύψος του μισθού των εργοδοτουμένων είναι εάν από τα  επίδικα ζητήματα για τα οποία θα αποφασίσει το Δικαστήριο -  το έσχατο συμπέρασμα. Μάρτυς δεν μπορεί να καταθέσει για το έσχατο συμπέρασμα (ultimate issue) για το οποίο καλείται να αποφανθεί το Δικαστήριο. [17] Παρότι ο μάρτυρας καλείται για να δώσει μαρτυρία και όχι να εκδικάσει την υπόθεση, μερικές φορές είναι αναπόφευκτη η τοποθέτηση πραγματογνώμονα επί του εσχάτου συμπεράσματος.

 

420.    Η παρούσα υπόθεση και εν γένει αυτού του είδους υποθέσεις δικαιολογούν την αποδοχή γνώμης ενός προσώπου το οποίο είναι ειδικός σε εργασιακές σχέσεις και την επίλυση εργατικών διαφορών και μάλιστα το οποίο συμμετείχε στη σύνταξη της συλλογικής σύμβασης η οποία εφαρμόζεται σε αυτόν τον κλάδο. Αυτό χωρίς να σημαίνει ότι το Δικαστήριο δεν θα αξιολογήσει τη μαρτυρία του πραγματογνώμονα. Το συμπέρασμα ως προς το ύψος του μισθού και το κατά πόσον το ΤΕΣ υπολόγισε σωστά το ύψος του μισθού που συμπεριλήφθηκε στις λεπτομέρειες αδικήματος της κάθε κατηγορίας, ανήκει στο Δικαστήριο. 

 

421.    Ο ΜΚ15 προκαλέσει πολύ θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του ήταν σαφής, κατατοπιστική, τεκμηρίωνε τους ισχυρισμούς του και τις θέσεις του και εξήγησε με απλό και κατανοητό τρόπο στο Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, την διαδικασία και τα κριτήρια για εργοδότηση εργοδοτούμενων από τρίτες χώρες στον τομέα της κτηνοτροφίας, τους όρους εργοδότησης και μισθοδοσίας, τη διασύνδεση μεταξύ συμβάσεων εργοδότησης συλλογικής σύμβασης και εξασφάλισης άδειας εργασίας και των προαναφερόμενων συμβάσεων με το διάταγμα του κατώτατου μισθού και τη φιλοσοφία και σκοπιμότητα της κλαδικής συλλογικής σύμβασης.

 

422.    Ως Διευθυντής του ΤΕΣ και προϊστάμενος της Υπηρεσίας Επιθεωρήσεων ήταν το πιο κατάλληλο πρόσωπο να εκφέρει γνώμη και να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τα απαραίτητα κριτήρια για να είναι σε θέση να αποφανθεί επί του ύψους του μισθού των Παραπονούμενων.

 

423.    Εφοδίασε το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, τα οποία θα επιτρέψουν σε αυτό να ελέγξει την ορθότητα των συμπερασμάτων του ώστε αυτό να είναι σε θέση να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία.

 

424.    Περιέγραψε με σαφήνεια, σταθερότητα, θετικότητα και συνεκτικότητα το καθεστώς εργοδότησης των εργατών από τρίτες χώρες στον τομέα της κτηνοτροφίας. Οι θέσεις του ήταν πλήρως τεκμηριωμένες δεδομένου του ότι λαμβάνει μέρος ο ίδιος ως μεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις για τη συνομολόγηση και ανανέωση της κλαδικής συλλογικής σύμβασης.

 

425.    Σημειώνω ότι απαντούσε ευθέως και χωρίς υπεκφυγές στις ερωτήσεις οι οποίες τέθηκαν και οι θέσεις του στην ουσία δεν αμφισβητήθηκαν. 

 

426.    Εξήγησε τον τρόπο λειτουργίας  και τη φιλοσοφία της συλλογικής σύμβασης και το ότι ο μικτός μισθός των €465 ισχύει μόνο στην περίπτωση που παρέχεται στέγαση και διατροφή. Ήταν ιδιαίτερα πειστικός σε σχέση με το ότι πρέπει να εφαρμοστεί ο κατώτατος μισθός επειδή δεν παρεχόταν η διατροφή. Επεξήγησε περαιτέρω και τη θέση του ΤΕΕ σε σχέση με το ύψος του μισθού. Η δε μαρτυρία του συνάδει πλήρως με τα όσα ανέφερε και η ΜΕ1.

 

427.    Ήταν προσεκτικός και απάντησε σε σχέση με αυτά που γνωρίζει. Για τα ζητήματα σε σχέση με τα οποία δεν είναι αρμόδιος εξήγησε ποιο είναι το πρόσωπο το οποίο είναι κατάλληλο και αρμόδιο για να απαντήσει στην ερώτηση π.χ. για ζητήματα τα οποία ενέπιπταν στις αρμοδιότητες του Τμήματος Εργασίας. Με αυτόν τον τρόπο έδειξε ότι ήρθε στο Δικαστήριο για να δώσει μαρτυρία σε σχέση με αυτά που γνωρίζει και όσα εμπίπτουν εντός των αρμοδιοτήτων του, φάνηκε η έλλειψη προσχεδιασμού στην εκδοχή του και η ειλικρίνεια του.

 

428.    Έδιδε πειστικές απαντήσεις σε σχέση με τα κριτήρια για την εργοδότηση εργατών από τρίτες χώρες, πως επενεργούν στους όρους εργοδότησης και τη σύνδεση του κατώτατου μισθού. Εξήγησε γιατί εφαρμόζεται ο κατώτατος μισθός σε περίπτωση κατά την οποία δεν παρέχεται είτε διατροφή είτε διαμονή. Αν υπήρχε κάποιο κενό σε σχέση με τους όρους εργοδότησης των Παραπονούμενων ο ΜΚ15 το γέμισε με την εξήγηση που παρείχε ως προς το σκεπτικό, τη φιλοσοφία και τη λογική πίσω από τη συλλογική σύμβαση και το ότι η συλλογική σύμβαση είναι υποχρεωτικό να εφαρμόζεται.

 

429.    Εφοδίασε το Δικαστήριο με τα απαραίτητα κριτήρια για να ερμηνεύσει το άρθρο 8 της Συλλογικής Σύμβασης.  Έπεισε το Δικαστήριο ως προς το ότι ο εργοδότης και ο εκάστοτε εργοδότης γνωρίζει ότι πρέπει να τηρεί τους όρους της συλλογικής σύμβασης.

 

430.    Εξετάζοντας τη μαρτυρία του συνολικά δεν εντοπίζω εγγενή προβλήματα αξιοπιστίας ούτε οποιαδήποτε προσπάθεια παραποίησης των γεγονότων. Έχοντας κατά νου τα πιο πάνω, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η μαρτυρία του ΜΚ15 ήταν ειλικρινής και αξιόπιστη και την αποδέχομαι στην ολότητα της. Κατά την κρίση μου η μαρτυρία του ΜΚ15 αποτελεί ασφαλές υπόβαθρο για να στηριχθώ σε αυτή για σκοπούς εξαγωγής ευρημάτων.

 

 

 

xvi.     Ευρήματα

 

431.    Τα ευρήματα του Δικαστηρίου αναφορικά με τον κάθε Παραπονούμενο τέθηκαν στο πλαίσιο της αξιολόγησης της μαρτυρίας του κάθε μάρτυρα. Δεν θεωρώ σκόπιμο να επαναλάβω τα ευρήματα σε σχέση με, για παράδειγμα, πόσες ώρες εργαζόταν ο κάθε Παραπονούμενος. Στην ουσία υιοθετούνται τα συμπεράσματα του ΤΕΣ ως τίθενται στο Έγγραφο Α σε σχέση με τον κάθε Παραπονούμενο, εκτός από δύο περιπτώσεις  ήτοι τους Rajinder Singh (ΜΚ2) και Bharat (ΜΚ8), σε σχέση με τους οποίους κρίθηκε ότι εργάζονταν λιγότερες ώρες από αυτές που είχε υπολογίσει το ΤΕΣ, ως έχει προαναφερθεί.

 

432.    Τα όσα αναφέρονται επίσης στο Έγγραφο Α σε σχέση με τις ενέργειες που έγιναν αναφορικά με τη διερεύνηση της υπόθεσης από το ΤΕΣ και η αλληλογραφία που ανταλλάχθηκε επίσης αποτελούν ευρήματα του Δικαστηρίου.

 

433.    Παραθέτω τις πιο κάτω διαπιστώσεις και ευρήματα κατά τρόπο συνοπτικό για σκοπούς καλύτερης κατανόησης του υποβάθρου γεγονότων τα οποία θα υπαχθούν στις εφαρμοστέες νομικές αρχές.

 

434.    Έχοντας μελετήσει και αξιολογήσει τη μαρτυρία που προσάχθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου καθώς και τα τεκμήρια τα οποία κατατέθηκαν και λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα παραδεκτά γεγονότα, καθώς και τις πτυχές της μαρτυρίας που δεν έχουν τύχει αμφισβήτησης, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα:

 

434.1    Η Κατηγορούμενη 1 αποτελεί νομικό πρόσωπο – εταιρεία η οποία είναι δεόντως εγγεγραμμένη στο μητρώο του Εφόρου Εταιρειών από την 24.11.2008. Ο Κατηγορούμενος 2 είναι Διευθυντής της Κατηγορούμενης 1.

 

434.2    Η Κατηγορούμενη 1 διατηρεί κτηνοτροφική μονάδα – φάρμα αγελάδων και εργοδοτούσε αριθμό προσώπων κυρίως αλλοδαπούς από την Ινδία.

 

434.3    Στις 08.02.2023 έλαβε χώρα επιχείρηση της Αστυνομίας σε συνεργασία με την Υπηρεσία Επιθεωρήσεων στο υποστατικό της Κατηγορούμενης όπου διέμεναν και εργάζονταν οι Παραπονούμενοι. Οι Παραπονούμενοι τέθηκαν υπό την προστασία του του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας.

 

434.4    Στις 10.02.2023 υποβλήθηκαν 14 γραπτά παράπονα στην Αστυνομία από εργοδοτούμενους της Κατηγορούμενης.

 

434.5    Όλοι οι Παραπονούμενοι οι οποίοι έδωσαν μαρτυρία ήταν εργοδοτούμενοι της Κατηγορούμενης 1.

434.6    Όλοι οι Παραπονούμενοι οι οποίοι έδωσαν μαρτυρία αναγνώρισαν τον Κατηγορούμενο 2 ως τον ιδιοκτήτη της φάρμας – τον «μάστρο» τους και το πρόσωπο το οποίο ήταν υπεύθυνο για την πληρωμή τους.

 

434.7    Τα ποσά τα οποία αναφέρονται στον κατάλογο στο Τεκμήριο 76 είχαν καταβληθεί στους Παραπονούμενους.

 

434.8    Κανένας εκ των Παραπονούμενων δεν είχε υπογράψει σύμβαση εργοδότησης.

 

434.9    Όλοι οι Παραπονούμενοι που έδωσαν μαρτυρία εργάζονταν 7 μέρες την εβδομάδα.

 

434.10 Όλοι οι Παραπονούμενοι εργάζονταν πάνω από 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο δηλαδή εργάζονταν υπερωρίες και δεν αποζημιώνονταν για τις επιπλέον ώρες εργασίας τους.

 

434.11 Δεν υπήρχε πρόγραμμα εργασίας καταγεγραμμένο ούτε και παρουσιάστηκε τέτοιο πρόγραμμα εργασίας. Πολλές φορές όταν έσπαζε κάποιο μηχάνημα, ειδικά αυτοί οι οποίοι εργάζονταν στο αρμεκτήριο, έπρεπε να περιμένουν μέχρι να επισκευαστεί, να ολοκληρώσουν την εργασία τους και μετά να σχολάσουν. Αρκετοί ανέφεραν ότι το ωράριο δεν ήταν σταθερό.

 

434.12 Όλοι οι Παραπονούμενοι εργάζονταν κατά τις αργίες.

 

434.13 Κανένας από τους Παραπονούμενους που έδωσαν μαρτυρία δεν έλαβε άδεια ανάπαυσης ή άδεια ασθενείας. Δεν γινόταν χρήση της ετήσιας άδειας από τους Παραπονούμενους.

 

434.14 Επικρατούσε ένα κλίμα φόβου στη φάρμα ως το περίγραψαν όλοι οι Παραπονούμενοι που έδωσαν μαρτυρία. Δεν μπορούσαν να ζητήσουν άδεια ή να ζητήσουν ψηλότερο μισθό ή να ζητήσουν να πληρωθούν το μισθό τους διότι φοβόντουσαν ότι θα απολύονταν και θα τους διδόταν έγγραφη αποδέσμευση. Όλοι οι Παραπονούμενοι είχαν δανειστεί χρήματα και πλήρωσαν μερικές χιλιάδες ευρώ για να μπορέσουν να έρθουν στην Κύπρο να εργαστούν και είχαν ανάγκη να εργάζονται.

 

434.15 Υπήρχε καθυστέρηση στην καταβολή μισθών προς όλους τους Παραπονούμενους οι οποίοι έδωσαν μαρτυρία. Σε κανέναν δεν είχε καταβληθεί ο μισθός Ιανουαρίου του 2023 ούτε και ο μισθός για τις ημέρες που εργάστηκαν κατά το Φεβρουάριο.

 

434.16 Στους κ.κ. Amit Kumar, Amarpreet Singh και ο Rohit Rai οι οποίοι είχαν ξεκινήσει τον Δεκέμβριο του 2022 δεν είχε καταβληθεί κανένας μισθός.

 

434.17 Οι Κατηγορούμενοι παρείχαν στέγαση στους Παραπονούμενους.

 

434.18 Οι Κατηγορούμενοι δεν παρείχαν διατροφή στους Παραπονούμενους. Έπρεπε δηλαδή να φροντίζουν οι ίδιοι για τη σίτιση τους.

434.19 Οι όροι εργοδότης των Παραπονούμενων και ο μισθός τους περιλαμβάνονται και καθορίζονται από την κλαδική «Συλλογική Σύμβαση που καλύπτει τους Όρους Εργοδότης Προσωπικού στους Τομείς της Γεωργίας και Κτηνοτροφίας» (Τεκμήριο 30).

 

434.20 Παρότι η Συλλογική Σύμβαση έχει διάρκεια μέχρι την 31.12.2022 δεδομένου του ότι δεν είχε τροποποιηθεί συνεχίζει να ισχύει και θα ισχύει μέχρι την τροποποίηση της.

 

434.21 Για να δοθεί άδεια για την εργοδότηση προσώπου από Τρίτη χώρα στον τομέα της κτηνοτροφίας πρέπει ο εργοδότης να συμμορφώνεται με τους όρους της Συλλογικής Σύμβασης (Τεκμήριο 32). Οι όροι εργοδότησης βάσει των κριτηρίων που έθεσε το Υπουργικό Συμβούλιο για την απασχόληση ξένου εργατικού δυναμικού στην Κύπρο είναι αυτοί που προβλέπονται στη Συλλογική Σύμβαση.

 

434.22 Οι όροι που προβλέπει η Συλλογική Σύμβαση μεταφέρθηκαν στο υπόδειγμα σύμβασης  απασχόλησης στον τομέα γεωργίας και κτηνοτροφίας με ημερομηνία Μάιος 2022 (Τεκμήριο 34) το οποίο ετοιμάστηκε από το Τμήμα Εργασίας που είναι η αρμόδια αρχή για να χορηγεί άδειες εργοδότησης σε ξένους εργάτες στον εν λόγω τομέα.

 

434.23 Δεν είχαν προσκομιστεί αποδείξεις πληρωμής μισθού και αποδείξεις πληρωμής της άδειας η οποία δεν χρησιμοποιήθηκε από τους Κατηγορούμενους εντός της προθεσμίας που είχε τεθεί παρά το ότι είχαν ζητηθεί από το ΤΕΣ.

 

 

Ε. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ

 

i.          Παράλειψη καταβολής μισθού

 

435.    Το Άρθρο 9 του Συντάγματος κατοχυρώνει το δικαίωμα εκάστου προσώπου σε αξιοπρεπή διαβίωση και κοινωνική ασφάλεια:

 

«Έκαστος έχει το δικαίωμα αξιοπρεπούς διαβιώσεως και κοινωνικής ασφαλείας. Ο νόμος θα προβλέψη περί προστασίας των εργατών, αρωγής προς τους πτωχούς και συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων.»

 

436.    Ο εργοδότης κατέχει δεσπόζουσα θέση έναντι των εργοδοτουμένων του. Οι οικονομικές συνθήκες των δύο συμβαλλομένων είναι πολύ διαφορετικές με αποτέλεσμα την ύπαρξη ανισότητας διαπραγματευτικής ισχύος. Η ανισότητα αυτή είναι ένα αναπόφευκτο χαρακτηριστικό της εργοδοτικής σχέσης κατά τρόπο που να απολήγει στην επιβολή όρων τους οποίους ο εργοδότης επιθυμεί έναντι του εργοδοτούμενου και τη συνεπακόλουθη ανυπαρξία πραγματικής ελευθερίας του εργοδοτούμενου στο πλαίσιο της συνομολόγησης συμβάσεων.[18]

 

437.    Η καταβολή μισθού από τον εργοδότη στον εργοδοτούμενο είναι η βασικότερη υποχρέωση του εργοδότη με βάση τη σύμβαση εργοδότησης. Η σημασία της καταβολής του μισθού κατοχυρώνεται από ειδική νομοθεσία, ήτοι το Νόμο. Συνεπεία της ανισότητας αυτής μεταξύ των μερών ο νομοθέτης αποφάσισε να θεσπίσει το Νόμο ως αντίβαρο της οικονομικής ισχύος του εργοδότη και ως ένα μέσο ενίσχυσης της θέσης του αδύνατου συμβαλλόμενου, ήτοι του εργοδοτούμενου του οποίου η αξιοπρεπής διαβίωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μισθό τον οποίο λαμβάνει από τον εργοδότη του.

 

438.    Η παράλειψη πληρωμής μισθού αποτελεί ιδιώνυμο αδίκημα με βάση το Νόμο ο οποίος έχει ως σκοπό την αντιμετώπιση με το δραστικό τρόπο τον οποίο προσφέρει η ποινική δικαιοδοσία ενός κοινωνικού προβλήματος το οποίο δημιουργείται συνεπεία της εν λόγω συμπεριφοράς του εργοδότη έναντι του εργοδοτούμενου του.[19] Ο νομοθέτης με το άρθρο 10 του Νόμου απαγόρευσε την μονομερή  - χωρίς συγκατάθεση - αποκοπή μισθού για να προστατεύσει το αδύναμο μέρος στο πλαίσιο της σύμβασης εργοδότησης.

 

439.    Επιπρόσθετα στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Σκουφίδη ν. Χ.Α. Quality Paper Services Ltd, Ποινική Έφεση αρ. 134/2016, 5.6.2018 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα (ο τονισμός είναι του παρόντος Δικαστηρίου):

 

«Η θέσπιση του ως άνω Νόμου καθώς και η ποινικοποίηση των παραλείψεων πληρωμής μισθού και άλλα συναφή αδικήματα με βάση τις πρόνοιες του έχει ως σκοπό την προστασία των εργοδοτουμένων από πράξεις ή παραλείψεις που έχουν ως αποτέλεσμα τη στέρηση του δικαιώματος είσπραξης του μισθού, δικαιώματος που άπτεται θεμελιώδους δικαιώματος του ατόμου προς αξιοπρεπή διαβίωση, αφού η στέρηση του μισθού δύναται να οδηγήσει οποιονδήποτε πρόσωπο σε δυσχερή κατάσταση μη δυνατότητας αντιμετώπισης των καθημερινών του αναγκών.»

 

440.    Σύμφωνα με τις ερμηνευτικές διατάξεις στο άρθρο 2 του Νόμου ο όρος «μισθός»:  «σημαίνει κάθε χρηματική αντιμισθία που προκύπτει από απασχόληση εργοδοτούμενου και κάθε κέρδος από τέτοια απασχόληση που είναι δεκτικό χρηματικής αποτίμησης, και περιλαμβάνει τις εισφορές ταμείων προνοίας, καθώς επίσης και την εισφορά που πρέπει να καταβάλλεται στο Κεντρικό Ταμείο Αδειών, το οποίο ιδρύθηκε δυνάμει του περί Ετήσιων Αδειών μετ’ Απολαβών Νόμου και δεν περιλαμβάνει έκτακτες προμήθειες ή κατά χάριν (ex- gratia) πληρωμές·»

 

441.    Ο όρος «εργοδοτούμενος»: «σημαίνει πρόσωπο που εργάζεται για άλλο πρόσωπο, είτε δυνάμει σύμβασης εργασίας ή μαθητείας, είτε κάτω από τέτοιες περιστάσεις, από τις οποίες μπορεί να συναχθεί η ύπαρξη σχέσης εργοδότη εργοδοτούμενου και ο όρος “εργοδότης” θα ερμηνεύεται ανάλογα και θα περιλαμβάνει την Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας».

 

442.    Το άρθρο 3 του Νόμου με πλαγιότιτλο «υποχρεώσεις εργοδότη και τρόπος πληρωμής μισθών» προνοεί, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

 

«3.-(1)    Ο εργοδότης καταβάλλει τον μισθό του εργοδοτούμενου-

 

(α) σε τραπεζικό λογαριασμό ή λογαριασμό πληρωμών της επιλογής του εργοδοτούμενου· ή

 

(β) με τραπεζική επιταγή στο όνομα του εργοδοτούμενου:

 

Νοείται ότι, στις περιπτώσεις προσώπων για τα οποία εκκρεμεί η ολοκλήρωση της διαδικασίας ανοίγματος τραπεζικού λογαριασμού ή λογαριασμού πληρωμών, ο εργοδότης δύναται να καταβάλλει τον μισθό σε μετρητά είτε σε χαρτονομίσματα είτε σε κέρματα, για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τους τέσσερις (4) μήνες από την ημερομηνία πρόσληψης του εργοδοτούμενου:

Νοείται περαιτέρω ότι, στις περιπτώσεις προσώπων κατά τις οποίες το αίτημα για άνοιγμα  λογαριασμού πληρωμών απορρίπτεται για οποιοδήποτε λόγο, ο εργοδότης δύναται να συνεχίσει να καταβάλλει τον μισθό σε μετρητά είτε σε χαρτονομίσματα είτε σε κέρματα, εφόσον ο εργοδότης προσκομίσει στον Διευθυντή σχετική βεβαίωση από το πιστωτικό ίδρυμα που απέρριψε την αίτηση του εργοδοτούμενου για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών:

Νοείται έτι περαιτέρω ότι, ο εργοδότης διατηρεί αρχείο με τις σχετικές βεβαιώσεις για κάθε εργοδοτούμενο για τον οποίο εφαρμόζεται η παρούσα επιφύλαξη.

 

(2)   Η καταβολή του μισθού στους λογαριασμούς πληρωμών της επιλογής του εργοδοτούμενου, όπως προβλέπεται στην παράγραφο (α) του εδαφίου (1), δύναται να διενεργείται με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της πληρωμής με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής ή μέσω παρόχων υπηρεσιών πληρωμών, όπως αυτοί ορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του περί Υπηρεσιών Πληρωμών Νόμου.»

 

443.    Σύμφωνα με το άρθρο 9 (1) «[η] συχνότητα της πληρωμής των μισθών πρέπει να είναι τουλάχιστον εβδομαδιαία, εκτός για μηνιαίως αμειβόμενο προσωπικό, οπότε πρέπει να είναι τουλάχιστον μηνιαία.» 

 

444.    Σύμφωνα δε με το άρθρο 10 του Νόμου, δεν επιτρέπονται αποκοπές από το μισθό εργοδοτούμενου παρά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα, αποκοπές οι οποίες προνοούνται από νόμο ή κανονισμό, αποκοπές σύμφωνα με κανονισμούς ταμείων σύνταξης, ταμείων προνοίας ή δυνάμει δικαστικής απόφασης. Στην περίπτωση άλλων αποκοπών απαιτείται συγκατάθεση του εργοδοτούμενου η οποία να είναι γραπτή και ενυπόγραφη και μάλιστα σύμφωνα με το εδάφιο (5) του άρθρου 10 πρέπει τηρείται σχετικό αρχείο με έντυπα συγκατάθεσης.

 

445.    Σύμφωνα δε με το εδάφιο (4) του άρθρου 10 οι οποιεσδήποτε αποκοπές «περιορίζονται στο βαθμό που ο εργοδοτούμενος θα μπορεί να συντηρήσει τον εαυτό του και την οικογένειά του.»

 

446.    Σημειώνω σε αυτό το σημείο ότι σε ποινικές υποθέσεις στην περίπτωση κατά την οποία το βάρος απόδειξης μετατίθεται στους ώμους του Κατηγορούμενου, όπως εν προκειμένω, το επίπεδο απόδειξης το οποίο εφαρμόζεται είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων.

 

447.    Περαιτέρω σημειώνω σε σχέση με το βάρος απόδειξης ως προς το κατά πόσον καταβλήθηκαν ή αν ήταν οφειλόμενοι οι μισθοί αναφέρθηκαν τα ακόλουθα από το Ανώτατο Δικαστήριο στην απόφαση του στην Ροδοσθένους (ανωτέρω):

 

«Η ευπαίδευτη πρωτόδικος Δικαστής έσφαλε στην προσέγγισή της ότι ο Παραπονούμενος - Εφεσείων όφειλε και να αποδείξει ότι οι μισθοί ήταν ή όχι οφειλόμενοι. Κάτι τέτοιο - η αυστηρή δηλαδή απόδειξη, ουσιαστικά, ότι οι μισθοί δεν καταβλήθηκαν - θα καθιστούσε κενή περιεχομένου και θα αντιστρατευόταν τη νομοθετική πρόνοια του άρθρου 12(3), η οποία εναποθέτει το βάρος απόδειξης για την καταβολή του μισθού στους ώμους του εργοδότη. 

 

Υπό τις συνθήκες λοιπόν, κατ΄ ακολουθία και του άρθρου 12(3) του Νόμου, ο εργοδότης - Εφεσίβλητη έφερε πλέον το βάρος απόδειξης της καταβολής του μισθού στον εργοδοτούμενο - Εφεσείοντα. Προσθέτουμε ότι η εκ του νόμου, άρθρο 12(1)(2), υποχρέωση προς τήρηση αρχείων, εντάσσεται στην όλη φιλοσοφία προστασίας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των εργοδοτουμένων, αλλά και ενισχύει τη δυνατότητα απόσεισης του βάρους που φέρει ο εργοδότης προς απόδειξη της καταβολής των μισθών εργοδοτουμένων.»

 

448.    Το άρθρο 12 του Νόμου ως είχε πριν την τροποποίηση του από τον Ν. 221(Ι)/2022 προνοεί ότι ο εργοδότης οφείλει να διατηρεί και να φυλάσσει αρχεία στα οποία να φαίνεται για κάθε εργοδοτούμενο τα στοιχεία σχετικά με τον ακάθαρτο και καθαρό μισθό του, συμπεριλαμβανομένων των τυχόν αποκοπών που έγιναν στο μισθό και τους λόγους για τους οποίους έγιναν οι εν λόγω αποκοπές. Το άρθρο 12(3) προνοεί ότι «το βάρος απόδειξης για την καταβολή του μισθού σε εργοδοτούμενο  φέρει ο εργοδότης».

 

449.    Το άρθρο 19 του Νόμου προνοεί ότι το «Αρμόδιο Δικαστήριο για επίλυση οποιασδήποτε αστικής φύσεως διαφοράς, μέσα στα πλαίσια του παρόντος Νόμου, είναι το Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών» και «[σ]ε περίπτωση που ο εργοδότης καταδικαστεί για παράβαση των διατάξεων του παρόντος Νόμου, τότε το Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών θα μπορεί να εκδίδει διάταγμα καταβολής χρηματικών οφειλών του εργοδότη που προκύπτουν από τη μη πληρωμή μισθών».

 

450.    Το άρθρο 20 του Νόμου με τίτλο «Αδικήματα και ποινές»  ως είχε κατά τον ουσιώδη χρόνο πριν την τροποποίηση του με το Ν. 221(Ι)/2022 διαλαμβάνει, στο βαθμό που εδώ ενδιαφέρει, τα ακόλουθα:

 

«20.-(1) Χωρίς επηρεασμό των διατάξεων των εδαφίων (2), (3) και (4) του παρόντος άρθρου, εργοδότης ο οποίος παραβαίνει τις διατάξεις του παρόντος Νόμου είναι ένοχος αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δεκαπέντε χιλιάδες ευρώ (€15000) ή και στις δύο αυτές ποινές.

 

(1Α) Σε περίπτωση κατά την οποία διαπράττεται ποινικό αδίκημα, κατά παράβαση του παρόντος Νόμου, από νομικό πρόσωπο ή οργανισμό και αποδεικνύεται είτε ότι έχει διαπραχτεί με τη συγκατάθεση ή συνενοχή φυσικού προσώπου, που κατά το χρόνο διάπραξης του ποινικού αδικήματος κατέχει θέση συμβούλου, προέδρου, διευθυντή, γραμματέα ή άλλη παρόμοια θέση στο νομικό πρόσωπο ή εμφανίζεται ότι ενεργεί με την ιδιότητα αυτή, τότε το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που διέπραξαν το αδίκημα αυτό υπόκεινται, σε περίπτωση καταδίκης τους, στην ποινή που προβλέπεται στις διατάξεις του εδαφίου (1) για το αδίκημα αυτό.

 

(2) Το Δικαστήριο επιπρόσθετα από τις ποινές που προβλέπονται στο εδάφιο (1), δύναται, με την καταδίκη του εργοδότη, να εκδώσει και Διάταγμα καταβολής του οφειλόμενου ποσού προς τον εργοδοτούμενο.»

 

451.    Στην ουσία αυτό το οποίο θα πρέπει να αποδειχθεί είναι ότι ο Παραπονούμενος ήταν εργοδοτούμενος της Κατηγορούμενης κατά τον ουσιώδη χρόνο και δικαιούτο σε μισθό ή, ανάλογα με την περίπτωση, ότι αποκόπηκε μέρος του μισθού που δικαιούτο.[20] Με βάση τη σχετική νομολογία δεν έχει σημασία πως αποκαλείται η παροχή αυτή. Με βάση το άρθρο 12(3) του Νόμου ο εργοδότης θα πρέπει να αποδείξει ότι καταβλήθηκαν στον Παραπονούμενο οι μισθοί ή ότι η αποκοπή έγινε με βάση το νόμο ή κατόπιν συγκατάθεσης του εργοδοτούμενου.

 

452.    Ως προς την μετατόπιση του βάρους απόδειξης στον εργοδότη να αποδείξει στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, αυτό λαμβάνει χώρα με ρητή νομοθετική διάταξη και είναι απόλυτα λογικό δεδομένου του ότι ο νόμος αποσκοπεί στην προστασία των εργοδοτούμενων και του μισθού τους και ο εργοδότης είναι το πρόσωπο το οποίο έχει την υποχρέωση για την καταβολή του μισθού. Επομένως,  είναι εύκολο και εμπίπτει στην γνώση του εργοδότη να δείξει τα ποσά που κατέβαλε για μισθούς προς τον εργοδοτούμενο του.  

 

453.    Όπως έχει ερμηνευθεί από την νομολογία, το υπό κρίση αδίκημα της παράλειψης πληρωμής μισθού, είναι αδίκημα αυστηρής ευθύνης,  αφού το στοιχείο της ένοχης διάνοιας ή εγκληματικής πρόθεσης (mens rea) συναρτάται και περιορίζεται στην ίδια την παράλειψη της καταβολής μισθών.[21] Οι λόγοι οι οποίοι οδήγησαν στην παράλειψη αυτή είναι αδιάφοροι.[22]

 

454.    Ως προς την ερμηνεία συμβάσεων στην απόφαση Σύλλογος "Ανόρθωσις" Αμμοχώστου ν. "Απόλλων" Αθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Λεμεσού (2002) 1 ΑΑΔ 518 αναφέρθηκε ότι: «[τ]ο ζήτημα είναι νομικό εφόσον υπάρχει όντως θέμα ερμηνείας της σύμβασης.  Βασικό κριτήριο για την ερμηνεία του περιεχομένου των συμβάσεων, αποτελεί η συνήθης σημασία των λέξεων και όρων της συμφωνίας.  Για να διακριβωθεί η σημασία και το πραγματικό νόημα των όρων μιας γραπτής συμφωνίας πρέπει το κείμενό της να ερμηνεύεται συνολικά και όχι μεμονωμένα ή αποσπασματικά έτσι ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος δυσαρμονίας στην εξήγηση τους που στο τέλος δεν θα αντικατοπτρίζει αντικειμενικά την πρόθεση των μερών. Βλ. Saab and Another v. Holy Monastery Ay. Neophytos (1982) 1 C.L.R. 499 και Θάλεια Θεολόγου κ.ά. ν. Κτηματικής Εταιρείας Νέμεσις Λτδ (1998) 1 Α.Α.Δ. 407.»

 

ii.         Παράλειψη αντικατάστασης ετήσιας άδειας με χρηματική αποζημίωση

 

455.    Με βάση το Νόμο Χρόνου Εργασίας, άρθρο 8:

 

«8.   (1) Όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούνται σε ετήσια άδεια με αποδοχές τουλάχιστο τεσσάρων εβδομάδων σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει η νομοθεσία ή οι συλλογικές συμβάσεις ή/και η πρακτική για την απόκτηση του δικαιώματος και τη χορήγηση της άδειας.

 

(2) Η ελάχιστη περίοδος ετήσιας άδειας μετ' αποδοχών μπορεί να αντικατασταθεί από χρηματική αποζημίωση μόνο σε περίπτωση τερματισμού της εργασιακής σχέσης.

 

456.    Σύμφωνα με το άρθρο 10 του Νόμου Χρόνου Εργασίας η παράβαση των διατάξεων του εν λόγω νόμου αποτελεί ποινικό αδίκημα  το οποίο τιμωρείται με μέγιστη ποινή φυλάκισης ενός έτους, ή πρόστιμο το οποίο δεν υπερβαίνει τις 2000 λίρες ή και με τις δύο ποινές.

 

457.    Με τον τερματισμό της εργασιακής σχέσης ενεργοποιείται η υποχρέωση του εργοδότη να αποζημιώσει τον εργοδοτούμενο για την ετήσια άδεια στην οποία δικαιούται και δεν έλαβε. Η Συλλογική Σύμβαση προβλέπει στο άρθρο 5 ότι οι εργαζόμενοι δικαιούνται να λαμβάνουν ετήσια άδεια κατά τη διάρκεια του έτους σύμφωνα με τον περί Ετησίων Αδειών Μετ’ Απολαβών Νόμο. Αν απασχολούνται για περίοδο μικρότερη του ενός έτους δικαιούνται σε αναλογία άδειας.

 

 

 

iii.        Ποινική ευθύνη διευθυντή εταιρείας

 

458.    Ο Κατηγορούμενος 2 κατηγορείται ως διευθυντής της Κατηγορούμενης 1 ότι την παρακίνησε να μην καταβάλει στους Παραπονούμενους τους μισθούς τους και το ποσό το οποίο αντιστοιχεί στην ετήσια άδεια κατά τον τερματισμό απασχόλησης και/ή ότι την συγκατατέθηκε και/ή την παρακίνησε και/ή συγκατατέθηκε στην μη καταβολή των μισθών περιλαμβανομένων και των υπερωριών.

 

459.    Σημειώνω ότι το άρθρο 20 του Νόμου τροποποιήθηκε με τον περί Προστασίας των Μισθών (Τροποποιητικό) Νόμο του 2022, Ν. 221(Ι)/2022 στις 16.12.2022, δια της προσθήκης του εδαφίου (1Α) σε σχέση με την ποινική ευθύνη αξιωματούχου του νομικού προσώπου που είναι ο εργοδότης όταν αποδεικνύεται πως το αδίκημα έχει διαπραχθεί με την συγκατάθεση ή συνενοχή του φυσικού προσώπου.

 

460.    Το άρθρο 20 του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 προνοεί, μεταξύ άλλων, ότι πρόσωπο το οποίο διαπράττει ή παραλείπει να διαπράξει κάτι με σκοπό να καταστήσει δυνατή τη διάπραξη ποινικού αδικήματος από άλλο ή να παρέχει βοήθεια για τη διάπραξη τέτοιου αδικήματος από άλλον ή που παρακινεί, συμβουλεύει ή προάγει αυτόν κατά τη διάπραξη ποινικού αδικήματος ή άλλον για διάπραξη ποινικού αδικήματος, μπορεί να διωχθεί ως αυτουργός.

 

461.    Όπως και σε άλλα αδικήματα, έτσι και στην παρούσα περίπτωση, ένοχος δύναται να κριθεί και ο συμμέτοχος ή συνεργός στη διάπραξή του, σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρο 20 του Κεφ. 154. Βεβαίως, στις περιπτώσεις όπου ο αυτουργός ενός αδικήματος είναι κάποιο νομικό πρόσωπο, η ιδιότητα του διευθυντή ή άλλου αξιωματούχου του δεν δύναται από μόνη της να στοιχειοθετήσει την καταδίκη βάσει του εν λόγω άρθρου. Απαιτείται μαρτυρία για τη συγκεκριμένη δράση η οποία συνιστά συμμετοχή του φυσικού προσώπου στη διάπραξη του αδικήματος.[23]

 

462.    Όσον αφορά την ποινική ευθύνη Διευθυντή εταιρείας εργοδότη στην Terezian (ανωτέρω)  επιβεβαιώνεται η δυνατότητα ποινικής ευθύνης διευθυντή της εργοδότριας εταιρείας ως συνεργού. Ένας διευθυντής ή σύμβουλος εταιρείας μπορεί να κριθεί ένοχος ως συνεργός της εταιρείας, εάν στοιχειοθετούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 20 του Ποινικού Κώδικα.[24]

 

463.    Στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Στυλιανίδης ν. Διευθυντή Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, Ποιν. Εφ. 200 / 2019,  αφού επιβεβαιώθηκε ότι ο διευθυντής εταιρείας μπορεί να θεωρηθεί ποινικά υπεύθυνος για μη καταβολή μισθών από την εταιρεία ως συνεργός εάν στοιχειοθετούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 20 του ΠΚ, αναφέρθηκε ότι:

 

«Μας βρίσκει σύμφωνους η προσέγγιση του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Έχουμε την άποψη ότι το Εφετείο στην Peppis δεν διατύπωσε κανόνα πέραν του πλαισίου που κάλυπταν τα δεδομένα της υπόθεσης. Ούτε και θα μπορούσε, στην απουσία ρητής ή εξυπακουόμενης έστω προς τούτο εξαίρεσης από τον ίδιο το Νόμο, να αποκλεισθεί, νομολογιακά, η δυνατότητα ποινικού καταλογισμού σε αξιωματούχους εταιρείας, στη βάση ενεργοποίησης του άρθρου 20, εάν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις συνέργειάς τους στη διάπραξη του ποινικού αδικήματος.

 

Με δεδομένα τα πιο πάνω και λαμβανομένου υπόψη ότι μοναδικός ενεργός διευθυντής της εταιρείας ήταν κατά τον ουσιώδη χρόνο ο Εφεσείοντας, ο οποίος και έλαβε την απόφαση τερματισμού απασχόλησης της παραπονούμενης, γνωρίζοντας όλα τα δεδομένα που κάλυπταν τη σχέση εργασίας και τα δικαιώματα που απέρρεαν εκ της σχέσεως αυτής προς όφελος της παραπονούμενης, ορθά κρίθηκε ένοχος στις κατηγορίες που αντιμετώπιζε.»

 

464.    Ένα από τα είδη συμμετοχής ή συνέργειας, ως καθορίζονται στο άρθρο 20 του ΠΚ, είναι η παροχή συνδρομής (βοήθειας) σε άλλον ή η παρακίνηση άλλου να διαπράξει αδίκημα («aiding and abetting»). Η συγκεκριμένη συμπεριφορά, πράξη ή παράλειψη, ήτοι η δράση η οποία συνιστά τη συμμετοχή αυτή, είναι δυνατόν να αφορά είτε την προετοιμασία είτε οποιοδήποτε στάδιο της διάπραξης του αδικήματος

 

465.    Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Ashworth's  Principles of Criminal Law, 2022, 10^η έκδοση, σελ. 478: «Αbetting involves some encouragement of the principal to commit the offence and this usually accompanies, or is implicit in, an act of aiding. Aid may be given by supplying an instrument to the principal, keeping a look‑out, doing preparatory acts, and many other forms of assistance given before or at the time of the offence».

 

466.    Καθίσταται λοιπόν αντιληπτό ότι η συνέργεια, συνδρομή ή βοήθεια δυνατόν να μην αφορά απλά μια μεμονωμένη στιγμιαία πράξη. Υπό τις κατάλληλες περιστάσεις γεγονότων και υποκειμενικής υπόστασης, είναι ενδεχόμενο να αποτελείται από σειρά ενεργειών ή από συνολική συμπεριφορά. Στην απόφαση στην υπόθεση Vrontis Builders Ltd κ.α. ν. Γεώργιος Κλεόπα & Υιοί Λτδ (2016) 2 Α.Α.Δ. 518  η πλειοψηφία ανέφερε τα ακόλουθα (η έμφαση είναι δική μου):

 

«Η συνέργεια κατά το Άρθρο 20 του Κεφ. 154, δεν είναι στατική. Καλύπτει όλο το χρονικό διάστημα της παροχής συνδρομής στη διάπραξη αδικήματος ή της παράλειψης εκείνης που συνεισφέρει στη δημιουργία και τέλεση του ποινικού αδικήματος από την αρχή της παροχής της συνδρομής μέχρι και την τυχόν αναίρεση της συνδρομής αυτής. (Πουτζιουρής κ.α v. Δημοκρατίας (1990), 2 Α.Α.Δ. 309, σελ. 346 κ.ε). Το Άρθρο 305Α ποινικοποιεί, σύμφωνα με τον πλαγιότιτλο, την έκδοση επιταγών χωρίς αντίκρισμα. Κατά τη νομολογία, (Militos Trading Ltd ν. Μαλέκκου (2012) 2 Α.Α.Δ. 609 και Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd (2003) 2 Α.Α.Δ. 261), η συνέργεια συντελείται κατά το χρόνο έκδοσης και υπογραφής της επιταγής. Η συνέργεια δεν είναι όμως στιγμιαία. Συνεχίζει καθ' όλη τη διάρκεια της διενέργειας της αξιόποινης πράξης. Η έκδοση επιταγής από την εταιρεία ως νομικό πρόσωπο καθιστά βέβαια υπεύθυνη την ίδια την εταιρεία ως την εκδότρια της επιταγής, αλλά ο διοικητικός σύμβουλος της εταιρείας που υπογράφει την επιταγή δύναται να είναι ποινικά υπεύθυνος ως συνεργός νοουμένου ότι αποδεικνύεται η πρόθεση του σε σχέση με τη συνέργεια και τις περιστάσεις του αδικήματος».

 

467.    Αντλήθηκε επίσης καθοδήγηση από το σύγγραμμα Smith & Hogan, Criminal Law, 11^th edn, σελ. 177 υπό τον τίτλο “Omission as a sufficient actus reus of secondary liability” καθότι η παρούσα υπόθεση αφορά παράλειψη, όπου αναφέρονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

 

“The law does not generally impose criminal liability for a failure to act … In the context of secondary liability, the question arises whether D’s omission to prevent P committing the crime is sufficient to trigger liability. […]

 

Secondly, there are circumstances in which D has a right to control the actions of another and he deliberately refrains from exercising it, his inactivity may be a positive encouragement to the other to perform an illegal act, and, therefore an aiding and abetting. If a licensee on a public house stands by and watches his customers drinking after hours, he is guilty of aiding them and abetting them in doing so”.

 

468.    Όσον αφορά το mens rea του συνεργού (secondary party) είναι σχετικά τα όσα αναφέρονται στις σελίδες 179 – 190 του πιο πάνω αναφερόμενου συγγράμματος. Υπό μορφή περίληψης αναφέρονται τα ακόλουθα στη σελίδα 179:

 

“(1) the secondary party must intend to assist or encourage the principal’s act, or in the case of procuring, to bring the offence about;

 

(2) the secondary party must have knowledge as to the facts forming the essential elements of the principal’s offence, (including any facts as to which the principal bears strict liability). This includes an awareness that the principal will act with mens rea”. 

 

469.    Άντλησα επίσης καθοδήγηση από το σύγγραμμα Blackstone’s Criminal Practice 2015, παρ. Α4.5 και Α4.6. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι το mens rea στις περιπτώσεις ενός συνεργού (accessory) είναι «στενότερο» από αυτό του αυτουργού (principal) καθότι χρειάζεται πρόθεση ή γνώση, παρά αμέλεια ή απερισκεψία.

 

470.    Εν πρώτοις, λοιπόν,  αυτό το οποίο εξετάζεται, είναι το κατά πόσον εντοπίζεται συγκεκριμένη συμπεριφορά ή δράση, η οποία να συνιστά τη συμμετοχή κάποιου στο αδίκημα άλλου προσώπου. Αυτή η δράση, αν εντοπιστεί, αποτελεί την αντικειμενική υπόσταση της συμμετοχής ή συνέργειας (actus reus).

 

471.    Η διάπραξη της πράξης ή η παράλειψη, ωστόσο, δεν είναι αφ’ εαυτής αρκετή για απόδειξη του αδικήματος επί τη βάσει του άρθρου 20 του Κεφ. 154, δεδομένου ότι ακόμα και στις περιπτώσεις αδικημάτων αυστηρής ευθύνης απαιτείται όσον αφορά το συνεργό να υφίσταται η αναγκαία γνώση ή πρόθεση, δηλαδή η υποκειμενική υπόσταση ή άλλως, η ένοχη διάνοια (mens rea). Εν ολίγοις, εάν κατά τη στιγμή της διενέργειας κάποιας πράξης (ή παράλειψης) δεν συνυπάρχει και το απαραίτητο για το συγκεκριμένο αδίκημα νοητικό στοιχείο, τότε δεν προκύπτει ποινική ευθύνη.

 

472.    Όπως περαιτέρω εξηγείται στο σύγγραμμα Archbold 2015, §17‑113 «…in general the mental element of a crime must exist at the time of the physical act .».  Έπεται πως η ένοχη διάνοια θα πρέπει να υφίσταται κατά τη στιγμή της συγκεκριμένης ενέργειας η οποία συνιστά τη συνέργεια.

 

473.    Στην υπόθεση Παυλόπουλος ν. Skopy Shoe Factory Ltd (2003) 2 Α.Α.Δ. 261, η οποία αφορούσε σε αδίκημα της συνέργειας σε έκδοση ακάλυπτης επιταγής κατά παράβαση του εδαφίου (γ) του άρθρου 20 του ΠΚ αναφέρθηκαν τα εξής:

 

«Στο σύγγραμμα Blackstone's Criminal Practice 2000 στη σελ. 70 πάρα. Α.5.2, αναφέρεται πως η ένοχη πράξη (actus reus) από συνεργό εμπεριέχει δύο έννοιες, α) παροχή βοήθειας ή παρακίνηση β) σε αδίκημα, και η ένοχη διάνοια (mens rea) αναμένεται να σχετίζεται με τις δύο αυτές έννοιες. Το νοητικό στοιχείο που πρέπει να αποδεικνύεται για συνεργό, όπως έχει νομολογηθεί, είναι γενικά στενότερο και πιο απαιτητικό απ' ό,τι χρειάζεται για τον αυτουργό και απαιτεί πρόθεση ή γνώση εκ μέρους του συνεργού.

 

Ο Λόρδος Goddard C.J. στην υπόθεση Johnson v. Youden [1950] 1 K.B. 455 στη σελ. 546 αναφέρει πως «πριν κάποιος καταδικαστεί για παροχή βοήθειας στη διάπραξη αδικήματος, πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζει τα αναγκαία θέματα που συνιστούν το αδίκημα» («before a person can be convicted of aiding and abetting the commission of an offence, he must at least know the essential matters which constitute that offence") Ο Devlin J. Στην υπόθεση National Coal Board v. Gamble [1959] 1 K.B. 11 στη σελ. 20 λέγει πως «παροχή βοήθειας είναι έγκλημα που απαιτεί την απόδειξη ένοχης σκέψης, δηλαδή, πρόθεση προσφοράς βοήθειας καθώς και γνώση των περιστάσεων» («aiding and abetting is a crime that requires proof of mens rea, that is to say, of intention to aid as well as of knowledge of the circumstances")».

 

474.    Σε περίπτωση συνέργειας κρίθηκε ότι «προτού πρόσωπο καταδικασθεί ως συνεργός στη διάπραξη του αδικήματος, πρέπει, τουλάχιστον, να αποδειχθεί ότι γνώριζε τα αναγκαία στοιχεία που συνιστούν το αδίκημα».[25] Περαιτέρω, τούτο ισχύει και όπου το αδίκημα είναι αυστηρής ευθύνης.[26]

 

475.    Ως προς την προαναφερθείσα γνώση ή πρόθεση, είναι καλώς θεμελιωμένο ότι σπάνια υπάρχει άμεση μαρτυρία για την απόδειξή τους. Κατά κανόνα τα στοιχεία αυτά αποδεικνύονται εμμέσως, με περιστατική μαρτυρία, ή όπως αλλιώς έχει τεθεί, κατά κανόνα αυτά αναδύονται ως εξυπακουόμενα στοιχεία μέσα από τα παρουσιαζόμενα γεγονότα, τα οποία αποτελούν τα ευρήματα του Δικαστηρίου και περαιτέρω εννοείται ότι κάθε πρόσωπο έχει την πρόθεση να επιφέρει τα φυσιολογικά αποτελέσματα των πράξεων του. [27]

iv.        Βάρος και Επίπεδο Απόδειξης

 

 

476.    Προτού να προχωρήσω με την υπαγωγή των γεγονότων της παρούσας υπόθεσης στις εφαρμοστέες νομικές αρχές, υπενθυμίζω ότι το βάρος της απόδειξης σωρευτικής συνύπαρξης όλων των συστατικών στοιχείων του αδικήματος βρίσκεται στους ώμους της Κατηγορούσας Αρχής, με υψηλότατο επίπεδο απόδειξης, δηλαδή αυτό του πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας.[28]

 

477.    Η Κατηγορούσα Αρχή θα πρέπει να αποδείξει, με αποδεκτή μαρτυρία, την ύπαρξη κάθε συστατικού στοιχείου της κατηγορίας και δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων, όσο εύλογες και εάν είναι. Εναπόκειται στην Κατηγορούσα Αρχή να παρουσιάσει μαρτυρία που να είναι και αξιόπιστη και σαφής. Στις περιπτώσεις στις οποίες το βάρος απόδειξης μετατίθεται στους ώμους της υπεράσπισης το επίπεδο απόδειξης το οποίο εφαρμόζεται είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων.[29]

 

478.    Εν προκειμένω, καθίσταται σαφές ότι η Κατηγορούσα Αρχή  θα πρέπει να αποδείξει ότι οι Παραπονούμενοι ήταν εργοδοτούμενοι κατά τον επίδικο χρόνο στο επίπεδο του πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Δηλαδή πρέπει να αποδειχθεί η ύπαρξη σχέσης εργοδότη - εργοδοτουμένου, για την περίοδο την οποία καλύπτει το κατηγορητήριο και ότι οι Παραπονούμενοι δικαιούνται σε καταβολή μισθού από τον εργοδότη για την εν λόγω περίοδο.

 

479.    Όπως εύστοχα έχει επισημανθεί από τον Πασχαλίδη Ε.Δ., ως ήταν τότε, στην Υπόθεση αρ. 10339/12, Κυριάκος Ράντος ν. Ships Limited κ.α., ημερ. 15.12.2016, του Επαρχιακού Δικαστηρίου  Λεμεσού:

 

«Απαραίτητες επομένως προϋποθέσεις, για να μπορεί να ασκήσει δικαιοδοσία το ποινικό δικαστήριο, σε σχέση με υποχρεώσεις που απορρέουν από την ύπαρξη συγκεκριμένης σχέσης μεταξύ των εμπλεκομένων, ιδιαίτερα σε σχέση με αδικήματα αυστηρής ευθύνης όπως είναι τα υπό εξέταση αδικήματα, είναι πρωτίστως, η αποκρυστάλλωση της υποχρέωσης και η μετέπειτα η παράλειψη συμμόρφωσης με αυτή».

 

480.    Αφού αποκρυσταλλωθεί η υποχρέωση του εργοδότη – Κατηγορούμενου τότε αυτός οφείλει να αποδείξει ότι κατέβαλε τους μισθούς του Παραπονούμενου. Στο πλαίσιο του καθορισμού του μισθού το Δικαστήριο μπορεί και μάλιστα επιβάλλεται να αξιολογήσει την μαρτυρία και να αποτυπώσει δικαστική κρίση επί της ισχύος και ερμηνείας συμβολαίων εργοδότησης ως αναφέρθηκε στην Ροδοσθένους, ανωτέρω.

 

481.    Δεν επιτρέπονται εικασίες προς συμπλήρωση κενών στη μαρτυρία της Κατηγορούσας Αρχής. Δεν επιτρέπονται υποθέσεις ως προς την ύπαρξη γεγονότων όσο εύλογες και αν είναι.[30]

 

482.    Οποιοδήποτε κενό σε σχέση με την ύπαρξη πρωτογενών γεγονότων που συνιστούν και αποδεικνύουν το αδίκημα, αφήνουν την κατηγορία ατεκμηρίωτη και έκθετη σε απόρριψη. Στις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις υποθέσεις Τούμπας v. Δημοκρατίας (1984) 2 C.L.R. 110 και Καίτη Χαραλάμπους και άλλος v. Δημοκρατίας (1985) 2 C.L.R. 97 επισημαίνεται ότι, εάν στο τέλος της υπόθεσης παραμείνει έστω και η παραμικρή αμφιβολία στο μυαλό του Δικαστηρίου για την ενοχή του κατηγορουμένου, τότε αυτό θα πρέπει να αποφασισθεί υπέρ του και να απαλλαγεί της κατηγορίας.

 

483.    Οι κατηγορίες θα πρέπει να αποδεικνύονται πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας και όσα ερωτηματικά και αν η συμπεριφορά του Κατηγορούμενου εγείρει, δεν θα ήταν δυνατό να καταδικαστεί μετά την απόρριψη της μαρτυρίας της Κατηγορούσας Αρχής.[31]

 

 

ΣΤ. ΥΠΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΝΟΜΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

 

484.    Εν πρώτοις πρέπει να αναφερθεί ότι δεν αμφισβητήθηκε πως οι δεκατρείς Παραπονούμενοι οι οποίοι έδωσαν μαρτυρία ήταν εργοδοτούμενοι της Κατηγορούμενης κατά τον ουσιώδη χρόνο. Περαιτέρω, όλοι ανεξαιρέτως αναγνώρισαν τον Κατηγορούμενο 2 ως το αφεντικό τους, θέση η οποία επίσης δεν είχε αμφισβητηθεί από τη Υπεράσπιση.

 

485.    Όπως προαναφέρθηκε, επειδή δεν προσκομίστηκε μαρτυρία από την πλευρά των Κατηγορούμενων ορισμένες πτυχές της μαρτυρίας των Παραπονούμενων κατ’ ουσίαν παράμειναν αναντίλεκτες. Η προβολή ισχυρισμών κατά την αντεξέταση δεν αρκεί ως έχει νομολογηθεί. Θα πρέπει να υποστηρίζεται από μαρτυρία. Σε αντίθετη περίπτωση παραμένει ένας μετέωρος ισχυρισμός.  

 

486.    Σχετική είναι η απόφαση στην Ιωαννίδης ν. Αστυνομίας (2012) 2 ΑΑΔ 640 :

 

«Ασφαλώς και επρόκειτο για υποβολή του συνηγόρου η οποία από μόνη της δεν έχει καμιά αποδεικτική αξία, αφού δε συνιστά μαρτυρία. Μέσω μιας υποβολής προς ένα μάρτυρα, τίθεται απλά μια θέση ή ένας ισχυρισμός προς αυτόν, τον οποίο ο μάρτυρας μπορεί είτε να τον αποδεχτεί, οπότε τότε καθίσταται μαρτυρία προερχόμενη από τον ίδιο το μάρτυρα, είτε να τον απορρίψει, οπότε αυτός παραμένει ένας απλός ισχυρισμός, ο οποίος αν δεν εμπεδωθεί αργότερα με άλλη μαρτυρία, ασφαλώς και θα παραμείνει μετέωρος. Στην προκείμενη περίπτωση, η υποβολή εκείνη απορρίφθηκε εμφαντικά από τον παραπονούμενο και αργότερα δεν προσήχθη μαρτυρία από το πρόσωπο που θα μπορούσε να δώσει τη σχετική με το θέμα μαρτυρία, οπότε πολύ ορθά σχολίασε το Δικαστήριο ότι παρέμεινε απλά μια μετέωρη υποβολή.».

 

487.    Εν προκειμένω, δεν προσάχθηκε καμία μαρτυρία από τους Κατηγορούμενους σε σχέση με τις ώρες εργασίας των Παραπονούμενων ή, για παράδειγμα, τον αριθμό βαρδιών, πόσα πρόσωπα εργάζονταν σε κάθε τμήμα της μονάδας. Δεν παρουσιάστηκε κάποιο πρόγραμμα εργασίας ή κάποιος κατάλογος με τις αρμοδιότητες και εργασίες του κάθε Παραπονούμενου.

 

488.    Ούτε και προσάχθηκε μαρτυρία σε σχέση με άδειες των εργοδοτουμένων,  ή με το πότε έπαιρναν ρεπό. Δεν υποβλήθηκε σε κανέναν εκ των Παραπονούμενων ότι κάποια συγκεκριμένα μέρα απουσίαζε από την εργασία του καθότι είχε πάρει ρεπό, ή κάποιο αποδεικτικό στοιχείο ότι όντως είχε αναφερθεί στους εργοδοτούμενους πως μπορούσαν να πάρουν ρεπό. Δεν προσκομίστηκε κάποιο πρόγραμμα εργασίας ή κατάλογος με τους εργοδοτούμενους και τις εργασίες που εκτελούσε ο κάθε ένας έστω για να δημιουργηθεί κάποια αμφιβολία στο μυαλό του Δικαστηρίου ως προς το ότι υπήρχε τρόπος ή χώρος για τους Παραπονούμενους να λάβουν ρεπό ή άδεια.

 

489.    Για τους Παραπονούμενους οι οποίοι εργοδοτήθηκαν το Δεκέμβριο του 2022 και δεν είχαν λάβει κανένα μισθό προβλήθηκε η δικαιολογία ότι δεν είχε προλάβει να ανοιχτεί τραπεζικός λογαριασμός. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αποτελέσει υπεράσπιση για τη μη καταβολή μισθού το ότι δεν έχει ανοιχτεί τραπεζικός λογαριασμός. Αντιθέτως, ο Νόμος στο άρθρο 3 προνοεί ότι οι εργοδοτούμενοι μπορούν να πληρώνονται με μετρητά μέχρι και τέσσερεις μήνες από την ημερομηνία πρόσληψης των εργοδοτούμενων.

 

490.    Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζεται ότι πρόκειται περί αδικήματος αυστηρής ευθύνης. Επομένως, ούτε και το ότι εκκρεμεί ποινική διερεύνηση της υπόθεσης από την Αστυνομία και η πληρωμή μπορεί να θεωρηθεί ως παρέμβαση ή επηρεασμός μαρτύρων μπορεί να αποτελέσει υπεράσπιση για παράλειψη καταβολής μισθού.

 

491.    Περαιτέρω, δεδομένου του ευρήματος ότι οι Κατηγορούμενοι καθυστερούσαν να πληρώσουν τους Παραπονούμενους στοιχειοθετούνται όλες οι κατηγορίες που αφορούν παράλειψη καταβολής μισθού δεδομένου του ότι η πληρωμή των μισθών πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μηνιαία. Κανένας εκ των Παραπονούμενων δεν πληρωνόταν στο τέλος του μήνα τον μισθό του όπως προβλέπεται στο άρθρο 9 του Νόμου σε σχέση με τη συχνότητα πληρωμής του μισθού. 

 

492.    Από το Τεκμήριο 76 προκύπτει ότι οι πληρωμές π.χ. για τον μισθό Οκτωβρίου 2022 λάμβαναν χώρα περί το τέλος Νοεμβρίου, ως επί το πλείστον στις 25.11.2022. Θεωρώ ότι το ύψος του μισθού δεν είναι συστατικό στοιχείο και συνεπώς μπορεί να υπάρξει καταδίκη ακόμα και στην περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής του μισθού.

 

493.    Το ότι πληρώθηκαν ορισμένα ποσά κατά την ακρόαση δεν επηρεάζει την ποινική ευθύνη των Κατηγορούμενων αλλά αποτελεί ζήτημα το οποίο θα προσμετρήσει ως μετριαστικός παράγοντας σε περίπτωση καταδίκης. Ο μισθός πρέπει να πληρώνεται μηνιαίως με βάση το Νόμο και ως προανέφερα μόνο με την καθυστέρηση στην καταβολή του μισθού συντελείται το ποινικό αδίκημα της μη καταβολής του μισθού καθότι το αδίκημα εν προκειμένω είναι η παράβαση οποιασδήποτε διάταξης του Νόμου.

 

494.    Το ζήτημα το οποίο είναι επίδικο είναι το ύψος του μισθού και στην ανάλυση η οποία ακολουθεί θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί η μέθοδος την οποία υιοθέτησε  η Κατηγορούσα Αρχή για τον καθορισμό του μισθού είναι ορθή.

 

495.    Σημειώνω ότι δεν αμφισβητείται ότι οι Παραπονούμενοι δικαιούνται να πληρωθούν για τυχόν υπερωρίες. Αυτό το οποίο αμφισβήτησε η Υπεράσπιση είναι το κατά πόσον οι Παραπονούμενοι εργάζονταν πέραν των 80 ωρών ανά δεκαπενθήμερο.

 

Οι συμφωνίες των παραπονούμενων με αντιπροσώπους

 

496.    Οι Παραπονούμενοι αναφέρθηκαν σε συμφωνίες ή/και συνεννοήσεις ή/και συζητήσεις που είχαν με αντιπρόσωπους, κοινώς «ατζέντηδες», πριν να έρθουν στην Κύπρο για να εργαστούν.

 

497.    Υποβλήθηκε και από την υπεράσπιση σε πολλές περιπτώσεις ότι είχαν συμφωνήσει σε ένα συγκεκριμένο ποσό. Για κανέναν Παραπονούμενο δεν δόθηκε συγκεκριμένη μαρτυρία ως προς το κατά πόσον υπήρχαν συμφωνίες, ούτε και λεπτομέρειες οι οποίες να προσέδιδαν κάποια πειστικότητα ως προς τον ισχυρισμό και βεβαιότητα ως προς το κατά πόσον υπήρξε έγκυρη σύμβαση.

 

498.    Με βάση το άρθρο 29 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, συμφωνίες, των οποίων το νόημα δεν είναι σαφές ή δεν δύναται να καταστεί σαφές, είναι άκυρες. Εν προκειμένω, δεν προσκομίστηκε καν μαρτυρία από πλευράς υπεράσπισης σε σχέση με τις συμφωνίες που έγιναν με τους Παραπονούμενους. Οι δε γραπτές συμβάσεις εργοδότησης δεν αναγνωρίστηκαν από κανέναν εκ των Παραπονούμενων.

 

499.    Ορισμένοι εκ των Παραπονούμενων έδωσαν μαρτυρία σε σχέση με συνεννοήσεις που είχαν με ενδεχόμενους αντιπροσώπους του εργοδότη, ατζέντηδες, ή μεσολαβητές η οποία όμως στερείται της απαραίτητης βεβαιότητας για να μπορέσει να εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα ως προς το κατά πόσον υπήρχε έγκυρη σύμβαση.

 

500.    Για παράδειγμα ένας Παραπονούμενος ανέφερε πως τη συνεννόηση την έκανε ο αδελφός του ενώ άλλος ο πατέρας του και αυτοί τους μετέφεραν την πληροφορία για το ύψος του ποσού του μηνιαίου μισθού που κατ’ ισχυρισμόν συμφωνήθηκε. Πρόκειται περί εξ ακοής μαρτυρία που στερείται των απαραίτητων πληροφοριών και λεπτομερειών που ενδεχομένως να της προσέδιδαν οποιαδήποτε βαρύτητα. Δεν αναφέρθηκε στο Δικαστήριο με ποιον είχαν μιλήσει οι Παραπονούμενοι ή οι συγγενείς και φίλοι τους κατά την διαδικασία της διευθέτησης της άδειας εργασίας (βίζας) για να μπορεί να γνωρίζει το Δικαστήριο το κατά πόσον το πρόσωπο εκείνο μπορούσε να δεσμεύσει τον εργοδότη για να μπορεί συνεπακόλουθα να αποφασιστεί το κατά πόσον υπήρξε έγκυρη σύμβαση ως προς το ύψος του μισθού.

 

501.    Συνεπακόλουθα, τα όσα ανέφεραν οι Παραπονούμενοι για προηγούμενες συνεννοήσεις με διαμεσολαβητές δεν είναι σημαντικά ή ουσιώδη για την υπόθεση ζητήματα και ακόμα και αν υπέπεσαν σε αντιφάσεις σε σχέση με το πόσα συμφώνησαν δεν είναι ικανές να επηρεάσουν την αξιοπιστία τους. Για παράδειγμα, υπήρχε Παραπονούμενος που είπε σε κατάθεση του πως ο ατζέντης του είχε αναφέρει πως θα πληρωνόταν €650 και σε άλλη κατάθεση του ότι είχε συμφωνήσει σε €550. Θα είχε σημασία εάν όντως καταρτίζονταν συμφωνίες μεταξύ τους, ωστόσο κανένας από τους Παραπονούμενους δεν είχε σύμβαση εργοδότησης.

 

502.    Ούτε και η Υπεράσπιση προσήγαγε οποιαδήποτε μαρτυρία προς τεκμηρίωση των υποβολών της ότι οι ατζέντηδες έλεγαν στους Παραπονούμενους πως θα λάμβαναν μισθό €550 μηνιαίως χωρίς διατροφή. Ούτε και προσκομίστηκε μαρτυρία ότι εξηγούσαν στους Παραπονούμενους ποιοι είναι οι όροι εργασίας τους. Οι πλείστοι Παραπονούμενοι ανέφεραν πως υπήρχε κάποια πολιτική ο εργοδότης να κατακρατά τους πρώτους μισθούς ή να καθυστερεί να τους πληρώνει. Οι περισσότεροι μάθαιναν για το ύψος του μισθού τους όταν πληρώνονταν για πρώτη φορά.

 

503.    Υπάρχει και μια άλλη διάσταση, ήτοι, το κατά πόσον μπορούσαν να συμφωνήσουν σε διαφορετικούς όρους από αυτούς που προνοεί η συλλογική σύμβαση ή δυσμενέστερους όρους από αυτούς που προνοεί η συλλογική σύμβαση η οποία ωστόσο δεν θα με απασχολήσει για τους λόγους που θα εξηγήσω ακολούθως.

 

504.    Δεδομένου του ότι δεν υπήρχαν γραπτές συμβάσεις εφόσον όλοι οι Παραπονούμενοι ανέφεραν πως οι υπογραφές δεν είναι δικές τους αλλά ούτε και προφορικές για τον λόγο που προανέφερα,  οι όροι εργοδότησης των Παραπονούμενων θεωρώ ότι προκύπτουν από τη Συλλογική Σύμβαση, η τήρηση της οποίας αποτελεί όρο για να μπορέσει εργοδότης να εργοδοτήσει εργάτη από τρίτες χώρες στον τομέα της γεωργοκτηνοτροφίας και εν πάση περιπτώσει πρέπει να εφαρμόζεται για σκοπούς ίσης μεταχείρισης.

 

Πως καθορίζεται το ύψος του μισθού των Παραπονούμενων;

 

505.    Προσκομίστηκε αξιόπιστη μαρτυρία και εξάχθηκε σχετικό εύρημα ότι για να μπορέσει να εργοδοτήσει προσωπικό από τρίτες χώρες ο εργοδότης σημαίνει πρέπει να τηρεί τη Συλλογική Σύμβαση.

 

506.    Επομένως, αδιαμφισβήτητα προκύπτει οι Κατηγορούμενοι συμφώνησαν, τουλάχιστον σιωπηρά, πως θα τηρούν τους όρους της συλλογικής σύμβασης για να λάβει άδεια για εργοδότηση αλλοδαπών η Κατηγορούμενη 1 (ήτοι βίζες).  

 

507.    Επιπρόσθετα, δεν μπορεί να μην εφαρμόζει τη συλλογική σύμβαση δεδομένου του ότι αυτό που ισχύει για τους Κύπριους και Ευρωπαίους πρέπει να ισχύει για τους εργάτες από τρίτες χώρες όπως άλλωστε προβλέπεται στον περί Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Νόμο, Κεφ. 105, άρθρο 18ΦΓ:

 

«(1)  Με την επιφύλαξη των λοιπών εδαφίων του παρόντος άρθρου, οι εργαζόμενοι τρίτων χωρών οι οποίοι εμπίπτουν στην παράγραφο (β) ή στην παράγραφο (γ), του εδαφίου (1) του άρθρου 18ΥΓ, απολαύουν ίσης μεταχείρισης με τους πολίτες της Δημοκρατίας, όσον αφορά –

 

(α)   τις συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής και της απόλυσης, καθώς και της ασφάλειας και υγείας στον τόπο εργασίας·

 

(β)   την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, της εγγραφής και της συμμετοχής σε οργάνωση εργαζομένων ή εργοδοτών ή σε οποιαδήποτε επαγγελματική οργάνωση, περιλαμβανομένων των πλεονεκτημάτων που παρέχονται από τις οργανώσεις αυτές, χωρίς επηρεασμό των διατάξεων του κυπριακού δικαίου περί της δημόσιας τάξης και της δημόσιας ασφάλειας»

 

508.    Με βάση το άρθρο 18ΥΣΤ του Κεφ. 105 για την έκδοση ενιαίας άδειας: «(γ) ο υπήκοος τρίτης χώρας και ο εργοδότης έχουν συνάψει μεταξύ τους σύμβαση απασχόλησης, η οποία είναι δεόντως επικυρωμένη από την αρμόδια αρχή, όπου αυτό απαιτείται, ή ο υπήκοος τρίτης χώρας είναι κάτοχος βεβαίωσης πρόσληψης εκδιδόμενης από τον εργοδότη ή πιστοποιητικού απασχόλησης εκδιδόμενου από τον εργοδότη∙ για τους σκοπούς της παρούσας παραγράφου, η αρμόδια αρχή για επικύρωση της σύμβασης απασχόλησης είναι το Τμήμα Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ή, σε περίπτωση που ο υπήκοος τρίτης χώρας προτίθεται να απασχοληθεί ως αθλητής ή προπονητής, η σχετική κυπριακή αθλητική ομοσπονδία».

 

509.    Προκύπτει ότι ο εργοδότης στην ουσία δέχεται τους όρους του Τμήματος Εργασίας οι οποίοι καθορίζονται από τα κριτήρια τα οποία έθεσε το Υπουργικό Συμβούλιο – το Συνημμένο 1 στο Τεκμήριο 33. Στη σελ. 15 του Τεκμηρίου 33 ήτοι στα Κριτήρια και Διαδικασία για την Παραχώρηση Αδειών Εργασίας σε Αλλοδαπούς / Αμοιβή και Όροι Εργοδότησης αναφέρεται ότι «οι όροι εργοδότησης που προβλέπονται από τη σχετική Συλλογική Σύμβαση (κλαδική ή επιχειρησιακή) για ντόπιο προσωπικό θα εφαρμόζονται από τον εργοδότη και για το αλλοδαπό προσωπικό. Νοείται ότι αν παραβιάζονται οι όροι του συμβολαίου, η άδεια θα αποσύρεται».

 

510.    Κατά συνέπεια, εν προκειμένω προκύπτει ξεκάθαρα ότι οι όροι εργοδότησης των Παραπονούμενων καθορίζονται από τη Συλλογική Σύμβαση. Τα πρότυπα συμβόλαια τα οποία κατήρτισε το Τμήμα Εργασίας υιοθετούν τις διατάξεις της Συλλογικής Σύμβασης και δόθηκε αναντίλεκτη μαρτυρία ότι πρέπει να υπογράφονται αυτά για να δοθεί η άδεια για εργοδότηση προσώπου από τρίτες χώρες.

 

511.    Σημειώνω ακόμα ότι η Υπεράσπιση δεν αμφισβήτησε ότι εφαρμόζονται οι όροι της Συλλογικής Σύμβασης. Τα συμβόλαια που ισχυρίστηκε η Υπεράσπιση ότι υπέγραψαν οι Παραπονούμενοι είναι αυτά του Τμήματος Εργασίας τα οποία ως προανέφερα περιλαμβάνουν τα όσα αναφέρονται στη Συλλογική Σύμβαση.  Μάλιστα στη σελ. 17 του Τεκμηρίου 34 υπό τον τίτλο «Συλλογικές Συμβάσεις» αναφέρεται ότι οποιαδήποτε «άλλα ωφελήματα, υποχρεώσεις και όροι εργοδότησης που διαλαμβάνονται στη Συλλογική Σύμβαση για τη Γεωργία και Κτηνοτροφία και δεν αναφέρονται στην παρούσα Συμφωνία, θα ισχύουν και θα αποτελούν μέρος της.»

 

Η Συλλογική Σύμβαση

 

512.    Υπενθυμίζω ότι η φιλοσοφία η οποία διέπει την Συλλογική Σύμβαση και οι λόγοι  συνομολόγησης της επεξηγήθηκαν από τον ΜΚ15.

 

513.    Σύμφωνα με το άρθρο 1 οι όροι της καλύπτουν όλο το προσωπικό το οποίο απασχολείται στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας. Σύμφωνα με το άρθρο 2 οι εργοδοτούμενοι θα εργάζονται μέχρι και 80 ώρες ανά δεκαπενθήμερο και κατανέμονται σε έξι μέρες σε πλαίσιο επτά ημερών της εβδομάδας. Το ωράριο μπορεί να καθορίζεται μέσα στα πλαίσια των 32 - 48 ωρών εβδομαδιαίως.

 

514.     Σύμφωνα με το άρθρο 3 η εργασία πέραν των 80 ωρών ανά δεκαπενθήμερο θα πληρώνεται ως υπερωρία επί τη βάσει 1:1.5. Η υπερωρία θα αποζημιώνεται με ελεύθερο χρόνο μέχρι και ένα μήνα μετά την ημερομηνία της υπερωρίας, σε αντίθετη περίπτωση θα αποζημιώνεται.

 

515.    Εργασία σε αργίες αποζημιώνεται επί τη βάσει 1:2. Οι εργοδοτούμενοι δικαιούνται να λαμβάνουν ετήσια άδεια σύμφωνα με τον σχετικό νόμο περί ετησίων αδειών μετ’ απολαβών (άρθρο 5).

 

516.     Το άρθρο 8 αφορά τη μισθοδοσία και σύμφωνα με αυτό ο μικτός μηνιαίος μισθός ανειδίκευτου εργάτη καθορίζεται σε €465 και από αυτόν αποκόπτεται εισφορά στο ΤΚΑ, ΓΕΣΥ και συντεχνιακή συνδρομή. Ο καθαρός μηνιαίος μισθός δεν θα είναι πιο κάτω από €400.

 

«Στις περιπτώσεις που δεν θα παρέχεται διατροφή και στέγαση ο μικτός μηνιαίος μισθός θα είναι από 1/6/21, στο ύψος που καθορίζει ο «Ο περί Κατώτατου Ορίου Μισθών Νόμος» ήτοι €870 μηνιαίος και €924 μηνιαίως μετά από έξι μήνες υπηρεσία.»

 

517.    Ο δε μισθός θα τροποποιείται κάθε χρόνο ανάλογα με τη μεταβολή του τιμάριθμου.

 

518.    Η τήρηση της συλλογικής σύμβασης αποτελεί όρο για την παραχώρηση άδειας εργοδότησης.

 

Ποιο είναι το ύψος του μισθού;  

 

519.    Είναι ξεκάθαρο κατά την άποψη μου ότι εν προκειμένω εφαρμόζεται ο κατώτατος μισθός σε αντίθεση με τις θέσεις οι οποίες προβάλλονται από την Υπεράσπιση.

 

520.    Τόσο στη Συλλογική Σύμβαση (Τεκμήριο 30) όσο και στο υπόδειγμα της σύμβασης απασχόλησης (Τεκμήριο 34) που πρέπει να χρησιμοποιείται σε όλες τις περιπτώσεις εργοδότησης αλλοδαπού εργάτη προνοείται στην σελ. 7 όρο 3(α) και άρθρο 8 της Συλλογικής Σύμβασης ότι στην περίπτωση που «δεν θα παρέχεται διατροφή και στέγαση ο μικτός μηνιαίος μισθός θα είναι €870.»

 

521.    Δηλαδή, για να μην είναι €870 ο μισθός θα πρέπει να παρέχεται διατροφή και στέγαση. Η χρήση του συμπλεκτικού συνδέσμου «και» υποδηλώνει ότι η διατροφή και η στέγαση πρέπει να θεωρούνται ως ένα σύνολο. Συνεπακόλουθα, εάν δεν παρέχεται το σύνολο (δηλαδή διατροφή και στέγαση) εφαρμόζεται ο κατώτατος μισθός.

 

522.    Δεν μπορεί λυσιτελώς να υποστηριχθεί αντίθετη ερμηνεία ή οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία. Επιπλέον, τα όσα ανέφερε ο ΜΚ15 για την πρόθεση των συντακτών της Συλλογικής Σύμβασης συνάδουν με την απλή γραμματική ερμηνεία του εν λόγω άρθρου.

 

523.    Εν προκειμένω η Υπεράσπιση προέβαλε το επιχείρημα πως το επιπλέον ποσό (από τα €465) που λάμβαναν οι Παραπονούμενοι ήταν για σκοπούς διατροφής. Το επιχείρημα αυτό ουδέποτε τέθηκε σε οποιοδήποτε εκ των Παραπονούμενων και η αγόρευση δεν είναι μέσο προσαγωγής μαρτυρίας. Επίσης, δεν μπορεί να ευσταθεί δεδομένου του ότι οι Παραπονούμενοι λάμβαναν διαφορετικούς μισθούς.

 

524.    Κατ’ ακολουθία των όσων προαναφέρθηκαν, προκύπτει ότι η Κατηγορούσα Αρχή χρησιμοποίησε την ορθό μέθοδο για τον υπολογισμό του ύψους των μισθών των Παραπονούμενων και υπολόγισε το ύψος των μισθών επί τη βάσει του κατώτατου μισθού.

 

525.    Ως προς το πως προκύπτει το ποσοστό αφαίρεσης από τον κατώτατο μισθό για την στέγαση που θεωρήθηκε ότι παρείχε ο εργοδότης, κατ’ αρχάς στην Συλλογική Σύμβαση αναφέρεται στο άρθρο 8 ότι «Εάν ο εργοδότης προσφέρει στέγαση και διατροφή είτε μετά από συμφωνία είτε από υποχρέωση εξαιτίας Νόμου, Κανονισμού, Υπουργικής απόφασης θα αποκόπτεται επίσης σχετικό ποσό από το μισθό».

 

526.    Το Τεκμήριο 33 που περιλαμβάνει τα κριτήρια βάσει των οποίων χορηγούνται οι άδειες εργασίας αναφέρεται κάτω από την ενότητα Γ με τίτλο «ειδικοί όροι» ότι  «αν ο εργοδότης δεν παρέχει διατροφή στην προσφερόμενη στέγη θα υπάρχουν διευκολύνσεις κουζίνας. Στην περίπτωση που ο εργοδότης θα προσφέρει δωρεάν διατροφή θα δικαιούται να αποκόπτει από το μισθό τους για το σκοπό αυτό πρόσθετο ποσό μέχρι 15%».

 

527.    Σημειώνω ότι σύμφωνα και με το περί Κατώτατου Ορίου Μισθών Διάταγμα του 2022, Κ.Δ.Π. 350/2022, άρθρο 10:

 

«10. Όταν στο πλαίσιο της συμφωνημένης σύμβασης εργασίας ο εργοδότης παρέχει στον εργοδοτούμενο αξιοπρεπή διατροφή ή/και διαμονή, ο κατώτατος μηνιαίος μισθός δύναται να μειώνεται, κατόπιν συμφωνίας μεταξύ εργοδότη και εργοδοτούμενου, ως ακολούθως:

(α) μέχρι 15% όταν παρέχεται διατροφή, ή / και

(β) μέχρι 10% όταν παρέχεται διαμονή:

Νοείται ότι ο εργοδοτούμενος δύναται να τερματίσει την πιο πάνω συμφωνία για παροχή διατροφής ή και διαμονής, με προειδοποίηση σαράντα πέντε (45) ημερών προς τον εργοδότη.»

 

528.    Επομένως καταρρίπτεται και το επιχείρημα της Υπεράσπισης ότι είναι αυθαίρετο το ποσοστό 10% της μείωσης από τον κατώτατο μισθό που υπολόγισε το ΤΕΣ δεδομένου του ότι παρεχόταν μόνο διατροφή.

 

529.    Συνοψίζοντας, εν πρώτοις αναφέρεται ότι ο εργοδότης πρέπει να εφαρμόζει τη συλλογική σύμβαση για να εξασφαλίσει άδεια και θεωρείται ότι συμφωνεί να τηρεί τη Συλλογική Σύμβαση. Κατά δεύτερον, η Συλλογική Σύμβαση προνοεί την εφαρμογή του Διατάγματος του Κατώτατου Μισθού με βάση το άρθρο 8 όταν δεν παρέχεται τόσο στέγαση όσο και διατροφή. Επειδή δεν παρέχεται διαμονή και διατροφή ενεργοποιείται το διάταγμα κατώτατου μισθού.

 

530.    Κατ’ ακολουθίαν των όσων έχουν προαναφερθεί, το ΤΕΣ υπολόγισε σωστά το ύψος των μισθών των Παραπονούμενων – τα ποσά στα οποία δικαιούνται. Οι Κατηγορούμενοι συμφώνησαν  - δέχθηκαν αυτό το καθεστώς για να εξασφαλίσουν την άδεια για εργοδότηση και να τους επιτραπεί φέρουν τους Παραπονούμενους στην Κύπρο. Μάλιστα, τα συμβόλαια που χρησιμοποίησαν τα οποία υπενθυμίζω ότι κανένας από τους Παραπονούμενους δεν αναγνώρισε αυτό ακριβώς προνοούσαν.

 

 

 

Ευθύνη του Κατηγορούμενου 2

 

531.    Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Κατηγορούμενος 2 ως ο μοναδικός διευθυντής της Κατηγορούμενης 1 είχε ενεργή ανάμιξη στη λειτουργία της επιχείρησης με βάση τη μαρτυρία η οποία προσάχθηκε και δεν αμφισβητήθηκε. Διαφάνηκε ότι γνώριζε όλα τα δεδομένα σε σχέση με την επιχείρηση και τους εργαζομένους σε αυτήν περιλαμβανομένων των Παραπονούμενων.

 

532.    Μεταξύ άλλων, αυτός κλήθηκε και εν τέλει παρακάθισε σε συνάντηση με το ΤΕΣ, αυτός  προέβαλε διάφορους ισχυρισμούς ως προς το ύψος του μισθού τους και τους όρους εργοδότης των Παραπονούμενων.

 

533.    Προκύπτει από τη μαρτυρία και τα έγγραφα τα οποία κατατέθηκαν ως τεκμήρια ότι είχε τον έλεγχο της Κατηγορούμενης 1 και ότι ελάμβανε και λαμβάνει αποφάσεις σε σχέση με την Κατηγορούμενη και είχε σαφή γνώση για τα δεδομένα που συνιστούν το αδίκημα και μάλιστα προκύπτει η πρόθεση του να μην αποδώσει στους Παραπονούμενους μέρος του μισθού που δικαιούνταν και προκύπτει από τη συλλογική σύμβαση και από το πρότυπο συμβόλαιο εργοδότησης. Προσάχθηκε μαρτυρία και δεν αμφισβητήθηκε ότι ο Κατηγορούμενος 2 αποφάσιζε για την καταβολή του μισθού.

 

534.    Σε κανένα σημείο δεν αμφισβητήθηκε ότι ήταν ο «μάστρος» όπως τον αποκαλούσαν οι Παραπονούμενοι. Πολλοί από τους Παραπονούμενους αναφέρθηκαν σε διάφορα περιστατικά τα οποία δείχνουν πως ο Κατηγορούμενος 2 είναι το πρόσωπο το οποίο έχει τον έλεγχο της επιχείρησης, στα οποία ήταν παρών ή/και στις οδηγίες του Κατηγορούμενου 2 προς τον Gurmukh, ήτοι τον Dr ο οποίος χαρακτηρίστηκε πολλάκις ως το δεξί χέρι του «μάστρου».  Δεν αντεξετάστηκαν σε σχέση με αυτές τις θέσεις τους.  Πολλοί αποκαλούσαν τον Κατηγορούμενο 2 ως τον εργοδότη τους πράγμα που είναι ένδειξη της ανάμιξης και εμπλοκής του στην επιχείρηση.

 

535.    Χωρίς αμφιβολία προκύπτει η συνενοχή, συνέργεια και η παροχή βοήθειας και παρακίνηση από τον Κατηγορούμενο 2  της Κατηγορούμενης 1 να διαπράξει τα ποινικά αδικήματα για τα οποία κατηγορείται.

 

536.    Δεδομένου του ότι δεν είχαν καταβληθεί οι μισθοί των Παραπονούμενων, περιλαμβανομένων των υπερωριών που με βάση τα ευρήματα του Δικαστηρίου σε σχέση με τον κάθε Παραπονούμενο, αυτοί δικαιούνταν, επειδή δεν πληρώθηκαν οι αργίες με βάση την αναλογία 1:2 και οι υπερωρίες (δηλαδή η εργασία πέραν των 80 ωρών ανά δεκαπενθήμερο) στην αναλογία 1:1.5 και επειδή οι Κατηγορούμενοι δεν απέσεισαν το βάρος το οποίο μετατέθηκε στους ώμους τους να καταδείξουν ότι είχαν καταβληθεί οι μισθού των Παραπονούμενων, οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις κατηγορίες 1 – 60 και 95 – 162.

 

537.    Περιπλέον επειδή οι άδειες των Παραπονούμενων δεν αντικαταστάθηκαν με χρηματική αποζημίωση κατά τον τερματισμό απασχόλησης τους, οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις κατηγορίες με αριθμούς 163 – 174 και 177 – 190 με ορισμένες διαφοροποιήσεις στα ποσά στις λεπτομέρειες ορισμένων κατηγοριών οι οποίες θα αναφερθούν ακολούθως.

 

538.    Οι Κατηγορούμενοι αθωώνονται και απαλλάσσονται από τις κατηγορίες 175 – 176 οι οποίες αφορούν την άδεια του Rahul Kumar ο οποίος δεν προσήλθε για να υποστηρίξει τους ισχυρισμούς του ΤΕΣ σε σχέση με τις κατηγορίες αυτές και υπάρχει λογική αμφιβολία ως προς την περίοδο κατά την οποία εργοδοτείτο.  

 

539.    Όπως θα επεξηγηθεί ακολούθως ορισμένες εκ των κατηγοριών αυτών θα πρέπει να τροποποιηθούν.

 

540.    Η τροποποίηση είναι υπέρ των Κατηγορούμενων και λαμβάνει χώρα δεδομένου του ότι υιοθετήθηκαν μερικώς οι θέσεις της Υπεράσπισης σε σχέση με ορισμένες κατηγορίες. Η Υπεράσπιση δεν επηρεάζεται δυσμενώς καθότι οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για ελάσσον ποσό. Δεν μπορώ να φανταστώ πως θα μπορούσαν να επηρεαστούν τα δικαιώματα άμυνας των Κατηγορούμενων ενόψει του ότι θα καταδικαστούν για έλασσον ποσό.

 

541.    Υπό το φως των νομολογηθέντων στην  ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ v. ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ (2015) 2 ΑΑΔ 700 και (ΧENAKIS MELI) ΞΕΝΑΚΗ ΜΕΛΗ ν. VASSOS LEPTOS LTD (2015) 2 ΑΑΔ 734, οι Κατηγορούμενοι 1 και 2 μπορούν να καταδικασθούν για έλασσον σε σχέση με αυτό που αναφέρεται στο κατηγορητήριο ποσό, χωρίς είναι αναγκαία η τροποποίηση του κατηγορητηρίου και χωρίς να επανακατηγορηθούν και απαντήσουν εκ νέου.

 

542.    Το ακριβές ποσό του μισθού το οποίο οφείλεται δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο του αδικήματος εν προκειμένω. Εν πάση περιπτώσει, θεωρώ ότι τα δικαιώματα τους δεν επηρεάζονται δυσμενώς  δεδομένου ότι καταδικάζονται οι Κατηγορούμενοι για μη καταβολή μισθού μικρότερου ποσού

 

543.    Επομένως, όσον αφορά τον Bharat (κατηγορίες 1 – 12):

 

543.1    Κατηγορίες 1 και 2: τροποποιείται το ποσό το οποίο αναφέρεται στις λεπτομέρειες αδικήματος από €719.74 σε €580.51 Δηλαδή αφαιρέθηκαν 21 ώρες υπερωριών.  Οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για αυτό το ποσό.

543.2    Κατηγορίες 3 – 4: Τροποποιούνται και οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για ποσό €1326.31 αφού αφαιρέθηκαν υπερωρίες 28 ωρών.

543.3    Κατηγορίες 5 – 6: Τροποποιούνται ανάλογα και οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για ποσό €1839.74 - €550 = €1289, αφού αφαιρέθηκαν 21 ώρες υπερωριών και υπολογίστηκαν τα €550 τα οποία είχε πληρωθεί με βάση το Τεκμήριο 76.

543.4    Κατηγορίες 7 – 8: Από το ποσό των €1375.63 αφαιρείται το ποσό των €550 που έχει καταβληθεί. Οι κατηγορίες τροποποιούνται ανάλογα και οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για το ποσό των €825,63.

543.5    Καμία διαφοροποίηση σε σχέση με τις κατηγορίες 9 – 12 και 163 – 164. 

 

544.     Όσον αφορά τον Anil Kumar: Οι κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις κατηγορίες 49 – 54, 57 -  60  και 173 - 174 ως έχουν στο κατηγορητήριο. Σε σχέση με τις κατηγορίες 55 και 56 οι κατηγορούμενοι καταδικάζονται για μικρότερο ποσό ήτοι €2211.02 -  €550 = €1661.02 δεδομένου του ότι δεν είχε υπολογιστεί και οι κατηγορίες 55 και 56 τροποποιούνται ανάλογα.

 

545.    Όσον αφορά τον Rajinder Singh (κατηγορίες 103 – 114):

 

545.1    Κατηγορίες 109  και 110: Αφαιρούνται 14 ώρες υπερωριών για Δεκέμβριο (από 25.12 – 31.12) επί €4,42 επί 1.5 = €92.82.  Επομένως  τροποποιούνται οι λεπτομέρειες αδικήματος και καταδικάζονται οι Κατηγορούμενοι για μικρότερο ποσό ήτοι €1167.08 – 92.82 = €1.074,26

545.2    Κατηγορίες 111 – 112: αφαιρείται το ποσό των €135  και €567 από το ποσό των €1997.32 = €1.295,32. Οι κατηγορίες τροποποιούνται ανάλογα και οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για το ποσό των €1.295,32.

545.3    Κατηγορίες 113 – 114: αφαιρείται το ποσό των €189.00 από €398.84 = €209.84. Οι κατηγορίες τροποποιούνται ανάλογα και οι Κατηγορούμενοι καταδικάζονται για το ποσό των €209,84.  

545.4    Καμία διαφοροποίηση σε σχέση με τις κατηγορίες 103 – 108 και 179 – 180.

 

 

Κατηγορίες 191 – 192: Παράλειψη παρουσίασης  αποδείξεων πληρωμής μισθών για όλη την περίοδο εργοδότησης για κάθε Παραπονούμενο

 

546.    Σύμφωνα με το άρθρο 17(1) του Νόμου το οποίο έχει ως πλαγιότιτλο «καθήκον για παροχή πληροφοριών στον επιθεωρητή»:

 

«17.-(1) Κάθε εργοδότης ή αντιπρόσωπός του και κάθε εργοδοτούμενος στον εργοδότη αυτό πρέπει, όταν το απαιτεί ο Επιθεωρητής, να δίνει σ’ αυτόν κάθε πληροφορία, βιβλίο, αρχείο, πιστοποιητικό ή άλλο έγγραφο ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο έχει στην κατοχή του σχετικά με τα ρυθμιζόμενα στον παρόντα Νόμο θέματα.»

 

547.    Το δε άρθρο 20(4) (γ) του Νόμου καθιστά ποινικό αδίκημα την παράλειψη του εργοδότη να παρουσιάσει «οποιοδήποτε αρχείο, πιστοποιητικό, βιβλίο ή άλλο έγγραφο ή στοιχείο που απαιτείται να παρουσιάσει σύμφωνα με το Νόμο» το οποίο τιμωρείται με ποινή φυλάκισης μέχρι έξι μήνες ή χρηματική ποινή η οποία δεν υπερβαίνει τις €10.000 ή με τις δύο αυτές ποινές.

 

548.    Αναφορικά με την ενδεχόμενη ευθύνη του Κατηγορούμενου 2 είναι σχετικό το εδάφιο (5) του άρθρου 20 το οποίο προνοεί ότι:  «Όταν διαπράττεται αδίκημα δυνάμει του εδαφίου (4) από νομικό πρόσωπο ή οργανισμό, κάθε πρόσωπο το οποίο κατά το χρόνο διάπραξης του αδικήματος κατέχει θέση συμβούλου, προέδρου, διευθυντή, γραμματέα ή άλλη παρόμοια θέση στο νομικό πρόσωπο ή εμφανίζεται ότι ενεργεί με την ιδιότητα αυτή, θεωρείται ένοχο του ίδιου αδικήματος, εκτός εάν αποδείξει ότι το αδίκημα διαπράχθηκε χωρίς τη συναίνεση ή συνενοχή ή αμέλεια του ιδίου και υπόκειται στην ποινή που προβλέπεται για το αδίκημα αυτό, στο εν λόγω εδάφιο.»

 

549.    Επομένως όταν υπάρχει παράλειψη συμμόρφωσης από νομικό πρόσωπο μετατίθεται το βάρος απόδειξης στον Διευθυντή αυτού να αποδείξει ότι το αδίκημα διαπράχθηκε χωρίς τη συναίνεση, συνενοχή ή αμέλεια του ιδίου.

 

550.    Πρόκειται ασφαλώς περί αδικημάτων αυστηρής ευθύνης. Αποσκοπούν στη διασφάλιση ότι οι Επιθεωρητές θα μπορούν να ασκούν τις εξουσίες που τους αναθέτει ο Νόμος (ίδετε άρθρα 13 – 17) μεταξύ άλλων) για την ορθή και καλύτερη εφαρμογή του Νόμου.

 

551.    Εν προκειμένω η Κατηγορούμενη 1 κατηγορείται ότι από την 06.03.2023 μέχρι και την 02.10.2023 παρέλειψε να παρουσιάσει στο  Γραφείο Εργασιακών Σχέσεων Λάρνακας-Αμμοχώστου αποδείξεις πληρωμής των μισθών των εργοδοτουμένων της, όπως της είχε ζητηθεί να πράξει από αρμόδιο λειτουργό.

 

552.    Στο Τεκμήριο 15 – επιστολή 06.03.2023 από την ΜΚ1 προς τους Κατηγορούμενους ζητήθηκαν μεταξύ άλλων αποδείξεις «πληρωμής μισθών για όλη την περίοδο εργοδότησης».

 

553.    Οι τότε συνήγοροι των Κατηγορούμενων απέστειλαν επιστολή στο ΤΕΣ ημερ. 10.03.2023 (Τεκμήριο 17)  αναφέροντας ότι ο Κατηγορούμενος 2 αντιμετώπιζε ιατρικά προβλήματα και δεν μπορούσε παρευρεθεί σε συνάντηση.

 

554.    Στη συνάντηση η οποία εν τέλει έλαβε χώρα σε μεταγενέστερο στάδιο (12.04.2023) ο Κατηγορούμενος 2 δεν προσκόμισε αποδείξεις πληρωμής μισθών για όλη την περίοδο εργοδότησης.

 

555.    Στις 15.05.2023 οι νομικοί σύμβουλοι των Κατηγορούμενων ενημέρωσαν το ΤΕΣ ότι έχει καταχωριστεί ποινική υπόθεση στο Ε.Δ. Λευκωσίας για να παραπεμφθεί στο Κακουργιοδικείο σε σχέση με τα ίδια θέματα, ότι δεν πρόκειται να απαντήσουν σε άλλες ερωτήσεις και ότι η παράλληλη διερεύνηση από το ΤΕΣ συνιστά παρέμβαση στο ανακριτικό έργο, κατάχρηση της διαδικασίας και παραβιάζει το δικαίωμα των Κατηγορούμενων στη μη αυτοενοχοποίηση (Τεκμήριο 20).

 

556.    Τα στοιχεία αυτά ζητήθηκαν ξανά από το ΤΕΣ με επιστολή 13.06.2023 και τέθηκε προθεσμία μέχρι την 21.06.2023 (Τεκμήριο 21). Στις 16.06.2023 οι δικηγόροι των Κατηγορούμενων απέστειλαν επιστολή στο ΤΕΣ και ανέφεραν ότι ο πελάτης τους προτίθεται να προσκομίσει τα στοιχεία εντός 10 ημέρων από την ημερομηνία της επιστολής.

 

557.    Στις 26.06.2023 οι συνήγοροι των Κατηγορούμενων απέστειλαν επιστολή στην οποία επισυνάπτονταν διάφορά έγγραφα περιλαμβανομένων πιστοποιητικών ασφάλισης, αντίγραφα σελίδας διαβατήριών των Παραπονούμενων και αντίγραφα μέρους των συμβάσεων εργοδότησης και κατάσταση αποδοχών και εισφορών στο ΤΚΑ (Τεκμήριο 23). Δεν προσκομίστηκαν αποδείξεις πληρωμής μισθών.

 

558.    Στις 03.08.2023 το ΤΕΣ απέστειλε επιστολή με τα οφειλόμενα προς τους Παραπονούμενους ποσά (Τεκμήριο 24) στην οποία ζητείται καταβολή των ποσών και προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων πληρωμής. Ακολούθησε επιστολή η οποία περιλαμβάνει ανάλυση των οφειλόμενων ποσών για τον κάθε εργοδοτούμενο (Τεκμήριο 26).

 

559.    Ακολούθησε επιστολή από τους δικηγόρους των Κατηγορούμενων προς το ΤΕΣ ημερ. 12.09.2023 στην οποία αναφέρεται ότι έχουν συμβουλεύσει τον πελάτη τους – τον Κατηγορούμενο 2 να μην προβεί σε περαιτέρω πληρωμές διότι οι ισχυρισμοί τους δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια (Τεκμήριο 27).

 

560.    Ως Τεκμήριο 28 κατατέθηκε επιστολή από την Ελληνική Τράπεζα ημερομηνίας 14.08.2023 η οποία αναφέρει πως η Κατηγορούμενη κατέβαλε συγκεκριμένα ποσά σε εννέα εκ των Παραπονούμενων μέχρι τον Ιανουάριο του 2023. Αναφέρονται απλώς τα ποσά τα οποία κατ’ ισχυρισμό έχουν καταβληθεί.

 

561.    Η επιστολή της Ελληνικής Τράπεζας που αναφέρει ότι πληρώθηκαν ορισμένα ποσά προς ορισμένους Παραπονούμενους δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εξισωθεί με αποδείξεις πληρωμής μισθού.

 

562.    Δεν μπορεί να αντιληφθεί ούτε το Δικαστήριο αλλά ούτε και ο Επιθεωρητής ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εξέταση των παραπόνων το κατά πόσον τα ποσά αυτά αφορούν πληρωμές μισθών. Ούτε μπορεί εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα ως προς το ποιον μισθό (για ποιο μήνα) αφορούν οι πληρωμές.

 

563.    Σημειώνω και την υποχρέωση του εργοδότη να τηρεί αρχεία η οποία ως έχει νομολογηθεί «εντάσσεται στην όλη φιλοσοφία προστασίας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των εργοδοτουμένων, αλλά και ενισχύει τη δυνατότητα απόσεισης του βάρους που φέρει ο εργοδότης προς απόδειξη της καταβολής των μισθών εργοδοτουμένων.» [32]

 

564.    Η προσέγγιση που υιοθετεί η Υπεράσπιση  στην σελίδα 19 της αγόρευσης της ότι η επιστολή της Ελληνικής Τράπεζας σε συνάρτηση με άλλα έγγραφα και ισχυρισμούς που προβλήθηκαν συνηγορούν στο ότι τα ποσά που καταγράφονται αφορούν μισθούς δεν είναι ορθή. Για να συνιστά απόδειξη πληρωμής ένα έγγραφο πρέπει να μιλά από μόνο του. Ακόμα και αν ίσχυε η θέση της Υπεράσπισης δεν μπορεί να εξαχθεί το ποσό που λάμβανε ή θα έπρεπε να λάβει κάθε μήνα ο εκάστοτε Παραπονούμενος. Συνεπώς, οι Κατηγορούμενοι δεν έχουν καμία υπεράσπιση εν προκειμένω σε σχέση με την παράλειψη παρουσίασης των αποδείξεων οι οποίες ζητήθηκαν από Επιθεωρητή.

 

565.    Ο Κατηγορούμενος 2 δεν προσκόμισε οποιαδήποτε μαρτυρία αλλά ούτε και έχει προσαχθεί οποιαδήποτε μαρτυρία η οποία να δείχνει ότι το αδίκημα διαπράχθηκε χωρίς τη συναίνεση, συνενοχή ή αμέλεια του ιδίου. Επαναλαμβάνεται επίσης η ανάλυση σε σχέση με την ευθύνη του Κατηγορούμενου 2 ως διευθυντής της Κατηγορούμενης 1.

 

566.    Επομένως, οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις κατηγορίες 191 και 192.

 

 

Κατηγορίες 195 – 196: Παράλειψη παρουσίασης αποδείξεις πληρωμής της ετήσιας άδειας

 

567.    Σε σχέση με αυτήν την κατηγορία το θέμα είναι διαφορετικό. Κατ’ αρχάς υπενθυμίζω ότι οι Κατηγορούμενοι κατηγορούνται ότι από τις 06.03.2023 μέχρι την 02.10.2023 δεν είχαν παρουσιάσει στο Επαρχιακό Γραφείο Εργασιακών Σχέσεων Λάρνακας – Αμμοχώστου, αποδείξεις πληρωμής της ετήσιας άδειας των εργοδοτουμένων της, ενώ είχαν ζητηθεί να πράξει από αρμόδιο λειτουργό.

 

568.    Το άρθρο 20Δ (1) του Νόμου Χρόνου εργασίας προνοεί ότι  «κάθε εργοδότης ή αντιπρόσωπός του και κάθε εργοδοτούμενος στον εργοδότη αυτό πρέπει, όταν το απαιτεί ο επιθεωρητής να δίνει σ’ αυτόν κάθε πληροφορία, βιβλίο, αρχείο, πιστοποιητικό ή άλλο έγγραφο ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο έχει στην κατοχή του σχετικά με τα ρυθμιζόμενα στον παρόντα Νόμο θέματα.»

 

569.    Σύμφωνα με το άρθρο 20ΣΤ(1)(γ) πρόσωπο το οποίο «παραλείπει να παρουσιάσει οποιοδήποτε αρχείο, πιστοποιητικό, βιβλίο ή άλλο έγγραφο ή στοιχείο που απαιτείται να παρουσιάσει σύμφωνα με το Νόμο» διαπράττει ποινικό αδίκημα.

 

570.    Εν προκειμένω με την επιστολή 03.08.2023 του ΤΕΣ προς τους Παραπονούμενους  στην οποία περιλαμβάνονταν τα οφειλόμενα κατά την Κατηγορούσα Αρχή ποσά (Τεκμήριο 24) ζητήθηκε η καταβολή των ποσών και προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων πληρωμής, περιλαμβανομένων και των αποδείξεων πληρωμής  της ετήσιας άδειας.

 

571.    Είναι παραδεκτό ότι εκείνη την περίοδο που ζητήθηκαν οι αποδείξεις δεν είχε διενεργηθεί πληρωμή των αδειών των εργοδοτουμένων. Δεν είχε αντικατασταθεί η ετήσια άδεια στην οποία δικαιούνταν οι Παραπονούμενοι με χρηματική αποζημίωση και το ποσό αυτό ήταν οφειλόμενο και ζητήθηκε από το ΤΕΣ όπως καταβληθεί.

 

572.    Επομένως, δεν υπήρχε οποιοδήποτε έγγραφο το οποίο μπορούσε να προσκομιστεί. Εν προκειμένω θεωρώ ότι δεν στοιχειοθετείται το actus reus του αδικήματος. Στην ουσία δεν μπορούσε να διαπραχθεί το αδίκημα κατά τον ουσιώδη χρόνο.

 

573.    Δεν πρόκειται για κάποιο αρχείο το οποίο είχε στην κατοχή της η Κατηγορούμενη η που μπορούσε να δημιουργήσει για να το παραδώσει στο ΤΕΣ. Στην ουσία τους ζήτησαν να προχωρήσουν με την πληρωμή η οποία κατά κάποιο τρόπο αμφισβητείτο.

 

574.    Οι Κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν για την παράλειψη τους να αντικαταστήσουν την ετήσια άδεια με χρηματική αποζημίωση κατά τον τερματισμό απασχόλησης. Θεωρώ ότι αν καταδικάζονταν επειδή δεν προσκόμισαν το αποδεικτικό ότι καταβλήθηκε η χρηματική αποζημίωση για την ετήσια άδεια ως επίσης και για την μη πράξη της μη καταβολής της χρηματικής αποζημίωσης, κατά κάποιον τρόπο θα καταδικάζονταν δύο φορές για την ίδια συμπεριφορά καίτοι πρόκειται για διαφορετικό αδίκημα.

 

575.    Κατά συνέπεια θεωρώ ότι οι Κατηγορούμενοι πρέπει να αθωωθούν από αυτές τις κατηγορίες και αθωώνονται απαλλάσσονται από τις κατηγορίες 195 και 196.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ζ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 

 

576.    Ενόψει των όσων έχουν προαναφερθεί:

 

576.1    Οι Κατηγορούμενοι[33] κρίνονται ένοχοι πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας στις κατηγορίες 1 – 60 και 95 – 162 σε σχέση με την παράλειψη καταβολής μισθών.

 

576.2    Σημειώνεται ότι στις κατηγορίες  1 – 8, 55 – 56 και 109 – 114 τα ποσά τα οποία αναφέρονται στις λεπτομέρειες αδικήματος της κάθε κατηγορίας έχουν τύχει τροποποίησης και οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις τροποποιημένες κατηγορίες για μικρότερα ποσά.

 

576.3    Οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας στις κατηγορίες 163 – 174 και 177 – 190 σε σχέση με την παράλειψη αντικατάστασης ετήσιας άδειας με χρηματική αποζημίωση κατά τον τερματισμό απασχόλησης των Παραπονούμενων.

 

576.4    Οι Κατηγορούμενοι κρίνονται ένοχοι στις κατηγορίες 191 και 192 σε σχέση με την παράλειψη παρουσίασης των αποδείξεων πληρωμής μισθών.

 

576.5    Οι Κατηγορούμενοι αθωώνονται και απαλλάσσονται από τις κατηγορίες 175 – 176 και 195 – 196.

 

 

 

 

 

Υπ. __________________

Χ. Σατσιάς Ε. Δ.

ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ

 

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ