Αριθμός 797/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Φωτεινή Μηλιώνη-Εισηγήτρια, Ευαγγελία Στεργίου, Ευγενία Μπιτσακάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 30 Απριλίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ευάγγελο Τσάκαλο, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. χήρας Γ. Μ. , το γένος Π. και Ε. Ε. , 2) Α. Μ. του Γ. και της Μ. , κατοίκων ... , οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από …2018 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Γιαννιτσών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 356/2019 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 127/2021 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Γιαννιτσών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί το αναιρεσείον με την από …2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των άρθρων 498 παρ. 1, 568 παρ. 1 και 4 και 576 παρ. 1, 2 και 3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανισθεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ή εμφανισθεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολιπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολιπόμενος διάδικος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα.

Εξάλλου, κατά τη γενική διάταξη του άρθρου 226 παρ. 4 εδ. 1, 3 και 4 ΚΠολΔ., αν η συζήτηση αναβληθεί, ο γραμματέας είναι υποχρεωμένος αμέσως μετά το τέλος της συνεδρίασης να μεταφέρει την υπόθεση στη σειρά των υποθέσεων που πρέπει να συζητηθούν κατά τη δικάσιμο που ορίσθηκε. Κλήση του διαδίκου για εμφάνιση στη νέα αυτή δικάσιμο δεν χρειάζεται και η αναγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη δικάσιμο αυτή και, επομένως, δεν χρειάζεται νέα κλήση του διαδίκου, όταν ο απολιπόμενος κατά την μετ` αναβολή δικάσιμο διάδικος είχε επισπεύσει την αρχική συζήτηση ή είχε παραστεί νομίμως κατά τη δικάσιμο κατά την οποία αναβλήθηκε η υπόθεση ή είχε κλητευθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα να παραστεί κατά τη δικάσιμο εκείνη (αρχική). Αν συντρέχει μία από τις προϋποθέσεις αυτές, είναι περιττή νέα κλήτευση του απόντος, κατά τη νέα, μετ' αναβολή δικάσιμο, διαδίκου. (ΑΠ 262/2022, ΑΠ 303/2021, ΑΠ 600/2021).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 6Α του διατάγματος της 26 Ιουνίου - 10 Ιουλίου 1944 "Περί Κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου", που προστέθηκε με το άρθρο 46 παρ. 3 του ν. 4305/2014, "Η επίδοση από το Ελληνικό Δημόσιο ή οποιοδήποτε Ν.Π.Δ.Δ. ενδίκου βοηθήματος και ενδίκου μέσου, οποιασδήποτε κλήσης προς συζήτηση υπόθεσης, οποιασδήποτε δικαστικής απόφασης, προσωρινής διαταγής, για οποιαδήποτε υπόθεση σε οποιονδήποτε βαθμό ή στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης, ενώπιον οποιουδήποτε πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου, δύναται να γίνει: α) στους αντιδίκους του ή τον αντίκλητό τους, β) στο δικηγόρο, ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ή έχει υπογράψει το τελευταίο δικόγραφο που αφορά την υπόθεση, στην τελευταία δηλωθείσα, κατά τις κείμενες διατάξεις, διεύθυνσή τους. Ο δικηγόρος στην περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου θεωρείται αντίκλητος και για κάθε μεταγενέστερη επίδοση, εκτός εάν ο διάδικος, κατά περίπτωση, γνωστοποίησε με δήλωση στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους ή την έδρα του Ν.Π.Δ.Δ. , το διορισμό νέου πληρεξουσίου ή αντικλήτου. Ο δικηγόρος ή ο αντίκλητος οφείλει να παραδίδει αμελλητί το επιδιδόμενο έγγραφο. Επιδόσεις που έχουν διενεργηθεί κατά τα αναφερόμενα στα προηγούμενα εδάφια θεωρούνται νόμιμες και για εκκρεμείς σε οποιοδήποτε στάδιο υποθέσεις" (ΑΠ 103/2024, ΑΠ 74/2023, ΑΠ 586/2023, ΑΠ 144/2022, ΑΠ 125/2021).

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδρίασης αυτού του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι οι αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίσθηκαν στο ακροατήριο κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, ούτε εκπροσωπήθηκαν με οποιονδήποτε νόμιμο τρόπο. Από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι τη συζήτηση για την αρχική δικάσιμο της …2024, κατά την οποία αναβλήθηκε για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, είχε επισπεύσει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο και ότι οι αναιρεσίβλητοι είχαν κλητευθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα. Συγκεκριμένα, από την υπ` αριθ. …2023 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Εφετείου … , διορισμένου στο Πρωτοδικείο … , Κ. Κ. , την οποία προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση από …2021 αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτήν πράξη κατάθεσης και πράξη ορισμού ως αρμοδίου του Γ' τμήματος και κλήση προς συζήτηση για την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της …2024, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα προς την Δικηγόρο του Δ.Σ. Γιαννιτσών, Σταυρούλα Μπαλάσκα, ως αντίκλητο των μη εμφανισθέντων αναιρεσιβλήτων, η οποία τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης, στις 13.10.2020, ήτοι στη δίκη ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Γιαννιτσών, που δίκασε ως Εφετείο, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη με αριθ. 127/2021 απόφασή του. Επομένως, αφού αυτοί δεν εμφανίσθηκαν, αν και κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα, πρέπει, κατ' άρθρο 576 παρ. 2 εδ. γ' ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης παρά την απουσία τους. Με την κρινόμενη από …2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία με αριθμό 127/2021 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Γιαννιτσών, που δίκασε ως Εφετείο, το οποίο απέρριψε την έφεση του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου και επικύρωσε την υπ' αριθ. 356/2019 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Γιαννιτσών, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η αγωγή των αναιρεσιβλήτων κατά του αναιρεσείοντος. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε εμπρόθεσμα και νομότυπα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ.1, 566 παρ.1 του ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Σύμφωνα με το άρθρο 92 εδάφ. α' του Εισ.Ν.Α.Κ. , οι σχέσεις του κληρονομικού δικαίου, αν ο κληρονομούμενος πέθανε πριν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα, κρίνονται και στο εξής κατά το έως τώρα δίκαιο.

Περαιτέρω, με τις διατάξεις των ν. 12 πανδ. (28.7), ν. 14 παρ. 8 πανδ. (11.7) και ν. 69 πανδ. (29.2) του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, οι εκούσιοι ή εξωτικοί κληρονόμοι, στους οποίους περιλαμβάνονται η σύζυγος, καθώς και οι μη υπεξούσιοι κατιόντες του κληρονομουμένου, δηλαδή οι ενήλικοι κατιόντες, αποκτούν την κληρονομία με μονομερή δήλωση της βούλησής τους για αποδοχή αυτής, που αποτελεί δικαιοπραξία μη απευθυντέα. Η δήλωση αυτή μπορεί να είναι είτε ρητή (έγγραφη ή προφορική), είτε σιωπηρή, συναγόμενη από συμπεριφορά ή πράξεις που φανερώνουν την πρόθεση εκείνου που καλείται στην κληρονομία για ανάμιξη σ' αυτή και απόκτησή της. Το ζήτημα δε αν πράξη ή συμπεριφορά του καλούμενου στην κληρονομία αποτελεί ή όχι ανάμιξη και, συνεπώς, εμφαίνει σιωπηρή δήλωση περί υπεισελεύσεως σ' αυτή ή άσκηση του δικαιώματος ή ευεργετήματος αποχής είναι πραγματικό, εξαρτώμενο από την εκτίμηση των περιστάσεων, η δε ως προς αυτό κρίση του δικαστηρίου της ουσίας εκφεύγει του ακυρωτικού ελέγχου. Επίσης, σύμφωνα με τις διατάξεις των ν. 2 Εισ. (2-19), 3 Εισ. (3-1), 14 πανδ. (38.16), οι οικείοι, δηλαδή τα ανήλικα τέκνα του κληρονομουμένου, που τελούσαν υπό την άμεση πατρική εξουσία του τελευταίου, κατά τον χρόνο του θανάτου του αποκτούσαν αυτοδικαίως την κληρονομία του εξουσιαστή πατέρα τους, χωρίς τη γνώση ή βούλησή τους, είτε επρόκειτο για κληρονομική διαδοχή από τον νόμο (εξ αδιαθέτου), είτε από διαθήκη.

Εξάλλου, κατά τις διατάξεις των άρθρων 787, 980, 981, 982, 994, 1113 και 1884 του Α.Κ., προκύπτει ότι μεταξύ συγκυρίων ή συγκληρονόμων επί του ιδίου πράγματος ο κοινωνός (εξ αδιαιρέτου συγκύριος), αν κατέχει ολόκληρο το κοινό πράγμα, θεωρείται ότι κατέχει αυτό και στο όνομα και των λοιπών κοινωνών και δεν μπορεί να αντιτάξει κατ' αυτών κτητική (έκτακτη χρησικτησία) ή αποσβεστική παραγραφή προτού καταστήσει γνωστό στους άλλους συγκύριους ότι αποφάσισε να νέμεται το κοινό πράγμα αποκλειστικά στο όνομά του ολόκληρο ή πλέον της μερίδας του (ΑΠ 374/2022, ΑΠ 420/2020, ΑΠ 1357/2014, ΑΠ 810/2010, ΑΠ 1332/2009).

Τέλος, κατά το άρθρο 2 παρ. 2 του α.ν. 533/1945 "Περί τροποποιήσεως, συμπληρώσεως και κωδικοποιήσεως της υπ' αριθ. 6/1945 Συντακτικής Πράξεως περί επιβολής κυρώσεων κ.λ.π. ως έχει τροποποιηθεί" το ειδικό δικαστήριο δοσιλόγων μπορούσε να επιβάλει στον κηρυχθέντα ένοχο βάσει της 6/1945 Συντακτικής Πράξης και μερική ή ολική δήμευση της περιουσίας του. Με τη δήμευση, η κυριότητα των δημευθέντων περιερχόταν στο Ελληνικό Δημόσιο χωρίς μεταγραφή, προκειμένου περί ακινήτων από τότε που κατέστη αμετάκλητη η απόφαση με την οποία καταδικάσθηκε ο δοσίλογος (Ολ.ΑΠ 210/1965, ΑΠ 2/2023, ΑΠ 1524/2002).
Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 παρ.1 εδ. α' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Εξάλλου, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου, όταν το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε στο νόμο έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, όταν το δικαστήριο της ουσίας έκανε εσφαλμένη υπαγωγή των περιστατικών της ένδικης υπόθεσης σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας δεν υπάγονται και, έτσι, κατέληξε σε εσφαλμένο συμπέρασμα, με τη μορφή του διατακτικού. Με τον λόγο αυτό αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής ή των ισχυρισμών (ενστάσεων, αντενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την αξιοποίηση των ουσιαστικών παραδοχών, δηλαδή, αποκλειστικά, των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή δεν αποδείχθηκαν, καθώς και της υπαγωγής αυτών στο νόμο. Ιδρύεται δε ο παραπάνω αναιρετικός λόγος, αν οι πραγματικές παραδοχές του δικαστηρίου καθιστούν φανερή την ως άνω παραβίαση (Ολ.ΑΠ 2/2021, Ολ.ΑΠ 3/2020, ΑΠ 23/2023, ΑΠ 257/2020, ΑΠ 38/2020, ΑΠ 319/2017).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 6 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία), (Ολ.ΑΠ 6/2006). Δεν υπάρχει όμως ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές αλλά πλήρεις αιτιολογίες (ΑΠ 736/2019). Το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος πρότασης προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα και να μην καταλείπονται αμφιβολίες. Ελλείψεις δε αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες (ΑΠ 68/2020, ΑΠ 12/2020). Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς, και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα δε του δικαστηρίου, που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές επί τη βάσει των οποίων διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και ως εκ τούτου δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της ερευνώμενης διάταξης του άρθρου 560 αριθ. 6 ΚΠολΔ, να επιδέχεται αυτή μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης του αριθμού 6 του άρθρου 560 του ΚΠολΔ ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα μη συνιστώντα αυτοτελείς ισχυρισμούς επιχειρήματα των διαδίκων, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίπτεται ως απαράδεκτος (ΑΠ 1810/2024, ΑΠ 162/2020, ΑΠ 169/2019, ΑΠ 1339/2017). Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε τα ακόλουθα, κρίσιμα για τον αναιρετικό έλεγχο, πραγματικά περιστατικά: "Το επίδικο ακίνητο αποτελεί διαιρετό τμήμα, έκτασης 3.531 τ.μ. περίπου, του μείζονος με αριθμό … αγροτεμαχίου, ολικής έκτασης 18.832 τ.μ. , που βρίσκεται στο αγρόκτημα Πέλλας, στη θέση "…" και συνορεύει (το τμήμα) βόρεια με τον με αριθμό … αγρό, νότια εν μέρει με τον με αριθμ. … αγρό, ανατολικά με το υπόλοιπο του μείζονος αγρού και δυτικά με τον με αριθμ. … αγρό. Το συνολικό με αριθμό … αγροτεμάχιο έκτασης 18.832 τ.μ., αγόρασαν αρχικά οι Θ. Τ. ή Τ. του Π. και ο Γ. Μ. του Σ. (απώτερος δικαιοπάροχος των εναγόντων), καθώς και 35 άλλοι κάτοικοι της Πέλλας, μεταξύ άλλων ακινήτων, από τον Ι. Μ. του Σ., κάτοικο ..., δυνάμει του με αριθμ. …1921 συμβολαίου αγοραπωλησίας του άλλοτε συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Γεωργίου Δεληγιάννη, που μεταγράφηκε νομίμως στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Γιαννιτσών στον τόμο … με αυξ. αριθμ. … Ακολούθως, κατά την οριστική διανομή του αγροκτήματος Πέλλας που έλαβε χώρα το έτος 1929 προς αποκατάσταση γηγενών και προσφύγων καλλιεργητών, η υπηρεσία διανομών του Υπουργείου Γεωργίας προέβη σε διαχωρισμό της ιδιοκτησίας των ανωτέρω αγοραστών, την οποία διανομή αποδέχθηκαν όλοι οι αγοραστές με το από 27 Νοεμβρίου 1929 πρακτικό, με αποτέλεσμα οι Θ. Τ. ή Τ. του Π. και ο Γ. Μ. του Σ. να λάβουν κοινώς και αδιαιρέτως τον ως άνω με αριθμό … αγρό, κατά ποσοστό 24/48 εξ αδιαιρέτου έκαστος. Στη συνέχεια αποδείχθηκε ότι ο Θ. Τ. ή Τ. του Π. απεβίωσε το έτος 1943 και με τη με αριθμ. …1942 δημόσια διαθήκη του, συνταχθείσα ενώπιον του άλλοτε συμβολαιογράφου Γιαννιτσών Δημητρίου Π. Κόντου, η οποία δημοσιεύτηκε νομίμως, κατέλειπε το μερίδιο του στον παραπάνω αγρό ισομερώς, ήτοι κατά ποσοστό 12/48 εξ αδιαιρέτου στα τέκνα του Λ. και Ι. Τ. ή Τ. Ο έτερος συγκύριος του ως άνω αγρού, Γ. Μ. του Σ., που είχε ήδη οποβιώσει το έτος 1931 αδιάθετος, κληρονομήθηκε από τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους του, τη σύζυγό του Σ. κατά ποσοστό 6/48 και τα τέκνα του Ε., σύζυγο Ι. Τ., Σ., σύζυγο Γ. Τ., Π., σύζυγο Κ. Θ., Α., Θ. και Χ. Μ. κατά ποσοστό 3/48 έκαστο. Ακολούθως, αποδείχθηκε ότι δυνάμει του με αριθμ. …1954 συμβολαίου αγοραπωλησίας του άλλοτε συμβολαιογράφου Γιαννιτσών Δημητρίου Π. Κόντου, που μεταγράφηκε νομίμως στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου στον τόμο Ε' και με αυξ. αριθμό … , η Σ., χήρα Γ. Μ. πώλησε το ως άνω μερίδιό της στην Π., σύζυγο Α. Μ., η οποία μαζί με τους λοιπούς κληρονόμους των αρχικών συνιδιοκτητών του αγρού, πλην των υιών του Γ. Μ. (Α., Θ. και Χ. Μ.) με το με αριθμ. …1959 συμβόλαιο αγοραπωλησίας του ιδίου ως άνω συμβολαιογράφου, το οποίο μεταγράφηκε νομίμως στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Γιαννιτσών στον τόμο … και με αυξ. αριθμό … , ως κύριοι των ανωτέρω ιδανικών μεριδίων με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας και όχι ως κληρονόμοι των αρχικών συνιδιοκτητών, αφού δεν αποδείχθηκε η αποδοχή της επαχθείσας σ' αυτούς κληρονομίας κατά τα παραπάνω ποσοστά και η μεταγραφή αυτής, πώλησαν στο εναγόμενο και ήδη εκκαλούν, τα ιδανικά μερίδια τους επί του ως άνω μείζονος αγρού, ανερχόμενα σε ποσοστό 39/48 εξ αδιαιρέτου και που αντιστοιχούσαν σε διαιρετό τμήμα (του μείζονος ακινήτου) έκτασης 15.301 τ.μ. (βλ. σχετικά το προσκομιζόμενο υπ' αριθμ. …1959 συμβόλαιο αγοραπωλησίας του άλλοτε συμβολαιογράφου Γιαννιτσών Δημητρίου Π. Κόντου). Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι με τη με αριθμ. 60/28-2-1946 απόφαση του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων της Βέροιας, που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Γιαννιτσών σε τόμο … και με αυξ. αριθμό … , οι παραπάνω υιοί του Γ. Μ., δηλαδή οι Α., Χ. και Θ. Μ., καταδικάστηκαν μεταξύ άλλων δοσιλόγων σε ισόβια δεσμά, ενώ συγχρόνως διατάχθηκε η δήμευση του ημίσεως της περιουσίας τους. Ωστόσο, το επίδικο διαιρετό τμήμα έκτασης 3.531 τ.μ. περίπου, που αντιστοιχούσε στο υπόλοιπο ποσοστό συνιδιοκτησίας των 9/48 εξ αδιαιρέτου επί του μείζονος ως άνω με αριθμό … αγρού (συνολικού εμβαδού 18.832 τ.μ.), δεν ήταν μεταξύ των δημευθέντων ακινήτων με την ανωτέρω απόφαση, όπως αβασίμως ισχυρίζεται το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο. Τούτο δε γιατί κατά το χρόνο της δήμευσης της περιουσίας των αδερφών Μ., το παραπάνω ποσοστό συνιδιοκτησίας (9/48) και το αντίστοιχο επίδικο διαιρετό τμήμα αγρού έκτασης 3.531 τ.μ. δεν ανήκε κατά κυριότητα στους καταδικασθέντες με κάποιο νόμιμο τίτλο κυριότητας στα όνομά τους, δηλαδή δεν ανήκε στην ιδιοκτησία τους, που δημευόταν κατά το ήμισυ, αλλά φαινόταν ότι ανήκε στην κυριότητα του αποβιώσαντος πατέρα τους, Γ. Μ., όπως άλλωστε και ολόκληρο το μείζον με αριθμό … αγροτεμάχιο, καθώς όπως προαναφέρθηκε, οι κληρονόμοι του τελευταίου, όπως ήταν και οι παραπάνω υιοί του, δεν προέβησαν ούτε σε αποδοχή της επαχθείσας σ' αυτούς κληρονομιάς, ούτε σε μεταγραφή αυτής και επομένως, ουδέποτε δημεύθηκε το επίδικο τμήμα αγρού ως περιουσία των αδερφών Μ. και ούτε περιήλθε η κυριότητα αυτού στο Ελληνικό Δημόσιο, σύμφωνα και με όσα διαλαμβάνονται στην προηγηθείσα νομική σκέψη. Γι' αυτό το λόγο, άλλωστε, στην περίληψη των από 10-08-1952 πρωτοκόλλων καταλήψεως της περιουσίας των αδερφών δοσιλόγων Μ., όπου περιέχονται τα ακίνητα που περιήλθαν στο Δημόσιο λόγω δήμευσης και λόγω εγκατάλειψης με Α/Α του Βιβλίου Καταγραφής (Β.Κ) … έως …, δεν συμπεριλαμβάνεται ούτε το επίδικο διαιρετό τμήμα έκτασης 3.531 τ.μ. περίπου του συνολικού με αριθμό … αγροτεμαχίου, ούτε το μείζον με αριθμό … αγροτεμάχιο, ολικής έκτασης 18.832 τ.μ., που βρίσκεται στο αγρόκτημα Πέλλας, στη θέση "…" (βλ. την από …1957 περίληψη του Οικονομικού Εφόρου … Ι. Θ.).

Εξάλλου, τα δημευθέντα ακίνητα με τους παραπάνω αριθμούς Β.Κ που περιλαμβάνονται στην παραπάνω περίληψη δεν ταυτίζονται είτε κατά θέση, είτε κατά έκταση είτε κατά το αριθμό της κτηματολογικής ιδιοκτησίας με τον επίδικο αγρό. Η δε αναφορά στο με αριθμ. …1959 συμβόλαιο αγοραπωλησίας με το οποίο το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο αγόρασε το ποσοστό των 39/48 εξ αδιαιρέτου του με αριθ. … αγρού, της δήλωσης του οικονομικού εφόρου … που το εκπροσώπησε κατά την υπογραφή αυτού ότι τα λοιπά 9/48 εξ αδιαιρέτου (που αντιστοιχούν στο επίδικο διαιρετό τμήμα) είχαν ήδη περιέλθει στο Ελληνικό Δημόσιο λόγω δημεύσεως και εγκαταλείψεως δεν ασκεί οποιαδήποτε έννομη επιρροή, αφού μόνη αυτή η δήλωση ούτε αποδεικνύει την κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, ούτε αναιρεί τα προαναφερθέντα. Προς τούτο συνηγορεί και το από …2012 προσωρινό κτηματολογικό διάγραμμα που συντάχθηκε στα πλαίσια της κτηματογράφησης των ιδιοκτησιών στον Αρχαιολογικό χώρο Πέλλας, όπου αναγράφεται ότι ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο το με αριθμό … τεμάχιο μόνο κατά το ποσοστό των 39/48 εξ αδιαιρέτου και όχι ολόκληρο το τεμάχιο, μάλιστα δε με διακεκομμένη γραμμή έχει χωριστεί το επίδικο τμήμα, το οποίο βρίσκεται στη δυτική πλευρά του όλου αγροτεμαχίου.
Συνεπώς, δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο διαιρετό τμήμα του με αριθμό … αγροτεμαχίου (που αντιστοιχεί σε ποσοστό 9/48 του όλου) ανήκει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου και επομένως η σχετική ένσταση (και όχι ο αρνητικός της αγωγής ισχυρισμός, όπως εσφαλμένα θεώρησε το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο) του εναγόμενου και ήδη εκκαλούντος κρίνεται απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη, σύμφωνα με όσα προαναφέρονται και στην παραπάνω νομική σκέψη της παρούσας. Αντιθέτως, αποδείχθηκε ότι τόσο οι ενάγοντες (ήδη εφεσίβλητοι), όσο και δικαιοπάροχοί τους, αρχικά η Π. Μ. και ακολούθως ο υιός της Γ. Μ. , κατέχουν και νέμονται το επίδικο αγροτεμάχιο αδιαλείπτως, καλλιεργώντας το, χωρίς να ενοχληθούν ποτέ κατά την άσκηση της νομής τους στο επίδικο από το εναγόμενο (ήδη εκκαλούν) Ελληνικό Δημόσιο, μέχρι τον Δεκέμβριο του έτους 2017, οπότε πληροφορήθηκαν ότι περιμετρικά αυτού είχε τοποθετηθεί περίφραξη από τα όργανα του Ελληνικού Δημοσίου, η οποία απέκλειε την είσοδο τους σε αυτό, αποβάλλοντας με τον τρόπο αυτό από την νομή τους σ' αυτό.". Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την έφεση του αναιρεσείοντος και επικύρωσε την απόφαση του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, που δέχθηκε εν μέρει την αγωγή των αναιρεσιβλήτων κατά του αναιρεσείοντος και αναγνώρισε την πρώτη αναιρεσίβλητη οιονεί νομέα (δικαιώματος επικαρπίας) και τον δεύτερο αναιρεσίβλητο νομέα διαιρετού τμήματος, εμβαδού 3.531 τ.μ. από τον υπ' αριθ. … αγρό, συνολικής έκτασης 18.832 τ.μ. , κρίνοντας ότι το επίδικο δεν περιήλθε στην κυριότητα του Δημοσίου μέσω δήμευσης. Με τους πρώτο και δεύτερο λόγους αναίρεσης, κατά το πρώτο σκέλος αυτών, το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 6 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενο ότι το Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των ν. 12 πανδ. (28.7), ν. 14 παρ. 8 πανδ. (11.7), ν. 69 πανδ. (29.2), ν. 2Εισ. (2.19), 3 Εισ. (3.1), 14 Πανδ. (38.16) του προϊσχύσαντος βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, οι οποίες τυγχάνουν εφαρμοστέες εν προκειμένω, σύμφωνα με το άρθρο 92 παρ. 1 ΕισΝΑΚ, καθόσον ο θάνατος του κληρονομουμένου, Γ. Μ., επήλθε προ της εισαγωγής του Αστικού Κώδικα, δεχόμενο εσφαλμένα, με ελλιπείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ότι οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, μεταξύ των οποίων οι καταδικασθέντες υιοί του, Α., Θ. και Χ. Μ., δεν κατέστησαν συγκύριοι του επιδίκου, ελλείψει πράξης δήλωσης αποδοχής κληρονομίας και μεταγραφής αυτής, με αποτέλεσμα να απορριφθεί ο ισχυρισμός του Δημοσίου περί κτήσης της κυριότητας αυτού δυνάμει της υπ' αριθ. 60/1946 απόφασης του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων Βέροιας, η οποία μεταγράφηκε νομίμως στα οικεία βιβλία μεταγραφών του Ειρηνοδικείου Γιαννιτσών, επιφέρουσα τη δήμευση της περιουσίας των ως άνω προσώπων. Ωστόσο, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, απέρριψε τον ως άνω ισχυρισμό του Δημοσίου, περί περιέλευσης σ' αυτό της κυριότητας του επιδίκου διαιρετού τμήματος έκτασης 3.531 τ.μ. , δεχόμενο ότι τούτο ουδέποτε δημεύτηκε ως περιουσία των αδελφών Μ. και για το λόγο αυτό, στην περίληψη των από …1952 πρωτοκόλλων κατάληψης της περιουσίας των αδερφών δοσιλόγων Μ., όπου περιέχονται τα ακίνητα που περιήλθαν στο Δημόσιο λόγω δήμευσης και λόγω εγκατάλειψης με Α/Α του Βιβλίου Καταγραφής (Β.Κ.) … έως … , δεν συμπεριλαμβάνεται το επίδικο διαιρετό τμήμα έκτασης 3.531 τ.μ. περίπου του συνολικού με αριθμό … αγροτεμαχίου, ούτε τούτο περιλαμβάνεται στην από …1957 περίληψη του Οικονομικού Εφόρου … Ι. Θ. , με συνέπεια το επίδικο να μην έχει ποτέ ταυτοποιηθεί, ούτε να έχει καταληφθεί από το αναιρεσείον ως δημευθείσα περιουσία. Υπό τις παραδοχές αυτές, οι ανωτέρω λόγοι αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως αλυσιτελείς, διότι η επικαλούμενη νομική πλημμέλεια περί ανάγκης μεταγραφής δήλωσης αποδοχής κληρονομίας υπό το προϊσχύσαν δίκαιο, συνιστά πλεοναστική αιτιολογία, η οποία δεν επιστηρίζει το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, το οποίο στηρίζεται αυτοτελώς στην ουσιαστική παραδοχή, ότι το επίδικο δεν αποτέλεσε αντικείμενο της αναφερόμενης δήμευσης του ημίσεως της περιουσίας των αδελφών Μ. και ως εκ τούτου, δεν περιήλθε στην κυριότητα του Δημοσίου. Με τους ίδιους λόγους αναίρεσης, κατά το δεύτερο σκέλος αυτών, το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 6 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενο ότι το Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 787, 980, 981, 982, 994 και 1113 ΑΚ, δεχόμενο εσφαλμένα, με ελλιπείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, ότι οι αναιρεσίβλητοι κατέστησαν αποκλειστικοί νομείς του επιδίκου, η πρώτη ως οιονεί νομέας (δικαιώματος επικαρπίας), παρά το γεγονός ότι οι ίδιοι και οι δικαιοπάροχοί τους ουδέποτε γνωστοποίησαν στο συγκύριο Ελληνικό Δημόσιο την πρόθεση αντιποίησης της νομής του. Οι λόγοι αυτοί αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι, καθόσον ερείδονται επί εσφαλμένης προϋπόθεσης. Ειδικότερα, κατά τις ανέλεγκτες αναιρετικά παραδοχές της προσβαλλόμενης, η Π. σύζυγος Α. Μ. και οι λοιποί αναφερόμενοι κληρονόμοι των αρχικών συνιδιοκτητών του αγρού, πλην των υιών του Γ. Μ. (Α., Θ. και Χ. Μ.), με το με αριθ. …1959 συμβόλαιο αγοραπωλησίας του συμβολαιογράφου Γιαννιτσών Δημητρίου Κόντου, που μεταγράφηκε νομίμως, πώλησαν στο Ελληνικό Δημόσιο τα ιδανικά μερίδιά τους, ανερχόμενα σε ποσοστό 39/48 εξ αδιαιρέτου, που αντιστοιχούσαν σε διαιρετό τμήμα (του μείζονος ακινήτου), έκτασης 15.301 τ.μ. , ενώ το επίδικο διαιρετό τμήμα, έκτασης 3.531 τ.μ. περίπου, που αντιστοιχούσε στο υπόλοιπο ποσοστό συνιδιοκτησίας των 9/48 εξ αδιαιρέτου επί του μείζονος με αριθμό … αγρού (συνολικού εμβαδού 18.832 τ.μ.), δεν ήταν μεταξύ των δημευθέντων ακινήτων με την υπ' αριθ. 60/1946 απόφαση του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων Βέροιας και ως εκ τούτου, το Δημόσιο ουδέποτε απέκτησε δικαίωμα νομής ή κυριότητας επί του επιδίκου διαιρετού τμήματος των 3.531 τ.μ., το οποίο κατείχαν και νέμονταν αδιαλείπτως οι αναιρεσίβλητοι και οι δικαιοπάροχοί τους, αρχικά η Π. Μ. και ακολούθως ο υιός της Γ. Μ., χωρίς ουδέποτε να ενοχληθούν κατά την άσκηση της νομής τους από το Δημόσιο έως το έτος 2017, οπότε και έλαβε χώρα η αποβολή των αναιρεσιβλήτων από τη νομή του επιδίκου. Συνακόλουθα, εφόσον δεν υφίστατο δεσμός κοινωνίας μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των αναιρεσιβλήτων (ή των δικαιοπαρόχων τους), οι προαναφερθείσες διατάξεις περί αντιποίησης νομής δεν τυγχάνουν εφαρμοστέες. Μη υπάρχοντος άλλου λόγου προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της η αίτηση αναίρεσης. Δικαστικά έξοδα δεν επιβάλλονται σε βάρος του αναιρεσείοντος, λόγω της ήττας του, ελλείψει σχετικού αιτήματος των αναιρεσιβλήτων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από …2021 αίτηση για αναίρεση της με αριθμό 127/2021 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Γιαννιτσών.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 19 Μαΐου 2026.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 26 Μαΐου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή