ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ
ΕΝΩΠΙΟΝ: Χρ. Μίτλεττον, Ε.Δ.
Υπόθεση αρ. 23826 / 2019
ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ
ν.
Κ. Γ.
___________
Ημερομηνία: 6 Νοεμβρίου 2026
Εμφανίσεις:
Μ. Κακόψητου (κα), για κατηγορούσα Αρχή
Δ. Λοχία, για την Κατηγορούμενη
Κατηγορούμενη: παρούσα
Αίτημα για απόρριψη κατηγοριών
Α Π Ο Φ Α Σ Η
(ex tempore)
Η Κατηγορούμενη αντιμετωπίζει οκτώ κατηγορίες, από τις οποίες οι τέσσερις πρώτες αφορούν την εκ προθέσεως εγκατάλειψη παιδιού ηλικίας δυόμισι ετών, το οποίο, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες των κατηγοριών, φέρεται να αφέθηκε μόνο του εντός της οικίας της, υπό συνθήκες που ενδέχετο να του προκαλέσουν αχρείαστη ταλαιπωρία ή βλάβη στην υγεία του. Οι Κατηγορίες 5–8 αφορούν απερίσκεπτες και αμελείς πράξεις που ήταν ενδεχόμενο να προκαλέσουν σωματική βλάβη στο ίδιο παιδί, σε σχέση με τη χορήγηση φαρμάκου. Τα αδικήματα φέρονται να διαπράχτηκαν σε διαφορετικές ημερομηνίες τον Δεκέμβριο του 2017 και τον Φεβρουάριο του 2018.
Εν μέσω της ακροαματικής διαδικασίας, η Υπεράσπιση ήγειρε ζήτημα παραγραφής των Κατηγοριών 1–4, επικαλούμενη το άρθρο 88(β) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ.155, όπως αντικαταστάθηκε με τον Ν.129(Ι)/2018. Επί του ζητήματος, εκτέθηκαν οι εκατέρωθεν θέσεις. Το Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει κατά πόσον η νομοθετική τροποποίηση του 2018 καταλαμβάνει αδικήματα που είχαν τελεστεί πριν από τη θέση της σε ισχύ, αλλά αποτέλεσαν αντικείμενο ποινικής δίωξης μεταγενέστερα. Οι Κατηγορίες 1–4 βασίζονται στο άρθρο 54 § 1 του περί Παιδίων Νόμου, Κεφ.352, το οποίο προβλέπει, για τις περιγραφόμενες σε αυτό πράξεις κακομεταχείρισης, παραμέλησης ή εγκατάλειψης παιδιού κάτω των δεκαέξι ετών, ποινή φυλάκισης μέχρι ενός έτους ή χρηματική ποινή μέχρι Λ.Κ.1.000 ή και τις δύο ποινές.
Κατά τον χρόνο τέλεσης των επίδικων πράξεων, το άρθρο 88 του Κεφ.155 προέβλεπε εξάμηνη παραγραφή για αδικήματα των οποίων η ανώτατη ποινή δεν υπερέβαινε τη φυλάκιση τριών μηνών ή χρηματική ποινή Λ.Κ.125 ή και τις δύο αυτές ποινές. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες δεν υπάγονταν στην τότε νομοθετική ρύθμιση περί παραγραφής. Με τον Ν.129(Ι)/2018, που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 26.10.2018, το άρθρο 88 αντικαταστάθηκε. Η παράγραφος (β) προβλέπει ότι, τηρουμένων των διατάξεων οποιουδήποτε άλλου νόμου που καθορίζει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καμία κατηγορία δεν δύναται να προσαφθεί μετά την πάροδο δώδεκα μηνών από την ημέρα διάπραξης αδικήματος για το οποίο προβλέπεται ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες ή χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τα €1.708 ή και οι δύο αυτές ποινές. Η νομοθετική τροποποίηση διεύρυνε, επομένως, την κατηγορία των ποινικών αδικημάτων που υπόκεινται σε χρονικό περιορισμό ως προς την πρόσαψη κατηγορίας. Στη νέα ρύθμιση, εμπίπτει, βάσει της ανώτατης προβλεπόμενης ποινής του, και το αδίκημα του άρθρου 54 § 1 του Κεφ.352. Οι αποδιδόμενες πράξεις φέρονται να τελέστηκαν στις 15.12.2017, 21.12.2017, 7.2.2018 και 9.2.2018. Εάν εφαρμοστεί η νέα δωδεκάμηνη προθεσμία, αυτή θα θεωρείται πως συμπληρώθηκε, αντίστοιχα, στις 15.12.2018, 21.12.2018, 7.2.2019 και 9.2.2019. Η ποινική υπόθεση καταχωρίστηκε στις 11.12.2019, μετά την πάροδο όλων των ανωτέρω προθεσμιών.
Επί του ζητήματος, έχουν εκδοθεί δύο αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, κατά την άσκηση της μονομελούς πρωτοβάθμιας δικαιοδοσίας του, με καταλήξεις που διαφοροποιούνται, ως προς τη χρονική εφαρμογή του Ν.129(Ι)/2018. Η διαφοροποίηση εκτείνεται στον ίδιο τον προσδιορισμό του νομικού ζητήματος που ανακύπτει από τη νομοθετική μεταβολή. Η πλευρά της Υπεράσπισης επικαλέστηκε τη μία και η πλευρά της κατηγορούσας Αρχής επικαλέστηκε την άλλη. Στην Ποινική Αίτηση 23/2019, Μονομερής Αίτηση εκ μέρους του Δήμου Αγλαντζιάς, ημερομηνίας 30.9.2019, το Δικαστήριο έκρινε ότι η τροποποίηση του άρθρου 88 του Κεφ.155 δεν καταλαμβάνει αδικήματα που είχαν διαπραχτεί πριν από τη δημοσίευσή της. Η απόφαση στηρίχτηκε στο τεκμήριο κατά της αναδρομικότητας, στην απουσία μεταβατικών διατάξεων, στη φύση και στις συνέπειες της παραγραφής, και στην ανάγκη προστασίας προϋφιστάμενων εννόμων καταστάσεων, από δυσμενείς μεταγενέστερες νομοθετικές μεταβολές. Ειδικότερα, έγινε αναφορά στη Σάντης ν. Interfund Investments Ltd (2012) 1 ΑΑΔ 1670, όπου αναγνωρίστηκε η γενική αρχή ότι οι νόμοι δεν έχουν αναδρομική ισχύ, εκτός εάν είναι δηλωτικοί ή αφορούν αποκλειστικά ζητήματα διαδικασίας ή απόδειξης, ή εάν προκύπτει αντίθετη νομοθετική πρόθεση. Περαιτέρω, παρατέθηκε η Evropaïki Dynamiki Proigmena Systimata Tilepikoinonion Pliroforikis kai Tilematikis AE v. European Commission, C‑469/11 P, ημερομηνίας 8.11.2012, σκέψη 52, στην οποία το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) αντιμετώπισε ως ουσιαστικού δικαίου την παραγραφή αξίωσης αποζημίωσης από εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης, λόγω της επίδρασής της στη δυνατότητα δικαστικής επιδίωξης του σχετικού υποκειμενικού δικαιώματος. Πρόσθετη αναφορά έγινε στη L'Office Chérifien des Phosphates v. Yamashita-Shinnihon Steamship Co Ltd [1994] 1 AC 486, όπου η Βουλή των Λόρδων εξέτασε τη διαχρονική εφαρμογή νομοθετικής μεταβολής υπό το φως του σκοπού της, των επηρεαζόμενων δικαιωμάτων, και της ενδεχόμενης αδικίας από την εφαρμογή της σε προγενέστερα γεγονότα. Στην απόφαση, υιοθετήθηκε η προσέγγιση της Secretary of State for Social Security v. Tunnicliffe [1991] 2 All ER 712, σύμφωνα με την οποία το τεκμήριο κατά της αναδρομικότητας συνδέεται με την αποφυγή δυσμενούς και άδικης μεταβολής των εννόμων συνεπειών παρελθόντων γεγονότων, εκτός εάν εκδηλώνεται επαρκώς σαφής αντίθετη νομοθετική πρόθεση. Η ένταση της ενδεχόμενης αδικίας, η φύση των επηρεαζόμενων δικαιωμάτων, και η σαφήνεια της νομοθετικής διατύπωσης αποτελούν αλληλένδετες παραμέτρους της ερμηνευτικής εξέτασης. Συναφώς, στην Gardner v. Lucas (1878) 3 App Cas 582 αναγνωρίστηκε η καταρχήν αναδρομική εφαρμογή των μεταβολών της διαδικασίας, υπό την επιφύλαξη επαρκών λόγων που δικαιολογούν διαφορετική αντιμετώπιση. Το Δικαστήριο, αξιολογώντας τις ανωτέρω αρχές, πέραν από τον χαρακτηρισμό της επίδικης διάταξης ως ουσιαστικής ή δικονομικής, έκρινε ότι η χρονική της εφαρμογή έπρεπε να εξεταστεί και στο πλαίσιο των συγκεκριμένων συνεπειών της. Διαπίστωσε ότι, κατά τη δημοσίευση του Ν.129(Ι)/2018, η νέα δωδεκάμηνη προθεσμία είχε ήδη συμπληρωθεί, για μέρος των επίδικων αδικημάτων, ενώ για τα υπόλοιπα, απέμενε χρονικό διάστημα από μισό μέχρι ενάμιση μήνα. Συνεκτίμησε, επίσης, τον σκοπό της νομοθετικής τροποποίησης, όπως προέκυπτε από την αιτιολογική έκθεση του σχετικού νομοσχεδίου, και τις οικονομικές συνέπειες που θα επέφερε στον αιτούντα Δήμο η απώλεια της δυνατότητας δίωξης, και της συνακόλουθης προοπτικής είσπραξης χρηματικών ποινών. Υπό τις περιστάσεις αυτές, έκρινε ότι συνέτρεχε επαρκής λόγος αποκλεισμού της αναδρομικής εφαρμογής της νέας προθεσμίας, ελλείψει ειδικής νομοθετικής ρύθμισης για αδικήματα προγενέστερα της 26.10.2018.
Η Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω) διαθέτει ουσιαστική νομολογιακή θεμελίωση. Ιδίως η L'Office Chérifien (ανωτέρω) επιβάλλει την εξέταση της πραγματικής επίδρασης της νομοθετικής μεταβολής και δεν επιτρέπει την άνευ ετέρου συναγωγή συμπεράσματος περί αναδρομικότητας από την ταξινόμηση της διάταξης ως διαδικαστικής. Ομοίως, η Gardner (ανωτέρω) αναγνωρίζει ότι η καταρχήν αναδρομική εφαρμογή δικονομικών μεταβολών δεν αποτελεί ανεξαίρετο κανόνα. Παρά ταύτα, η νομολογία που χρησιμοποιήθηκε δεν αφορά, στο σύνολό της, την ποινική παραγραφή. Η Σάντης (ανωτέρω) εξέταζε διαφορετικό νομοθετικό και πραγματικό πλαίσιο, ενώ η Evropaïki Dynamiki (ανωτέρω) αφορούσε την παραγραφή αστικής αξίωσης έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η μεταφορά των σχετικών αρχών στην ποινική διαδικασία προϋποθέτει συνεκτίμηση της διαφορετικής φύσης της κρατικής εξουσίας δίωξης, και των εννόμων συνεπειών που επιφέρει ο περιορισμός της. Περαιτέρω, θα μπορούσε να ισχύει και η προσέγγιση πως η δυνατότητα είσπραξης χρηματικής ποινής κατόπιν ενδεχόμενης καταδίκης δεν ταυτίζεται, χωρίς πρόσθετη νομική θεμελίωση, με ήδη αποκτημένο περιουσιακό δικαίωμα. Με την έννοια ότι η χρηματική ποινή αποτελεί συνέπεια δικαστικής διαπίστωσης ποινικής ευθύνης, και πριν από αυτήν, η δυνατότητα επιβολής και είσπραξής της δεν συνιστά βέβαιη και απαιτητή περιουσιακή αξίωση.
Διαφορετική ήταν η προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην Ποινική Αίτηση 28/2019, Μονομερής Αίτηση εκ μέρους του Δήμου Λάρνακας, ημερομηνίας 20.11.2019, όπου το Δικαστήριο εξέφρασε ρητή διαφωνία με τη συλλογιστική της Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω), στην οποία παρέπεμψε. Εκκινώντας από τη διατύπωση του τροποποιημένου άρθρου 88, θεώρησε ότι η νομοθετική απαγόρευση πρόσαψης κατηγορίας μετά τη συμπλήρωση της καθορισμένης προθεσμίας ήταν σαφής. Εστίασε στη σημασία που έχει ο σκοπός της ρύθμισης, συνδέοντάς την με την έγκαιρη άσκηση της ποινικής δίωξης, και τη δυνατότητα του κατηγορουμένου να αντιληφθεί εγκαίρως την αποδιδόμενη συμπεριφορά, και να οργανώσει αποτελεσματικά την υπεράσπισή του. Συναφώς, απέρριψε την επίκληση της άγνοιας της νομοθετικής μεταβολής από τον αιτούντα Δήμο και των δυσμενών οικονομικών συνεπειών που θα επέφερε η μη καταχώριση των κατηγορητηρίων. Έκρινε ότι η παρέλευση της νομοθετικά καθορισμένης προθεσμίας αποτελούσε επαρκή λόγο άρνησης της καταχώρισης, χωρίς να επιτρέπεται παρέκκλιση από τη σαφή απαγόρευση του άρθρου 88. Το Δικαστήριο, στην εν λόγω υπόθεση, δεν αντιμετώπισε το ζήτημα ως περίπτωση αναδρομικής εφαρμογής νόμου. Θεώρησε ότι ζήτημα αναδρομικότητας δεν εγειρόταν, στην υπό κρίση περίπτωση. Υπό την προσέγγιση αυτή, το αντικείμενο της δικαστικής εξέτασης ήταν η δυνατότητα πρόσαψης κατηγορίας κατά τον χρόνο που επιχειρείτο η καταχώρισή της, υπό το τότε ισχύον νομοθετικό καθεστώς. Η Δήμος Λάρνακας (ανωτέρω) δεν περιλαμβάνει αντίστοιχης έκτασης ανάλυση των γενικών αρχών της διαχρονικής εφαρμογής των νόμων, ούτε ειδική ανασκευή της νομολογίας που είχε χρησιμοποιηθεί στη Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω). Το σκεπτικό της επικεντρώνεται στη σαφήνεια της νομοθετικής απαγόρευσης και στον σκοπό που αυτή εξυπηρετεί.
Ουδεμία από τις δύο αποφάσεις αναιρεί την άλλη, λόγω χρονικής προτεραιότητας ή μεταγενέστερης έκδοσης, αφού πρόκειται για αποφάσεις του ίδιου Δικαστηρίου, υπό διαφορετικές μονομελείς συνθέσεις. Ούτε η διαφορετική έκταση της αιτιολογίας είναι ικανοποιητικός λόγος καθορισμού της ορθότερης ερμηνείας. Το Δικαστήριο καλείται, επομένως, να εξετάσει αυτοτελώς το ζήτημα της διαχρονικής εφαρμογής του άρθρου 88, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις αρχές που επικαλέστηκε η Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω) όσο και το κανονιστικό περιεχόμενο και τον προστατευτικό σκοπό της διάταξης, στους οποίους στηρίχθηκε η Δήμος Λάρνακας (ανωτέρω).
Συναφώς, περαιτέρω καθοδήγηση αντλείται και από τη νομολογία του αγγλικού κοινοδικαίου, αναφορικά με τη διαχρονική εφαρμογή νομοθετικών μεταβολών στις προθεσμίες άσκησης δικαστικών διαδικασιών. Στην R v. Chandra Dharma [1905] 2 KB 335, εξετάστηκε η εφαρμογή μεταγενέστερης νομοθεσίας που επέκτεινε, από τρεις σε έξι μήνες, την προθεσμία άσκησης ποινικής δίωξης, για συγκεκριμένο αδίκημα κατά παιδιού. Κατά την έναρξη ισχύος της τροποποίησης, η προηγούμενη τρίμηνη προθεσμία δεν είχε ακόμη συμπληρωθεί. Το Δικαστήριο δέχτηκε την εφαρμογή της νέας προθεσμίας, θεωρώντας ότι η μεταβολή αφορούσε τη διαδικασία άσκησης της δίωξης, χωρίς να τροποποιεί τα στοιχεία του αδικήματος, ή να καταργεί υπεράσπιση ήδη διαθέσιμη στον κατηγορούμενο. Επισημάνθηκε, ωστόσο, ότι η περίπτωση θα ήταν διαφορετική, εάν η αρχική προθεσμία είχε ήδη συμπληρωθεί, πριν από τη νομοθετική μεταβολή. Η απόφαση στηρίχτηκε, μεταξύ άλλων, στην The Ydun [1899] P 236, όπου εφαρμόστηκε νέα εξάμηνη προθεσμία σε προϋφιστάμενη αστική αξίωση, για την οποίαν ίσχυε προηγουμένως εξαετής προθεσμία. Παρά τη σημαντική συντόμευση του διαθέσιμου χρόνου, η αγωγή κρίθηκε εκπρόθεσμη. Κατά την έναρξη ισχύος της νέας νομοθεσίας, απέμενε χρονικό διάστημα περίπου δυόμισι μηνών, για την έγκαιρη έγερσή της. Η εμβέλεια των αποφάσεων αυτών εξετάστηκε στη Yew Bon Tew v. Kenderaan Bas Mara [1983] 1 AC 553, όπου το Privy Council έκρινε ότι η μεταγενέστερη επιμήκυνση προθεσμίας παραγραφής δεν αναβίωνε ήδη παραγεγραμμένη αστική αξίωση. Η συμπλήρωση της προηγούμενης προθεσμίας είχε δημιουργήσει, υπέρ του εναγομένου, κεκτημένο δικαίωμα επίκλησης της παραγραφής, το οποίο δεν μπορούσε να καταργηθεί, χωρίς επαρκή νομοθετική ένδειξη. Επισημάνθηκε ότι ο χαρακτηρισμός μιας διάταξης ως ουσιαστικής ή δικονομικής δεν αρκεί, σε κάθε περίπτωση, για τον καθορισμό της χρονικής εφαρμογής της. Η The Ydun (ανωτέρω) αντιμετωπίστηκε ως περίπτωση στην οποίαν η εφαρμογή της συντομότερης προθεσμίας μπορούσε, υπό τα συγκεκριμένα περιστατικά της, να θεωρηθεί διαδικαστική. Επισημάνθηκε, όμως, ότι διαφορετικές χρονικές περιστάσεις, οι οποίες θα οδηγούσαν στην άμεση απώλεια της δυνατότητας έγερσης της αξίωσης κατά την έναρξη ισχύος του νόμου, θα μπορούσαν να προσδώσουν, στη νομοθετική μεταβολή, ουσιαστικές συνέπειες. Το αποφασιστικό κριτήριο δεν μένει στον τυπικό χαρακτηρισμό της διάταξης, αλλά προχωρά και περιλαμβάνει την επίδρασή της σε υφιστάμενα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Οι ανωτέρω αποφάσεις εξετάστηκαν, εκ νέου, στη Gangar v. Espinet [2008] UKPC 48, στην οποία το Privy Council απέρριψε τον ισχυρισμό ότι οι επίδικες ποινικές διώξεις είχαν καταστεί εκπρόθεσμες, λόγω της εφαρμογής νεότερης, συντομότερης προθεσμίας. Η απόφαση στηρίχτηκε, καταρχάς, στη διάσταση, μεταξύ της τροποποίησης υφιστάμενης προθεσμίας, και της πλήρους κατάργησης και αντικατάστασης ιδιαίτερου νομοθετικού καθεστώτος. Στην εν λόγω περίπτωση, η μεταγενέστερη νομοθεσία είχε αντικαταστήσει το σύνολο του προηγούμενου ειδικού πλαισίου, ενώ οι εφαρμοστέες διατάξεις περί ερμηνείας νόμων διατηρούσαν τη δυνατότητα δίωξης αδικημάτων που είχαν τελεστεί, υπό το καταργηθέν νομοθέτημα. Το Privy Council προχώρησε, επιπλέον, σε εναλλακτική εξέταση του ζητήματος. Έκρινε ότι, ακόμη και εάν οι αποφάσεις The Ydun (ανωτέρω) και Chandra Dharma (ανωτέρω) ήταν άμεσα συναφείς, η εφαρμογή της προτεινόμενης συντομότερης προθεσμίας δεν θα μπορούσε, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της, να χαρακτηριστεί, απλώς, διαδικαστική. Τούτο αφού η προηγούμενη νομοθεσία προέβλεπε ιδιαίτερο μηχανισμό διερεύνησης των καταγγελλόμενων αδικημάτων, του οποίου η λειτουργία δεν συμβιβαζόταν με την επιβολή τόσο περιορισμένου χρόνου δίωξης. Περαιτέρω, το Privy Council εξέφρασε επιφύλαξη, ως προς την ερμηνευτική προσέγγιση, κατά την οποίαν η αναδρομική εφαρμογή μιας νομοθετικής διάταξης καθορίζεται από τις επιμέρους πραγματικές περιστάσεις κάθε υπόθεσης. Δεν επιλύθηκε οριστικά το ευρύτερο αυτό ζήτημα, επειδή η υπόθεση μπορούσε να αποφασιστεί με βάση τη διάκριση των νομοθετικών καθεστώτων και τις ειδικές διατάξεις που τα αφορούσαν. Η Gangar (ανωτέρω), χωρίς να καθιερώνει γενικό κανόνα αποκλεισμού της εφαρμογής νέων προθεσμιών σε προγενέστερα αδικήματα, ή να επιτρέπει να θεωρείται, κάθε σχετική τροποποίηση, εφαρμοστέα, λόγω του δικονομικού της χαρακτήρα, δείχνει την ανάγκη εξέτασης του συνολικού νομοθετικού πλαισίου, των διατάξεων διατήρησης προϋφιστάμενων δικαιωμάτων και ευθυνών, της λειτουργίας της σχετικής διαδικασίας, και των συνεπειών που επιφέρει η προτεινόμενη ερμηνεία.
Εν προκειμένω, ο Ν.129(Ι)/2018 δεν κατήργησε το νομοθετικό καθεστώς, που θεμελίωνε το αδίκημα του άρθρου 54 § 1 του Κεφ. 352. Αντικατέστησε τη γενική διάταξη του άρθρου 88 του Κεφ.155, διευρύνοντας τις κατηγορίες αδικημάτων για τις οποίες προβλέπεται παραγραφή. Άρα, η νομοθετική μεταβολή προσομοιάζει, περισσότερο, με τροποποίηση των χρονικών όρων άσκησης της δίωξης, παρά με την αντικατάσταση ολόκληρου του ουσιαστικού νομοθετικού καθεστώτος, όπως συνέβη στη Gangar (ανωτέρω). Επιπλέον, κατά την έναρξη ισχύος του Ν.129(Ι)/2018, στις 26.10.2018, η νέα δωδεκάμηνη προθεσμία δεν είχε συμπληρωθεί, για οποιαδήποτε από τις τέσσερις πράξεις. Η εφαρμογή της δεν θα οδηγούσε σε άμεση και αναπότρεπτη απώλεια της δυνατότητας δίωξης, κατά την ημερομηνία θέσπισής της. Παρέμενε χρονικό περιθώριο καταχώρισης των κατηγοριών, έστω περιορισμένο, το οποίο η κατηγορούσα Αρχή δεν αξιοποίησε. Το στοιχείο αυτό δεν αποκλείει την εφαρμογή του τεκμηρίου κατά της αναδρομικότητας, αν και επιτρέπει τη διαφοροποίηση της συγκεκριμένης περίπτωσης, από εκείνες στις οποίες η νέα νομοθεσία θα εξαφάνιζε, αμέσως, μιαν ήδη υφιστάμενη δυνατότητα δίωξης. Παραμένει, τέλος, βασικό ότι η προστασία ήδη αποκτημένου δικαιώματος επίκλησης της παραγραφής, όπως αναγνωρίστηκε στη Yew Bon Tew (ανωτέρω), δεν είναι ίδια συνθήκη με τη διατήρηση, υπέρ της κατηγορούσας Αρχής, αμετάβλητης δυνατότητας άσκησης δίωξης, υπό το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς. Το πρώτο αφορά έννομη προστασία που έχει ήδη ολοκληρωθεί, με τη συμπλήρωση προθεσμίας. Το δεύτερο αφορά την άσκηση δημόσιας εξουσίας, η οποία υπόκειται στις εκάστοτε εφαρμοστέες νομοθετικές προϋποθέσεις. Η διαφοροποίηση αυτή, σε συνδυασμό με τη φύση της αντικατασταθείσας διάταξης, και τον χρόνο καταχώρισης της παρούσας υπόθεσης, παρέχει έρεισμα υπέρ της εφαρμογής του άρθρου 88(β), χωρίς, φυσικά, να παραγνωρίζονται και οι αρχές που αναπτύχτηκαν στη Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω).
Με αναλογία δικαίου και οι αναφορές στο εγχώριο δίκαιο, όπου η Panayiotis Georghiou (Catering) Ltd ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1996) 3 ΑΑΔ 323, απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας, αναγνώρισε την καταρχήν αναδρομική εφαρμογή των δικονομικών μεταβολών, με την επιφύλαξη επαρκών λόγων που δικαιολογούν διαφορετική ερμηνεία. Η υπόθεση, παρόλο που αφορούσε τη δυνατότητα θεραπείας ελαττωματικού διαδικαστικού μέτρου, και όχι την παραγραφή ποινικής δίωξης, παρέχει αναλογική καθοδήγηση, ως προς τη διαχρονική ισχύ δικονομικών ρυθμίσεων, χωρίς να καθιστά περιττή την εξέταση της φύσης και των συνεπειών της συγκεκριμένης νομοθετικής μεταβολής. Συναφής, υπό διαφορετικό νομικό φακό, είναι η Coëme and Others v. Belgium, ημερομηνίας 22.6.2000, §149, όπου το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η άμεση εφαρμογή νομοθεσίας που επέκτεινε την προθεσμία ποινικής παραγραφής δεν παραβίαζε το άρθρο 7 της ΕΣΔΑ, εφόσον η προηγούμενη προθεσμία δεν είχε ήδη συμπληρωθεί. Η εν λόγω απόφαση, χωρίς να επιβάλλει συγκεκριμένο κανόνα διαχρονικής εφαρμογής της παραγραφής στις εθνικές έννομες τάξεις, δείχνει, με τη σειρά της, ότι η μεταβολή των χρονικών ορίων άσκησης ποινικής δίωξης δεν εξομοιώνεται, για τους σκοπούς του άρθρου 7, με αναδρομική μεταβολή του αξιοποίνου, ή της προβλεπόμενης ποινής. Περαιτέρω εξέταση επιβάλλεται υπό το φως του άρθρου 10 § 2 του περί Ερμηνείας Νόμου, Κεφ. 1. Η διάταξη προβλέπει, υπό την επιφύλαξη αντίθετης νομοθετικής πρόθεσης, τη διατήρηση δικαιωμάτων, υποχρεώσεων και ευθυνών που έχουν προκύψει υπό καταργηθέν νομοθέτημα, καθώς και τη δυνατότητα έναρξης ή συνέχισης συναφών διαδικασιών. Χρησιμότητα έχει, στο σημείο αυτό, και η Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Γιάγκου (1999) 2 ΑΑΔ 254, όπου, μετά την καταχώριση ποινικής υπόθεσης ενώπιον Κακουργιοδικείου, νομοθετική τροποποίηση αναγνώρισε στον Γενικό Εισαγγελέα δικαίωμα έφεσης κατά της επιβληθείσας ποινής. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η μεταγενέστερη νομοθεσία δεν μπορούσε να καταργήσει το προϋφιστάμενο πλεονέκτημα του κατηγορουμένου να κριθεί η υπόθεσή του, ως προς την ποινή, πρωτόδικα και τελεσίδικα από το Κακουργιοδικείο. Εφαρμόζοντας το άρθρο 10(2)(γ)(ε) Κεφ. 1, το Ανώτατο Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ο νομοτεχνικός τρόπος επέλευσης της τροποποίησης δεν είναι αποφασιστικός, μα εκείνο που έχει σημασία είναι η ουσιαστική αλλαγή που συντελείται στο νομοθέτημα, και η επίδρασή της στα ήδη υφιστάμενα δικαιώματα ή πλεονεκτήματα.
Δεν παραγνωρίζεται ούτε αυτή η αρχή, κατά την εξέταση της παρούσας υπόθεσης. Το γεγονός ότι ο Ν.129(Ι)/2018 αντικατέστησε το άρθρο 88 του Κεφ.155, χωρίς να καταργήσει το άρθρο 54 § 1 του Κεφ.352, δεν αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 10 § 2. Απαιτείται να εξεταστεί εάν η νομοθετική αντικατάσταση επηρεάζει δικαίωμα, υποχρέωση, ή ευθύνη, που είχε ήδη προκύψει υπό το προηγούμενο καθεστώς, και, περαιτέρω, εάν η δυνατότητα πρόσαψης κατηγορίας υπό τους προηγούμενους χρονικούς όρους αποτελεί διατηρητέα έννομη συνέπεια της προγενέστερης νομοθεσίας. Η Γιάγκου (ανωτέρω), ωστόσο, παρουσιάζει ουσιώδη πραγματική και νομική διαφοροποίηση, αφού εκεί, κατά τη νομοθετική μεταβολή, η ποινική διαδικασία είχε ήδη αρχίσει, ενώ η νέα ρύθμιση καταργούσε συγκεκριμένο δικονομικό πλεονέκτημα του κατηγορουμένου. Στην παρούσα υπόθεση, κατά τις 26.10.2018, δεν είχε ακόμη καταχωριστεί ποινική υπόθεση. Η τροποποίηση δεν επηρέαζε την εγκυρότητα προϋφιστάμενης διαδικαστικής ενέργειας, αλλά καθόριζε τις χρονικές προϋποθέσεις μελλοντικής πρόσαψης κατηγορίας. Επιπλέον, η διατήρηση της ποινικής ευθύνης δεν έχει ίδιο νόημα με τη διατήρηση, αμετάβλητων, των διαδικαστικών προϋποθέσεων άσκησης της δίωξης. Το αδίκημα του άρθρου 54 § 1 Κεφ.352 εξακολούθησε να υφίσταται, με τα ίδια συστατικά στοιχεία και την ίδια προβλεπόμενη ποινή. Η τροποποίηση αφορούσε το χρονικό όριο, εντός του οποίου μπορούσε να προσαφθεί η σχετική κατηγορία. Δεν παραγνωρίζεται ότι το άρθρο 10 § 2(ε) προβλέπει και τη δυνατότητα έναρξης διαδικασιών σχετικών με διατηρούμενες ευθύνες, ακόμη και μετά την κατάργηση του προηγούμενου νομοθετήματος. Αυτό μπορεί να αποτελεί και το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της διατήρησης του προγενέστερου καθεστώτος. Ωστόσο, η εφαρμογή της διάταξης προϋποθέτει να προσδιοριστεί η ευθύνη ή το δικαίωμα που διατηρείται, και η σχέση του με την καταργηθείσα πρόνοια. Η ποινική ευθύνη της κατηγορουμένης δεν θεμελιωνόταν στο προηγούμενο άρθρο 88, αλλά στο άρθρο 54 § 1 Κεφ.352. Το προηγούμενο άρθρο 88 καθόριζε το πεδίο εφαρμογής περιορισμένης εξάμηνης παραγραφής, από το οποίο εξαιρούνταν τα συγκεκριμένα αδικήματα. Η εξαίρεσή τους δεν θεμελίωνε, χωρίς περαιτέρω νομοθετική ένδειξη, αυτοτελές και αμετάβλητο δικαίωμα της κατηγορούσας Αρχής να ασκεί ποινική δίωξη, ανεξαρτήτως μεταγενέστερων χρονικών περιορισμών. Συνακόλουθα, το άρθρο 10 § 2 παρέχει μεν σοβαρό ερμηνευτικό επιχείρημα υπέρ της διατήρησης των συνεπειών της προηγούμενης νομοθεσίας, χωρίς να επιλύει και εκείνο το ειδικό ζήτημα της χρονικής εφαρμογής του άρθρου 88. Η κρίση εξαρτάται, τελικά, από το εάν η νέα διάταξη, ερμηνευόμενη υπό το φως του αντικειμένου και του σκοπού της, καταλαμβάνει την πρόσαψη κατηγοριών που πραγματοποιείται μετά τη θέση της σε ισχύ, έστω και για προγενέστερες πράξεις.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται και η μεταγενέστερη απόφαση Σάββα ν. Αστυνομίας, Ποινική Έφεση 78/2021, ημερομηνίας 9.11.2021. Η υπόθεση αφορούσε αδίκημα δημόσιας βλάβης, τελεσθέν στις 20.2.2014, για το οποίο η ποινική δίωξη ασκήθηκε στις 17.2.2017, πριν από την αντικατάσταση του άρθρου 88. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο αναγνώρισε ότι η καταχώριση ήταν νομότυπη, υπό το τότε ισχύον καθεστώς, ενώ εξέτασε τη μεταγενέστερη νομοθετική μεταβολή στο πλαίσιο της έφεσης κατά της ποινής, συνεκτιμώντας, παράλληλα, τη σημαντική καθυστέρηση που είχε προηγηθεί. Η Σάββα (ανωτέρω) δεν έκρινε κατά πόσον η δωδεκάμηνη παραγραφή εφαρμόζεται σε αδικήματα προγενέστερα της 26.10.2018, όταν η καταχώριση του κατηγορητηρίου πραγματοποιείται μετά την ημερομηνία αυτή, και δεν επιλύει, νομολογιακά, τη διάσταση μεταξύ των αποφάσεων Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω) και Δήμος Λάρνακας (ανωτέρω). Δείχνει, όμως, τη σημασία του νομοθετικού καθεστώτος, υπό το οποίο ασκήθηκε συγκεκριμένη ποινική δίωξη, καθώς και την βαρύτητα που αποδίδεται στη χρονική καθυστέρηση, κατά την απονομή της ποινικής δικαιοσύνης. Η συνεκτίμηση αυτών των παραμέτρων δεν επιτρέπει την εξαγωγή απόλυτου κανόνα, ούτε υπέρ ούτε κατά της εφαρμογής της νέας παραγραφής σε προγενέστερα αδικήματα. Η νομολογία αναγνωρίζει μεν την καταρχήν άμεση εφαρμογή δικονομικών μεταβολών, διατηρεί, όμως, την προστασία ήδη αποκτημένων δικαιωμάτων, και απαιτεί την εξέταση των ουσιαστικών συνεπειών της εκάστοτε τροποποίησης.
Όπως προαναφέρθηκε, στην παρούσα υπόθεση, η ποινική δίωξη ασκήθηκε στις 11.12.2019, όταν το τροποποιημένο άρθρο 88 του Κεφ.155 ίσχυε ήδη από τις 26.10.2018. Το γεγονός αυτό αποτελεί την αφετηρία της ερμηνευτικής εξέτασης, αφού η διάταξη ρυθμίζει ακριβώς τη δυνατότητα πρόσαψης κατηγορίας. Το άρθρο 88 δεν μεταβάλλει τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος, ούτε την προβλεπόμενη ποινή. Καθορίζει το χρονικό όριο, εντός του οποίου επιτρέπεται η άσκηση της ποινικής δίωξης για τα αδικήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Η ημερομηνία τέλεσης της πράξης αποτελεί την αφετηρία υπολογισμού της προθεσμίας, ενώ η νομιμότητα της πρόσαψης κρίνεται κατά τον χρόνο που επιχειρείται η σχετική διαδικαστική ενέργεια. Η εφαρμογή νέας νομοθετικής διάταξης σε μεταγενέστερη διαδικαστική ενέργεια, με αναφορά σε γεγονότα που προηγήθηκαν της θέσπισής της, δεν συνιστά, κατ’ ανάγκην, ανεπίτρεπτη αναδρομικότητα. Κατά τις αρχές που αναπτύχθηκαν στη L'Office Chérifien (ανωτέρω), απαιτείται να εξεταστούν η νομοθετική πρόθεση, η φύση των επηρεαζόμενων δικαιωμάτων, και οι συνέπειες της εφαρμογής της νέας διάταξης σε προϋφιστάμενες έννομες καταστάσεις. Σημασία έχει κατά πόσον η προτεινόμενη ερμηνεία επιφέρει τέτοια μεταβολή στις υφιστάμενες έννομες σχέσεις, ώστε να δικαιολογείται η εφαρμογή του τεκμηρίου κατά της αναδρομικότητας.
Η εξέταση αυτή δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις συγκεκριμένες χρονικές περιστάσεις της υπόθεσης. Κατά την έναρξη ισχύος του Ν.129(Ι)/2018, στις 26.10.2018, δεν είχε συμπληρωθεί δωδεκάμηνο από οποιαδήποτε από τις τέσσερις πράξεις. Η πρώτη προθεσμία θα συμπληρωνόταν στις 15.12.2018 και η τελευταία στις 9.2.2019. Η κατηγορούσα Αρχή διατηρούσε, επομένως, χρονικό περιθώριο για την καταχώριση των κατηγοριών μετά τη νομοθετική μεταβολή. Η περίσταση αυτή, όπως έθιξε και η πλευρά της Υπεράσπισης, παρουσιάζει ορισμένη διαφοροποίηση από τη Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω), στην οποία, κατά τη δημοσίευση του νέου νόμου, είχε ήδη συμπληρωθεί η δωδεκάμηνη προθεσμία, για μέρος των επίδικων αδικημάτων. Για τα υπόλοιπα, απέμενε χρονικό διάστημα από μισό μέχρι ενάμιση μήνα, το οποίο συνεκτιμήθηκε από το Δικαστήριο, ως στοιχείο της αδικίας που μπορούσε να προκαλέσει η άμεση εφαρμογή της νέας ρύθμισης. Δεν μπορεί βεβαίως να υποστηριχτεί ότι η ύπαρξη υπολειπόμενου χρόνου καταχώρισης διακρίνει πλήρως την παρούσα περίπτωση από εκείνην, μα ούτε και η ύπαρξη τέτοιου χρόνου καθορίζει τη χρονική εφαρμογή του νόμου. Μπορεί να προσεγγιστεί ως παράμετρος της αξιολόγησης των πραγματικών συνεπειών της τροποποίησης, ιδίως κατά την εξέταση του επιχειρήματος περί αιφνίδιας απώλειας της δυνατότητας δίωξης.
Το Δικαστήριο, περαιτέρω, δεν παραγνωρίζει τις πρακτικές δυσχέρειες, που ενδέχεται να προκαλέσει η συντόμευση του χρόνου άσκησης ποινικής δίωξης. Ούτε η απουσία μεταβατικής διάταξης στερείται ερμηνευτικής σημασίας. Ωστόσο, η αναγνώριση νέας αφετηρίας παραγραφής, από τις 26.10.2018, αντί της ημερομηνίας τέλεσης του αδικήματος, θα προϋπέθετε τη δικαστική διαμόρφωση μεταβατικού κανόνα (από το Δικαστήριο), ο οποίος δεν περιλαμβάνεται στον τροποποιητικό νόμο. Έπειτα, η πλήρης εξαίρεση όλων των προγενέστερων πράξεων από το νέο καθεστώς, ανεξαρτήτως του χρόνου πρόσαψης της κατηγορίας, θα διατηρούσε την εφαρμογή των προηγούμενων χρονικών όρων δίωξης για απροσδιόριστο αριθμό υποθέσεων, παρά την αντικατάσταση της οικείας διάταξης. Η τελευταία θα ήταν και η πρακτική συνέπεια της εφαρμογής της προσέγγισης της Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω). Το Δικαστήριο εκλαμβάνει ότι οφείλει να επιλέξει την ερμηνεία που ανταποκρίνεται στο κείμενο, στη φύση, και στον σκοπό της νομοθετικής ρύθμισης, χωρίς να παραγνωρίζει το τεκμήριο μη αναδρομικότητας, ή τις διατάξεις του άρθρου 10 § 2 του Κεφ. 1, που εξετάστηκαν προηγουμένως.
Στο πλαίσιο αυτό, η εστίαση, πρώτα απ’ όλα, και στο περιεχόμενο της απαγόρευσης του άρθρου 88. Ο νομοθέτης δεν περιορίστηκε στην πρόβλεψη διαδικαστικής προθεσμίας, η παράβαση της οποίας υπόκειται σε δικαστική εκτίμηση. Καθόρισε ρητό χρονικό κώλυμα πρόσαψης κατηγορίας, με βάση την ανώτατη προβλεπόμενη ποινή και τον χρόνο τέλεσης του αδικήματος. Η διάταξη εξυπηρετεί αυτοτελή σκοπό στην ποινική διαδικασία, και αυτή είναι μία ακόμα πτυχή που επιδρά ουσιαστικά στην κρίση του Δικαστηρίου. Η παρέλευση σημαντικού χρόνου μεταξύ της φερόμενης πράξης και της άσκησης δίωξης μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα του αποδεικτικού υλικού, την ακρίβεια των αναμνήσεων, και τη δυνατότητα αποτελεσματικού ελέγχου της μαρτυρίας. Η νομοθετική καθιέρωση αντικειμενικής προθεσμίας επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να αποτρέψει αυτά τα προβλήματα, χωρίς να εξαρτά την εφαρμογή της από την απόδειξη συγκεκριμένης αποδεικτικής βλάβης. Στην Coëme and Others v. Belgium, ημερομηνίας 22.6.2000, §146, το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι οι προθεσμίες παραγραφής υπηρετούν την ασφάλεια δικαίου και την οριστικότητα των εννόμων καταστάσεων, καθώς και την προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου από τις δυσμενείς συνέπειες της παρόδου του χρόνου στην αποδεικτική διαδικασία. Οι σκοποί αυτοί δεν καθορίζουν τη διαχρονική εφαρμογή κάθε νέας διάταξης περί παραγραφής, έχουν, όμως, σημασία, κατά την ερμηνεία της συγκεκριμένης νομοθετικής επιλογής, και των συνεπειών που επιδιώκει να αποτρέψει. Συνυπολογίζεται, πως η ηλικία του παιδιού και η φύση των καταλογιζόμενων περιστατικών καθιστούν τις επίδικες κατηγορίες σοβαρές, από την άποψη του προστατευόμενου έννομου αγαθού. Η σοβαρότητα αυτή δεν παραγνωρίζεται. Δεν συνιστά, ωστόσο, αυτοτελές κριτήριο, εφαρμογής ή αποκλεισμού της παραγραφής. Ο νομοθέτης επέλεξε ως κριτήριο υπαγωγής στο άρθρο 88(β) την ανώτατη προβλεπόμενη ποινή, και όχι τη βαρύτητα των πραγματικών περιστατικών κάθε υπόθεσης. Η δικαστική εκτίμηση της σοβαρότητας της καταγγελλόμενης συμπεριφοράς δεν μπορεί να υποκαταστήσει το νομοθετικό αυτό κριτήριο. Η προστασία του παιδιού αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση της έννομης τάξης. Η υποχρέωση αυτή, όμως, ασκείται εντός του νομοθετικά καθορισμένου πλαισίου της ποινικής δικαιοδοσίας. Δεν επιτρέπει την παράκαμψη ρητού χρονικού περιορισμού της δίωξης, εφόσον ο περιορισμός κρίνεται εφαρμοστέος.
Υπό το σύνολο των ανωτέρω, το Δικαστήριο προκρίνει την ερμηνευτική προσέγγιση που υιοθετήθηκε στη Δήμος Λάρνακας (ανωτέρω), με την πρόσθετη αιτιολογία που αναπτύχτηκε, θεωρώντας πως η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται στη λειτουργία του άρθρου 88, ως νομοθετικού περιορισμού της πρόσαψης κατηγορίας, στη γενική αρχή της άμεσης εφαρμογής δικονομικών μεταβολών επί μεταγενέστερων διαδικαστικών ενεργειών, και στον προστατευτικό σκοπό της ποινικής παραγραφής. Η διαφορετική ερμηνεία της Δήμος Αγλαντζιάς (ανωτέρω) παραμένει, ασφαλώς, νομικά υποστηρίξιμη, ιδίως στο πλαίσιο του τεκμηρίου κατά της αναδρομικότητας, και της ανάγκης προστασίας προϋφιστάμενων εννόμων καταστάσεων, και δεν διατυπώνεται διαφωνία με την εν λόγω απόφαση. Η εφαρμογή της, όμως, στην παρούσα περίπτωση, θα προϋπέθετε τη διατήρηση του προηγούμενου καθεστώτος παραγραφής για αδικήματα που είχαν τελεστεί πριν από τις 26.10.2018, μολονότι η δίωξή τους επιχειρήθηκε μετά την έναρξη ισχύος της νέας νομοθεσίας. Για τους λόγους που προηγήθηκαν, το Δικαστήριο δεν θεωρεί ότι η δυνατότητα δίωξης υπό τους προηγούμενους χρονικούς όρους συνιστούσε, στις συγκεκριμένες περιστάσεις, διατηρητέο δικαίωμα, ή έννομη κατάσταση που αποκλείει την εφαρμογή της νέας ρύθμισης. Η ποινική ευθύνη εξακολούθησε να προβλέπεται από το ουσιαστικό δίκαιο και εκείνο που μεταβλήθηκε ήταν οι χρονικές προϋποθέσεις της μεταγενέστερης πρόσαψης κατηγορίας. Παρεμβάλλεται πως, η κατάληξη αυτή δεν στηρίζεται στην παραδοχή ότι κάθε δικονομική μεταβολή εφαρμόζεται, ανεξαιρέτως, αναδρομικά. Απορρέει από την ερμηνεία της συγκεκριμένης νομοθετικής απαγόρευσης, τη διάκριση μεταξύ της θεμελίωσης ποινικής ευθύνης και της νόμιμης άσκησης της δίωξης, καθώς και τη συνεκτίμηση των πραγματικών συνεπειών της τροποποίησης, υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης.
Απομένει να εξεταστεί η δικονομική συνέπεια της διαπίστωσης αυτής, ιδίως ενόψει του ότι η ένσταση εγέρθηκε εν μέσω της ακροαματικής διαδικασίας. Το άρθρο 66 του Κεφ.155 καθορίζει ότι ένσταση για εκ πρώτης όψεως τυπικό μειονέκτημα του κατηγορητηρίου πρέπει να προβάλλεται πριν από την απάντηση του κατηγορουμένου. Η διάταξη, ωστόσο, αφορά τυπικές πλημμέλειες του κατηγορητηρίου, και όχι κάθε νομικό ζήτημα που επηρεάζει τη δυνατότητα συνέχισης της ποινικής διαδικασίας [Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού ν. Σωφρονίου (2008) 2 ΑΑΔ 803, Aestas Trading Ltd κ.ά. ν. Κυπριακού Οργανισμού Τουρισμού (2015) 2 ΑΑΔ 570]. Η παραγραφή, που προβλέπεται στο άρθρο 88, δεν ανάγεται στον τρόπο σύνταξης ή διατύπωσης του κατηγορητηρίου. Δεν αποτελεί εσφαλμένη αναφορά νομοθετικής διάταξης, παράλειψη λεπτομέρειας, ή άλλη τυπική ατέλεια, επιδεκτική θεραπείας. Αφορά τη νομοθετική δυνατότητα πρόσαψης της ίδιας της κατηγορίας. Εφόσον η σχετική προθεσμία είχε συμπληρωθεί πριν από την καταχώριση, η πλημμέλεια δεν θεραπεύεται, με τροποποίηση του κατηγορητηρίου, με την απάντηση της κατηγορουμένης, ή με τη συνέχιση της ακροαματικής διαδικασίας. Κατ' εφαρμογή της διάκρισης που αναγνωρίζεται στην ανωτέρω νομολογία, το Δικαστήριο κρίνει ότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν υπάγεται στον περιορισμό του άρθρου 66, ως ένσταση για εκ πρώτης όψεως τυπικό μειονέκτημα. Η προηγούμενη έγκριση καταχώρισης του κατηγορητηρίου, κατά το άρθρο 43 του Κεφ.155, επίσης, δεν μεταβάλλει την κρίση αυτή. Η έγκριση επιτρέπει την έναρξη της διαδικασίας, χωρίς να θεραπεύει νομοθετικό κώλυμα πρόσαψης κατηγορίας, εφόσον αυτό διαπιστωθεί μεταγενέστερα. Ούτε η συνέχιση της διαδικασίας, μέχρι το παρόν στάδιο, συνεπάγεται, χωρίς προηγούμενη ειδική και δεσμευτική δικαστική κρίση επί του ζητήματος, ότι η παραγραφή δεν μπορεί, πλέον, να εξεταστεί.
Η παραγραφή, χωρίς να συνεπάγεται διαπίστωση ότι οι αποδιδόμενες πράξεις δεν τελέστηκαν, και χωρίς να επιβάλλει την αξιολόγηση της μαρτυρίας για να εξακριβωθεί η βασιμότητά τους, αποκλείει τη νόμιμη επιδίωξη της ποινικής ευθύνης μέσω εκπρόθεσμα προσαφθείσας κατηγορίας. Συναφής, ως προς τον δικονομικό χαρακτηρισμό της τελικής απόφασης, είναι η Στυλιανού κ.ά. ν. Οδυσσέως, ΠΕ 212/2018, ημερομηνίας 15.3.2019, ECLI:CY:AD:2019:B89, στην οποίαν εξετάστηκε η έννοια της οριστικής απόρριψης κατηγορητηρίου για νομικό λόγο. Το Ανώτατο Δικαστήριο, με αναφορά, μεταξύ άλλων, στη Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Γαβριήλ κ.ά. (2004) 2 ΑΑΔ 596, αναγνώρισε ότι η οριστική περάτωση της ποινικής διαδικασίας μπορεί να συνιστά αθωωτική απόφαση, έστω και όταν το Δικαστήριο χρησιμοποιεί τον όρο «απαλλάσσεται». Η φύση της απόφασης καθορίζεται από το περιεχόμενο και τις έννομες συνέπειές της, όχι αποκλειστικά από το λεκτικό του διατακτικού. Η απόφαση δεν αφορούσε ειδικά την παραγραφή. Παρέχει, όμως, αναλογική καθοδήγηση, για τη διαφοροποίηση μεταξύ μιας προσωρινής ή θεραπεύσιμης διαδικαστικής πλημμέλειας, και μιας τελικής δικαστικής κρίσης, που περατώνει οριστικά τη δίωξη. Στην παρούσα περίπτωση, η αποδοχή της παραγραφής επιφέρει οριστική περάτωση της διαδικασίας, ως προς τις Κατηγορίες 1–4, χωρίς εξέταση της ουσιαστικής τους βασιμότητας.
Για τους λόγους που εκτέθηκαν, το Δικαστήριο καταλήγει ότι το άρθρο 88(β) του Κεφ.155, όπως αντικαταστάθηκε με τον Ν.129(Ι)/2018, εφαρμόζεται στην πρόσαψη των επίδικων κατηγοριών, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 11.12.2019. Κατά την ημερομηνία αυτή, είχε ήδη συμπληρωθεί η προβλεπόμενη δωδεκάμηνη προθεσμία για καθεμία από τις τέσσερις πράξεις. Δεν διαπιστώνεται εφαρμοστέα ειδική νομοθετική διάταξη που να καθορίζει μεγαλύτερη προθεσμία πρόσαψης κατηγορίας για τα συγκεκριμένα αδικήματα. Ως εκ των ανωτέρω, η ένσταση της Υπεράσπισης γίνεται δεκτή. Οι Κατηγορίες 1–4 κρίνονται παραγεγραμμένες και απορρίπτονται. Η κατηγορούμενη απαλλάσσεται από αυτές, χωρίς εξέταση της ουσιαστικής βασιμότητάς τους.
[Η ακροαματική διαδικασία συνεχίζεται ως προς τις Κατηγορίες 5–8.]
(Υπ.) ..................................
Χρ. Μίτλεττον, Ε.Δ.
Πιστό Αντίγραφο
ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο