<< Επιστροφή

Αριθμός 1620/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο και Ζωή Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Ιανουαρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Θ. Κ. του Α., η οποία δεν παραστάθηκε. Στο σημείο αυτό εμφανίστηκε η δικηγόρος Θεσσαλονίκης Μαρία Μισαηλίδου (ΑΜΘ 5263) και αφού ζήτησε και πήρε από την Πρόεδρο το λόγο, δήλωσε, ότι η Θ. Κ. του Α. απεβίωσε στις ...2023 και τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζουν τα τέκνα της και μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της, ήτοι: α. Κ. Τ. του Μ. και β. Μ. Τ. του Μ., κάτοικοι ..., εκπροσωπούμενοι από την ίδια. Δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως οιονεί καθολικής διαδόχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ MILLENNIUM BANK ΑΕ" και 2) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "INTRUM HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΔΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ" και δ.τ. "INTRUM HELLAS ΑΕΔΑΔΠ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως διαχειρίστριας των απαιτήσεων της εδρεύουσας στο Δουβλίνο Ιρλανδίας και νόμιμα εκπροσωπούμενης αλλοδαπής εταιρείας με την επωνυμία "SUNRISE I NPL FINANCE DESIGNATED ACTIVITY COMPANY", ειδικής διαδόχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", οι οποίες δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από ...2017 αίτηση της ήδη αποβιωσάσης Θ. Κ. του Α., που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: ...2019 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και ...2022 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η ήδη αποβιωσάσα αναιρεσείουσα με την από ...2022 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ζωή Καραχάλιου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι υπεισελθόντες κληρονόμοι της αποβιωσάσης αναιρεσείουσας, όπως σημειώνεται πιο πάνω και η πληρεξούσια των οποίων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286, 287, 288, 289, 290, 291 και 292 του ΚΠολΔ, οι οποίες εφαρμόζονται και στην αναιρετική διαδικασία (άρθρο 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι η πολιτική δίκη διακόπτεται εάν μέχρι του τέλους της συζήτησης, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση, αποβιώσει κάποιος από τους διαδίκους, ότι η διακοπή επέρχεται από τη γνωστοποίηση προς τον αντίδικο του θανάτου με επίδοση δικογράφου ή με τις προτάσεις ή με προφορική δήλωση στο ακροατήριο ή εκτός του ακροατηρίου κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξης, ότι η εν λόγω γνωστοποίηση γίνεται από πρόσωπο δικαιούμενο να επαναλάβει τη δίκη ή από τον μέχρι τον χρόνο του θανάτου πληρεξούσιο δικηγόρο του θανόντος και ότι η επανάληψη της διακοπείσης δίκης δύναται να γίνει εκουσίως με ρητή δήλωση ή σιωπηρώς από τον διάδικο υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή (ΑΠ 628/2022, ΑΠ 1283/2022, 148/2017, ΑΠ 1596/2009). Ως διάδικος, υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης, στην περίπτωση θανάτου του αρχικού διαδίκου, νοείται ο καθολικός του διάδοχος (κληρονόμος του), ο οποίος υπεισέρχεται αυτοδικαίως στην έννομη σχέση της δίκης (ΑΠ 1281/2021, ΑΠ 1181/2021, ΑΠ 1251/2021). Εξάλλου, σύμφωνα με την ΑΚ 1710, κατά το θάνατο ενός προσώπου, η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι). Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του εφαρμοζόμενου στην προκειμένη υπόθεση (ως εκ του χρόνου άσκησης της ένδικης από ...2017 με αριθμό κατάθεσης ...2017 αίτησης ενώπιον του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης) άρθρου 1 παρ. 1 του Ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων..."), όπως το άρθρο αυτό ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 παρ. 1 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ 94/Α/14-8-2015), που καταλαμβάνει, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 2 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ίδιου νόμου, τις αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την έναρξη ισχύος του, ορίζεται ότι "φυσικά πρόσωπα που στερούνται πτωχευτικής ικανότητας υπό την έννοια του άρθρου 2 του Ν. 3588/2007 και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους , δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο αίτηση για την ρύθμιση των οφειλών τους κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου. Την ύπαρξη δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής..". Από τις διατάξεις του Ν. 3869/2010 συνάγεται ότι η δυνατότητα του οφειλέτη να επιδιώξει να υπαχθεί στις ρυθμίσεις του ανωτέρω νόμου έχει αυστηρά προσωποπαγή χαρακτηριστικά. Με την αίτηση υπαγωγής στην ως άνω ρύθμιση δημιουργείται μια σχέση κυρίως περιουσιακού, αλλά και προσωποπαγούς χαρακτήρα. Η σχέση αυτή συνδέεται μόνο με το πρόσωπο του οφειλέτη και με την οικονομική κατάσταση στην οποία αυτός ευρίσκεται. Αντικείμενο της δίκης δεν αποτελεί, δηλαδή , κάποιο δικαίωμα δυνάμενο να μεταβιβασθεί στους κληρονόμους του με το θάνατό του. Η προσωποπαγής διαδικασία ρύθμισης των χρεών μπορεί να ακολουθηθεί από τους κληρονόμους , αλλά στο όνομά τους και για λογαριασμό τους, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις υπαγωγής στο πρόσωπό τους. Συνδέεται με το πρόσωπό του [οφειλέτη] και όχι με τα χρέη του. Αν, επομένως, συμβεί θάνατος του υπερχρεωμένου οφειλέτη πριν από την έναρξη της διαδικασίας για τη ρύθμιση των χρεών, δεν μπορεί να γίνει λόγος ότι τέτοια δυνατότητα έχουν πλέον οι κληρονόμοι του, στους οποίους περιέρχεται η περιουσία του κατά την ΑΚ 1710 και, επομένως, και τα χρέη του, που αποτελούν την παθητική πλευρά της περιουσίας. Ο σκοπός του νόμου κατά την αιτιολογική του έκθεση κατευθύνεται στην επανένταξη του υπέρχρεου οφειλέτη στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα. Με το θάνατό του ο σκοπός αυτός δεν μπορεί να επιτευχθεί. Τυχόν έναρξη ή συνέχιση της διαδικασίας δεν έχει πλέον αντικείμενο. Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 4 του ως άνω νόμου για την έναρξη της διαδικασίας ο οφειλέτης καταθέτει αίτηση στον γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου. Η αίτηση αυτή πρέπει να περιέχει τα στοιχεία που ορίζονται στην άνω διάταξη. Εν συνεχεία, εφόσον αντίγραφο της αίτησης αυτής κοινοποιηθεί στους πιστωτές και στον τυχόν υπάρχοντα εγγυητή, κατά το άρθρο 5 του νόμου, επέρχεται η εκκρεμοδικία της, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 221 επ. του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας κατά το άρθρο 741 του ΚΠολΔ. Αν μετά την επέλευση της εκκρεμοδικίας αποβιώσει ο οφειλέτης, τότε, στις κατά κανόνα περιπτώσεις, σύμφωνα με το άρθρο 286 περ. α'του ΚΠολΔ επέρχεται διακοπή της δίκης και επαναλαμβάνεται από πρόσωπα που νομιμοποιούνται να τη συνεχίσουν. Συνήθως τέτοια πρόσωπα είναι οι κληρονόμοι του αποθανόντος. Ο θάνατος του διαδίκου οφειλέτη δεν καταργεί, δηλαδή, τη διαδικασία, ούτε την έννομη σχέση της δίκης. Ωστόσο, στην περίπτωση αίτησης υπαγωγής στις διατάξεις του Ν. 3869/2010, εφόσον το επίδικο δικαίωμα είναι προσωποπαγές, η δίκη δεν διακόπτεται, αλλά καταργείται ως προς το κύριο αντικείμενό της (ΑΠ 1437/2021, ΑΠ 1731/2017), αφού με τη διαδικασία του ως άνω νόμου επιδιώκεται η επανένταξη, υπό την παραπάνω έννοια, του συγκεκριμένου οφειλέτη. Τέτοια, όμως, θέση του οφειλέτη, λόγω αυτών των χαρακτηριστικών με το θάνατό του δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του, ως στοιχείο της περιουσίας. Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι δεν μπορούν να ωφεληθούν και να συνεχίσουν αυτοί τη δίκη με το διαληφθέν αντικείμενο. Τα παραπάνω εκτεθέντα ισχύουν για την περίπτωση που το δικαστήριο έχει προβεί σε ρύθμιση των οφειλών του οφειλέτη, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 2 του Ν. 3869/2010, καθορίζοντας και το χρονικό διάστημα των μηνιαίων καταβολών. Αν κατά το διάστημα αυτό και πριν την ολοκλήρωση των υποχρεώσεων του οφειλέτη, επακολουθήσει θάνατός του και πάλι δεν μπορούν να επωφεληθούν οι κληρονόμοι του (ΑΠ 1437/2021).
ΙΙ. Στην προκειμένη περίπτωση, από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου και την παραδεκτή επισκόπηση των εγγράφων (άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ), προκύπτουν τα ακόλουθα: Κατά τη συζήτηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης, στην αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας ορισθείσα δικάσιμο της 26-1-2024, δεν εμφανίστηκαν οι αναιρεσίβλητες ανώνυμες τραπεζικές εταιρείες "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." και "INTRUM HELLAS AΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΔΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ", ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε υποβλήθηκε ως προς αυτές δήλωση, ότι δεν θα παραστούν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης (άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ). Ωστόσο, επειδή οι απολειπόμενες διάδικοι έχουν κλητευθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα από την επισπεύδουσα τη συζήτηση αναιρεσείουσα για να παραστούν κατά την ως άνω δικάσιμο (βλ. τις προσκομιζόμενες μετ' επικλήσεως υπ' αριθμ. ...2022 και ...2022 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Θεσσαλονίκης Σ. Δ. Ν., αντιστοίχως), το Δικαστήριο πρέπει να προχωρήσει στη συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία τους (άρθρο 578 παρ. 2 ΚΠολΔ). Η αναιρεσείουσα Θ. Κ., δεν εμφανίσθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε υποβλήθηκε ως προς αυτήν δήλωση, ότι δεν θα παραστεί κατά την εκφώνηση της υπόθεσης (άρθρα 242 παρ.2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ). Εμφανίσθηκε, όμως, στο ακροατήριο η δικηγόρος Θεσσαλονίκης Μαρία Μισαηλίδου (ΑΜ 5263), η οποία δήλωσε και καταχωρήθηκε στα ταυτάριθμα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου, ότι η αναιρεσείουσα απεβίωσε μετά την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης, στις ...2023, προσκόμισε δε το σχετικό από 2-5-2023 απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης θανάτου του Ληξίαρχου του Δήμου Νεάπολης- Συκεών. Δήλωσε, επίσης, ότι τη διακοπείσα λόγω του θανάτου της δίκη της αναιρεσείουσας συνεχίζουν στη θέση αυτής τα τέκνα της Κ. Τ. του Μ. και Μ. Τ. του Μ., ως εξ αδιαθέτου μοναδικοί κληρονόμοι της (βλ. τα προσκομιζόμενα υπ'αριθμ. πρωτοκόλλου ...2023 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου Νεάπολης- Συκεών και υπ' αριθμ. ...2024 πιστοποιητικό του Γραμματέα του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης περί μη δημοσίευσης διαθήκης). Η γνωστοποίηση προς τους διαδίκους της προκείμενης δίκης του θανάτου της αναιρεσείουσας, νομίμως έγινε από την ως άνω δικηγόρο, με τον προαναφερόμενο, προβλεπόμενο στο άρθρο 287 παρ. 1 του ΚΠολΔ, τρόπο (προφορική δήλωση στο ακροατήριο), καθότι, όπως προκύπτει από την επισκόπηση για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου της προσβαλλόμενης απόφασης, ήταν μέχρι το θάνατό της πληρεξούσια δικηγόρος της και την είχε εκπροσωπήσει στη δευτεροβάθμια δίκη (άρθρο 101 ΚΠολΔ). Με την υπ' αριθμ. ...2019 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, λόγω αοριστίας, η απευθυνόμενη εναντίον της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." , ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης, από ...2017 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης ...2017 αίτηση της αναιρεσείουσας Θ. Κ., για τη ρύθμιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών της προς αυτήν και την υπαγωγή της στο νόμο 3869/2010, με εξαίρεση από τη ρευστοποίηση της κύριας κατοικίας της, σύμφωνα με το σχέδιο διευθέτησης που υπέβαλε και την περιγραφόμενη σ' αυτή περιουσιακή της κατάσταση. Κατόπιν εφέσεως που άσκησε η αιτούσα και ήδη αναιρεσείουσα κατά της ως άνω απόφασης, εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων και της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "INTRUM HELLAS AΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΠΟ ΔΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ", ήδη δεύτερης αναιρεσίβλητης, η οποία άσκησε πρόσθετη παρέμβαση κατά την κατ' έφεση συζήτηση της υπόθεσης, η υπ' αριθμ. ...2022 τελεσίδικη απόφαση του δικάσαντος, ως Εφετείου κατά την ίδια διαδικασία, Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία έγινε τυπικά και κατ' ουσίαν δεκτή η έφεση, εξαφανίσθηκε η πρωτόδικη υπ' αριθμ. ...2019 απόφαση του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης και εν συνεχεία, αφού κρατήθηκε η υπόθεση και δικάσθηκε από το ως άνω Δικαστήριο, η αίτηση απορρίφθηκε ως νόμω αβάσιμη. Κατά της απόφασης αυτής η εκκαλούσα και ήδη αναιρεσείουσα, άσκησε την υπό κρίση από ...2022 αίτηση αναίρεσης (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2022), την οποία κατέθεσε στη Γραμματεία του εκδόσαντος την απόφαση Δικαστηρίου στις ...2022, στη συνέχεια, όμως, όπως προαναφέρθηκε, απεβίωσε στις ...2023. Συνακόλουθα, κατά τα αναφερόμενα ανωτέρω, εφόσον από τις διατάξεις του Ν. 3869/2010 συνάγεται ότι η δυνατότητα του οφειλέτη να επιδιώξει να υπαχθεί στις ρυθμίσεις του παραπάνω νόμου έχει ιδιαίτερα προσωποπαγή χαρακτηριστικά και δεν δύναται να θεωρηθεί ότι αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του, το οποίο μπορεί να μεταβιβασθεί, αιτία θανάτου, στους κληρονόμους του, συνδέεται, δηλαδή, με το πρόσωπο του οφειλέτη και όχι με τα χρέη του, και εφόσον η οφειλέτρια - αιτούσα τη ρύθμιση των χρεών της απεβίωσε, πρέπει, σύμφωνα και με όσα έχουν εκτεθεί στη νομική σκέψη της παρούσας, να καταργηθεί η δίκη, καθότι δεν τίθεται ζήτημα συνέχισής της από τους κληρονόμους της κατ' άρθρο 290 του ΚΠολΔ.

ΙΙΙ. Κατόπιν τούτων, πρέπει να καταργηθεί η δίκη επί της από ...2017 και με αριθμό κατάθεσης ...2017 αίτησης της αιτούσας, ήδη αναιρεσείουσας, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ...2022 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης (διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας) και κατ' αυτής ασκήθηκε η κρινόμενη από ...2022 αίτηση αναίρεσης. Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που έχει καταθέσει η αναιρεσείουσα για την άσκηση της αίτησης αναίρεσης στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 εδ. Β'β'ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει καταργημένη τη δίκη επί της από ...2017 και με αριθμό κατάθεσης ...2017 αίτησης της, ήδη θανούσας, αιτούσας Θ. Κ. του Α., επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ...2022 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης (διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας) και κατ' αυτής ασκήθηκε η από ...2022 και με αριθμό κατάθεσης ...2022 αίτηση αναίρεσης.

Διατάσσει την εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα για την άσκηση της αίτησης αναίρεσης παραβόλου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Μαΐου 2024.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία καθώς και της αρχαιοτέρας Αρεοπαγίτου ο β'αρχαιότερος της Συνθέσεως Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 31 Οκτωβρίου 2024.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή