Αριθμός 899/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα-Εισηγήτρια, Φωτεινή Μηλιώνη, Ευαγγελία Στεργίου, Ευγενία Μπιτσακάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 2 Απριλίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Σ. φον Ο. του Α., το γένος Ν., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρήστο Γιαλαμά, και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Μ. Ν. - Δ. του Α., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Σταύρου Τωμαδάκη, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από …2014 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 168/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 64/2021 του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η ήδη αναιρεσείουσα με την από …2021 αίτησή της.

Εκδόθηκε η 1932/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Εκδόθηκε η 10/2024 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από …2024 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από …2024 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η με αριθμό 10/2024 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Η ενάγουσα και ήδη αναιρεσίβλητη με την από …2014 αγωγή της ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας ισχυρίστηκε ότι στις …2012 απεβίωσε στη … Γερμανίας ο πατέρας της Α. Ν., κάτοικος ..., χωρίς να αφήσει διαθήκη και έχοντας ως πλησιέστερους συγγενείς τη σύζυγό του Ε. Ζ. και τις δύο κόρες του, ήτοι την ίδια και την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα. Ότι ο αποβιώσας κατά το χρόνο θανάτου του ήταν κύριος της αναφερομένης στην αγωγή ακίνητης περιουσίας ευρισκόμενης στην Π.Ε. Εύβοιας της οποίας η συνολική αξία ανέρχονταν στο ποσό των 9.200 ευρώ. Ότι ο ως άνω αποβιώσας, όσο ήταν εν ζωή, προέβη στις περιγραφόμενες στην αγωγή δωρεές προς την εναγόμενη, οι οποίες πρέπει να συνυπολογιστούν στην πλασματική κληρονομική ομάδα για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας της (ενάγουσας), δεδομένου ότι ο κληρονομούμενος δεν κατέλιπε στην τελευταία επαρκή περιουσία για να καλυφθεί η αξία της νόμιμης μοίρας. Με βάση τα ανωτέρω η ενάγουσα ζήτησε να αναγνωριστεί το κληρονομικό της δικαίωμα ως αναγκαίου κληρονόμου του αποβιώσαντος πατέρα της, να ανατραπούν ως άστοργες οι αναφερόμενες στην αγωγή της χαριστικές παροχές του κληρονομούμενου προς την εναγομένη και να αναγνωριστεί η υποχρέωση της εναγομένης να μεταβιβάσει στην ίδια ποσοστό συγκυριότητας 16,95% εξ αδιαιρέτου επί του κληρονομιαίου ακινήτου στη … και να της καταβάλει το ποσό των 91.500 ευρώ για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας της, καθότι (μετά την άσκηση της αγωγής) είχε μεταβιβάσει τα λοιπά δωρηθέντα σε αυτήν περιουσιακά στοιχεία. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθ. 168/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, με την οποία αυτή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη λόγω έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων, καθότι κρίθηκε ότι ο κληρονομούμενος ήταν κατά το χρόνο του θανάτου του κάτοικος ... Την απόφαση αυτή προσέβαλε η ενάγουσα με την από …2018 έφεσή της, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθ. 64/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας, με την οποία η έφεση έγινε δεκτή, καθότι κρίθηκε ότι ο κληρονομούμενος ήταν εν ζωή κάτοικος Ελλάδας (Πολιτικών Εύβοιας) και, αφού η αγωγή διακρατήθηκε και εξετάστηκε ως προς τη νομική και ουσιαστική βασιμότητά της, έγινε εν μέρει δεκτή ως κατ' ουσία βάσιμη. Η εναγομένη ζήτησε την αναίρεση της ανωτέρω απόφασης με την από …2021 σχετική αίτησή της, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθ. 1932/2022 απόφαση αυτού του Δικαστηρίου που αναίρεσε την ανωτέρω υπ' αριθ. 64/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση σε αυτό συγκροτούμενο από άλλο δικαστή κατ' άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ, καθότι κρίθηκε ότι ως προς το κρίσιμο για τη θεμελίωση της διεθνούς δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων ζήτημα της τελευταίας εν ζωή κατοικίας του κληρονομούμενου (την οποία είχε αμφισβητήσει με σχετική ένσταση η εναγομένη) δεν ελήφθησαν υπόψη οι μαρτυρικές καταθέσεις, που δόθηκαν στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, ενώ δεν ήταν βέβαιο ότι ελήφθησαν υπόψη και κρίσιμα έγγραφα ως προς το ζήτημα αυτό, που προσκομίστηκαν από την εναγομένη (ληξιαρχική πράξη θανάτου και φορολογικές δηλώσεις ενώπιον της γερμανικής φορολογικής αρχής), καθότι δεν υπήρξε, παρά τη σημασία τους για το κρίσιμο ζήτημα, ειδική αντίκρουσή τους από την αναιρεθείσα απόφαση. Στη συνέχεια δυνάμει της από …2022 κλήσης της ήδη αναιρεσίβλητης, επανήλθε η υπόθεση ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας και εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλομένη με αριθμό 10/2024 οριστική απόφαση του παραπάνω δικαστηρίου. Με αυτήν έγινε εκ νέου δεκτή η έφεση της ήδη αναιρεσίβλητης κατά της με αριθ. 168/2018 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, εξαφανίσθηκε η εκκαλουμένη απόφαση και έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης. Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495, 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Πρέπει, επομένως, να ερευνηθεί το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η αναιρεσίβλητη το πρώτον με τις κατατεθείσες μετά τη συζήτηση της υπόθεσης προτάσεις της ισχυρίσθηκε ότι η συζήτηση της αναίρεσης είναι απαράδεκτη καθόσον η αναιρεσείουσα της επέδωσε την αναίρεση με την κλήση για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (…2025) στις …2025 δηλαδή 70 ημέρες πριν από τη συζήτηση αντί των 90 ημερών που ορίζει το άρθρο 568 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ. αφού η ίδια είναι κάτοικος ... (…).

Πλην όμως αφού η αναιρεσίβλητη παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της κατά την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο και δεν αντέλεξε στην πρόοδο της δίκης, κατέθεσε δε σχετικό υπόμνημα προς αντίκρουση της αναίρεσης, δεν προκύπτει ότι υπέστη δικονομική βλάβη και ο σχετικός ισχυρισμός της περί απαραδέκτου της συζήτησης της αναίρεσης είναι απορριπτέος. Με τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 ΚΠολΔ καθιερώνεται, ως κανόνας, η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών πολιτικών δικαστηρίων και επί ιδιωτικών διαφορών, εφόσον συνδέονται με την ελληνική πολιτεία με κάποιο στοιχείο θεμελιωτικό της αρμοδιότητας ελληνικού δικαστηρίου, συντρέχει δηλαδή κάποια από τις δωσιδικίες των άρθρων 22 έως 40 του ΚΠολΔ. Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 4 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται και εάν το δικαστήριο υπερέβη την δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής υπέρβαση της δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων υπάρχει (εκτός από την περίπτωση, κατά την οποία τα πολιτικά δικαστήρια επιλαμβάνονται υπόθεσης που κατά νόμο ανήκει στην δικαιοδοσία άλλου δικαστηρίου, άρθ. 1 και 2 ΚΠολΔ) και όταν για την εκδίκαση της διαφοράς δεν υπάρχει διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων (ΑΠ 613/2017, ΑΠ 954/2014).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 30 του ίδιου Κώδικα, "διαφορές που αφορούν τη αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος ή διανομή κληρονομίας, απαιτήσεις του κληρονόμου εναντίον του νομέα ή του κατόχου της κληρονομίας .......ή απαιτήσεις από νόμιμη μοίρα....", υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του δικαστηρίου, στην περιφέρεια του οποίου ο κληρονομούμενος, όταν πέθανε, είχε την κατοικία του και, αν δεν είχε κατοικία, τη διαμονή του. Κατά δε την παρ. 1 άρθρου 221 ΚΠολΔ, "Με την άσκηση τη αγωγής σύμφωνα με το άρθρο 215, η κατάθεσή της έχει ως συνέπεια...β) το αμετάβλητο της δικαιοδοσίας και αρμοδιότητας του δικαστηρίου....".

Περαιτέρω, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 51 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι, "το πρόσωπο έχει κατοικία τον τόπο της κυρίας και μόνιμης εγκατάστασής του. Κανένας δεν μπορεί να έχει συγχρόνως περισσότερες από μια κατοικίες. Για τις υποθέσεις που αναφέρονται στην άσκηση του επαγγέλματος λογίζεται ως ειδική κατοικία του προσώπου ο τόπος όπου ασκεί το επάγγελμά του", κατοικία είναι ο τόπος όπου το πρόσωπο έχει την κύρια και μόνιμη εγκατάστασή του, ο τόπος δηλαδή που έχει καταστεί, σύμφωνα με τη βούλησή του, το σταθερό κέντρο των βιοτικών του εν γένει σχέσεων, διατηρείται δε αυτή, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 52 ΑΚ, ωσότου αποκτηθεί νέα. Από την ουσιαστικού δικαίου πρώτη των διατάξεων αυτών συνάγεται ότι η έννοια της κατοικίας είναι νομική και υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, κατά τις διατάξεις των αριθμών 1 και 19 άρθρου 559 ΚΠολΔ, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, περί του αν τα γενόμενα από αυτό δεκτά πραγματικά περιστατικά θεμελιώνουν τη, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη, έννοια αυτή, εφόσον η κρίση για την κατοικία ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, όπως και στην περίπτωση για τη θεμελίωση, κατά το άρθρο 22 ΚΠολΔ, δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων, επί της κρινόμενης διαφοράς (ΑΠ 468/2016).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του αριθμού 1 άρθρου 559 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο, αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου, δηλαδή όταν το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε σε αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, ήτοι εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού (ΟλΑΠ 1/2016). Με τον παραπάνω λόγο αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής και των ισχυρισμών (ενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα του ανωτέρω δικαστηρίου, κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς.

Στην τελευταία δε περίπτωση, η παραβίαση του κανόνα αυτού ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο αποκλειστικώς και μόνο με βάση τα πραγματικά περιστατικά, που δέχεται το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή ότι δεν αποδείχθηκαν. Για το ορισμένο του ανωτέρω, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγου αναίρεσης, πρέπει να διαλαμβάνονται στο αναιρετήριο εκτός από τη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάσθηκε και το αποδιδόμενο στην προσβαλλομένη απόφαση νομικό σφάλμα και σε περίπτωση κατ' ουσίαν έρευνας της υπόθεσης, πρέπει να παρατίθενται στο αναιρετήριο οι παραδοχές της προσβαλλομένης απόφασης, δηλαδή τα πραγματικά περιστατικά, που έγιναν δεκτά και υπό τα οποία συντελέσθηκε η επικαλουμένη παράβαση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου (ΟλΑΠ 1/2016, ΟλΑΠ 2/2013, ΟλΑΠ 20/2005).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθμ.19 του ίδιου Κώδικα, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και, ιδίως, αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, η οποία αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 εδ. α' του Συντάγματος, που επιτάσσει ότι κάθε δικαστική απόφαση πρέπει να είναι ειδικά και εμπεριστατωμένα αιτιολογημένη, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά "έλλειψη αιτιολογίας", ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της "ανεπαρκής αιτιολογία", ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους "αντιφατική αιτιολογία" (ΟλΑΠ 15/2006). Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός, πρέπει, μεταξύ άλλων, να διαλαμβάνονται στο αναιρετήριο, πλην άλλων, οι κρίσιμες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, ο ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση) και τα περιστατικά, που προτάθηκαν προς θεμελίωσή του, ως προς τον οποίο η έλλειψη, η ανεπάρκεια, ή η αντίφαση και η σύνδεσή του με το διατακτικό. Και, συγκεκριμένα, όταν προβάλλεται αιτίαση για ανεπαρκείς αιτιολογίες, πρέπει να προσδιορίζεται στο αναιρετήριο, ποια επί πλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρονται ώστε να είναι επαρκής η αιτιολογία, χωρίς να αρκούν γενικές εκφράσεις για "ανεπάρκεια", καθώς και το ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και ως προς το οποίο, κατά τον αναιρεσείοντα, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και, αν πρόκειται για αντιφατικές αιτιολογίες, σε τι συνίσταται η αντίφαση (ΑΠ 238/2020, ΑΠ 587/2020). Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι η εκτίμηση, από το δικαστήριο της ουσίας των πραγματικών περιστατικών, εφόσον δεν παραβιάσθηκαν με αυτά κανόνες ουσιαστικού δικαίου, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί, ή εφόσον η εκτίμησή τους δεν ιδρύει λόγους αναίρεσης από τους αριθμούς 19 και 20 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, είναι αναιρετικά ανέλεγκτη, ο δε αντίστοιχος λόγος αναίρεσης, από το περιεχόμενο του οποίου προκύπτει ότι δεν συντρέχει καμία από τις προαναφερθείσες εξαιρετικές περιπτώσεις ή οσάκις υπό την επίφαση συνδρομής αναιρετικού λόγου πλήττεται η ουσία της υπόθεσης που δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο από το δικαστήριο του Αρείου Πάγου, απορρίπτεται ως απαράδεκτος (ΑΠ 238/2020, ΑΠ 573/2018).
Από την παραδεκτή, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου (άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ), επισκόπηση του ενδιαφέροντος περιεχομένου της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο δέχθηκε τα ακόλουθα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά: "Ο πατέρας των διαδίκων Α. Ν. είχε γεννηθεί το 1929 στη … ενώ ήδη από το 1958 μετανάστευσε μαζί με τη σύζυγό του Ε. Ζ. στη Γερμανία (…), όπου και ανέπτυξε επιχειρηματική δραστηριότητα ιδρύοντας τις αναφερόμενες στην αγωγή εταιρείες περιορισμένης ευθύνης με αντικείμενο την εκτέλεση έργων ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και αποκλειστική σχεδόν δραστηριότητα τη συντήρηση των αντίστοιχων εγκαταστάσεων της αυτοκινητοβιομηχανίας "MERCEDES - ΒΕΝΖ". Επίσης, στη Γερμανία απέκτησαν τα δύο τέκνα τους, ήτοι την Μ. (εκκαλούσα) που γεννήθηκε το 1959 και τη Σ. (εφεσίβλητη) που γεννήθηκε το 1967. Μέχρι και το έτος 2007, οπότε ο ως άνω κληρονομούμενος συνταξιοδοτήθηκε και ανέθεσε την εποπτεία της καθημερινής λειτουργίας των εταιρειών του σε πρόσωπα της εμπιστοσύνης του και εν συνεχεία (το 2009) στην εφεσίβλητη, στην οποία και μεταβίβασε διαδοχικά τα εταιρικά του μερίδια, ήταν αναμφίβολα κάτοικος .... Ωστόσο, όταν αποσύρθηκε από την καθημερινή δραστηριοποίησή του στις εταιρείες του, αποφάσισε να μετεγκατασταθεί με τη σύζυγό του (επίσης καταγόμενη από την …) σε κατοικία της τελευταίας στα … Εύβοιας (θέση "…"), όπου και κατοικούσε από το 2007 και μετά μεταβαίνοντας στη Γερμανία σε τακτά χρονικά διαστήματα αφενός για τη διαχείριση των περιουσιακών του υποθέσεων και την παρακολούθηση των θεμάτων της υγείας του αφετέρου για να επικοινωνεί με τις εκεί εγκατεστημένες κόρες του. Ήδη δε από το έτος 2002 ο κληρονομούμενος είχε μεταδημοτεύσει από τον Δήμο Χαλκιδέων στον τότε Δήμο Μεσσαπίων (όπου υπάγονταν τα Πολιτικά) έχοντας προφανώς πρόθεση μελλοντικής εγκατάστασης εκεί. Το ότι ήδη από το 2007 ο Α. Ν. και η σύζυγός του ήταν εγκατεστημένοι στα Πολιτικά με σκοπό να είναι αυτός ο τόπος της οριστικής εγκατάστασής τους μέχρι και τον θάνατό τους προκύπτει με βεβαιότητα από μαρτυρικές καταθέσεις προσώπων με άμεση γνώση, όπως ο σύζυγος της εκκαλούσας Θ. Δ., ο οποίος εξεταζόμενος ως μάρτυρας στο πρωτοβάθμιο Δικαστήριο ανέφερε ότι "ο πεθερός μου ήταν κάτοικος Ελλάδος από το 2007. Είχε αποφασίσει να επιστρέφει πίσω στην Ελλάδα. Ήταν μόνιμος κάτοικος στα …", η αδελφή του εκλιπόντος Α. Σ., που αναφέρει στην ένορκη βεβαίωσή της ότι αυτός μετά το 2007 εγκαταστάθηκε σε μόνιμη βάση στα … Εύβοιας και ο επίσης έχων άμεση αντίληψη ως κάτοικος ... και συνδεόμενος με φιλική σχέση με την εκκαλούσα Μ. Ο., ο οποίος αναφέρει για τον κληρονομούμενο ότι "από το έτος 2007 επέστρεψε στην Ελλάδα και διέμεινε σε μόνιμη βάση στα … Εύβοιας, όπου παρέμεινε μέχρι λίγο πριν από το θάνατό του, τον … του 2012". Επίσης, από τις καταθέσεις και των δύο μαρτύρων, που εξετάστηκαν στο ακροατήριο, προέκυψε ότι ήδη πριν από το 2004 ο κληρονομούμενος δεν ασχολούνταν σε καθημερινή βάση με τις δραστηριότητες των εταιρειών του αλλά είχε αναθέσει τη διεκπεραίωσή του σε πρόσωπα της εμπιστοσύνης του (ο μάρτυρας Δ. κατονομάζει ως τέτοιο πρόσωπο τον Σ. ενώ ο μάρτυρας Δ. Γ., που είχε πολυετή επαγγελματική συνεργασία με τον κληρονομούμενο, αναφέρθηκε στο ζεύγος Μ. : "η γυναίκα η κυρία Μ. ήταν μέσα στο γραφείο, ο κύριος Μ. ήταν στην Mercedes ήταν το δεξί του χέρι την τρέχανε την εταιρεία"). Ήδη δε από τα τέλη του 2009 τη διαχείριση των δύο εταιρειών ανέλαβε η εφεσίβλητη, αρχικά ως συνδιαχειρίστρια με τον πατέρα της και εν συνεχεία ως αποκλειστική διαχειρίστρια, ενώ ο κληρονομούμενος δεν είχε πλέον συμμετοχή στη λειτουργία τους αλλά, όπως συνομολογείται και από την εφεσίβλητη, λάμβανε από αυτές μηνιαίο μισθό ως σύμβουλος μόνο και μόνο για να διασφαλίζεται η άνετη διαβίωση του ίδιου και της συζύγου του. Άλλωστε και η σύζυγος του κληρονομούμενου Ε. Ζ., που ήδη από το 2007 είχε μετοικήσει και διέμενε μαζί του σε κατοικία ιδιοκτησίας της στα … , ακόμη και μετά τον θάνατό του (τον … του 2012) συνέχισε, παρά την προχωρημένη ηλικία της (γεννηθείσα το 1931) και το ότι οι κόρες της εξακολουθούν να είναι εγκατεστημένες στη Γερμανία, να διαμένει μόνιμα στα … (βλ. ενδεικτικά και την υπ' αριθ. …/2023 ένορκη βεβαίωσή της, όπου φέρεται ως κάτοικος ... και αναφέρει "και πρόσφατα, μετά τον θάνατο του συζύγου μου, καθώς διαμένω στα … Εύβοιας σε μία περιοχή ερημωμένη έκανα χρήση ενός οχήματος ιδιοκτησίας του συζύγου μου... το χρησιμοποιώ αποκλειστικά εγώ για τις μετακινήσεις μου" ενώ ως κάτοικος ... εμφανίζεται και στην υπ' αριθ. …2013 δήλωσή της περί αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της Συμβολαιογράφου Ψαχνών Τσαμπίκας Σωτηράκη - Πρίμη), κάτι που καταδεικνύει ότι σταθερή απόφαση της ίδιας και του συζύγου της μετά τη συνταξιοδότηση του τελευταίου ήταν να επιστρέψουν και να εγκατασταθούν μόνιμα στον τόπο καταγωγής τους. Τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά και η αντίστοιχη βούληση του κληρονομούμενου, που προκύπτει από αυτά, για εγκατάστασή του στο τέλος της ζωής του στην Εύβοια, δεν αναιρούνται από το ότι αυτός τον … του 2012, οπότε και επιδεινώθηκε ραγδαία η ήδη επιβαρυμένη υγεία του, χρειάστηκε να μετακινηθεί στη Γερμανία, όπου και τελικά απεβίωσε λίγους μήνες μετά, προκειμένου να νοσηλευτεί σε εξειδικευμένη κλινική (με τον διακριτικό τίτλο "Grundig Klinik") και να έχει τη φροντίδα των τέκνων του και ιδίως της εφεσίβλητης, με την οποία συνδέονταν στενότερα, αφού, όπως αναφέρεται και στην αμέσως ανωτέρω νομική σκέψη, η προσωρινή μετακίνηση για λόγους υγείας δεν συνιστά μεταβολή του τόπου κατοικίας. Τα παραπάνω δεν αναιρούνται από το ότι: Α) στις ληξιαρχικές πράξεις, που συντάχθηκαν για τον θάνατο του Α. Ν., ήτοι την υπ' αριθ. …2012 ενώπιον του τότε Γενικού Προξένου της Ελλάδας στη … Π. Π. και την με αριθ. πρωτ. …2012 της Διεύθυνσης Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών, αυτός φέρεται ως κάτοικος ... , καθότι αυτές συντάχθηκαν κατόπιν του επελθόντος στη Γερμανία θανάτου του με σχετική δήλωση της προξενικής υπαλλήλου Π. Α. προφανώς κατόπιν ενημέρωσής της από οικείους του θανόντος και χωρίς η τελευταία να έχει κατά το χρονικό εκείνο σημείο την υποχρέωση ενδελεχούς εξέτασης του πραγματικού τόπου κατοικίας του ως άνω κληρονομούμενου και ενώ μάλιστα ήταν ανύποπτη για τις μελλοντικές αντιδικίες, που θα προέκυπταν μεταξύ των τέκνων του σε σχέση με την κληρονομιά του (σε κάθε δε περίπτωση οι ληξιαρχικές πράξεις είναι δεκτικές ανταπόδειξης σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 12 παρ.1 στοιχ. β' Ν 344/1976) ή από το ότι, έστω και πριν από την έναρξη της παρούσας αντιδικίας, σε δήλωση αποδοχής κληρονομιάς (με αριθμό …2013 ενώπιον της Συμβολαιογράφου Ψαχνών Τσαμπίκας Σωτηράκη - Πρίμη) από τη σύζυγο του κληρονομούμενου Ε. Ν. (ατομικά και για λογαριασμό της εφεσίβλητης κόρης της, την οποία υποστηρίζει στην παρούσα αντιδικία) αυτός εμφανίζεται ως εν ζωή κάτοικος ... (τη στιγμή μάλιστα που η ίδια η δηλούσα σύζυγός του, με την οποία ουδέποτε είχε περιέλθει σε διάσταση, εμφανίζεται, όπως ήδη αναφέρθηκε, ως κάτοικος ...) και Β) από το ότι στις δηλώσεις φόρου εισοδήματος (και στις αντίστοιχες καταλογιστικές πράξεις) ενώπιον της γερμανικής φορολογικής αρχής των ετών 2010, 2011 και 2012 ο κληρονομούμενος και η σύζυγός του εμφανίζονται ως κάτοικοι … (στη διεύθυνση …), καθότι υπάρχουν και αντίστοιχες δηλώσεις προς την ελληνική φορολογική αρχή (Δ.Ο.Υ. Χαλκίδας) για τα έτη 2007,2008,2009,2010,2011 και 2012, που προσκομίζονται από την εκκαλούσα και στις οποίες ο κληρονομούμενος και η σύζυγός του εμφανίζονται ως κάτοικοι … (με δηλούμενη διεύθυνση … , έστω και αν στην πραγματικότητα διέμεναν στη θέση "…" των …). Την ίδια ως άνω διεύθυνση κατοικίας εμφανίζεται να έχει ο κληρονομούμενος και σε συμβόλαιο του έτους 2009, με το οποίο μεταβίβασε ακίνητό του (πρόκειται για το υπ' αριθ. …2009 συμβόλαιο της Συμβολαιογράφου Χαλκίδας Ευτέρπης Πρωτίδου). Είναι προφανές από την αντιπαραβολή των παραπάνω ότι ο κληρονομούμενος και μετά το 2007, έχοντας στενή σχέση και με την … και με την … , αφού διατηρούσε κατοικίες και περιουσιακά στοιχεία και στους δύο τόπους, δήλωνε προς αποφυγή γραφειοκρατικών περιπλοκών ως τόπο κατοικίας του είτε τη … είτε τη … , ανάλογα με τη χώρα στην οποία κάθε φορά βρίσκονταν και συναλλάσσονταν (βλ. και τα επίδικα συμβόλαια δωρεών προς την εφεσίβλητη του Συμβολαιογράφου Στουτγάρδης Ulf Hasper, όπου ο Α. Ν. εμφανίζεται ως κάτοικος ...). Η τακτική του όμως αυτή δεν αναιρεί το ότι αυτός κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους από το 2007 και μετά και μέχρι την αιφνίδια επιδείνωση της υγείας του (τον Μάιο του 2012), που επέβαλε προς αντιμετώπισή της την εισαγωγή του σε κλινική αποκατάστασης στη Γερμανία, κατοικούσε στα … Εύβοιας μαζί με τη σύζυγό του (η οποία μέχρι και σήμερα διατηρεί την ίδια κατοικία) και ότι η πραγματική αυτή κατάσταση ήταν απότοκο της βουλήσεως του να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του (μετά την απόσυρσή του από τον ενεργό εργασιακό βίο) στον τόπο καταγωγής του. Με βάση επομένως όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό και με όσα εκτίθενται στην αμέσως ανωτέρω μείζονα σκέψη κρίνεται ότι ο κληρονομούμενος, ήταν εν ζωή κάτοικος Πολιτικών Εύβοιας και ως εκ τούτου, βάσει και του συνδυασμού - των άρθρων 3 παρ.1 και 30 παρ.1 ΚΠολΔ, η προκειμένη διαφορά υπάγεται στη διεθνή δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων...". Μετά από αυτά, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη με αναίρεση απόφασή του ως κατ' ουσίαν βάσιμη την έφεση, που άσκησε η αναιρεσίβλητη και εξαφάνισε την 168/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, με την οποία είχε απορριφθεί η αγωγή ως απαράδεκτη λόγω έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας. Στη συνέχεια δέχθηκε εν μέρει την αγωγή και ως ουσιαστικά βάσιμη. Από το προεκτεθέν περιεχόμενο της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, προκύπτει ότι το Εφετείο, αναφορικά με το ουσιώδες, εν προκειμένω, ζήτημα της θεμελίωσης διεθνούς δικαιοδοσίας του να δικάσει την ένδικη αγωγή, αναφέρει όλα τα στοιχεία, από τα οποία προκύπτει η επιλογή του κληρονομουμένου να έχει ως τόπο της κατοικίας του τα τελευταία χρόνια της ζωής του (μετά την απόσυρσή του από τον ενεργό εργασιακό βίο) τον τόπο καταγωγής του (Εύβοια), όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα από το έτος 2007 μέχρι το θάνατό του. Έτσι, με βάση τις ανωτέρω παραδοχές του, το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, επί του ουσιώδους ζητήματος της τελευταίας εν ζωή κατοικίας του ανωτέρω κληρονομουμένου, οι οποίες (αιτιολογίες) επιτρέπουν τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής των διατάξεων των άρθρων 51 και 52 ΑΚ, που εφάρμοσε και δεν παραβίασε, ευθέως ή εκ πλαγίου. Με το να κρίνει δε, στη συνέχεια, το Εφετείο, ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να δικάσει την ένδικη αγωγή, ως κατά τόπον αρμόδιο Δικαστήριο, γιατί ο ανωτέρω, κατοικούσε, κατά τον ως άνω χρόνο κατάθεσης αυτής σε τόπο που κείται στην περιφέρειά του (άρθρο 22 ΚΠολΔ) και, συνακόλουθα, να απορρίψει, ως ουσιαστικά αβάσιμη, την ανωτέρω, περί του αντιθέτου ένσταση της ήδη αναιρεσείουσας, δεν υπέπεσε στις αναιρετικές πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 ΚΠολΔ, για ευθεία και εκ πλαγίου παραβίαση των ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 51 και 52 του ΑΚ, καθώς και στην πλημμέλεια του αριθμού 4 της ίδιας διάταξης του ΚΠολΔ, που φέρεται συντελεσθείσα με παραβίαση του άρθρου 3 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα. Επομένως, οι αναιρετικοί λόγοι, από τους αριθμούς 1, 19 και 4 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους η αναιρεσείουσα υποστηρίζει τα αντίθετα, κρίνονται αβάσιμοι.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω και, αφού δεν υπάρχει άλλος αναιρετικός λόγος, προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί, να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που κατέθεσε η αναιρεσείουσα, για την άσκηση της κρινόμενης αίτησης, στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και, να καταδικαστεί αυτή, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που νίκησε, κατά παραδοχή της βασιμότητας του νομίμως υποβληθέντος, με τις προτάσεις της, σχετικού, αιτήματος αυτής (άρθρα 106, 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από …2024 αίτηση για αναίρεση της 10/2024 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Ευβοίας.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 19 Μαϊου 2026.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 10 Ιουνίου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία, η αρχαιότερη της συνθέσεως Αρεοπαγίτης Ιφιγένεια Ματσούκα Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

<< Επιστροφή